Mahalle muhtarları için yurt dışı gezisi düzenlenmesi

Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde görev yapan mahalle muhtarlarına yönelik olarak muhtarlar ile İdarede görevli personelin katılım sağladığı Balkan ülkeleri gezisi düzenlenmesi ve gezi giderlerinin Belediye bütçesinden karşılanması sonucunda ... TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.

İdarenin tabi olduğu 10.07.2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun ilgili maddelerinde, büyükşehir belediyelerinin muhtarlıklara ayni yardım ve destek sağlayabileceğine ilişkin bir düzenleme yer almamaktaysa da mezkûr Kanun’un “Diğer Hükümler” başlıklı 28 inci maddesinde; “Belediye Kanunu ve diğer ilgili Kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri ilgisine göre büyükşehir ve ilçe belediyeleri hakkında da uygulanır.” ifadesine yer verilmiştir.

Bu düzenlemeye göre 03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, 5216 sayılı Kanun’a aykırı olmayan hükümleri ... Belediyesi hakkında da uygulanabilecektir.

5393 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;

“Bu Kanunun uygulanmasında;

a) Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,

(…)

d) Mahalle: Belediye sınırları içinde, ihtiyaç ve öncelikleri benzer özellikler gösteren ve sakinleri arasında komşuluk ilişkisi bulunan idarî birimi,

İfade eder.”,

Mezkûr Kanun’un “Mahalle ve yönetimi” başlıklı 9 uncu maddesinde;

“Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.

(…)

Muhtar, mahalle sakinlerinin gönüllü katılımıyla ortak ihtiyaçları belirlemek, mahallenin yaşam kalitesini geliştirmek, belediye ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkilerini yürütmek, mahalle ile ilgili konularda görüş bildirmek, diğer kurumlarla iş birliği yapmak ve kanunlarla verilen diğer görevleri yapmakla yükümlüdür.

Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışır.” hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde belediyenin, belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan kamu tüzel kişisi olduğu; mahallelerin, belediye sınırları içerisinde yer alan ihtiyaç ve özellikleri benzerlik gösteren belde sakinlerinin yaşadığı idari birimler olarak tanımlandığı; mahalle olarak adlandırılan idari birimlerin muhtar ve ihtiyat heyeti tarafından yönetildiği; muhtarların, mahalle sakinlerinin katılımıyla belirleyeceği ortak ihtiyaçlar doğrultusunda mahallenin yaşam kalitesini geliştirmek göreviyle yükümlü kılındığı anlaşılmaktadır. 5393 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin son fıkrasında ise “Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar” hükmüne yer verilmek suretiyle belediyeler tarafından mahalle sakinlerinin ortak ihtiyaçlarını gidermek ve mahalle sorunlarının çözümü için muhtarlık tüzel kişiliğinin desteklenmesi amaçlanmıştır.

Yapılan incelemede,

• … tarihli ve … sayılı müzekkerede; “Büyükşehir Belediye Başkanımız Sayın ...'ın İlimizde görev yapan Mahalle Muhtarlarımız ile yapmış olduğu buluşma toplantılarında; Türk Dünyası, Türk dili ve lehçelerinin konuşulduğu Ülkeler ve buralarla coğrafi, tarihi, kültürel ortaklıkları bulunan yerlerdeki kent ve kent yönetimi ile ilgili çalışmaları yerinde izlemek, faaliyet konuları kapsamında mevcut olan ortak kültür ve medeniyet mirasını dikkate alarak, kardeşlik, dayanışma ve yardımlaşma yaklaşımı ile bilgi, görgü ve karşılıklı deneyimlerden yararlanmak, ve resmi temaslarda bulunmak amacıyla (…)” ifadelerine yer verilmek suretiyle muhtarların katılacağı Balkan ülkeleri gezisinin düzenlenmesi hususunda “Başkanlık Makamı Oluru” verildiği;

• … tarihli ve … sayılı yazıda “… Hizmet Alımı İşinin” 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21/f maddesine göre ihale edilmesi hususunda “Olur” verildiği; … tarihinde “İşin” ihale edildiği;

• Belediye Meclisinin … tarihli ve … sayılı Kararı ile gezi programına katılım sağlayacak muhtarlar ile görevli personelin belirlendiği;

• Hizmetin ifası sonucunda …’i görevli personel olmak üzere toplamda … kişinin katıldığı geziye ilişkin hizmet bedelinin, Belediye bütçesinden ödendiği

Tespit edilmiştir.

Ancak, belediyeler tarafından muhtarlıklara gerekli desteğin sağlanabilmesi bir başka deyişle muhtarlıklar için bütçe imkanlarının kullanılabilmesi; mahalle sakinlerinin ortak ihtiyaçlarının giderilmesi ve mahalle sorunlarının çözümü amacıyla mümkün olabilmektedir. İşin Teknik Şartnamesinin “Gezi Programı” başlıklı bölümü incelendiğinde ise muhtarların katılım sağladığı gezinin, Balkan ülkelerinde yer alan turistik bölgelerin ziyaret edilmesinden ibaret olduğu görülmüştür.

5393 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin dördüncü fıkrası hükmü gereğince belediyelerin muhtarlıklara gerekli desteği sağlayabileceği ancak sağlanacak ayni yardım ile desteğin mahalle ve muhtarlık bölgesiyle ilgili olması gerektiğinin açık olduğu, belgelerin incelenmesi neticesinde muhtarların Belediye imkanlarıyla özel gezi kapsamında Balkan ülkelerine götürülmesinin mahalle ve muhtarlık bölgesiyle ilgili olmadığı anlaşıldığından, özel bir seyahat niteliğini haiz Balkan ülkeleri gezisine ilişkin hizmet bedelinin, Belediye bütçesinden karşılanmasının, 5393 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin son fıkrasında yer verilen “gerekli desteğin sağlanması” hükmü çerçevesinde değerlendirilebilmesi hukuken mümkün bulunmamaktadır.

Sorumluların savunmalarında, 5393 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında yer verilen hükümde, idarelere herhangi bir takdir yetkisi tanımaksızın muhtarlara ayni yardım veya desteğin sağlanması gerektiğinin belirtildiği; yapılan giderin, Kanun’un 60 ıncı maddesinde “yurt içi ve yurt dışı kamu ve özel kesim ile sivil toplum örgütleriyle birlikte yapılan ortak hizmetler ve proje giderleri, sosyo-kültürel etkinlikler için yapılan giderler, Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler” şeklinde sayılan belediye giderleri ile örtüştüğü iddia edilmiştir.

Ancak, Kanun’un 60 ıncı maddesinde belediye giderleri, genel tanımlarına yer verilmek suretiyle tahdidi olarak sayılmışsa da bu giderlerin gerçekleştirilebilmesine ilişkin şartlar ve ölçütler, Kanun’un diğer maddelerinde düzenlenmiştir. 5393 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin anlam ve kapsamına ilişkin olarak yukarıda ayrıntılı bir şekilde yapılan değerlendirmelere ek olarak maddenin yasalaşma sürecindeki gerekçesinde; “Mahalle yönetimi yeniden düzenlenerek mahallenin ihtiyaçlarının tespitinde katılımcı bir anlayış benimsenmekte, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının mahalle halkının talepleri de dikkate alınmak suretiyle belediyelerce imkânlar ölçüsünde karşılanması öngörülmektedir.” ifadelerine yer verildiği gözetildiğinde, mahalle ve muhtarlık ihtiyaçlarına ilişkin olmayan gezinin hizmet bedelinin, İdare tarafından karşılanabileceği yönündeki Sorumlu savunmalarının kabul edilebilirliği bulunmamaktadır.

Bu itibarla, muhtarların katılım sağladığı Balkan ülkeleri gezisine ilişkin hizmet bedelinin, Belediye bütçesinden ödenmesi suretiyle 24.12.2003 tarihli ve 25326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 71 inci maddesinin birinci fıkrası ve ikinci fıkrasının (g) bendi uyarınca “Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” şeklinde tanımlanan kamu zararının oluşmasına sebebiyet verilmiştir.

Oluşan kamu zararında;

… tarihli ve … sayılı müzekkerede gezinin düzenlenmesi hususunda “Olur” vermesi nedeniyle (Belediye Başkanı) ...’ın,

Gerek … tarihli ve … sayılı müzekkere ile gezinin düzenlenmesi hususunu “Uygun Görüşle” arz etmesi gerekse de … tarihli ve … sayılı yazıda “... Hizmet Alımı İşinin” ihale edilmesi hususunda “Olur” vermesi nedenleriyle (Genel Sekreter) ...’ın,

Gerek … tarihli ve … sayılı müzekkerede gezinin düzenlenmesi hususunu imza altına alması gerekse de … tarihli ve … sayılı yazı ile “... Hizmet Alımı İşinin” ihale edilmesi hususunu “Uygun Görüşle” arz etmesi nedenleriyle (Genel Sekreter Yardımcısı) ...’ın,

Gerek … tarihli ve … sayılı yazıda “... Hizmet Alımı İşinin” ihale edilmesi hususunu imza altına alması gerekse de İhale Yetkilisi olması nedenleriyle (Muhtarlık İşleri Dairesi Başkanı) ...’nin,

Diğer Sorumlu sıfatı ile sorumlulukları bulunmaktadır.

Ayrıca, 5018 sayılı Kanun’un “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü gereğince ilişikli ödeme emri belgesi ile söz konusu mevzuata aykırı harcamanın yapılması talimatını veren ...’nin Harcama yetkilisi sıfatı ile,

31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı 3. Mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların “Ön malî kontrol süreci” başlıklı 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Harcama yetkilileri, (…) bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.” hükmü gereğince ödeme emri belgesini mevzuata aykırı şekilde düzenleyen ...’un Gerçekleştirme Görevlisi sıfatı ile

Oluşan kamu zararında sorumlulukları bulunmaktadır.

Diğer yandan, Belediye Meclisinin … tarihli ve … sayılı Kararı ile gezi programına katılım sağlayacak muhtarlar ile görevli personel belirlenmişse de söz konusu Kararın, mevzuata aykırı harcamanın gerçekleşmesi açısından icrai bir yanı mevcut değildir. Bu suretle, Meclis Üyelerinin oluşan kamu zararında sorumluluğu bulunmamaktadır.

Sonuç olarak;

Muhtarların katılım sağladığı Balkan ülkeleri gezisine ilişkin hizmet bedelinin, mevzuatında öngörülmediği halde, Belediye bütçesinden ödenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının,

Gerek Harcama Yetkilisi gerekse de Diğer Sorumlu sıfatıyla (Muhtarlık İşleri Dairesi Başkanı) ...; Gerçekleştirme Görevlisi (İdari İşler Şube Müdür Vekili) ...; Diğer Sorumlular (Belediye Başkanı) ..., (Genel Sekreter) ... ve (Genel Sekreter Yardımcısı) ...’a müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine oy çokluğuyla, (Üye … ve Üye … bu karara katılmamışlardır.)

6085 sayılı Kanun’un 55 inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,

Karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üye ...’nın karşı oy gerekçesi:

“5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde; belediyenin kültür ve sanat, turizm ve tanıtım hizmetlerini yapıp veya yaptırabileceği hüküm altına alınmış olup mezkûr Kanun’un “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ncı maddesinde sosyal ve kültürel giderler, belediye giderleri arasında sayılmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, belediyeler tarafından yurt içinde düzenlenen kültürel gezilere benzer bir şekilde, muhtarların katılım sağladığı Balkan ülkeleri gezisi de düzenlenebileceğinden, Rapora konu geziye ilişkin hizmet bedelinin, Belediye bütçesinden ödenmesi mümkün bulunmaktadır.

Bu itibarla, Rapora konu edilen kamu zararı iddiası hakkında ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmesi gerekmektedir.”

Üye ...’ın sorumluluğa ilişkin karşı oy gerekçesi:

“Raporda; “Başkanlık Makamı Oluru” sonrası gerçekleştirilen ihale neticesinde akdedilen Sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan kamu zararından Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin de sorumlu tutulduğu görülmüştür.

Kamu zararı; 5018 sayılı Kanun’un 71 inci maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendinde yer verilen “mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” hususundan kaynaklanmıştır. Söz konusu kamu zararının oluşması neticesi ile ilişikli ödeme emri belgesini harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzalayan kamu görevlilerinin işlemleri/eylemleri arasında bir illiyet bağı bulunmamaktadır. Anılan kamu görevlileri, tekemmül etmiş sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan idare borcunu yerine getirmiş, kamu zararına konu edilen hizmet alımının mevzuata aykırı olup olmadığını belirleyici bir irade konumunda bulunmamışlardır. Bu görevlilerin, imzalanan sözleşmenin gereklerini yerine getirmemek gibi bir seçenekleri de bulunmamaktadır. Başka bir ifade ile, bu konuda takdir yetkisine değil, bağlı yetkiye sahiptirler. Bu sebeplerle, ilgililerin, oluşan kamu zararından, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi sıfatlarına özgü olacak şekilde herhangi bir sorumlulukları bulunmamaktadır.

Oluşan kamu zararında; … tarihli ve … sayılı “Olur” yazısında imzası bulunanlar ile İhale Yetkilisinin sorumluluğu bulunmaktadır.”