Daire Karar Detayı
Daire
6
Karar Tarihi
18.02.2021
Karar No
788
İlam No
65
Madde No
1
Kamu İdaresi Türü
Belediyeler ve Bağlı İdareler
Hesap Yılı
2019
Konu
Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar
KARAR
Sosyal Denge Tazminatı
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;
… Belediyesi ile … Sendikası arasında 16.12.2014-14.12.2016 tarihleri arasında geçerli olmak üzere imzalanan ve sonrasında 12.12.2016, 11.12.2017 ve 31.12.2018 tarihlerinde yapılan protokollerle yürürlük süresi 15.12.2019 tarihine kadar uzatılan sosyal denge sözleşmesi ile belediye personeline 2019 yılında mevzuatın öngördüğü tutardan daha fazla sosyal denge tazminatı ödemesi yapıldığı görülmüştür.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’nci maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir” denilmektedir.
4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci maddesinde, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinde, “15/03/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzer adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz” hükümlerine yer verilmiştir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’nin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı Dördüncü Bölümü’nün “Sosyal denge tazminatı süre uzatımı” başlıklı 7’nci maddesinde, “4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan “31/12/2015” ibaresi “31/12/2019” şeklinde uygulanır.” denilmek suretiyle 31.12.2015 ifadesi 31.12.2019 olarak değiştirilmiştir.
Yukarıda yer verilen 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesine dayanılarak akdedilen Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşme’nin ‘‘Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’’ başlıklı dördüncü bölümünün 1’inci maddesinde ise Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine ödenebilecek sosyal denge tazminatının aylık tavan tutarı en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) yüzde yüzü olarak belirlenmiştir.
Anılan hükümlere göre; 15.03.2012 tarihinden önce bir sözleşme imzalanmışsa, bu sözleşme süresi bitinceye kadar geçerli olacaktır. Söz konusu sözleşmenin çeşitli sebeplerle 31.12.2019 tarihinden önce sona ermesi durumunda 31.12.2019 tarihine kadar yeni bir sözleşme imzalanabilecek, ancak eski sözleşmede unvanlar itibariyle belirlenen tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmesi durumunda bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih olan 11.04.2012 tarihinde uygulanmakta olan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan tutarı olarak esas alınabilecektir. Başka bir deyişle, 31.12.2019 tarihine kadarki dönemde, yenilenen sözleşme ile ilgili personele ödenen meblağ, toplu sözleşme ile belirlenen tavan tutardan yüksek ise, yüksek olan bu tutarların mali hakların artırılması veya yeni mali hak kalemleri ihdas edilmesi suretiyle genişletilmesi mümkün değildir. Diğer taraftan aynı dönemde, bir önceki sözleşmede öngörülen sosyal denge tazminatı tutarı, yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutardan düşük ise, bu defa yeni yapılacak sözleşmede öngörülebilecek en yüksek tutar, toplu sözleşmede belirlenen tavan tutar kadar olabilecektir.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme çerçevesinde 2019 yılında sosyal denge tazminatı tavan tutarı;
-01/01/2019-30/06/2019 tarihleri arasında aylık brüt 1.240,67 TL,
-01/07/2019-31/12/2019 tarihleri arasında ise aylık brüt 1.315,36 TL olarak belirlenmiştir.
… Belediyesi ile … Sendikası arasında 19.12.2011 tarihinde imzalanan ve 15.12.2011 – 15.12.2014 tarihleri arasında yürürlükte olan sözleşmenin “İyileştirme zammı” başlıklı 21’inci maddesinde memurlara her ay net ….TL, fiilen müdürlük görevini yürütenlere net …. TL, fiilen başkan yardımcılığı yürütenlere net …. TL, sözleşmeli statüdeki çalışanlara ise net …. TL iyileştirme zammı ödeneceği hüküm altına alınmış olup anılan sözleşmenin “İkramiye” başlıklı 22’nci maddesi ile Ramazan ve Kurban bayramında ayrı ayrı olmak üzere aylık ödenen iyileştirme zammı oranında ödeme yapılacağı belirlenmiştir. “Sözleşmenin Kapsamı” başlıklı 23’üncü maddesinde ise 15.12.2012 ve 15.12.2013 tarihlerinde her ay ödenen iyileştirme zammı ve sosyal haklara ek olarak %10 ilave iyileştirme zammı verileceği hüküm altına alınmıştır.
27.02.2012 tarihinde imzalanan ek protokol 1 ile sözleşmenin “İyileştirme zammı” başlıklı 21’inci maddesine eklenen (c) bendi uyarınca 01.01.2013 tarihinden itibaren sadece 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi memur personele her ay almış oldukları iyileştirme zammına ilave olarak ayrıca net …. TL daha iyileştirme zammı ödeneceği düzenlenmiştir.
Anılan sözleşme ve ek protokol 1 çerçevesindeki mali haklar uyarınca personele 11.04.2012 tarihi itibariyle yürürlükte olan sözleşme uyarınca ödenmesi gereken iyileştirme zammı tutarları aşağıdaki gibi olmaktadır:
2012 15.12.2012(%10 ZAM) 01.01.2013
(EK PROTOKOL 1) ... TL İLAVE) 15.12.2013
(%10ZAM)
Memur …. TL ….TL …. TL …. TL
Fiilen Müdürlük Görevini Yürüten …. TL …. TL ….. TL …. TL
Başkan Yardımcılığı Görevini Yürüten ….TL …. TL …. TL …. TL
Sözleşmeli Personel …..TL …. TL ------ …. TL
Anılan sözleşme ve ek protokol 1 uyarınca 11.04.2012 tarihi itibariyle yürürlükte olan sözleşme uyarınca personele ödenmesi öngörülen Kurban ve Ramazan bayramı ikramiye tutarları ise aşağıdaki gibidir:
2012 2013 2014
Memur ….TL ….TL …. TL
Fiilen Müdürlük Görevini Yürüten …. TL …. TL …. TL
Başkan Yardımcılığı Görevini Yürüten ….TL …. TL …. TL
Sözleşmeli Personel …. TL …. TL …. TL
Yukarıda yer verilen iyileştirme zammı ve ikramiye tutarlarının sözleşmeli personel dışında kalan sorgu konusu diğer unvanlı personel için 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesi uyarınca imzalanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’nin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümü’nün 1’inci maddesi uyarınca belirlenen tavan tutarı aştığı görülmekte olup, bu itibarla ödenmesi gereken tavan tutarın 19.12.2011 tarihli sözleşme ve 27.02.2012 tarihinde imzalanan ek protokol 1 çerçevesinde yer verilen mali haklara göre belirlenmesi gerekir. Söz konusu tazminat tutarı, zaten 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme uyarınca belirlenen tavan tutarı aştığından, bahse konu tazminat tutarının mali hakların tutar olarak artırılması veya yeni mali haklar ihdas edilmesi suretiyle artırılması mümkün değildir. Sözleşmeli personel bakımından ise 19.12.2011 tarihli sözleşme ve 27.02.2012 tarihinde imzalanan ek protokol 1 uyarınca ödenen toplam tazminat tutarı Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme ile belirlenen tavan tutarın altında kaldığından, bahse konu personel için sözleşmede öngörülebilecek en yüksek tutar, 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’de belirlenen tavan tutar olabilecektir.
Sorgu konusu olayda ise, 17.12.2014 tarihinde … Belediyesi ile … Sendikası arasında imzalanan ve 16.12.2014 – 14.12.2016 tarihleri arasını kapsayan ve daha sonra çeşitli tarihlerde yapılan protokoller ile yürürlük süresi 15.12.2019 tarihine kadar uzatılan sözleşmenin;
“İyileştirme Zammı” başlıklı 21’inci maddesinde, “a) ....Sen üyesi çalışan memurlara almakta oldukları aylıklarına ilave olarak her ayın 15’inde 657 sayılı Devlet Memura aylık net ….TL (…. TL.) iyileştirme zammı ödenir.
b) ....Sen üyesi olarak çalışan sözleşmeli personele almakta oldukları aylıklarına ilave olarak her ayın 15’inde 657 sayılı Devlet Memura aylık net ….TL (…..TL.) iyileştirme zammı ödenir.”
“İkramiye ve Sosyal Haklar” başlıklı 22’nci maddesinde, “a) Ramazan ve Kurban Bayramında ayrı ayrı olmak üzere memur ve sözleşmeli personele net ….TL (…. TL.) ödeme yapılır.
b) Memur ve sözleşmeli personele yılbaşında net ….TL (….TL) ikramiye verilir.
c) Memur ve sözleşmeli personele 1 Mayıs Dünya İşçi ve Emekçiler Birlik ve Dayanışma Bayramında net ….TL (…. TL) ikramiye verilir.
d) Memur ve sözleşmeli personele her yıl Eylül ayında çalışanlara net …. TL (….TL.) Eğitim ve Kültür yardımı yapılır.
e) Başkanlık oluru alınmak şartıyla: çalışan personele mesai saatleri dışında görev yaptıkları her saat için net ….TL (…. TL) ödeme yapılır.
f) Çalışan personelin kendisi ve çocuklarının evlenmesi halinde net ….TL (…. TL) Evlilik yardımı yapılır.
g) Engelliler Haftasında; çalışan personel bakmakla yükümlü olduğu 1. Derecede yatalak engelli olanlara net ….TL (….TL) ödeme yapılır.
h) Çalışan personelin doğum yapması veya çocuk sahibi olması durumunda net ….TL (….TL) Doğum yardımı yapılır.
i) Çalışan personelin kendisinin vefatı halinde ….TL (….TL) veya 1. Derecede yakını (Eş, anne, baba ve çocukları) vefatı halinde net ….TL (….TL) Ölüm yardımı yapılır.
…”
“Sözleşmenin kapsamı” başlıklı 23’üncü maddesinin (b) bendinde ise, “İş bu sözleşme 16/12/2014 tarihinde başlar, 15/12/2015 tarihinde her ay ödenen iyileştirme zammı ve sosyal haklara ek olarak %10 (yüzde on) ilave iyileştirme zammı yapılır.”
hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca tavan tutarın sözleşmeli personel için 2018-2019 yıllarına ilişkin 4. Dönem Toplu Sözleşme’ye göre, sorgu konusu edilen diğer unvanlı personel için ise … Belediyesi ile ilgili sendika arasında imzalanan 19.12.2011 tarihli bir önceki sözleşmeye göre belirlenmesi gerektiği ve bu tutarların üzerinde ödeme yapılamayacağı halde, 17.12.2014 tarihli sözleşmenin “Mali Haklar” başlıklı 21’inci maddesi ile memurlara ve sözleşmeli personele sosyal denge tazminatının mevzuatta öngörülen sınır aşılarak ödenmesi suretiyle kamu zararına neden olunmuştur.
Her ne kadar savunmalarda 17.12.2014 tarihinde imzalanan toplu sözleşmenin daha önce Sayıştay denetiminden geçmiş olduğu, 2014 yılında kamu zararı olarak sorgu konusu yapılan ödemeler hakkında Sayıştay 7’nci Dairesinin … tarihli ve … sayılı ilamı ile “ilişilecek husus bulunmadığına” hükmedildiği ve kararın kesinleşerek bahse konu ödemeler hakkında kesin hüküm oluştuğu, bu nedenle söz konusu sözleşme uyarınca yapılan ödemelerin tekrar yargılama konusu yapılamayacağı belirtilmişse de;
Savunmalarda ifade edilen … sayılı ilamda Belediye ile ilgili sendika arasında imzalanan ve sosyal denge ödemelerinde esas alınan toplu iş sözleşmesi, 19.11.2011 tarihinde imzalanan ve 15.12.2011- 15.12.2014 tarihleri arasında geçerli olan toplu iş sözleşmesidir. Sorguda kamu zararı oluşturduğu iddia edilen ödeme emri belgelerinde yer alan en son tarih 15.12.2014 tarihi olup, ilişilecek husus bulunmadığı kararına konu edilen ödemeler 19.12.2011 tarihli sözleşme uyarınca yapılan ödemelerdir. Bu itibarla anılan … sayılı ilamda 17.12.2014 tarihli sözleşme uyarınca 2014 yılının Aralık ayında yapılan ödemelerin kamu zararı oluşturmadığına hükmedildiği şeklindeki savunmanın isabetli olmadığı görülmektedir.
Sorumlularca benzer nitelikteki konularda Sayıştay Dairelerince verilen çeşitli kararlar emsal olarak gösterilerek konunun kamu zararı oluşturmadığı ifade edilmişse de;
Sayıştay Dairelerince verilen kararlar yalnızca bahsi geçen konu için bağlayıcı nitelikte olup, sorgu konusu edilen hususta herhangi bir bağlayıcılığı bulunmadığından bu yönde yapılan savunmaların da kabulü mümkün değildir.
Her ne kadar savunmalarda sorguda yer alan ödemelere esas toplu iş sözleşmesinin 2011-2014 yılları arasında yürürlükte olan bir önceki sözleşmenin devamı niteliğinde olduğu ifade edilmişse de;
2011-2014 yılları arasında geçerli olan sözleşme ile sorgu konusu ödemelere esas 17.12.2014 tarihli sözleşmenin yürürlük maddeleri, bahse konu sözleşmelerin birbirinin devamı niteliğinde olmadığı göstermektedir. 2011-2014 yılları arasında geçerli olan sözleşmenin “Yürürlük ve Süre” başlıklı 7’nci maddesinde, “a) Bu toplu İş Sözleşmesi üç (3) yıl süreli olup 15.12.2011 tarihinde başlar 15.12.2014 tarihinde sona erer.
b) Yeni sözleşme imzalanıncaya kadar eski sözleşme hükümleri geçerlidir.” denilmekte iken 17.12.2014 tarihli sözleşmenin yürürlük maddesinde “Bu toplu iş sözleşmesi 2 (iki) yıl süreli olup 16.12.2014 tarihinde başlar ve 14.12.2016 tarihinde sona erer.” hükmü yer almaktadır. Kaldı ki bir önceki sözleşmede mali hak olarak yalnızca iyileştirme zammı ve Ramazan ve Kurban bayramlarında ayrı ayrı olmak üzere ikramiye ödemesi öngörülmüşken, sonraki sözleşmede gerek mali hak kalemlerinde tutar bazında artışa gidilmesi, gerekse doğum, ölüm, evlenme, eğitim ve kültür yardımı, yılbaşı ve çeşitli diğer ikramiyeler olmak üzere yeni mali hak kalemleri ihdas edilmesi suretiyle bir önceki sözleşmenin oluşturduğu yasal çerçevenin dışına çıkılmıştır. Bu itibarla yeni sözleşmenin eski sözleşmenin devamı olarak kabul edilmesi gerektiği yönündeki savunmanın kabul edilmesi mümkün değildir.
Yine savunmalarda, belediyelerin özerk kuruluşlar olarak kendi bütçe imkanları içinde sözleşme yapma olanağına sahip olduğu, ILO Sözleşmeleri ve komite kararlarında toplu iş sözleşmesinin sendikal örgütlülüğün ayrılmaz bir parçası olduğu, bu hakkın kullanımına yönelik herhangi bir engelleme veya kısıtlamanın ise sendikal örgütlülüğe müdahale niteliğinde olduğunun belirtildiği görülmüşse de, sorgu toplu iş sözleşmesi imzalanamayacağı ya da sendikal örgütlenme yapılamayacağı gibi bir önerme içermemektedir. Sorgu konusu edilen husus sözleşme kapsamında yapılan ödemelerin yasal sınır içerisinde olması gerektiği ile ilgilidir.
Anayasa’nın 53’üncü maddesinin yedinci fıkrası uyarınca toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü ile diğer hususların kanunla düzenlenmesi gerekmekte olup sosyal denge tazminatına ilişkin toplu sözleşmelere kanunla tavan tutar sınırlaması getirilmesi Anayasa’nın mezkur hükmü gereğidir. Her ülkenin ekonomik gücü farklı olduğundan uluslararası sözleşmelerde mali haklara girilmemekte sadece temel hak ve özgürlüklere ilişkin haklar korunmaktadır. Uluslararası antlaşmalar veya Anayasa’da toplu sözleşme hakkı verilmesi bu hakkın sınırsız bir şekilde kullanılacağı anlamına gelmemektedir. Bu hakkın nasıl kullanılacağı kanunlarla belirlenir. 4688 sayılı Kanun ile de bu belirlenme yapılmış olup ödenecek sosyal denge tazminatına ilişkin tavan tutar uygulamasının nasıl olacağına yönelik bir yöntem benimsenmiştir. Bu çerçevede iç hukuk düzeni ile uluslararası anlaşmalar arasında ihtilaflı herhangi bir durum bulunmamaktadır.
Savunmalarda, kamu zararı hesabının yapılmasında kullanılacak tavan tutara 2011-2014 tarihli sözleşmeye ek olarak akdedilen protokol 2’nin de dahil edilmesi gerektiği ve kamu zararının hesaplanmasında hata yapıldığı, 2011 toplu sözleşmesinin müktesep hak kabul edilmesi gerektiği ifade edilmişse de;
4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinde, “… bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanmakta olan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir.” hükmü yer almaktadır. Bahse konu protokol ise 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinin yürürlüğe girme tarihi olan 11.04.2012 tarihinde geçerli ve 15.12.2011-15.12.2014 tarihleri arasında yürürlükte olan sözleşmeye ek olarak akedilmiştir. Ek protokol 2’nin imza tarihi 02.05.2013 olup yürürlük tarihi ise 01.05.2013’tür. Görüleceği üzere, bahse konu hükmün yürürlük tarih olan 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmenin kapsamında ek protokol 2’de yer almadığından hesaplanan tavan tutara bu protokol uyarınca öngörülen mali hakların da dahil edilmesi gerektiği yönündeki savunma yerinde değildir.
Konunun sorumluluk yönüyle değerlendirilmesine gelince,
Her ne kadar Denetçi tarafından, Belediye Başkanının sözleşmeyi imzalamasa dahi Üst Yönetici olarak sorumlu tutulması gerektiği ifade edilmişse de;
5018 sayılı Kanun’un 11’inci maddesinde, “…
Üst Yöneticiler idarelerin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüe kullanımının önlenmesnden, mali yönetim ve control sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmsi ve bu Kanunda belirtilen görev vesorumlulukların yerine getirilmesinden >Bakana; mahalli idarelerde ise meclislerine karşı sorumludur.
Üst yöneticiler bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.” hükmü yer almaktadır.
14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı’nın “c) Harcama Yetkisinin Devri Halinde Sorumluluk” başlığında, yetki devri ve imza yetkisinin ayrı ayrı kavramlar olduğu, yetki devrinde, yetkisini devredenin, yetki devri kaldırılıncaya kadar devrettiği yetkisini kullanamayacağı ve yapılan işlemin kendisine yetki devredilenin işlemi olduğu, karar alma yetkisinin, devreden makamdan çıkıp devredilen makama geçtiği, bir makam veya görevlinin ödevlerinden bir kısmını bilgisi dahilinde ve karar verme yetkisi kendisinde kalmak üzere başkasına yaptırarak yükünü hafifletmesi anlamındaki imza yetkisi tanınmasının, yetki devri ile aynı anlama gelmediği açıkça ifade edilmiş olup yetkisini devretmek suretiyle harcama sürecinin dışında kalan görevlinin kasıt, kusur veya ihmalinden de söz edilmesi mümkün olmadığından kişiye mali sorumluluk yüklenemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Sorgu konusu edilen olayda, Belediye Başkanı …’ın yetki devri yapmış olduğu ve sözleşmenin müzakeresi veya imza aşamasında bulunmadığı görülmektedir. Yukarıda izah edildiği üzere, yetki devri yapılması ile birlikte yapılan işlemin mali sorumluluğu yetkiyi devralan makama geçmiş olup dolayısıyla yetkisini devreden makamın mali olarak sorumlu tutulması da mümkün değildir. Bu çerçevede, Belediye Başkanı … tarafından … tarihli ve … sayılı yazı ile Belediye Başkan Yardımcısı …’a yetki devri yapılmış olup, Başkan Yardımcısı … idare adına işveren yetkilisi olarak sosyal denge sözleşmesinin 2019 yılı içerisinde uygulanmasına yönelik protokolü imzalamıştır. Dolayısıyla yapılan işlemin mali sorumluluğu yetkiyi devralan makam olan Belediye Başkan Yardımcısı …’a ait olup Belediye Başkanı …’ın oluşan kamu zararında sorumluluğu bulunmamaktadır.
Öte yandan, Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumulukları 5018 sayılı Kanun’un 32 ve 33’üncü maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan Kanun’un;
“Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde, “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ve gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatının bütçe ilk eve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasndan ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33üncü maddesinde, “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli arafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.”,
hükümleri yer almaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nın “Sorumlular” başlıklı 3’üncü bölümünde, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumuluklarına yer verilmiş ve ödeme emri belgesini düzenlemekle görevli olan gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğu ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu oldukları ifade edilmiştir.
Anılan mevzuat uyarınca harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri giderin gerçekleşmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılan harcama nitelik itibari ile hukuka aykırı ise söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmaları gerekir. Dolayısıyla belediye ile ilgili sendika arasında imzalanan ve mevzuata aykırı olan sözleşme hükmülerine göre harcama sürecini yürüten harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin de oluşan kamu zararında sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, … ile … Sendikası arasında 16.12.2014-14.12.2016 tarihleri arasında geçerli olmak üzere imzalanan ve sonrasında 12.12.2016, 11.12.2017 ve 31.12.2018 tarihlerinde yapılan protokollerle yürürlük süresi 15.12.2019 tarihine kadar uzatılan sosyal denge sözleşmesi ile belediye personeline 2019 yılında mevzuatın öngördüğü tutardan daha fazla sosyal denge tazminatı ödenmesi suretiyle oluşan kamu zararı tutarı … TL’nin;
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Yazı İşleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şef) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tahsildar) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İmar ve Şehircilik Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Emlak ve İstimlak Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Park ve Bahç. Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İşletme ve İştirakler Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Kütüphane Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şef) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Kameraman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Grafiker) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Uzman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Ruhsat ve Denetim Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şehir Plancısı) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Strateji Geliştirme Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Kadın ve Aile Hizmetleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Hemşire) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Zabıta Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Zabıta Memuru) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Plan ve Proje Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Sosyal Yardım İşleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mimar) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) …. ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Gecekondu ve Sosyal Konutlar Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tercüman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tercüman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Hukuk İşleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Kalem Servis Sorumlusu) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mimar) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tekniker) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Bilgisayar İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Sosyal Çalışmacı) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Çocuk Eğitimcisi) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tabip) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tekniker) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Eğitmen) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Müfettiş) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Veteriner İşl. Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mimar) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tercüman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Sözleşmeli Personel) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şehir Plancısı) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Sözleşmeli Personel) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tercüman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Sözleşmeli Personel) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Park ve Bahç. Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. Işletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tekniker) …, Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Zabıta Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Zabıta Memuru) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Ruhsat Ve Denetim Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Kalem Servis Sorumlusu) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
…TL'sinin Harcama Yetkilisi (Sosyal Yardım İşleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şef) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Eğitmen) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şef) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Muhasebeci) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Eğitmen) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İşletme ve İştirakler Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şehir Plancısı) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
.....,
müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödettirilmesine,
Üst Yönetici (Belediye Başkanı) …’ın oluşan kamu zararında sorumluluğunun bulunmadığına,
6085 sayılı Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.
Karşı Oy
Üye …’in karşı oy gerekçesi:
5018 sayılı Kanun’un “Üst Yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde, “Bakanlıklarda ve diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. …
Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumludurlar.
Üst yöneticiler, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.” hükmü yer almaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 37’nci maddesinde belediye başkanının belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisi olduğu hüküm altına alınmış olup aynı Kanun’un 38’inci maddesinde ise belediye başkanının görevleri arasında “belediye teşkilatının en üst amiri olarak belediye teşkilatını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak” sayılmıştır.
Belediyenin tüm personeline düzenli olarak her ay ödenecek olan ve belediye bütçesi için önemli bir tutar olan sosyal denge tazminatına ilişkin sözleşme yapılması veya bu sözleşmenin yürürlük süresini uzatacak bir protokolün imzalanması 5393 sayılı Kanun’un 37’nci maddesinde belediye başkanının görev ve sorumlulukları arasında sayılan “belediye teşkilatının sevk ve idaresi” kapsamındadır.
Konunun bütçedeki yeri ve yapılacak ödemelerin belediye personeli için önemi dikkate alındığında, sosyal denge tazminatına ilişkin sözleşme veya protokol imzalanması sürecinin kısa bir süre zarfına sığdırılamayacağı açıktır. Sosyal denge sözleşmesinin imzalanması, o yıla ait bütçe hazırlıklarının yapıldığı bir önceki yılda veya önceki yıllarda yapılan planlamayla başlayan ve 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesi kapsamında ilgili sendika genel başkanı veya yetkili temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı arasında yapılan görüşmelerin bir sonucudur.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin 1’inci fıkrasında, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.” düzenlemesi yer almaktadır.
Buna göre belediyelerde sosyal denge tazminatı ödenmesini öngören sözleşmeleri imzalama yetkisi münhasıran Belediye Başkanına verilmiş bir yetki ve görevdir. Bu itibarla, sözleşme hükümlerine uygun olarak gerçekleştirme görevi ifa edildiği ve harcama yetkisi kullanıldığından kamu zararında Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumluluklarından söz edilemez.
Bu çerçevede, sözleşmede imzası bulunmasa dahi, sosyal denge sözleşmesi yapma yetkisi doğrudan kendisine tanınmış olan ve Üst Yönetici sıfatı ile belediyenin sevk ve idaresinden sorumlu Belediye Başkanı sosyal denge sözleşmesi çerçevesinde yapılan ödemelerden münferiden sorumludur.
Bu itibarla, yürürlükteki sosyal denge sözleşmesi ile 2019 yılında … Belediyesi personeline mevzuatın öngördüğü tavan tutarı aşan şekilde ödeme yapılması suretiyle neden olunan kamu zararının Üst Yönetici …’dan münferiden tazminine hükmedilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye …’un karşı oy gerekçesi:
Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde; “(1) Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Bu bağlamda, 4688 sayılı Kanun’un “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci ve Geçici 14’üncü maddesi ile 375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesinde yer alan hükümler çerçevesinde belediye personeline sosyal denge tazminatı ödenebilmektedir. Ancak, uygulamada belediye personeline ödenen sosyal denge tazminatının tavan tutarının belirlenmesine esas teşkil eden “aylık” kavramının dar anlamda yorumlanmasından kaynaklanan bir tereddüt meydana gelmektedir. Zira toplu sözleşmede bahsedilen aylık kavramı sadece gösterge ve ek gösterge aylıklarının toplamını ifade etmemektedir. Bu tanıma taban aylık ve kıdem aylık tutarının da dahil edilmek suretiyle sosyal denge tazminatı ödemesine ilişkin tavan tutarın tespit edilmesi gerekir. Çünkü aylık kavramı ve kapsamı 657 sayılı Kanun’un 50 yılı aşkın uygulama sürecinde değişiklikler geçirmiştir. Aşınan aylık unsurunun yerine yeni ve ek unsurlar ilave edilmiştir. Günümüzde ise kamu görevlilerine genel olarak temel maaş, zam ve tazminatlar ile sosyal yardımlar adıyla üç başlık altında aylık ödemesi yapılmaktadır. Analitik bütçe sınıflandırmasında da temel maaş unsurları “Bir kadroya dayalı olarak istihdam edilenlere ilgili mevzuatına göre yapılan aylık, ek gösterge, kıdem aylığı ve taban aylığı ödemeleri,…” olarak tanımlanmıştır.
Buradan hareketle “en yüksek devlet memuru aylığı” kavramını dar anlamda düşünmek ve değerlendirmek, günümüz uygulamasındaki gerçekliğe uygun düşmez. Ayrıca, 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinde geçen “… Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu ödemeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir …” ibaresindeki “ortalama aylık ödeme” kavramının da sosyal denge tazminatı ödemelerinin değerlendirmelerinde dikkate alınması gerekir.
Özetle, “ en yüksek devlet memuru aylığı”nın geniş anlamda ve güncel yorumu dikkate alındığında, … Belediyesi tarafından personeline ödenen sosyal denge tazminatı ödemesinin aylık tutarlarının kamu zararı meydana getirecek bir meblağa ulaşmadığı değerlendirildiğinden çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;
… Belediyesi ile … Sendikası arasında 16.12.2014-14.12.2016 tarihleri arasında geçerli olmak üzere imzalanan ve sonrasında 12.12.2016, 11.12.2017 ve 31.12.2018 tarihlerinde yapılan protokollerle yürürlük süresi 15.12.2019 tarihine kadar uzatılan sosyal denge sözleşmesi ile belediye personeline 2019 yılında mevzuatın öngördüğü tutardan daha fazla sosyal denge tazminatı ödemesi yapıldığı görülmüştür.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’nci maddesinde, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir” denilmektedir.
4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci maddesinde, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinde, “15/03/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzer adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz” hükümlerine yer verilmiştir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’nin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı Dördüncü Bölümü’nün “Sosyal denge tazminatı süre uzatımı” başlıklı 7’nci maddesinde, “4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan “31/12/2015” ibaresi “31/12/2019” şeklinde uygulanır.” denilmek suretiyle 31.12.2015 ifadesi 31.12.2019 olarak değiştirilmiştir.
Yukarıda yer verilen 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesine dayanılarak akdedilen Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşme’nin ‘‘Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’’ başlıklı dördüncü bölümünün 1’inci maddesinde ise Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine ödenebilecek sosyal denge tazminatının aylık tavan tutarı en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) yüzde yüzü olarak belirlenmiştir.
Anılan hükümlere göre; 15.03.2012 tarihinden önce bir sözleşme imzalanmışsa, bu sözleşme süresi bitinceye kadar geçerli olacaktır. Söz konusu sözleşmenin çeşitli sebeplerle 31.12.2019 tarihinden önce sona ermesi durumunda 31.12.2019 tarihine kadar yeni bir sözleşme imzalanabilecek, ancak eski sözleşmede unvanlar itibariyle belirlenen tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmesi durumunda bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih olan 11.04.2012 tarihinde uygulanmakta olan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan tutarı olarak esas alınabilecektir. Başka bir deyişle, 31.12.2019 tarihine kadarki dönemde, yenilenen sözleşme ile ilgili personele ödenen meblağ, toplu sözleşme ile belirlenen tavan tutardan yüksek ise, yüksek olan bu tutarların mali hakların artırılması veya yeni mali hak kalemleri ihdas edilmesi suretiyle genişletilmesi mümkün değildir. Diğer taraftan aynı dönemde, bir önceki sözleşmede öngörülen sosyal denge tazminatı tutarı, yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutardan düşük ise, bu defa yeni yapılacak sözleşmede öngörülebilecek en yüksek tutar, toplu sözleşmede belirlenen tavan tutar kadar olabilecektir.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme çerçevesinde 2019 yılında sosyal denge tazminatı tavan tutarı;
-01/01/2019-30/06/2019 tarihleri arasında aylık brüt 1.240,67 TL,
-01/07/2019-31/12/2019 tarihleri arasında ise aylık brüt 1.315,36 TL olarak belirlenmiştir.
… Belediyesi ile … Sendikası arasında 19.12.2011 tarihinde imzalanan ve 15.12.2011 – 15.12.2014 tarihleri arasında yürürlükte olan sözleşmenin “İyileştirme zammı” başlıklı 21’inci maddesinde memurlara her ay net ….TL, fiilen müdürlük görevini yürütenlere net …. TL, fiilen başkan yardımcılığı yürütenlere net …. TL, sözleşmeli statüdeki çalışanlara ise net …. TL iyileştirme zammı ödeneceği hüküm altına alınmış olup anılan sözleşmenin “İkramiye” başlıklı 22’nci maddesi ile Ramazan ve Kurban bayramında ayrı ayrı olmak üzere aylık ödenen iyileştirme zammı oranında ödeme yapılacağı belirlenmiştir. “Sözleşmenin Kapsamı” başlıklı 23’üncü maddesinde ise 15.12.2012 ve 15.12.2013 tarihlerinde her ay ödenen iyileştirme zammı ve sosyal haklara ek olarak %10 ilave iyileştirme zammı verileceği hüküm altına alınmıştır.
27.02.2012 tarihinde imzalanan ek protokol 1 ile sözleşmenin “İyileştirme zammı” başlıklı 21’inci maddesine eklenen (c) bendi uyarınca 01.01.2013 tarihinden itibaren sadece 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi memur personele her ay almış oldukları iyileştirme zammına ilave olarak ayrıca net …. TL daha iyileştirme zammı ödeneceği düzenlenmiştir.
Anılan sözleşme ve ek protokol 1 çerçevesindeki mali haklar uyarınca personele 11.04.2012 tarihi itibariyle yürürlükte olan sözleşme uyarınca ödenmesi gereken iyileştirme zammı tutarları aşağıdaki gibi olmaktadır:
2012 15.12.2012(%10 ZAM) 01.01.2013
(EK PROTOKOL 1) ... TL İLAVE) 15.12.2013
(%10ZAM)
Memur …. TL ….TL …. TL …. TL
Fiilen Müdürlük Görevini Yürüten …. TL …. TL ….. TL …. TL
Başkan Yardımcılığı Görevini Yürüten ….TL …. TL …. TL …. TL
Sözleşmeli Personel …..TL …. TL ------ …. TL
Anılan sözleşme ve ek protokol 1 uyarınca 11.04.2012 tarihi itibariyle yürürlükte olan sözleşme uyarınca personele ödenmesi öngörülen Kurban ve Ramazan bayramı ikramiye tutarları ise aşağıdaki gibidir:
2012 2013 2014
Memur ….TL ….TL …. TL
Fiilen Müdürlük Görevini Yürüten …. TL …. TL …. TL
Başkan Yardımcılığı Görevini Yürüten ….TL …. TL …. TL
Sözleşmeli Personel …. TL …. TL …. TL
Yukarıda yer verilen iyileştirme zammı ve ikramiye tutarlarının sözleşmeli personel dışında kalan sorgu konusu diğer unvanlı personel için 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesi uyarınca imzalanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’nin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümü’nün 1’inci maddesi uyarınca belirlenen tavan tutarı aştığı görülmekte olup, bu itibarla ödenmesi gereken tavan tutarın 19.12.2011 tarihli sözleşme ve 27.02.2012 tarihinde imzalanan ek protokol 1 çerçevesinde yer verilen mali haklara göre belirlenmesi gerekir. Söz konusu tazminat tutarı, zaten 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme uyarınca belirlenen tavan tutarı aştığından, bahse konu tazminat tutarının mali hakların tutar olarak artırılması veya yeni mali haklar ihdas edilmesi suretiyle artırılması mümkün değildir. Sözleşmeli personel bakımından ise 19.12.2011 tarihli sözleşme ve 27.02.2012 tarihinde imzalanan ek protokol 1 uyarınca ödenen toplam tazminat tutarı Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme ile belirlenen tavan tutarın altında kaldığından, bahse konu personel için sözleşmede öngörülebilecek en yüksek tutar, 4’üncü Dönem Toplu Sözleşme’de belirlenen tavan tutar olabilecektir.
Sorgu konusu olayda ise, 17.12.2014 tarihinde … Belediyesi ile … Sendikası arasında imzalanan ve 16.12.2014 – 14.12.2016 tarihleri arasını kapsayan ve daha sonra çeşitli tarihlerde yapılan protokoller ile yürürlük süresi 15.12.2019 tarihine kadar uzatılan sözleşmenin;
“İyileştirme Zammı” başlıklı 21’inci maddesinde, “a) ....Sen üyesi çalışan memurlara almakta oldukları aylıklarına ilave olarak her ayın 15’inde 657 sayılı Devlet Memura aylık net ….TL (…. TL.) iyileştirme zammı ödenir.
b) ....Sen üyesi olarak çalışan sözleşmeli personele almakta oldukları aylıklarına ilave olarak her ayın 15’inde 657 sayılı Devlet Memura aylık net ….TL (…..TL.) iyileştirme zammı ödenir.”
“İkramiye ve Sosyal Haklar” başlıklı 22’nci maddesinde, “a) Ramazan ve Kurban Bayramında ayrı ayrı olmak üzere memur ve sözleşmeli personele net ….TL (…. TL.) ödeme yapılır.
b) Memur ve sözleşmeli personele yılbaşında net ….TL (….TL) ikramiye verilir.
c) Memur ve sözleşmeli personele 1 Mayıs Dünya İşçi ve Emekçiler Birlik ve Dayanışma Bayramında net ….TL (…. TL) ikramiye verilir.
d) Memur ve sözleşmeli personele her yıl Eylül ayında çalışanlara net …. TL (….TL.) Eğitim ve Kültür yardımı yapılır.
e) Başkanlık oluru alınmak şartıyla: çalışan personele mesai saatleri dışında görev yaptıkları her saat için net ….TL (…. TL) ödeme yapılır.
f) Çalışan personelin kendisi ve çocuklarının evlenmesi halinde net ….TL (…. TL) Evlilik yardımı yapılır.
g) Engelliler Haftasında; çalışan personel bakmakla yükümlü olduğu 1. Derecede yatalak engelli olanlara net ….TL (….TL) ödeme yapılır.
h) Çalışan personelin doğum yapması veya çocuk sahibi olması durumunda net ….TL (….TL) Doğum yardımı yapılır.
i) Çalışan personelin kendisinin vefatı halinde ….TL (….TL) veya 1. Derecede yakını (Eş, anne, baba ve çocukları) vefatı halinde net ….TL (….TL) Ölüm yardımı yapılır.
…”
“Sözleşmenin kapsamı” başlıklı 23’üncü maddesinin (b) bendinde ise, “İş bu sözleşme 16/12/2014 tarihinde başlar, 15/12/2015 tarihinde her ay ödenen iyileştirme zammı ve sosyal haklara ek olarak %10 (yüzde on) ilave iyileştirme zammı yapılır.”
hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca tavan tutarın sözleşmeli personel için 2018-2019 yıllarına ilişkin 4. Dönem Toplu Sözleşme’ye göre, sorgu konusu edilen diğer unvanlı personel için ise … Belediyesi ile ilgili sendika arasında imzalanan 19.12.2011 tarihli bir önceki sözleşmeye göre belirlenmesi gerektiği ve bu tutarların üzerinde ödeme yapılamayacağı halde, 17.12.2014 tarihli sözleşmenin “Mali Haklar” başlıklı 21’inci maddesi ile memurlara ve sözleşmeli personele sosyal denge tazminatının mevzuatta öngörülen sınır aşılarak ödenmesi suretiyle kamu zararına neden olunmuştur.
Her ne kadar savunmalarda 17.12.2014 tarihinde imzalanan toplu sözleşmenin daha önce Sayıştay denetiminden geçmiş olduğu, 2014 yılında kamu zararı olarak sorgu konusu yapılan ödemeler hakkında Sayıştay 7’nci Dairesinin … tarihli ve … sayılı ilamı ile “ilişilecek husus bulunmadığına” hükmedildiği ve kararın kesinleşerek bahse konu ödemeler hakkında kesin hüküm oluştuğu, bu nedenle söz konusu sözleşme uyarınca yapılan ödemelerin tekrar yargılama konusu yapılamayacağı belirtilmişse de;
Savunmalarda ifade edilen … sayılı ilamda Belediye ile ilgili sendika arasında imzalanan ve sosyal denge ödemelerinde esas alınan toplu iş sözleşmesi, 19.11.2011 tarihinde imzalanan ve 15.12.2011- 15.12.2014 tarihleri arasında geçerli olan toplu iş sözleşmesidir. Sorguda kamu zararı oluşturduğu iddia edilen ödeme emri belgelerinde yer alan en son tarih 15.12.2014 tarihi olup, ilişilecek husus bulunmadığı kararına konu edilen ödemeler 19.12.2011 tarihli sözleşme uyarınca yapılan ödemelerdir. Bu itibarla anılan … sayılı ilamda 17.12.2014 tarihli sözleşme uyarınca 2014 yılının Aralık ayında yapılan ödemelerin kamu zararı oluşturmadığına hükmedildiği şeklindeki savunmanın isabetli olmadığı görülmektedir.
Sorumlularca benzer nitelikteki konularda Sayıştay Dairelerince verilen çeşitli kararlar emsal olarak gösterilerek konunun kamu zararı oluşturmadığı ifade edilmişse de;
Sayıştay Dairelerince verilen kararlar yalnızca bahsi geçen konu için bağlayıcı nitelikte olup, sorgu konusu edilen hususta herhangi bir bağlayıcılığı bulunmadığından bu yönde yapılan savunmaların da kabulü mümkün değildir.
Her ne kadar savunmalarda sorguda yer alan ödemelere esas toplu iş sözleşmesinin 2011-2014 yılları arasında yürürlükte olan bir önceki sözleşmenin devamı niteliğinde olduğu ifade edilmişse de;
2011-2014 yılları arasında geçerli olan sözleşme ile sorgu konusu ödemelere esas 17.12.2014 tarihli sözleşmenin yürürlük maddeleri, bahse konu sözleşmelerin birbirinin devamı niteliğinde olmadığı göstermektedir. 2011-2014 yılları arasında geçerli olan sözleşmenin “Yürürlük ve Süre” başlıklı 7’nci maddesinde, “a) Bu toplu İş Sözleşmesi üç (3) yıl süreli olup 15.12.2011 tarihinde başlar 15.12.2014 tarihinde sona erer.
b) Yeni sözleşme imzalanıncaya kadar eski sözleşme hükümleri geçerlidir.” denilmekte iken 17.12.2014 tarihli sözleşmenin yürürlük maddesinde “Bu toplu iş sözleşmesi 2 (iki) yıl süreli olup 16.12.2014 tarihinde başlar ve 14.12.2016 tarihinde sona erer.” hükmü yer almaktadır. Kaldı ki bir önceki sözleşmede mali hak olarak yalnızca iyileştirme zammı ve Ramazan ve Kurban bayramlarında ayrı ayrı olmak üzere ikramiye ödemesi öngörülmüşken, sonraki sözleşmede gerek mali hak kalemlerinde tutar bazında artışa gidilmesi, gerekse doğum, ölüm, evlenme, eğitim ve kültür yardımı, yılbaşı ve çeşitli diğer ikramiyeler olmak üzere yeni mali hak kalemleri ihdas edilmesi suretiyle bir önceki sözleşmenin oluşturduğu yasal çerçevenin dışına çıkılmıştır. Bu itibarla yeni sözleşmenin eski sözleşmenin devamı olarak kabul edilmesi gerektiği yönündeki savunmanın kabul edilmesi mümkün değildir.
Yine savunmalarda, belediyelerin özerk kuruluşlar olarak kendi bütçe imkanları içinde sözleşme yapma olanağına sahip olduğu, ILO Sözleşmeleri ve komite kararlarında toplu iş sözleşmesinin sendikal örgütlülüğün ayrılmaz bir parçası olduğu, bu hakkın kullanımına yönelik herhangi bir engelleme veya kısıtlamanın ise sendikal örgütlülüğe müdahale niteliğinde olduğunun belirtildiği görülmüşse de, sorgu toplu iş sözleşmesi imzalanamayacağı ya da sendikal örgütlenme yapılamayacağı gibi bir önerme içermemektedir. Sorgu konusu edilen husus sözleşme kapsamında yapılan ödemelerin yasal sınır içerisinde olması gerektiği ile ilgilidir.
Anayasa’nın 53’üncü maddesinin yedinci fıkrası uyarınca toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü ile diğer hususların kanunla düzenlenmesi gerekmekte olup sosyal denge tazminatına ilişkin toplu sözleşmelere kanunla tavan tutar sınırlaması getirilmesi Anayasa’nın mezkur hükmü gereğidir. Her ülkenin ekonomik gücü farklı olduğundan uluslararası sözleşmelerde mali haklara girilmemekte sadece temel hak ve özgürlüklere ilişkin haklar korunmaktadır. Uluslararası antlaşmalar veya Anayasa’da toplu sözleşme hakkı verilmesi bu hakkın sınırsız bir şekilde kullanılacağı anlamına gelmemektedir. Bu hakkın nasıl kullanılacağı kanunlarla belirlenir. 4688 sayılı Kanun ile de bu belirlenme yapılmış olup ödenecek sosyal denge tazminatına ilişkin tavan tutar uygulamasının nasıl olacağına yönelik bir yöntem benimsenmiştir. Bu çerçevede iç hukuk düzeni ile uluslararası anlaşmalar arasında ihtilaflı herhangi bir durum bulunmamaktadır.
Savunmalarda, kamu zararı hesabının yapılmasında kullanılacak tavan tutara 2011-2014 tarihli sözleşmeye ek olarak akdedilen protokol 2’nin de dahil edilmesi gerektiği ve kamu zararının hesaplanmasında hata yapıldığı, 2011 toplu sözleşmesinin müktesep hak kabul edilmesi gerektiği ifade edilmişse de;
4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinde, “… bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanmakta olan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir.” hükmü yer almaktadır. Bahse konu protokol ise 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinin yürürlüğe girme tarihi olan 11.04.2012 tarihinde geçerli ve 15.12.2011-15.12.2014 tarihleri arasında yürürlükte olan sözleşmeye ek olarak akedilmiştir. Ek protokol 2’nin imza tarihi 02.05.2013 olup yürürlük tarihi ise 01.05.2013’tür. Görüleceği üzere, bahse konu hükmün yürürlük tarih olan 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmenin kapsamında ek protokol 2’de yer almadığından hesaplanan tavan tutara bu protokol uyarınca öngörülen mali hakların da dahil edilmesi gerektiği yönündeki savunma yerinde değildir.
Konunun sorumluluk yönüyle değerlendirilmesine gelince,
Her ne kadar Denetçi tarafından, Belediye Başkanının sözleşmeyi imzalamasa dahi Üst Yönetici olarak sorumlu tutulması gerektiği ifade edilmişse de;
5018 sayılı Kanun’un 11’inci maddesinde, “…
Üst Yöneticiler idarelerin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüe kullanımının önlenmesnden, mali yönetim ve control sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmsi ve bu Kanunda belirtilen görev vesorumlulukların yerine getirilmesinden >Bakana; mahalli idarelerde ise meclislerine karşı sorumludur.
Üst yöneticiler bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.” hükmü yer almaktadır.
14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı’nın “c) Harcama Yetkisinin Devri Halinde Sorumluluk” başlığında, yetki devri ve imza yetkisinin ayrı ayrı kavramlar olduğu, yetki devrinde, yetkisini devredenin, yetki devri kaldırılıncaya kadar devrettiği yetkisini kullanamayacağı ve yapılan işlemin kendisine yetki devredilenin işlemi olduğu, karar alma yetkisinin, devreden makamdan çıkıp devredilen makama geçtiği, bir makam veya görevlinin ödevlerinden bir kısmını bilgisi dahilinde ve karar verme yetkisi kendisinde kalmak üzere başkasına yaptırarak yükünü hafifletmesi anlamındaki imza yetkisi tanınmasının, yetki devri ile aynı anlama gelmediği açıkça ifade edilmiş olup yetkisini devretmek suretiyle harcama sürecinin dışında kalan görevlinin kasıt, kusur veya ihmalinden de söz edilmesi mümkün olmadığından kişiye mali sorumluluk yüklenemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Sorgu konusu edilen olayda, Belediye Başkanı …’ın yetki devri yapmış olduğu ve sözleşmenin müzakeresi veya imza aşamasında bulunmadığı görülmektedir. Yukarıda izah edildiği üzere, yetki devri yapılması ile birlikte yapılan işlemin mali sorumluluğu yetkiyi devralan makama geçmiş olup dolayısıyla yetkisini devreden makamın mali olarak sorumlu tutulması da mümkün değildir. Bu çerçevede, Belediye Başkanı … tarafından … tarihli ve … sayılı yazı ile Belediye Başkan Yardımcısı …’a yetki devri yapılmış olup, Başkan Yardımcısı … idare adına işveren yetkilisi olarak sosyal denge sözleşmesinin 2019 yılı içerisinde uygulanmasına yönelik protokolü imzalamıştır. Dolayısıyla yapılan işlemin mali sorumluluğu yetkiyi devralan makam olan Belediye Başkan Yardımcısı …’a ait olup Belediye Başkanı …’ın oluşan kamu zararında sorumluluğu bulunmamaktadır.
Öte yandan, Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumulukları 5018 sayılı Kanun’un 32 ve 33’üncü maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan Kanun’un;
“Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde, “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ve gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatının bütçe ilk eve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasndan ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33üncü maddesinde, “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli arafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.”,
hükümleri yer almaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nın “Sorumlular” başlıklı 3’üncü bölümünde, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumuluklarına yer verilmiş ve ödeme emri belgesini düzenlemekle görevli olan gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğu ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu oldukları ifade edilmiştir.
Anılan mevzuat uyarınca harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri giderin gerçekleşmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılan harcama nitelik itibari ile hukuka aykırı ise söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmaları gerekir. Dolayısıyla belediye ile ilgili sendika arasında imzalanan ve mevzuata aykırı olan sözleşme hükmülerine göre harcama sürecini yürüten harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin de oluşan kamu zararında sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, … ile … Sendikası arasında 16.12.2014-14.12.2016 tarihleri arasında geçerli olmak üzere imzalanan ve sonrasında 12.12.2016, 11.12.2017 ve 31.12.2018 tarihlerinde yapılan protokollerle yürürlük süresi 15.12.2019 tarihine kadar uzatılan sosyal denge sözleşmesi ile belediye personeline 2019 yılında mevzuatın öngördüğü tutardan daha fazla sosyal denge tazminatı ödenmesi suretiyle oluşan kamu zararı tutarı … TL’nin;
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Yazı İşleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şef) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tahsildar) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İmar ve Şehircilik Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Emlak ve İstimlak Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Park ve Bahç. Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İşletme ve İştirakler Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Kütüphane Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) …’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şef) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Kameraman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Grafiker) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Uzman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Ruhsat ve Denetim Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şehir Plancısı) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Strateji Geliştirme Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Kadın ve Aile Hizmetleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Hemşire) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Zabıta Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Zabıta Memuru) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Plan ve Proje Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Sosyal Yardım İşleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mimar) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) …. ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Gecekondu ve Sosyal Konutlar Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tercüman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tercüman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Hukuk İşleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Kalem Servis Sorumlusu) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mimar) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tekniker) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Bilgisayar İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Sosyal Çalışmacı) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Çocuk Eğitimcisi) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tabip) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tekniker) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Eğitmen) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Müfettiş) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Veteriner İşl. Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mimar) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tercüman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Sözleşmeli Personel) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şehir Plancısı) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Sözleşmeli Personel) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tercüman) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Sözleşmeli Personel) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Park ve Bahç. Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Veri Haz. Kont. İşletmeni) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Veri Haz. Kont. Işletmeni) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Tekniker) …, Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Zabıta Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Zabıta Memuru) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Ruhsat Ve Denetim Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Kalem Servis Sorumlusu) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Mühendis) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
…TL'sinin Harcama Yetkilisi (Sosyal Yardım İşleri Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şef) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Eğitmen) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şef) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Muhasebeci) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Uzman) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Eğitmen) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (İşletme ve İştirakler Müdürü) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
… TL'sinin Harcama Yetkilisi (Şehir Plancısı) …, Gerçekleştirme Görevlisi (Mühendis) … ve Diğer Sorumlu (Belediye Başkan Yardımcısı) ...’a,
.....,
müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödettirilmesine,
Üst Yönetici (Belediye Başkanı) …’ın oluşan kamu zararında sorumluluğunun bulunmadığına,
6085 sayılı Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.
Karşı Oy
Üye …’in karşı oy gerekçesi:
5018 sayılı Kanun’un “Üst Yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde, “Bakanlıklarda ve diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. …
Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumludurlar.
Üst yöneticiler, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.” hükmü yer almaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 37’nci maddesinde belediye başkanının belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisi olduğu hüküm altına alınmış olup aynı Kanun’un 38’inci maddesinde ise belediye başkanının görevleri arasında “belediye teşkilatının en üst amiri olarak belediye teşkilatını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak” sayılmıştır.
Belediyenin tüm personeline düzenli olarak her ay ödenecek olan ve belediye bütçesi için önemli bir tutar olan sosyal denge tazminatına ilişkin sözleşme yapılması veya bu sözleşmenin yürürlük süresini uzatacak bir protokolün imzalanması 5393 sayılı Kanun’un 37’nci maddesinde belediye başkanının görev ve sorumlulukları arasında sayılan “belediye teşkilatının sevk ve idaresi” kapsamındadır.
Konunun bütçedeki yeri ve yapılacak ödemelerin belediye personeli için önemi dikkate alındığında, sosyal denge tazminatına ilişkin sözleşme veya protokol imzalanması sürecinin kısa bir süre zarfına sığdırılamayacağı açıktır. Sosyal denge sözleşmesinin imzalanması, o yıla ait bütçe hazırlıklarının yapıldığı bir önceki yılda veya önceki yıllarda yapılan planlamayla başlayan ve 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesi kapsamında ilgili sendika genel başkanı veya yetkili temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı arasında yapılan görüşmelerin bir sonucudur.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin 1’inci fıkrasında, “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.” düzenlemesi yer almaktadır.
Buna göre belediyelerde sosyal denge tazminatı ödenmesini öngören sözleşmeleri imzalama yetkisi münhasıran Belediye Başkanına verilmiş bir yetki ve görevdir. Bu itibarla, sözleşme hükümlerine uygun olarak gerçekleştirme görevi ifa edildiği ve harcama yetkisi kullanıldığından kamu zararında Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumluluklarından söz edilemez.
Bu çerçevede, sözleşmede imzası bulunmasa dahi, sosyal denge sözleşmesi yapma yetkisi doğrudan kendisine tanınmış olan ve Üst Yönetici sıfatı ile belediyenin sevk ve idaresinden sorumlu Belediye Başkanı sosyal denge sözleşmesi çerçevesinde yapılan ödemelerden münferiden sorumludur.
Bu itibarla, yürürlükteki sosyal denge sözleşmesi ile 2019 yılında … Belediyesi personeline mevzuatın öngördüğü tavan tutarı aşan şekilde ödeme yapılması suretiyle neden olunan kamu zararının Üst Yönetici …’dan münferiden tazminine hükmedilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye …’un karşı oy gerekçesi:
Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinde; “(1) Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir.
Bu bağlamda, 4688 sayılı Kanun’un “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci ve Geçici 14’üncü maddesi ile 375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesinde yer alan hükümler çerçevesinde belediye personeline sosyal denge tazminatı ödenebilmektedir. Ancak, uygulamada belediye personeline ödenen sosyal denge tazminatının tavan tutarının belirlenmesine esas teşkil eden “aylık” kavramının dar anlamda yorumlanmasından kaynaklanan bir tereddüt meydana gelmektedir. Zira toplu sözleşmede bahsedilen aylık kavramı sadece gösterge ve ek gösterge aylıklarının toplamını ifade etmemektedir. Bu tanıma taban aylık ve kıdem aylık tutarının da dahil edilmek suretiyle sosyal denge tazminatı ödemesine ilişkin tavan tutarın tespit edilmesi gerekir. Çünkü aylık kavramı ve kapsamı 657 sayılı Kanun’un 50 yılı aşkın uygulama sürecinde değişiklikler geçirmiştir. Aşınan aylık unsurunun yerine yeni ve ek unsurlar ilave edilmiştir. Günümüzde ise kamu görevlilerine genel olarak temel maaş, zam ve tazminatlar ile sosyal yardımlar adıyla üç başlık altında aylık ödemesi yapılmaktadır. Analitik bütçe sınıflandırmasında da temel maaş unsurları “Bir kadroya dayalı olarak istihdam edilenlere ilgili mevzuatına göre yapılan aylık, ek gösterge, kıdem aylığı ve taban aylığı ödemeleri,…” olarak tanımlanmıştır.
Buradan hareketle “en yüksek devlet memuru aylığı” kavramını dar anlamda düşünmek ve değerlendirmek, günümüz uygulamasındaki gerçekliğe uygun düşmez. Ayrıca, 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14’üncü maddesinde geçen “… Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu ödemeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir …” ibaresindeki “ortalama aylık ödeme” kavramının da sosyal denge tazminatı ödemelerinin değerlendirmelerinde dikkate alınması gerekir.
Özetle, “ en yüksek devlet memuru aylığı”nın geniş anlamda ve güncel yorumu dikkate alındığında, … Belediyesi tarafından personeline ödenen sosyal denge tazminatı ödemesinin aylık tutarlarının kamu zararı meydana getirecek bir meblağa ulaşmadığı değerlendirildiğinden çoğunluk görüşüne katılmıyorum.