Şehir içi toplu ulaşım araçlarından ücretsiz yararlandırma

4736 sayılı Kanun kapsamında olmayan kişilerin Büyükşehir Belediye Meclisi kararına istinaden bazı özel günlerde şehir içi toplu ulaşım araçlarından ücretsiz yararlandırılarak şehir içi toplu ulaşım sağlayıcılarına bu kişiler için bütçeden destek ödemesi yapılması sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin yapılan incelemede,

4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında;

“Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz” denilmektedir.

Bu düzenlemenin yanında anılan maddenin altıncı fıkrasıyla ücretsiz veya indirimli tarife uygulama yasağını getiren hükümden muaf tutalacak kişi veya kurumları tespit etme yetkisi Cumhurbaşkanına tanınmıştır.

Oysa Cumhurbaşkanına tanınan yetki,herhangi bir kişi veya kuruma ilişkin olmayıp muaf tutulacak kişi veya kurumların Kanun’un 2, 3, 4 ve 5’inci fıkralarındaki sistematiğe uygun olarak metinde zikredilen vatani hizmet tertibinden aylık alanlar, engelliler, 65 yaş ve üzeri kişiler, öğrenci veyabasın kartı sahipleri gibi statülere sahip olan grup veya kesimler kategorisinde olunmak durumundadır.

Yargılamaya konu olan olay yukarıdaki düzenlemeye karşın idarenin bazı günlerde o gün şehirde bulunan tüm vatandaşlara yönelik toplu taşıma hizmetinin ücretsiz yapılıp yapılamayacağıdır.

İdarenin varlık sebebi kamu hizmetidir. Kamu hizmeti karşılığında bir bedel alınıp alınamayacağı veya bedelin nasıl belirleneceği ise idare hukukuna hakim temel ilke olan ve aynı zamanda anayasada da düzenlenmiş bulunan eşitlik ilkesi çerçevesinde belirlenmektedir. Söz konusu ilke ile idarelere kamu hizmeti karşılığında bedelin belirlenmesinde eşitliğin sağlanması sorumluluğu yüklenmektedir.

4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz” ifadesi, eşitlik ilkesini sağlamaya dönük ve belirli kişi ve gruplara yönelik ayrıcalıklı durumun oluşmasını engellemek amacına matufdur.

… Büyükşehir Belediyesinin bazı özel günlerde uyguladığı ücretsiz toplu taşıma hizmetinin o gün için hizmetten faydalanacakların tamamını kapsayacak şekilde uygulandığı görülmektedir. Diğer bir ifade ile söz konusu uygulama herhangi bir kişi veya kuruma yönelik olmayacak şekilde tüm vatandaşlara yöneliktir. Dolayısıyla yapılan uygulamanın “herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanması” şeklinde değerlendirilmesi uygun değildir.

Diğer taraftan ücretsiz toplu taşıma hizmetinin verildiği günler milli bayramlar, okulların açıldığı ilk gün ve sınav günleri gibi trafik hareketliliğin en üst düzeye ulaştığı günler olduğu düşünüldüğünde, bahse konu uygulamanın trafik akışında hareketliliği artırmak, toplu ulaşımı teşvik etmek, özel araç kullanımını azaltmak ve buna bağlı olarak otomobil kullanımından kaynaklı karbon salınımını azaltmak gibi çok önemli toplumsal faydalar sağladığı da açıktır.

Özetle, idare uygulamasının hem herhangi bir kişi veya kuruma yönelik olmayacak şekilde tüm vatandaşlara yönelik olması hem de sağladığı sosyal faydalar düşünüldüğünde kamu zararı oluşturmadığı değerlendirilmektedir.

Açıklanan gerekçelerle yargı konusu … TL ile ilgili olarak;

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere Üye … ve Üye … aşağıda belirtilen azınlık görüşlerine karşı ilişilecek bir husus bulunmadığına oy çokluğuyla;

Azınlık Görüşü:

4736 sayılı Kanunda “kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz” kuralına yer verilmiş olup, Kanun aynı zamanda engellilik, gazilik, malullük, yaşlılık, öğrencilik veya basın mensupluğu statülerini toplu taşımada ücretsiz faydalanma veya indirim sebebi olarak düzenlemiştir. Bunların dışında ücretsiz veya indirimli tarife uygulama yasağını getiren hükümden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etme yetkisi Kanun’da yer alan düzenleme uyarınca sadece Cumhurbaşkanına tanınmıştır.

Buna göre Cumhurbaşkanı dışındakilerin, örneğin büyükşehir belediye başkanlıklarının veya meclislerinin statüleri gereği herhangi bir kişiyi veya kişileri toplu taşıma hizmetinden ücretsiz yararlandırma hakkı veya yetkisi bulunmamaktadır. Ücretsiz toplu taşıma hizmetinin tüm vatandaşlara yönelik olması da bu sonucu değiştirmez. Bu nedenle yapılan uygulamanın 4736 sayılı Kanun’a aykırı olduğu ve yapılan destek ödemelerinin kamu zararı oluşturduğu değerlendirilmektedir.