Sosyal Denge Ödemesi:

……. Müdürlüğü tarafından, sosyal denge tazminatlarının mevzuatında belirlenmiş olan sözleşme geçerlilik sürelerini aşacak şekilde ödenmesi konusuna ilişkin olarak;

…. Belediyesi ile ….. Sendikası arasında 2019 yılındaki sosyal denge tazminat ödemelerini belirleyen 3 adet sözleşme söz konusudur;

13.07.2017 tarihinde imzalanan ve 01.08.2017 ile 31.07.2019 tarihleri arasında geçerli olan sosyal denge sözleşmesi (1 numaralı sözleşme),

26.03.2018 tarihinde imzalanan ve hangi tarihler arasında geçerli olduğu düzenlenmemiş sosyal denge sözleşmesi (2 numaralı sözleşme),

16.05.2019 tarihinde imzalanan ve 16.05.2019 ile 16.08.2021 tarihleri arasında geçerli olan sosyal denge sözleşmesi (3 numaralı sözleşme)

Denetçiler tarafından düzenlenen yargılamaya esas raporda konuyla ilgili olarak, 13.07.2017 tarihinde imzalanan ve 01.08.2017 ile 31.07.2019 tarihleri arasında geçerli olan sosyal denge sözleşmesinin (1 numaralı sözleşme) 26’ıncı maddesi hükmü gereğince (2) numaralı sözleşmeye rağmen yürürlükte olduğunu ancak 4688 sayılı Kanun’un 32’inci maddesinde yer alan; “...Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. ...” düzenlemesi gereğince mahalli idareler seçimlerinin yapıldığı 30.03.2019 tarihinde yürürlüğünün sona erdiğini, dolayısıyla (3) numaralı sözleşmenin yürürlüğe girdiği 16.05.2019 tarihine kadar yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinin yasal dayanağının bulunmadığı ve ödemelerin kamu zararı oluşturduğu iddia edilmiştir.

Yukarıda da açıklandığı üzere sosyal denge tazminatı ödemelerine ilişkin sözleşmeler idari sözleşmeler olmakla birlikte netice itibariyle birer “sözleşme” olmaları nedeniyle uygulanmalarında ve yorumlanmalarında sözleşme hukukunun (Borçlar hukukunun) genel hükümlerinden, ilke ve prensiplerinden faydalanmak gerekecektir. Yukarıda (İlamın 11’inci maddesi) (2) numaralı sözleşmenin geçerli bir sözleşme olarak sonuçlarını doğuracağı açıklanmıştı. Ancak bu sözleşmenin sona ereceği tarihle ilgili sözleşmede bir hüküm bulunmamaktadır. Kaldı ki bulunsa bile 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesi düzenlemesi gereğince bu sözleşmenin yürürlüğü mahalli idareler seçim tarihi olan 30.03.2019 tarihini geçemeyecektir. Bu durumda 31.03.2019 ile (3) numaralı sözleşmenin başlangıç tarihi olan 16.05.2019 tarihi arasında yapılan sosyal denge tazminatı ödemeleri herhangi bir sözleşmeye dayanıp dayanmadığı sorunu ortaya çıkmaktadır. Gerek (2) numaralı sözleşme düzenlemesi gerekse (3) numaralı sözleşme düzenlemesi birlikte değerlendirildiğinde tarafların 2019 yılı içerisinde kesintisiz olarak bir sosyal denge tazminatı sözleşmesi akdetme iradelerinin varlığı açıktır. Dolayısıyla her ne kadar (2) numaralı sözleşme yasa gereği 30.03.2019 tarihinde sona ermiş olsa da bu tarihle 16.05.2019 tarihleri arasında bahsi geçen ödemelerin yapılmaya devam etmesi bu ödemeyle ilgili olarak tarafların karşılıklı ve birbirine uygun iradelerinin varlığının bir göstergesi olduğunu kabul emek gerekecektir. Ancak burada sosyal denge tazminatı sözleşmesinin şekil şartına aykırılık nedeniyle geçersizliğinden bahsedilebilirse de öğretide kimi yazarlarca savunulan kendine özgü geçersizlik görüşü uyarınca şekle aykırı olarak yapılmış olan sözleşmeden doğan edimler taraflarca hataya düşülmeksizin bilerek ve isteyerek ifa edilmiş ise; sözleşme düzelerek geçerli hale gelir ve tarafların artık sözleşmenin geçersizliğine dayanmalarının, bu hükümlerin özüne ve amacına aykırı olduğu kabul edilir. Dolayısıyla şekle aykırı olan bir sözleşme, hatasız ve bilerek yapılan ifadan sonra baştan itibaren geçerli bir sözleşmeymiş gibi hüküm ve sonuçlarını doğurur. (Pakize Ezgi AKBULUT, Borçlar Hukukunda Kesin Hükümsüzlük Yaptırımının Amaca Uygun Sınırlama -Teleolojik Redüksiyon- Yöntemi ile Daraltılması, 1. Baskı, sf. 278, 279. dn: 856, 858) Bu durumda 31.03.2019 ile 16.05.2019 tarihleri arasında yapılan sosyal denge tazminatı ödemesinin Belediye ile ilgili sendikanın karşılıklı ve birbirlerine uygun irade açıklamalarına dolayısıyla da geçerli bir sözleşmeye göre yapıldığının kabulü gerekmektedir. Kaldı ki tarafların söz konusu tazminata ilişkin sözleşmeyi gerekli geçerlilik şartlarına uygun olarak akdedememelerinin kabulünde, bunun sonucuna sürecin herhangi bir yerinde dahli bulunmayan kamu görevlileri katlanmak zorunda kalacaktır ki bunun da hakkaniyet ile bağdaşmadığı aşikârdır.

Geçerli olan bir sözleşmeye dayanılarak ve yasal sınırlar aşılmadan yapılan sosyal denge ödemelerinin yukarıda belirtilen gerekçelerle kamu zararı oluşturmadığı görüldüğünden, uyuşmazlık konusu ….. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,

Üyeler ….. ve …… karşı oyları ile ve oy çokluğuyla karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üyeler ….. ve …… karşı oy gerekçesi:

“27.06.1989 tarih ve 375 sayılı KHK’nın ek 15’inci maddesinde;

“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” Denilmektedir.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesindeki;

“27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…

Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz…” düzenlemesi ile kanun koyucu mahalli idarelerde sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşme sürecini, sözleşmenin nasıl, kimler arasında, ne zaman ve hangi tarihe kadar yapılacağını özel hükümler ile belirlemiştir.

Söz konusu mevzuat hükümlerine göre;

Belediyelerde sosyal denge tazminatı ödemelerine ilişkin sözleşme imzalanabilmesi için belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmiş olması gerekir. Bu kanunun emredici hükmü olup, belediye meclisi kararı ile belediye başkanına sözleşme yapma yetkisi verilmeden belediye başkanı tarafından sözleşme imzalanması mümkün değildir. Bu düzenleme ile sözleşme imzalama süreci her seferinde yeniden başladığından her sözleşme için belediye meclisinin ayrı kararı gerekmektedir.

Bunun yanında “...sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarı…” denilmek suretiyle, sözleşmenin başlangıç ve bitişinin belirlendiği bir dönemde yani sözleşme süresince sosyal denge tazminatının verileceği düzenlenmiştir.

Diğer taraftan “...toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” hükmü ile de sözleşmenin ne zaman yapılacağına ilişkin bir süre sınırı getirilmiştir.

En önemlisi ise “…sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir…” hükmü ile de yapılacak sözleşme süresinin kesinlikle izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemeyeceği belirtilmiş olup bu düzenleme ile mevcut belediye başkanı ve belediye meclisine kendi görev süresi ile sınırlı sözleşme yapma yetkisi verilmiştir. Ayrıca yeni seçilen belediye başkanı ve belediye meclisine de seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapma yetkisi tanınmıştır.

…. Belediyesi ile ….. Sendikası arasında 2019 yılındaki sosyal denge tazminat ödemelerini belirleyen 3 adet sözleşme imzalanmıştır;

13.07.2017 tarihinde imzalanan ve 01.08.2017 ile 31.07.2019 tarihleri arasında geçerli olan sosyal denge sözleşmesi (1 numaralı sözleşme),

26.03.2018 tarihinde imzalanan ve hangi tarihler arasında geçerli olduğu düzenlenmemiş sosyal denge sözleşmesi (2 numaralı sözleşme),

16.05.2019 tarihinde imzalanan ve 16.05.2019 ile 16.08.2021 tarihleri arasında geçerli olan sosyal denge sözleşmesi (3 numaralı sözleşme),

(2) numaralı sözleşme incelendiğinde; sözleşme Belediye Meclisinin ….. sayılı Kararı’na dayanılarak, yani (1) numaralı sözleşmenin de dayanağı olan belediye meclis kararına göre imzalanmış, belediye meclisinden yeni sözleşme yapılmasına ilişkin yeni bir karar alınmamıştır. 26.03.2018 tarihinde imzalanan bu sözleşmede, sözleşmenin hangi tarihler arasında geçerli olduğunu gösteren geçerlilik süresi de belirtilmemiştir. Ayrıca toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir hükmüne uyulmadan sözleşme imzalanmıştır.

Yukarıda açıkça belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı olarak (2) numaralı sözleşme imzalanması hukuken geçerli olmadığından bu sözleşme hükümlerine göre sosyal denge tazminatı ödenmesi mümkün değildir. Bu sözleşmenin geçerli olduğu kabul edilse bile, sözleşmenin geçerlilik süresi yerel seçim tarihi olan 31 Mart 2019’u geçemeyeceği göz önünde bulundurulduğunda, sözleşmenin geçerliliği 31 Mart 2019 tarihi itibariyle sona erecektir.

(1) numaralı sözleşmenin geçerlilik süresi 01.08.2017 ile 31.07.2019 olarak belirlenmiştir ancak geçerliliğin, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesindeki;“…Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez…” hükmünden dolayı sözleşmenin geçerlilik süresi yerel seçim tarihi olan 31 Mart 2019’u geçemeyeceği göz önünde bulundurulduğunda, bu sözleşmenin de geçerliliği 31 Mart 2019 tarihinde sona erecektir.

Dolayısıyla Kanun’un emredici hükümlerine göre, 31 Mart 2019 tarihinden önce imzalanan (1) ve (2) numaralı sözleşmeleri 31 Mart 2019 tarihinden sonra uygulama imkanı kalmamıştır. Burada önem arz eden sözleşmede belirlenmiş olan tarihlerden ziyade, sözleşmelerin bu yasal sınırdan sonra uygulanmasına devam edilmemesidir.

Diğer yandan yeni seçilen belediye başkanı ve belediye meclisi kendilerine kanunla verilen yetkiye istinaden “…Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir…” hükmü gereğince (3) numaralı sözleşme ile 16.05.2019 ile 16.08.2021 tarihleri arasında geçerli olan sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşme imzalamıştır. Yeni belediye yönetimi kendilerine verilen yetkiyi 16.05.2019 tarihinden geçerli olmak üzere kullanmışlardır.

(3) numaralı sözleşme ile 31 Mart 2019-16 Mayıs 2019 dönemine ilişkin düzenleme yapılmamış olması, bu dönem için (2) numaralı veya (1) numaralı sözleşmelerin uygulanacağı anlamını ortaya çıkarmaz. Sözleşmede ilgili döneme ilişkin düzenleme yapılmaması, bu döneme ilişkin herhangi bir düzenleme yapılmak istenmemiş olduğu sonucunu doğurur.

Yukarıda açıklanan kanun hükümlerine aykırı olarak, geçerlilik süresi 31 Mart 2019 tarihinde sona eren sözleşmeye göre, 31 Mart 2019-16 Mayıs 2019 döneminde sosyal denge tazminatı ödenmesi sonucu oluşan kamu zararının raporda belirtilen sorumlulara ödettirilmesi gerekir.”