… Belediyesi ile yetkili sendikalar arasında imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesine göre … Müdürlüğünde görev yapan personele tavan tutarın üzerinde sosyal denge tazminatı ödendiği görülmüştür.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Genel İlkeler” başlıklı 128 inci maddesinde;

“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir.”

Denilmiş “Toplu iş sözleşmesi ve sözleşme hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinde ise memurlar ve diğer kamu görevlilerinin toplu sözleşme hakkına sahip oldukları ve toplu sözleşmeye ilişkin hususların kanunla düzenleneceği belirtilmiştir.

Söz konusu hükme istinaden yayımlanan 25.06.2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun 32 nci maddesinde mahalli idarelerde 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine ilişkin sözleşme imzalanması ile ilgili hükümlere yer verilmiştir.

27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 04.04.2012 tarihli ve 6289 sayılı Kanunla eklenen Ek 15 inci maddesinde ise aynen;

“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir”

denilmektedir.

25.08.2017 tarih ve 30165 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4 üncü Dönem Toplu Sözleşme”nin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı Dördüncü Bölümünün 1 inci maddesinin birinci fıkrasında;

“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir”

“Sosyal denge tazminatı süre uzatımı” başlıklı 7 nci maddesinde;

“4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan “31/12/2015” ibaresi “31/12/2019” şeklinde uygulanır.”

denilmektedir.

Buna göre; Belediye, memurlar ve sözleşmeli personel için toplu sözleşme yapma yetkisine sahiptir. Ancak bu yetki sosyal denge sözleşmesi ile sınırlı olup, bu sözleşme kapsamında ödenecek tutar Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin Toplu Sözleşmede belirlenen üst limiti yani en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’ünü aşmayacaktır.

Belediye ile yetkili sendika .. arasında imzalanan ve … tarihlerini kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin “İyileştirme Zammı” başlıklı 26 ncı maddesi ile “Sosyal Yardımlar” başlıklı 27 nci maddesinde, … üyesi çalışanların halen almakta oldukları aylıklarına ilaveten her ayın maaş günü sosyal denge tazminatı adı altında ek gösterge dahil en yüksek devlet memuru aylığının yüzde yüzü oranında ödeme yapılacağı; ayrıca Ramazan Bayramında kumanya-erzak destek ücreti olarak .. TL, Kurban Bayramında kurban kesim destek ücreti olarak … TL ödeneceği ifade edilmiştir.

Söz konusu sözleşmeye … tarihlerini kapsayan sosyal denge sözleşmesi ek protokolünün 1 inci maddesi ile,

“… tarihinde … Belediyesi ile … arasında imzalanan … tarihlerini kapsayan dönem için uygulanmak üzere “iyileştirme zammı” başlıklı 26. maddesine ilave olarak, … üyesi çalışanlarının okuyan çocuklarına öğrenim belgelerini ibraz etmek kaydıyla öğrenci başına … TL ödenir. …”

hükmü eklenmiştir.

Belediye ile yetkili sendika … arasında imzalanan ve … tarihlerini kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 6 ncı maddesinde, 4688 sayılı Kanun kapsamında kamu görevlilerine maaşlarına ilave olarak her ayın maaş günü en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) yüzde yüzü oranında sosyal denge tazminatı ödeneceği, ayrıca Ramazan ve Kurban Bayramlarında 10.000 gösterge x katsayı sonucu bulunacak tutarın bayram ikramiyesi olarak ödeneceği, çalışan memurların üniversitede okuyan çocuklarına Nisan, Mayıs, Haziran, Ekim, Kasım ve Aralık aylarında net … TL ödeneceği hükümlerine yer verilmiştir.

Sonuç olarak, Belediye tarafından farklı dönemlerde imzalanan sosyal denge sözleşmelerinde her bir personel için toplu sözleşmede belirlenen tavan tutar üzerinden sosyal denge tazminatı ödeneceği; ayrıca tavan tutarda yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerine ek olarak bayram ikramiyesi ve öğrenim yardımı ödeneceği ifade edilmiştir.

Ancak 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100 ü olarak belirlenmiş olup, bu tutarı aşan bayram ikramiyesi ve öğrenim yardımı adı altında yapılan ödemeler, 5081 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesine göre mevzuatta öngörülmediği halde ödeme yapılması nedeniyle kamu zararı oluşturmaktadır.

Sorumlular savunmalarında her ne kadar en yüksek devlet memuru aylığının geniş yorumlanması ve böylece taban aylık ve kıdem aylığının hesaplamalara dahil edilmesi gerektiğini ifade etmişlerse de, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinde düzenlenen taban aylığı ile kıdem aylığının, 657 sayılı Kanun ve diğer personel kanunlarına ve kanun hükmünde kararnamelere göre her ne ad altında olursa olsun ödenmekte olan zam, tazminat, ödenek, ücret ve benzeri ödemelerin hesabında dikkate alınmayacağı aynı maddede hüküm altına alınmıştır. Kaldı ki yukarıda yer verilen Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4 üncü Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı Dördüncü Bölümünün 1 inci maddesinin birinci fıkrasında “ en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’ü” denilmek suretiyle ek göstergenin hesaplamaya dahil edileceği açıkça belirtilmiş olmaktadır. Anılan nedenle, bu maddede sayılmayan maaş unsurlarının dahil edilerek hesaplama yapılması mümkün bulunmamaktadır.

Yargılamaya Esas Raporda, mevzuata aykırı hükümler içeren sözleşmeden kaynaklanan kamu zararından Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlileri ile birlikte bu sözleşmeyi imzalayan Belediye Başkanı/Başkanlarının sorumlu tutuldukları görülmüş ise de,

Belediye Başkanlarının Sorumluluğu;

Kamu zararı; rapor maddesinde açıklandığı üzere, mevzuatta öngörülen sınırlara aykırı sözleşme imzalanması sebebiyle doğmuştur.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun, “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32. maddesine göre, belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı arasında toplu sözleşme yapılabilecektir. Söz konusu İdarede de bu hükme istinaden toplu sözleşmeler, Belediye Başkanları tarafından imzalanmışlardır.

İmzalanan sözleşmelerin kapsamının, kamu görevlilerine bu sözleşmelerle ödenebilecek tavan tutar kadar sosyal denge ödemesi, aynı personele Ramazan ve Kurban Bayramlarında da belirli tutarda ilave ödeme, ayrıca kapsamdaki personelin yükseköğrenim gören çocukları için eğitim yardımı yapılması şeklinde düzenlenmek suretiyle mevzuatta öngörülen sınırlar aşılmış ve bu nedenle kamu zararı oluşmuştur. Bu itibarla, mevzuata aykırı sözleşmeleri imzalayan Belediye Başkanları imzaladıkları bu sözleşmelerden kaynaklanan kamu zararında sorumludurlar.

Ödeme emri belgesinde, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzası bulunan kamu görevlilerinin sorumluluğu;

Raporda; mevzuata aykırı hükümler içeren sözleşmeden kaynaklanan kamu zararından Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlileri ile birlikte bu sözleşmeyi imzalayan Belediye Başkanı/Başkanlarının sorumlu tutuldukları görülmüştür.

Kamu zararı; rapor maddesinde ve yukarıda açıklandığı üzere, mevzuata aykırı olan/mevzuatta öngörülen sınırları aşan hükümlere yer veren sözleşmenin imzalanmasından doğmuştur.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32. maddesine göre, belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde Belediye Başkanı arasında toplu sözleşme yapılabilecektir. Söz konusu İdarede de bu hükme istinaden toplu sözleşmeler, Belediye Başkanları tarafından imzalanmışlardır. Sözleşmenin imzalanması ile idari işlem tamamlanmış ve tarafların hak ve borçları belirlenmiş ve kamu zararı doğmuştur.

Ödeme emri belgesini harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzalayan kamu görevlilerinin, sözleşmenin imzalanması aşamasıyla/kamu zararının doğması ile ilgili herhangi bir işlemleri/eylemleri bulunmamaktadır. Anılan kamu görevlileri, tekemmül etmiş ancak içerik olarak Kanunun öngördüğü sınırları aşan sözleşmeden kaynaklanan idare borcunu yerine getirmiş, kamu görevlilerinin bu sözleşmeden doğan haklarını sözleşmede öngörülen zamanda ve öngörülen miktar kadar ödemişlerdir. Bu görevlilerin idare adına Üst Yönetici (Belediye Başkanı) tarafından imzalanan sözleşmenin gereklerini yerine getirmemek gibi bir seçenekleri de bulunmamaktadır. Deyim yerindeyse bu konuda takdir yetkisine değil, bağlı yetkiye sahiptirler.

Bu itibarla, idare adına Belediye Başkanları tarafından imzalanan ve kapsamı Kanunda öngörülen sınırları aşan sözleşmeden kaynaklanan ve idarenin yükümlüklerini yerine getirmek için düzenlenen ödeme emri belgelerini harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzalayan kamu görevlilerinin, bu sözleşmeden doğan kamu zararından sorumlulukları bulunmamaktadır.

… ile yetkili sendikalar arasında imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesine göre … Müdürlüğünde görev yapan personele ödenebilecek aylık tavan tutarın tamamına ek olarak öğrenim yardımı ve bayram ikramiyesi ödenmesi sonucu ortaya çıkan … TL kamu zararının,

- … TL’sinin Üst Yönetici (…) …’e

- … TL’sinin Üst Yönetici (…) …’a,

münferiden 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine,

İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğu ile;

Azınlık Görüşü:

Üye … ve Üye …’ın sorumluluk yönünden karşı oy gerekçesi;

“… Müdürlüğünde görev yapan personele ödenebilecek aylık tavan tutarın tamamına ek olarak öğrenim yardımı ve bayram ikramiyesi ödenmesine ilişkin kamu zararı kararına katılmakla birlikte;

Harcama yetkililerinin 5018 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;

“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, Ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”

hükmüne yer verilmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde ise;

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.”

hükmüne yer verilmiştir.

5018 sayılı Kanun ve Sayıştay Genel Kurul Kararı uyarınca, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Dolayısıyla, hukuka aykırı nitelik taşıyan fazla ödemeye ilişkin yapılan harcamalar ile ilgili harcama yetkilisinin ve gerçekleştirme görevlisinin de sorumluluğu bulunmaktadır. Sonuç olarak, söz konusu kamu zararının Belediye Başkanı, Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisine ödettirilmesine karar verilmesi gerekir.”