Yapım İşi

….. …. yılı hesabının Dairemizde yargılanması sonucu düzenlenen …. tarih ve … sayılı İlamın …. maddesinde; “… İkmal Restorasyon” işinde, teklif birim fiyat cetvelinin 12’nci sırasında yer alan, “mevcut fresklerin koruma ve onarımının yapılması” işine yüklenicinin … TL/m2 fiyat vermesi ve İhale dosyasında yapılacak işin tanımı Analiz-4 olarak düzenlenmiş olmasına rağmen, işin devamında bu imalat yerine yeni birim fiyatlar yapılarak işin ayrıştırılması ve fresklerle ilgili tüm sağlamlaştırma koruma ve bakımı içeren teklif yerine farklı kalemlerden ödemede bulunulması sonucunda …. TL tutarındaki kamu zararının sorumlularına ödettirilmesine karar verilmişti.

Bu defa sorumlulardan, …. (…), …. (….) ve ….’nin (….) Temyiz Kuruluna sundukları …. tarih ve sırasıyla …-…-… sayılı dilekçeler üzerine Temyiz Kurulu tarafından verilen … tarih ve sırasıyla …-…-… tutanak numaralı bozma kararları çerçevesinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.

İhale dokümanı kapsamında yer alan Analiz-04 poz no.lu “Mevcut Fresklerin Koruma ve Onarımının Yapılması” işine ait teknik şartnamede;

“Mevcut fresklerin koruma ve onarımının aşağıda belirtilen şartlara uygun olarak yapılması için gereken her türlü malzeme, işçilik, zayiat, nakliye, yatay ve düşey taşımalar ile müteahhit karı ve genel giderler dahil 1 m2 fiyatıdır.

1. Duvar resimlerinde belgeleme (fotoğraf-çizim) çalışmaları yapılmalıdır. Fotoğraf çekimlerinin yüksek çözünürlükte 90° açıyla çekilmesi ve fotoğrafların foto-mozaik yöntemiyle birleştirilerek bütün duvar yüzeyinin (bir yüzey için) tek fotoğraf karesinde birleştirilmesi gerekmektedir. Birleştirilen fotoğrafların mutlaka aynı ışık seviyesinde çekimlerinin yapılmasına dikkat edilmesi önemlidir.

2. İskele kurulduktan sonra Bizans duvar resimleri konusunda uzman konservatör tarafından tüm bozulmaların lejantları belirlenerek fotoğraf çıktıları üzerine duvar resimlerinde karşılaşılan tüm bozulmaların lejantlarının işlenmesi ve teknik raporu hazırlanmalıdır.

3. Acil müdahale gereken alanlarda uygulama yapılması ve yapılan tüm işlerin ayrı bir paftaya (kullanılan malzemelerin isimleri yazılarak) işlenmelidir.

4. Tüm bozulmaların tespiti ile birlikte eş zamanlı yürütülmesi gereken diğer bir çalışmada ise ileri teknikler kullanılarak malzeme özelliklerinin belirlenmesi ve onarım harcı belirlenmelidir. Örnek alanlarının konunun uzmanı Kimya Mühendisi ve Konservatör tarafından alınması önemlidir. Bu çalışmalarında yine aynı şekilde fotoğraf çıktıları üzerinde işlenmesi ve fotoğraflanması gerekmektedir.

5. Nem ve sıcaklık değişimlerinin Dataloggerler ve anlık nemölçer ile kayıt altına alınmalıdır.

6. Kilise içinde birikmiş tozların mekanik yöntemler ile (restorasyon süpürgesi-plastik süpürge-fırçalar) temizlenmelidir.

7. Boya yüzeyinde birikmiş olan tozların ve kir katmanlarının belirlenmesi ve analiz sonuçlarından sonra konunun uzmanı Kimya Mühendisi ve Bizans duvar resimleri konusunda uzman bir ekibin kararı ile kullanılacak temizleyici malzemeler belirlenmelidir.

8. Tespit edilen boşlukların ve çatlakların sağlamlaştırılması ve orijinal sıva tabakasında kabarmış olan kısımların sağlamlaştırılmalıdır. Tüm çalışmalar ve kullanılacak malzemeler yerinde yapılacak uygulamalar ve analizlerin sonuçları neticesinde belirlenmeli ve karar verilmelidir.

9. Sıva yüzeyinden kalkmış olan boya tabakasının reçineler yardımı ile yerine oturtulmalı ve sağlamlaştırılmalıdır. Yüzeyden kalkmış olan boya katmanlarının Nano Akril veya Primal AC 33 kullanılarak yerine oturtulması gerekmektedir. Ayrıca sağlamlaştırma çalışmalarında asetonda çözünmüş olan Paroloid B 44 ve Paroloid B 72 kullanılması gerekebilir. Kavlamış boya tabakasında deneysel çalışmalar için birtakım malzemelerin kullanılması gerekmektedir. Malzemelerin kullanılması kararı uygulamalar sırasında konunun uzmanı konservatörler tarafından verilmelidir.

10. Duvar resimlerinin temizlik ve sağlamlaştırma çalışmalarının tamamlanmasından sonra boya tabakasındaki boşlukların ve grafitilerin “Aqua Sporca” tekniği ile ton farkının azaltılması gerekmektedir.

Ölçü: Koruma ve onarımı yapılan fresk yüzeyleri ölçülerek ödenir.”

Denilmektedir.

İlgili poza ait analizin yaklaşık maliyet hesabının aşağıda yer verildiği şekilde yapıldığı ve yüklenicinin de Analiz-4 pozuna …. TL/m2 fiyat verdiği belirtilmiştir.

…

Sorumluların konuya ilişkin savunmalarında;

“… “Müdürlüğümüz teknik elemanları tarafından … tarihinde tanzim edilen yaklaşık maliyet dosyasında; fresklerin büyük bir kısmının ana kubbede yer alması ve hali hazırda iş iskelesinin bulunmaması nedeniyle fresklerin uygulama (kuru fresk*-ıslak fresk*) ve malzeme türü ile hasar durumu belirlenememiştir. Bu nedenle … ve … Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ve ekinde fresklerin genel onarım müdahalelerini içeren Analiz-04 pozu ve teknik şartnameleri hazırlanmıştır.” denilmektedir. Burada tarafımızca; fresklerin yaklaşık 30 m yükseklikteki kubbe ve tavanlarda yer almasından ötürü tam olarak incelenememesi nedeniyle özgün malzemenin ve yapım tekniğinin tespit edilememesi, bunun sonucunda da yaklaşık maliyet kapsamında oluşturulan Analiz-04 pozunun iş kapsamında yapılan imalatları karşılayamadığı anlatılmak istenmiştir. Kontrollük teşkilatı ve idare olarak yapılacak müdahalenin oluşturulan poz ve teknik şartname ile yakından uzaktan alakasının olmadığı görülmüş, işle alakalı gerekli çalışmaların yeniden yapılmasına karar verilmiştir. Daha önce hiçbir çalışma yapılmamış, bu duvar resimlerinin öncelikli olarak restorasyon ve konservasyon uygulamasının yapılmasının doğru olacağına kontrollük heyeti ve idarece yapılan toplantıda karar verilmiştir. Yüzyıllar önce yapılan bu duvar resimlerine 30 m aşağıdan bakıldığında resimlerde hasar olmadığı görülmüş olup, iskele kurulduktan sonra yakından yapılan inceleme neticesinde duvar resmi yüzeylerinde hasarlar, bozulmalar, deformasyonlar ve kopmaların olduğu tespit edilmiştir. Bu duvar resimlerinin çoğu yerinde sebebi bilinmeyen delik ve boşluklar oluştuğu, vandalizm sonucunda tahribatların var olduğu ve kubbe pencerelerinin bulunmamasından dolayı duvar resimlerinin yüzyıllarca dış tesirlere açık kalması gibi nedenlerden dolayı ağır hasarlar tespit edilmiştir.”

Denilmiştir.

“Mevcut Fresklerin Koruma ve Onarımının Yapılması” isimli Analiz-04 no.lu pozun Teknik Şartnamesinin:

4’üncü maddesinde; “Tüm bozulmaların tespiti ile birlikte eş zamanlı yürütülmesi gereken diğer bir çalışmada ise ileri teknikler kullanılarak malzeme özelliklerinin belirlenmesi ve onarım harcı belirlenmelidir. Örnek atımlarının konunun uzmanı Kimya Mühendisi ve Konservatör tarafından alınması önemlidir. Bu çalışmalarında yine aynı şekilde fotoğraf çıktıları üzerinde işlenmesi ve fotoğraflanması gerekmektedir.”

7’nci maddesinde; “Boya yüzeyinde birikmiş olan tozlar ve kir katmanları belirlenmeli ve analiz sonuçlarından sonra konunun uzmanı Kimya Mühendisi ve Bizans duvar resimleri konusunda uzman bir ekibin kararı ile kullanılacak temizleyici malzemeler belirlenmelidir.”

8’inci maddesinde; “Tespit edilen boşlukların ve çatlakların sağlamlaştırılması ve orijinal sıva tabakasında kabarmış olan kısımları sağlamlaştırılmalıdır. Tüm çalışmalar ve kullanılacak malzemeler yerinde yapılacak uygulamalar ve analizlerin sonuçları neticesinde belirlenmeli ve karar verilmelidir.”

Denilmektedir.

Ayrıca, Müdürlüğün … tarih ve … sayılı yazısı ile konunun uzmanı personelin görevlendirilmesi ve gerekli izinlerin verilmesi için … Genel Müdürlüğü ile … Müdürlüğüne dağıtımlı yazı gönderilmiştir. …. Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile görevlendirilme izninin uygun görüldüğü Müdürlüğe bildirilmiştir. …. Genel Müdürlüğü daha sonra …. tarih ve … sayılı yazısı ile konservasyon çalışmalarında …. Müdürlüğünden en az bir uzmanın iş kapsamında yer alması gerektiğine ilişkin talimatını Müdürlüğe bildirmiştir. Bu aşamada duvar resimlerinin restorasyon uygulaması için uzman kişilerle görüşülüp restorasyon çalışmalarında nasıl bir yol izleneceği ve ne tür malzemeler kullanılacağı ile ilgili çalışmalar yapılmış ve …. tarihinde yapılacak işler, teknik tarifleri ve piyasa fiyat araştırma kısımları tamamlanarak gerekçeli rapor doğrultusunda yeni birim fiyat tutanağı ile ekleri şeklinde önce Müdürlüğüne daha sonra …. Genel Müdürlüğüne sunulmuştur. Genel Müdürlük tarafından yapılan yeni birim fiyat çalışması … tarih ve … sayılı yazı ile onaylayarak, bu pozların kullanılabileceği Müdürlüğe bildirilmiştir. … Müdürlüğü … tarih ve .. sayılı yazısı ile bahsi geçen işe Restoratör …’yi görevlendirmiştir. Yapılacak çalışmaların Uzman Restoratör … denetiminde yüklenici tarafından çalıştırılan uzman personel eliyle yaptırılması planlanmıştır. Teknik şartnamede ana hatlar verilse de uygulamalar sırasında yapılacak müdahalelerin, uygulamayı yapacak konservasyon uzmanlarının görüşleri doğrultusunda revize edilmesinin doğru olacağı vurgulanmıştır. Bu kapsamda uygulamayı yapan konservasyon uzmanı ekip (… Üniversitesi öğretim görevlisi Arkeolog ve Koruma-Onarım Uzmanı …. başkanlığında, restoratör-konservatör, restoratör uzmanı yüksek mimar, heykeltıraş, ressam ve inşaat teknikerleri olmak üzere toplam 10 adet uzman personel) ile İdarece yapılan değerlendirme neticesinde, …. Müdürlüğü tarafından hazırlanan “Mevcut Fresklerin Koruma ve Onarımının Yapılması” isimli Analiz-04 no.lu pozun yapılan uygulamaları karşılamayacağından ötürü kullanılmasının mümkün olmadığı anlaşılmıştır.

Müdürlüğün … tarih ve … sayılı yazısı ve eki ile Genel Müdürlükçe uygun görülen yeni birim fiyat tutanakları, harcamaya yetkili idare olan … İl Özel İdaresine gönderilmiş olup … İl Özel İdaresince …. tarihinde onaylanmıştır.

Sorumlularca yapılan savunmalar ve yukarıda yer verilen açıklamalar neticesinde;

… tarihinde tanzim edilen yaklaşık maliyet dosyasında belirlenen iş kalemi Analiz-04 pozunun, iş kapsamında yapılması gereken restorasyon-konservasyon çalışmalarını karşılayamadığı, bu nedenle yerinde tespit ve ölçümler yapılarak hazırlanan 7 adet yeni fiyat analizinin Bakanlıkça uygun görülmesinin ardından söz konusu analizler doğrultusunda farklı malzeme ve işçilikleri muhteva eden farklı imalat yapıldığı, uygulama, ölçüm ve ödemelerin bu yeni analizlere göre oluşturulduğu anlaşıldığından, kamu zararı oluşturmayan … TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, oy birliğiyle karar verildi.