Daire Karar Detayı
Daire
8
Karar Tarihi
13.03.2025
Karar No
342
İlam No
338
Madde No
1
Kamu İdaresi Türü
Belediyeler ve Bağlı İdareler
Hesap Yılı
2018
Konu
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
KARAR
Katı atık bertaraf ücretinin hatalı hesaplanması.
....... Büyükşehir Belediyesi ....... yılı hesabının Dairemizde yargılanması sonucunda düzenlenen ....... tarihli ve ....... sayılı İlamın ....... maddesinde, “....... Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi İşi”nde hak sahibi firmaya ödenecek katı atık bertaraf ücretinin hesaplanmasında bazı maliyet kalemlerinin hatalı alınması sonucu oluşan ....... TL’lik kamu zararının sorumlularına ödettirilmesine karar verilmişti.
Söz konusu tazmin hükmüne karşı sorumlulardan Harcama Yetkilisi ......., Gerçekleştirme Görevlileri ....... ve ....... ile Diğer Sorumlular ......., ....... ve ....... tarafından Temyiz Kurulu’na sunulan dilekçeler üzerine Temyiz Kurulu tarafından alınan ....... tarihli ve ......., ......., ......., ......., ....... ve ....... tutanak numaralı kararlarda özetle; temyize başvuran sorumluların sorumlulukla ilgili itirazları yerinde görülmeyip İlam hükmünün bu yönüyle mevzuatına uygun olduğu fakat ilamda hatalı olarak değerlendirme yapıldığı belirtilen maliyet kalemlerine ilişkin sorumlularca yapılan itirazların kısmen kabul edildiği; geriye kalan 5 maliyet kaleminin ise sözleşme ve Kılavuz hükümlerine aykırı hesaplandığı; bu itibarla, ....... sayılı İlamın ....... maddesiyle verilen ....... TL’nin tazminine ilişkin hükmün bozularak yukarıdaki hususlar göz önüne alınmak suretiyle yeniden hüküm tesisinin temini için dosyanın hükmü veren Daireye gönderilmesine karar verildiği ifade edilmiştir. Söz konusu bozma kararı çerçevesinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
“....... Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi İşi”nde katı atık bertaraf ücretinin hatalı hesaplanması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11’inci maddesinin 11’inci fıkrasında;
“Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlüdürler. Bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacaklar, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlüdür. Bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınır…” denilmektedir.
Anılan Kanun maddesine dayanılarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından “Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik” ile bu Yönetmelik’in belirlediği esaslara uygun tarifelerin ve ücretlerin hazırlanmasında kullanılacak yöntem ve hesaplamaları açıklayan “Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz” yayımlanmıştır.
Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in;
1’inci maddesinde; evsel katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, bakımı, onarımı, işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgili olarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyet esaslı tarifelerin; büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafından belirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması, amaç olarak belirlenmiştir.
Yönetmelik’te; Evsel katı atık idareleri; “Büyükşehir belediyeleri, diğer belediyeler ve belediye birlikleri”, Toplam sistem maliyeti; “Yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değer”, Tam maliyet esaslı tarife ise; “Atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesi” şeklinde tanımlanmıştır.
Söz konusu Yönetmelik’in “İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“(1) Sürdürülebilir atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde;
a) Toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması,
b) Tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi,
c) Atıksu hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, atıksu; evsel katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması, esastır.”
“Toplam sistem maliyeti” başlıklı 13’üncü maddesinde;
“(1) Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir. Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez.
(2) Ücret, 2464 sayılı Kanunun Mükerrer 44 üncü maddesi hükmü gereği alınan çevre temizlik vergisi, aynı Kanunun 87 nci maddesi uyarınca alınacak kanalizasyon harcamalarına katılma payı, 2560 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca alınan kullanılmış suları uzaklaştırma bedelleri toplam sistem maliyetinden çıkartılarak belirlenir.”
“Evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme” başlıklı 18’inci maddesinin 1’inci fıkrasında;
“(1) Evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılır. Bu esasların uygulanmasına yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslar Bakanlık tarafından Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz adıyla Bakanlığın internet sayfasında yayımlanır.”
Denilmiştir.
Bakanlıkça yayımlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz’un;
Giriş bölümünde;
“Bu kılavuzun amacı; evsel katı atık idarelerine, atık üreticilerine sağladıkları evsel katı atık hizmetleri için evsel katı atık tarifelerinin ve ücretlerinin saptanması konusunda yol göstermektir.
Bu Kılavuz, tam maliyet esaslı tarifelerin belirlenmesi konusunda detaylı, adım adım rehberlik yaparak tarifelendirme işlemlerinin yasal çerçevesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.
… Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik, evsel katı atık idarelerinin tarifelerini tam maliyet esasına göre toplam sistem maliyeti üzerinden belirlemelerini gerektirmektedir. Bu kılavuzda toplam sistem maliyetinin hesaplanması için maliyet artı yöntemi kullanılmıştır.” ifadelerine yer verildikten sonra,
“Tarife Hesaplama İlkeleri” başlıklı 1’inci maddesinde;
“Yönetmelik, evsel katı atık idarelerinin tarifeleri saptarken tam maliyet ve kirleten öder ilkelerini kullanmalarını zorunlu kılmaktadır. Bu kılavuzda tarife terimi bir evsel katı atık idaresinin, evsel katı atık ile ilgili verdiği tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlanan atık üreticilerine yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini ifade etmektedir.
Maliyet artı yönteminde, sağlanan hizmete ait tüm maliyetlerin belirlenmesi tarife hesaplamasının temelini oluşturmaktadır. Bu yöntemde, öncelikle, sistemin mevcut ihtiyaçları kapsamında oluşan maliyetler hesaplanır. Daha sonra hizmetlerin uzun vadede sürdürülebilirliğini sağlamak için gerekli öz kaynak getirisi maliyetler toplamına eklenir.
Bir başka deyişle;
Toplam Sistem Maliyeti = Evsel Katı Atık Hizmetleri Maliyeti + Öz kaynak Getirisi olarak tanımlanabilir.
Tam maliyet belirlenmesinde mükerrer hesaplama olmaması için; 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Mükerrer 44 üncü maddesi hükmü gereğince alınan çevre temizlik vergisi toplam sistem maliyetinden çıkartılmalıdır. Verilen aynı hizmet için birden fazla bedel alınamaz.” denilmiştir.
“Tam Maliyet Hesabı” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“Bir hizmetin tam maliyetinin hesaplanması; yatırım ve işletme maliyetlerinin yanı sıra, mali ve idari yönetime ait cari maliyetleri de yansıtan bir dizi teknik ve mali hesaplamaları kapsar.” denildikten sonra;
“4.1 Kabul Edilebilir Maliyetler” başlıklı bölümünde;
“Evsel katı atık hizmetlerinin tam maliyeti, malzeme, yakıt, elektrik, sabit varlıklar ve personel kullanımından doğan maliyetlerin yanı sıra hizmetin sağlanması sırasında ortaya çıkan diğer maliyetleri de kapsar.
Kurumlar vergisi de dahil olmak üzere vergiler, harçlar ve diğer zorunlu ödemeler de tarife hesaplamalarına eklenir…”
“4.2 Maliyetlerin Sınıflandırılması” başlıklı bölümünde;
“Evsel katı atık idarelerinin verdikleri hizmetlere ait toplam sistem maliyetini hesaplarken maliyetlerini sınıflandırmaları gerekir.
Toplam sistem maliyeti; İşletme Maliyeti, Finansman Maliyeti, Kurumlar Vergisi ve Özkaynak Getirisinden oluşmaktadır…
İşletme maliyeti altında toplanan maliyet kalemlerini, Bölüm 5.2’de detaylı olarak açıklandığı gibi direkt ve dolaylı maliyetler olarak iki ana başlık altında toplamak mümkündür.”
“Maliyetlerin Hesaplanma Yöntemleri” başlıklı 5’inci maddesinin;
“5.1 Gerçekleşen Maliyet” başlıklı bölümünde;
“Maliyet hesabında kullanılan yöntem esas itibariyle geçmiş yılların verilerini kullanmaktadır. Hizmet sunmanın cari yıldaki gerçekleşen maliyeti gelecek yılın tarife hesaplamaları için veri olarak kabul edilir. Dolayısıyla bir önceki yılın maliyetlerini yansıtan bu yöntemde genel olarak, planlanan büyümelerin maliyeti (nüfus artışından kaynaklanan büyümeler de dâhil olmak üzere) ve hizmet iyileştirmeleri kapsanmamaktadır. Ancak bu yatırımlar belediye meclisince karara bağlanmış ve bütçeye yansıtılmışsa, yatırımın toplam maliyeti için sözleşme tarihinden veya meclis karar tarihinden itibaren amortisman bedeli bir sonraki yıldan başlayarak toplam maliyete yansıtılacaktır.” denilmiştir.
“5.2 Maliyet Kalemlerinin Hesaplanması” başlıklı bölümünde; üretim ile doğrudan bağlantılı olan malzeme, enerji ve yakıt maliyetleri, personel maliyetleri, sabit varlıkların bakım ve onarım maliyetleri, amortisman maliyetleri ile dışarıdan sağlanan iş ve hizmet sözleşmelerinin maliyetleri “Direkt Maliyetler” başlığı altında ele alınmış ve örnekler verilmiştir. Ayrıca “5.3” sayılı Bölümde detaylarına yer verilmekle birlikte yine bu bölümde; mülkiyeti İdarenin (evsel katı atık idaresinin) kendisinde olan sabit varlıkların amortisman maliyetlerinin toplam sistem maliyetine yansıtılacağı belirtilmiştir.
Sorgu konusu edilmiş olan “........ Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi İşi” ise ........ Büyükşehir Belediyesi tarafından 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre 29 yıllığına ayni hak tesisi şeklinde ........ San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne ........ tarihinde ihale edilmiştir.
İşe ait şartnamede ve sözleşmede; ........ Büyükşehir Belediyesi yetki alanı içerisindeki evsel, ticari ve kurumsal kaynaklı katı atıkların, çevre ve insan sağlığına olası olumsuz etkilerinin ortadan kaldırılması, ekonomik değer yaratılması ve sürdürülebilir bir atık yönetimi oluşturulması amacıyla ihale kapsamında yapılacak işler ayrıntılı olarak tanımlandıktan sonra; gemi atıkları, tıbbi atıklar, hafriyat ve inşaat yıkıntı atıkları ile tehlikeli atıkların toplanması, ayrıştırılması ve bertaraf edilmesinin işin kapsamında olmadığı belirtilmiştir.
İdari Şartnamenin “Gelirler” başlıklı 28’inci maddesinin 3, 4 ve 5’inci fıkralarında;
“İdare ve Hak Sahibi sözleşmenin imzalanmasından itibaren geçen 10 gün içerisinde bir araya gelerek “Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz” doğrultusunda maliyet hesaplamalarını yapar ve bulunan değerin %50’sini katı atık bertaraf ücreti olarak kabul ederler. Üzerinde mutabık kalınan bu ücret her yıl TEFE-TÜFE oranında artırılır. Artırımda TEFE-TÜFE oranından düşük olan uygulanır.
Katı atık bertaraf ücreti; her ayın ilk haftasında İdare ile Hak Sahibi arasında yapılacak mutabakattan sonra, mutabakatı takip eden iki hafta içerisinde Hak Sahibine ödenecektir. İdare bu ücret dışında Hak Sahibine başka herhangi bir ödemede bulunmayacaktır. Sözleşme süresi içerisinde yeni düzenli depolama sahaları kurulması halinde, Katı Atık Bertaraf ücreti burada da belirtilen metotla hesaplanacaktır.
Hak sahibinin iş programına uygun hareket etmemesi durumunda idare katı atık bertaraf ücretini iş programına yetişilinceye kadar bir hesapta bloke eder ve hak sahibine ödemez. Bloke edilen tutarlardan elde edilecek nemalar İdareye aittir.” hükümlerine yer verilmiştir. İşe ait ........ tarihli Sözleşmenin 11.3’üncü maddesinde de aynı hükümler bulunmaktadır.
Bu hükümlere istinaden hak sahibi firma ile İdare karşılıklı mutabakata vararak ........ tarihli ve “Katı Atık Bertaraf Maliyetinin Belirlenmesine Yönelik Tutanak” başlıklı tutanağı düzenlemişlerdir. Bu tutanak ve eki belgelerde, ........ Merkez Düzenli Katı Atık Depolama Tesisi, ........ Düzenli Katı Atık Depolama Tesisi ve ........ Düzenli Katı Atık Depolama Tesisinin her biri için, 2014 yılında gerçekleşen harcamalar esas alınarak ayrı ayrı maliyet kalemleri belirlenmiş ve sonrasında tesis bazında maliyetler birleştirilerek toplam sistem maliyetine (........ TL/ay) ulaşılmıştır. Bir sonraki adımda, toplam sistem maliyeti, toplam katı atık miktarına (........ Ton/ay) bölünerek, ton başına katı atık bertaraf maliyeti ........ TL/ton olarak hesaplanmış ve İdarenin aylık olarak hak sahibi firmaya 10.09.2015-01.10.2016 dönemi için ödeyeceği bertaraf ücreti de maliyetin %50’si olan ........ TL/ton olarak bulunmuştur. İdare hak sahibi firmaya her ay bu birim tutarı esas alarak ödeme yapmış ve bu tutar her yıl TEFE-TÜFE oranında (düşük oran dikkate alınarak) artırılmıştır.
Tutanakta bulunan “Tablo 1: Tesislerin Aylık Toplam Maliyet Hesabı” adlı tabloda toplam sistem maliyetini oluşturan bileşenler, tesis ve kalem bazında gösterilmiştir. Söz konusu tablodaki veriler, tutanak ve eki belgelerin incelenmesi sonucunda aşağıdaki hususlara ulaşılmıştır;
I) 3 tesise ilişkin amortisman ve personel sütunlarında gösterilen giderlerle ilgili olarak: Savunmalarda söz konusu tesislerin 2014 Nisan ayında idareye devredildiği; Merkez tesisinin 2014 Kasım; ........ tesisinin 2015 Ocak ve ........ tesisinin 2015 Nisan ayında tekrar 4734 sayılı Kanun kapsamında hizmet alımı yöntemiyle işletilmek üzere teslim edildiği, dolayısıyla 2014 yılının belirli dönemlerinde tesislerin İdare eliyle, belirli dönemlerinde 4734 sayılı Kanun kapsamında hizmet alımı yoluyla firmalara işlettirildiği belirtilmiştir.
İdarenin tesisleri işlettiği döneme ilişkin olarak maliyet hesaplamalarına amortisman ve personel giderlerinin eklenmesi doğrudur çünkü “Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik”in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının (ı) bendinde; toplam sistem maliyeti; yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değer olarak tanımlanmıştır. Benzer şekilde, Kılavuz’un “4.1 Kabul Edilebilir Maliyetler” başlıklı bölümünde; Evsel katı atık hizmetlerinin tam maliyetinin, malzeme, yakıt, elektrik, sabit varlıklar ve personel kullanımından doğan maliyetlerin yanı sıra hizmetin sağlanması sırasında ortaya çıkan diğer maliyetleri de kapsayacağı belirtilmiştir.
Diğer taraftan Yüklenici şirketler tarafından tesislerin işletildiği döneme ilişkin maliyet hesaplamalarına amortisman giderlerinin eklenmesi doğrudur çünkü aynı Kılavuz’un “Maliyetlerin Hesaplanma Yöntemleri” başlıklı 5’inci maddesinin “5.2 Maliyet Kalemlerinin Hesaplanması” başlıklı bölümünün “5.2.1- Direkt maliyetler” başlıklı kısmının “Diğer direkt maliyetler” başlıklı alt kısmında; sabit varlıkların amortismanlarının (yıpranma payı) hesaplanıp hesaplanmayacağının varlığın mülkiyetinin kimde olduğuna ve yeniden yatırımın kimin sorumluluğunda olduğuna bağlı olduğu; Eğer mülkiyet işletmeyi devralan işletmecideyse, evsel katı atık idaresi işletme için amortisman ayrılmayacağı; buna karşılık mülkiyet idarenin kendisindeyse amortisman maliyetinin yansıtılabileceği belirtilmiştir ve savunmalarda tesislerin idare mülkiyetinde olduğu ifade edilmiştir.
Dolayısıyla her iki dönem beraber ele alındığında, maliyet kalemlerinden olan personel ve amortisman giderlerinin toplam sistem maliyeti hesabına eklenmesinin Kılavuz’a uygun olduğu görülmüştür.
II) ........ Merkez Tesisine ait ........ TL’lik İşletme Gideri ile ilgili olarak: Tutanağın ekinde bulunan ve tesis için yapılan harcamaların gösterildiği listede, tıbbi atık sterilizasyon tesisinde kullanılmak için alınan malzemelere yer verildiği görülmüştür. ‘‘........ Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve 29 Yıl İşletilmesi İşi’’nin yukarıda yer verilen şartnamede ve sözleşmede ifade edilen konusuna, tıbbi atıklarla ilgili işlemler girmediğinden, katı atık bertaraf maliyetinin hesaplanmasında tesis içinde bulunan tıbbi atık tesisine ilişkin giderlerin dikkate alınmaması gerekir.
Savunmalarda, tıbbi atık tesisi ile ilgili giderlerin yanlışlıkla maliyet hesaplamasına eklendiği, bertaraf bedeli hesaplamasının incelendiği ve tıbbi atık sterilizasyon tesisine ait olan ve ayrıntısı; ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL olmak üzere toplam ........ TL’lik harcamanın hesaplamadan düşülmesi gerektiği belirtilmiştir.
Tutanak ve eki belgenin incelenmesi sonucunda, savunmada belirtilen toplam ........ TL’lik harcamanın yanında tıbbi atık tesisi için yapılan ayrıntısı; ........ TL, ........ TL, ........ TL olmak üzere toplamda ........ TL ek harcamanın daha bulunduğu, dolayısıyla toplam hatalı miktarın ........ TL olduğu görülmüştür. Neticede; Tutanağın ekinde bulunan ve ........ Merkez tesisi için işletme giderlerinin gösterildiği listede yer alan ayrıntısı; ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL ........ TL, ........ TL olmak üzere toplam ........ TL tutarındaki harcama, tıbbi atık sterilizasyon tesisine ait giderler olmasına rağmen adı geçen listeye eklenerek, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
III) ........ Merkez Tesisine ait ........ TL’lik İşletme Gideri ile ........ Tesisine ait ........ TL’lik Hakediş Gideri ile ilgili olarak: Tutanağın ekinde bulunan ve Merkez tesisi için yapılan harcamaların gösterildiği listede bulunan bazı alımların KDV dahil olarak eklendiği, aynı zamanda ........ tesisi için 4734 sayılı Kanun kapsamında alınan hizmet alımına ilişkin hakediş ödemelerinin yine KDV dahil olarak hesaplamalara dahil edildiği görülmüştür. İdari Şartnamenin “Gelirler” başlıklı 28’inci maddesinin 3, 4 ve 5’inci fıkraları gereğince hak sahibi şirkete ödenen katı atık bertaraf ücreti, KDV eklenerek ödendiği için bu ücretin belirlendiği hesaplamalar yapılırken, dikkate alınan harcamalara KDV’nin dahil edilmemesi gerekir. Aksi durum mükerrer KDV ödemesine yol açar.
Savunmalarda, Kılavuz’un “4.1 Kabul Edilebilir Maliyetler” bölümünde, Kurumlar vergisi de dahil olmak üzere vergiler, harçlar ve diğer zorunlu ödemelerin de tarife hesaplamalarına ekleneceğinin ifade edildiği, dolayısıyla KDV’nin de toplam sistem maliyetinin bir unsuru olarak eklenmesinin gerektiği belirtilmiştir. Fakat gerek kamu muhasebesinde gerek özel muhasebede katma değer vergisi tutarları gider ve maliyet hesaplarında değil, aktif ve pasif hesaplarda izlenir. Bu da KDV’nin, maliyetin bir unsuru olmadığını ve toplam sistem maliyeti içinde değerlendirilmemesi gerektiğini gösterir.
Özetle; Merkez Tesisi için yapılan işletme giderlerinin gösterildiği listede bulunan ........ TL ve ........ TL olmak üzere toplam ........ TL tutarındaki iki harcama ve ........ tesisindeki yapılan hizmet alımı karşılığı ödenen hakedişler, KDV dahil olarak hesaplamalara dahil edilerek, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
IV) ........ Tesisine ait ........ TL’lik İşletme Gideri ile ilgili olarak: Tutanağın ekinde bulunan ve tesis için yapılan harcamaların gösterildiği listedeki iki kalem malzemenin aynı zamanda Merkez Tesisi için yapılan işletme giderlerinin gösterildiği listede bulunduğu dolayısıyla aynı malzemenin iki kere hesaplamalara dahil edildiği anlaşılmıştır. Savunmalarda yapılan hata kabul edilmiştir.
Özetle; Merkez Tesisi için yapılan işletme giderlerinin gösterildiği listede bulunan ........ TL ve ........ TL olmak üzere toplam ........ TL tutarındaki iki harcama, ........ tesisine ilişkin işletme giderlerinin bulunduğu listeye de eklenerek, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
V) ........ Tesisine ait Hakediş Gideri sütununda bulunan ........ TL’lik giderle ilgili olarak: Tutanağın ekinde bulunan belgelerin incelenmesi sonucunda, ........ Katı Atık Bertaraf Tesisi için 4734 sayılı Kanun kapsamında yapılan 24 aylık ihalede sözleşme bedelinin ........ TL olduğu, “hakediş gideri” olarak sözleşme bedelinin aylık tutarının (........ /24= ........ TL) alındığı görülmüştür, fakat yukarıda yer verilen Kılavuz”un “Maliyetlerin Hesaplanma Yöntemleri” başlıklı 5’inci maddesinin “5.1 Gerçekleşen Maliyet” başlıklı bölümünde; Hizmet sunmanın cari yıldaki gerçekleşen maliyetinin gelecek yılın tarife hesaplamaları için veri olarak kabul edileceği belirtilmiştir.
Savunmada; toplam sistem maliyetinin hesaplanması sürecinde dahil edilen ortalama sözleşme giderinin gerçek gideri yansıttığı belirtilmiş olsa da, Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Hakediş Ödemeleri” başlıklı 42’nci maddesinin (a) bendinin 1’nci fıkrasında; birim fiyat işlerde hakedişe esas olmak üzere; işe başladığından beri meydana getirilen işlerin, kontrol teşkilatı tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte hesaplanacağı ve bulunan miktarların, teklif edilen birim fiyatlarla çarpılmak suretiyle sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna geçirileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla; hakediş ödemelerinde esas alınan unsur, sözleşme bedeli değil meydana getirilen işlerin teklif birim fiyatlarla çarpılması sonucu bulunan tutarlardır.
Bu nedenle, gerçekleşen maliyetleri temsil eden ödemeye esas hakediş tutarları dikkate alındığında aylık ortalama gider (........ /12= ........ TL) ........ TL bulunduğundan, daha büyük olan ortalama sözleşme bedeli hesaplamalara dahil edilerek, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
VI) Tesislerin toplam maliyeti olan ........ TL’lik tutardan Çevre Temizlik Vergisinin Düşülmemesi ile ilgili olarak: Tutanağın incelenmesi sonucunda katı atık bertaraf ücreti hesaplanırken, çevre temizlik vergisinin toplam sistem maliyetinden düşülmediği görülmüştür. Oysa, yukarıda yer verilen “Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik”in “Toplam sistem maliyeti” başlıklı 13’üncü maddesinin 2’nci fıkrasında; ücretin, 2464 sayılı Kanun’un Mükerrer 44’üncü maddesi hükmü gereği alınan çevre temizlik vergisinin toplam sistem maliyetinden çıkartılarak belirleneceği belirtilmiştir. Savunmalarda yapılan hata kabul edilmiştir.
Netice olarak; İdarenin 2014 yılı bütçe gelir kesin hesap cetveline göre 01.01.2014-31.12.2014 tarihleri arasında tahsil edilen çevre temizlik vergisi tutarı ........ TL’dir. Bu tutar hesaplamalar yapılırken dikkate alınmayarak, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
VII) Tesislerin toplam maliyeti olan ........ TL’lik tutara eklenmesi gerektiği iddia edilen Kapatma ve İzleme Gideri ile ilgili olarak: Sorumluların savunmalarında; katı atık bertaraf ücretinin hesabında, kapatma ve kapatma sonrası izleme maliyetlerinin dikkate alınmasının Kılavuz’un gereği olduğu, toplam maliyet hesaplamasına bu kalemlerin dahil edilmediği, dolayısıyla söz konusu bertaraf ücretinin olması gerekenden daha düşük belirlendiği öne sürülmüştür. Konuyla ilgili olarak, Kılavuz’un “4 Tam Maliyet Hesabı” bölümünün “4.1 Kabul Edilebilir Maliyetler” alt bölümünde, düzenli depolama sahaları için kapatma ve kapatma sonrası izleme faaliyetleri ile ilişkili maliyetler, hizmetin tam maliyetinin bileşenlerinden sayılmıştır. Diğer taraftan, ........ tarihli sözleşmenin 11.3’üncü maddesinde; tarafların sözleşmenin imzalanmasından itibaren bir araya gelerek Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz doğrultusunda maliyet hesaplamalarını yapacağı belirtilmiş ve bu hükümlere istinaden hak sahibi firma ile İdarenin karşılıklı mutabakatı ile ........ tarihli ve “Katı Atık Bertaraf Maliyetinin Belirlenmesine Yönelik Tutanak” başlıklı Tutanak düzenlenmiştir. Bu Tutanakta kapatma ve kapatma sonrası izleme faaliyetleri ile ilgili maliyetlere yer verilmemiştir. Dolayısıyla; her ne kadar Kılavuz’un yukarıda yer verilen kısmına göre; kapatma ve kapatma sonrası izleme faaliyetleri ile ilişkili maliyetlerin, toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında dikkate alınması ve dahil edilmesi gerektiği ifade ediliyor ise de, ilgili Tutanakta bu kalemlerle ilgili olarak bir değer tespiti yapılıp, kanıtlayıcı belgeler eklenmediği için bu aşamada Dairemizce yapılacak bir işlem olmadığı değerlendirilmiştir.
Özetle; Temyiz Kurulu’nun ........ tarihli ve ........ tutanak numaralı kararında da hatalı tespit edildiği belirtilen ve yukarıdaki maddelerde (II-III-IV-V ve VI) detaylarına yer verilen 5 hususta, Kılavuz hükümlerine aykırı hesaplama yapılarak fazla ödemeye sebep olunmuştur.
Dairemizce düzenlenen ........ sayılı Asıl İlamın ........ maddesinde, hak sahibi firmaya ödenecek katı atık bertaraf ücretinin yüksek hesaplanması sonucu oluşan kamu zararından katı atık bertaraf ücretini belirleyen komisyon üyeleri (........ tarihli Tutanağı imzalayanlar Diğer sorumlu sıfatı ile sorumlu tutulmuş) ile beraber ödemeyi gerçekleştiren harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri sorumlu tutulmuştu.
Sorumlular Temyiz Kuruluna sundukları dilekçelerinde sorumluluğa ilişkin olarak özetle; Diğer sorumlu ........; 2018 yılındaki harcama süreçlerinin hiçbirinde yer almadığını, Gerçekleştirme Görevlisi ve Diğer Sorumlu sıfatıyla sorumlu tutulan ........; katı atık bertaraf ücretinin hesaplanma aşamasında yer almadığını, sadece imza aşamasında yer aldığını, Gerçekleştirme Görevlisi ........; sadece Temmuz 2018 hakedişini Gerçekleştirme Görevlisi ........’ın izinde olması sebebiyle vekaleten görevlendirildiği dönemde imzaladığını öne sürerek sorumlu tutulmalarına itiraz etmişlerdir.
5018 sayılı Kanun’un “Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinde;
“Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur.” denilmiş olup, sorumluların ve sorumluluk hallerinin tespitine ilişkin düzenlenmiş Sayıştay Genel Kurulu’nun 14.06.2007 tarih ve 5189 sayılı Kararında; “Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, encümen gibi adlarla teşkil edilen yönetim organlarının kararı, harcama talimatının taşıması gereken unsurları taşıyor ve kurul, komisyon, komite harcama sürecinde yer alıyorsa, harcama yetkisinden doğan sorumluluğun yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul, komite veya komisyona ait olacağına” karar verilmiştir.
5018 sayılı Kanun’un “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde; “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; harcama yetkililerinin, harcama talimatının kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından ve kendilerine tahsis edilen bütçe ödeneklerinin verimli, tutumlu ve yerinde kullanılmasından açıkça sorumlu tutulduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca; Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olacaktır.
Diğer taraftan, Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007/5189-1 sayılı Kararının “sorumlular” başlıklı 3’üncü bölümünde ise, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları açıklanmış olup; ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilmiş gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiği ifade edilmiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda kamu zararına sebebiyet veren işlem, hatalı belirlenen bertaraf ücretinin ödenmeye devam edilmesidir. Buna göre; 5018 sayılı Kanun ve yukarıda belirtilen Sayıştay Genel Kurul Kararı uyarınca, katı atık bertaraf maliyetlerinin tespiti sürecinde görev yapan ve ilgili Tutanağı imzalayan Komisyon üyeleri ile beraber hatalı belirlenmiş maliyetlerin/ücretin mevzuata uygunluk açısından kontrollerini sağlamakla yükümlü olduğu halde gerekli kontrolleri yapmayarak ödemesini gerçekleştiren ilgili birim harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin, oluşacak kamu zararından 5018 sayılı Kanun’daki kusurlu sorumluluk ilkeleri çerçevesinde sorumlu tutulması gerekmektedir. Dolayısıyla, sorumluluk itirazları yerinde görülmemiştir.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde, ‘‘........ Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi İşi’’nde hak sahibi firmaya ödenecek katı atık bertaraf ücretinin yüksek hesaplanması sonucu oluşan ........ TL kamu zararının; Harcama Yetkilisi ........, Gerçekleştirme Görevlisi ........ ile Diğer Sorumlular ........, ........ ve ........’a,
Ortaklaşa ve zincirleme,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, oy birliğiyle karar verildi.
....... Büyükşehir Belediyesi ....... yılı hesabının Dairemizde yargılanması sonucunda düzenlenen ....... tarihli ve ....... sayılı İlamın ....... maddesinde, “....... Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi İşi”nde hak sahibi firmaya ödenecek katı atık bertaraf ücretinin hesaplanmasında bazı maliyet kalemlerinin hatalı alınması sonucu oluşan ....... TL’lik kamu zararının sorumlularına ödettirilmesine karar verilmişti.
Söz konusu tazmin hükmüne karşı sorumlulardan Harcama Yetkilisi ......., Gerçekleştirme Görevlileri ....... ve ....... ile Diğer Sorumlular ......., ....... ve ....... tarafından Temyiz Kurulu’na sunulan dilekçeler üzerine Temyiz Kurulu tarafından alınan ....... tarihli ve ......., ......., ......., ......., ....... ve ....... tutanak numaralı kararlarda özetle; temyize başvuran sorumluların sorumlulukla ilgili itirazları yerinde görülmeyip İlam hükmünün bu yönüyle mevzuatına uygun olduğu fakat ilamda hatalı olarak değerlendirme yapıldığı belirtilen maliyet kalemlerine ilişkin sorumlularca yapılan itirazların kısmen kabul edildiği; geriye kalan 5 maliyet kaleminin ise sözleşme ve Kılavuz hükümlerine aykırı hesaplandığı; bu itibarla, ....... sayılı İlamın ....... maddesiyle verilen ....... TL’nin tazminine ilişkin hükmün bozularak yukarıdaki hususlar göz önüne alınmak suretiyle yeniden hüküm tesisinin temini için dosyanın hükmü veren Daireye gönderilmesine karar verildiği ifade edilmiştir. Söz konusu bozma kararı çerçevesinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
“....... Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi İşi”nde katı atık bertaraf ücretinin hatalı hesaplanması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11’inci maddesinin 11’inci fıkrasında;
“Büyükşehir belediyeleri ve belediyeler evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlüdürler. Bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacaklar, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlüdür. Bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınır…” denilmektedir.
Anılan Kanun maddesine dayanılarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından “Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik” ile bu Yönetmelik’in belirlediği esaslara uygun tarifelerin ve ücretlerin hazırlanmasında kullanılacak yöntem ve hesaplamaları açıklayan “Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz” yayımlanmıştır.
Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in;
1’inci maddesinde; evsel katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, bakımı, onarımı, işletilmesi, kapatılması ve izlenmesi, bu tesislerle ilgili olarak verilen tüm hizmetleri karşılayabilecek tam maliyet esaslı tarifelerin; büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafından belirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması, amaç olarak belirlenmiştir.
Yönetmelik’te; Evsel katı atık idareleri; “Büyükşehir belediyeleri, diğer belediyeler ve belediye birlikleri”, Toplam sistem maliyeti; “Yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değer”, Tam maliyet esaslı tarife ise; “Atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesi” şeklinde tanımlanmıştır.
Söz konusu Yönetmelik’in “İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“(1) Sürdürülebilir atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde;
a) Toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması,
b) Tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi,
c) Atıksu hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, atıksu; evsel katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması, esastır.”
“Toplam sistem maliyeti” başlıklı 13’üncü maddesinde;
“(1) Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir. Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez.
(2) Ücret, 2464 sayılı Kanunun Mükerrer 44 üncü maddesi hükmü gereği alınan çevre temizlik vergisi, aynı Kanunun 87 nci maddesi uyarınca alınacak kanalizasyon harcamalarına katılma payı, 2560 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca alınan kullanılmış suları uzaklaştırma bedelleri toplam sistem maliyetinden çıkartılarak belirlenir.”
“Evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme” başlıklı 18’inci maddesinin 1’inci fıkrasında;
“(1) Evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılır. Bu esasların uygulanmasına yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslar Bakanlık tarafından Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz adıyla Bakanlığın internet sayfasında yayımlanır.”
Denilmiştir.
Bakanlıkça yayımlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz’un;
Giriş bölümünde;
“Bu kılavuzun amacı; evsel katı atık idarelerine, atık üreticilerine sağladıkları evsel katı atık hizmetleri için evsel katı atık tarifelerinin ve ücretlerinin saptanması konusunda yol göstermektir.
Bu Kılavuz, tam maliyet esaslı tarifelerin belirlenmesi konusunda detaylı, adım adım rehberlik yaparak tarifelendirme işlemlerinin yasal çerçevesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.
… Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik, evsel katı atık idarelerinin tarifelerini tam maliyet esasına göre toplam sistem maliyeti üzerinden belirlemelerini gerektirmektedir. Bu kılavuzda toplam sistem maliyetinin hesaplanması için maliyet artı yöntemi kullanılmıştır.” ifadelerine yer verildikten sonra,
“Tarife Hesaplama İlkeleri” başlıklı 1’inci maddesinde;
“Yönetmelik, evsel katı atık idarelerinin tarifeleri saptarken tam maliyet ve kirleten öder ilkelerini kullanmalarını zorunlu kılmaktadır. Bu kılavuzda tarife terimi bir evsel katı atık idaresinin, evsel katı atık ile ilgili verdiği tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlanan atık üreticilerine yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini ifade etmektedir.
Maliyet artı yönteminde, sağlanan hizmete ait tüm maliyetlerin belirlenmesi tarife hesaplamasının temelini oluşturmaktadır. Bu yöntemde, öncelikle, sistemin mevcut ihtiyaçları kapsamında oluşan maliyetler hesaplanır. Daha sonra hizmetlerin uzun vadede sürdürülebilirliğini sağlamak için gerekli öz kaynak getirisi maliyetler toplamına eklenir.
Bir başka deyişle;
Toplam Sistem Maliyeti = Evsel Katı Atık Hizmetleri Maliyeti + Öz kaynak Getirisi olarak tanımlanabilir.
Tam maliyet belirlenmesinde mükerrer hesaplama olmaması için; 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Mükerrer 44 üncü maddesi hükmü gereğince alınan çevre temizlik vergisi toplam sistem maliyetinden çıkartılmalıdır. Verilen aynı hizmet için birden fazla bedel alınamaz.” denilmiştir.
“Tam Maliyet Hesabı” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“Bir hizmetin tam maliyetinin hesaplanması; yatırım ve işletme maliyetlerinin yanı sıra, mali ve idari yönetime ait cari maliyetleri de yansıtan bir dizi teknik ve mali hesaplamaları kapsar.” denildikten sonra;
“4.1 Kabul Edilebilir Maliyetler” başlıklı bölümünde;
“Evsel katı atık hizmetlerinin tam maliyeti, malzeme, yakıt, elektrik, sabit varlıklar ve personel kullanımından doğan maliyetlerin yanı sıra hizmetin sağlanması sırasında ortaya çıkan diğer maliyetleri de kapsar.
Kurumlar vergisi de dahil olmak üzere vergiler, harçlar ve diğer zorunlu ödemeler de tarife hesaplamalarına eklenir…”
“4.2 Maliyetlerin Sınıflandırılması” başlıklı bölümünde;
“Evsel katı atık idarelerinin verdikleri hizmetlere ait toplam sistem maliyetini hesaplarken maliyetlerini sınıflandırmaları gerekir.
Toplam sistem maliyeti; İşletme Maliyeti, Finansman Maliyeti, Kurumlar Vergisi ve Özkaynak Getirisinden oluşmaktadır…
İşletme maliyeti altında toplanan maliyet kalemlerini, Bölüm 5.2’de detaylı olarak açıklandığı gibi direkt ve dolaylı maliyetler olarak iki ana başlık altında toplamak mümkündür.”
“Maliyetlerin Hesaplanma Yöntemleri” başlıklı 5’inci maddesinin;
“5.1 Gerçekleşen Maliyet” başlıklı bölümünde;
“Maliyet hesabında kullanılan yöntem esas itibariyle geçmiş yılların verilerini kullanmaktadır. Hizmet sunmanın cari yıldaki gerçekleşen maliyeti gelecek yılın tarife hesaplamaları için veri olarak kabul edilir. Dolayısıyla bir önceki yılın maliyetlerini yansıtan bu yöntemde genel olarak, planlanan büyümelerin maliyeti (nüfus artışından kaynaklanan büyümeler de dâhil olmak üzere) ve hizmet iyileştirmeleri kapsanmamaktadır. Ancak bu yatırımlar belediye meclisince karara bağlanmış ve bütçeye yansıtılmışsa, yatırımın toplam maliyeti için sözleşme tarihinden veya meclis karar tarihinden itibaren amortisman bedeli bir sonraki yıldan başlayarak toplam maliyete yansıtılacaktır.” denilmiştir.
“5.2 Maliyet Kalemlerinin Hesaplanması” başlıklı bölümünde; üretim ile doğrudan bağlantılı olan malzeme, enerji ve yakıt maliyetleri, personel maliyetleri, sabit varlıkların bakım ve onarım maliyetleri, amortisman maliyetleri ile dışarıdan sağlanan iş ve hizmet sözleşmelerinin maliyetleri “Direkt Maliyetler” başlığı altında ele alınmış ve örnekler verilmiştir. Ayrıca “5.3” sayılı Bölümde detaylarına yer verilmekle birlikte yine bu bölümde; mülkiyeti İdarenin (evsel katı atık idaresinin) kendisinde olan sabit varlıkların amortisman maliyetlerinin toplam sistem maliyetine yansıtılacağı belirtilmiştir.
Sorgu konusu edilmiş olan “........ Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi İşi” ise ........ Büyükşehir Belediyesi tarafından 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre 29 yıllığına ayni hak tesisi şeklinde ........ San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne ........ tarihinde ihale edilmiştir.
İşe ait şartnamede ve sözleşmede; ........ Büyükşehir Belediyesi yetki alanı içerisindeki evsel, ticari ve kurumsal kaynaklı katı atıkların, çevre ve insan sağlığına olası olumsuz etkilerinin ortadan kaldırılması, ekonomik değer yaratılması ve sürdürülebilir bir atık yönetimi oluşturulması amacıyla ihale kapsamında yapılacak işler ayrıntılı olarak tanımlandıktan sonra; gemi atıkları, tıbbi atıklar, hafriyat ve inşaat yıkıntı atıkları ile tehlikeli atıkların toplanması, ayrıştırılması ve bertaraf edilmesinin işin kapsamında olmadığı belirtilmiştir.
İdari Şartnamenin “Gelirler” başlıklı 28’inci maddesinin 3, 4 ve 5’inci fıkralarında;
“İdare ve Hak Sahibi sözleşmenin imzalanmasından itibaren geçen 10 gün içerisinde bir araya gelerek “Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz” doğrultusunda maliyet hesaplamalarını yapar ve bulunan değerin %50’sini katı atık bertaraf ücreti olarak kabul ederler. Üzerinde mutabık kalınan bu ücret her yıl TEFE-TÜFE oranında artırılır. Artırımda TEFE-TÜFE oranından düşük olan uygulanır.
Katı atık bertaraf ücreti; her ayın ilk haftasında İdare ile Hak Sahibi arasında yapılacak mutabakattan sonra, mutabakatı takip eden iki hafta içerisinde Hak Sahibine ödenecektir. İdare bu ücret dışında Hak Sahibine başka herhangi bir ödemede bulunmayacaktır. Sözleşme süresi içerisinde yeni düzenli depolama sahaları kurulması halinde, Katı Atık Bertaraf ücreti burada da belirtilen metotla hesaplanacaktır.
Hak sahibinin iş programına uygun hareket etmemesi durumunda idare katı atık bertaraf ücretini iş programına yetişilinceye kadar bir hesapta bloke eder ve hak sahibine ödemez. Bloke edilen tutarlardan elde edilecek nemalar İdareye aittir.” hükümlerine yer verilmiştir. İşe ait ........ tarihli Sözleşmenin 11.3’üncü maddesinde de aynı hükümler bulunmaktadır.
Bu hükümlere istinaden hak sahibi firma ile İdare karşılıklı mutabakata vararak ........ tarihli ve “Katı Atık Bertaraf Maliyetinin Belirlenmesine Yönelik Tutanak” başlıklı tutanağı düzenlemişlerdir. Bu tutanak ve eki belgelerde, ........ Merkez Düzenli Katı Atık Depolama Tesisi, ........ Düzenli Katı Atık Depolama Tesisi ve ........ Düzenli Katı Atık Depolama Tesisinin her biri için, 2014 yılında gerçekleşen harcamalar esas alınarak ayrı ayrı maliyet kalemleri belirlenmiş ve sonrasında tesis bazında maliyetler birleştirilerek toplam sistem maliyetine (........ TL/ay) ulaşılmıştır. Bir sonraki adımda, toplam sistem maliyeti, toplam katı atık miktarına (........ Ton/ay) bölünerek, ton başına katı atık bertaraf maliyeti ........ TL/ton olarak hesaplanmış ve İdarenin aylık olarak hak sahibi firmaya 10.09.2015-01.10.2016 dönemi için ödeyeceği bertaraf ücreti de maliyetin %50’si olan ........ TL/ton olarak bulunmuştur. İdare hak sahibi firmaya her ay bu birim tutarı esas alarak ödeme yapmış ve bu tutar her yıl TEFE-TÜFE oranında (düşük oran dikkate alınarak) artırılmıştır.
Tutanakta bulunan “Tablo 1: Tesislerin Aylık Toplam Maliyet Hesabı” adlı tabloda toplam sistem maliyetini oluşturan bileşenler, tesis ve kalem bazında gösterilmiştir. Söz konusu tablodaki veriler, tutanak ve eki belgelerin incelenmesi sonucunda aşağıdaki hususlara ulaşılmıştır;
I) 3 tesise ilişkin amortisman ve personel sütunlarında gösterilen giderlerle ilgili olarak: Savunmalarda söz konusu tesislerin 2014 Nisan ayında idareye devredildiği; Merkez tesisinin 2014 Kasım; ........ tesisinin 2015 Ocak ve ........ tesisinin 2015 Nisan ayında tekrar 4734 sayılı Kanun kapsamında hizmet alımı yöntemiyle işletilmek üzere teslim edildiği, dolayısıyla 2014 yılının belirli dönemlerinde tesislerin İdare eliyle, belirli dönemlerinde 4734 sayılı Kanun kapsamında hizmet alımı yoluyla firmalara işlettirildiği belirtilmiştir.
İdarenin tesisleri işlettiği döneme ilişkin olarak maliyet hesaplamalarına amortisman ve personel giderlerinin eklenmesi doğrudur çünkü “Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik”in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının (ı) bendinde; toplam sistem maliyeti; yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değer olarak tanımlanmıştır. Benzer şekilde, Kılavuz’un “4.1 Kabul Edilebilir Maliyetler” başlıklı bölümünde; Evsel katı atık hizmetlerinin tam maliyetinin, malzeme, yakıt, elektrik, sabit varlıklar ve personel kullanımından doğan maliyetlerin yanı sıra hizmetin sağlanması sırasında ortaya çıkan diğer maliyetleri de kapsayacağı belirtilmiştir.
Diğer taraftan Yüklenici şirketler tarafından tesislerin işletildiği döneme ilişkin maliyet hesaplamalarına amortisman giderlerinin eklenmesi doğrudur çünkü aynı Kılavuz’un “Maliyetlerin Hesaplanma Yöntemleri” başlıklı 5’inci maddesinin “5.2 Maliyet Kalemlerinin Hesaplanması” başlıklı bölümünün “5.2.1- Direkt maliyetler” başlıklı kısmının “Diğer direkt maliyetler” başlıklı alt kısmında; sabit varlıkların amortismanlarının (yıpranma payı) hesaplanıp hesaplanmayacağının varlığın mülkiyetinin kimde olduğuna ve yeniden yatırımın kimin sorumluluğunda olduğuna bağlı olduğu; Eğer mülkiyet işletmeyi devralan işletmecideyse, evsel katı atık idaresi işletme için amortisman ayrılmayacağı; buna karşılık mülkiyet idarenin kendisindeyse amortisman maliyetinin yansıtılabileceği belirtilmiştir ve savunmalarda tesislerin idare mülkiyetinde olduğu ifade edilmiştir.
Dolayısıyla her iki dönem beraber ele alındığında, maliyet kalemlerinden olan personel ve amortisman giderlerinin toplam sistem maliyeti hesabına eklenmesinin Kılavuz’a uygun olduğu görülmüştür.
II) ........ Merkez Tesisine ait ........ TL’lik İşletme Gideri ile ilgili olarak: Tutanağın ekinde bulunan ve tesis için yapılan harcamaların gösterildiği listede, tıbbi atık sterilizasyon tesisinde kullanılmak için alınan malzemelere yer verildiği görülmüştür. ‘‘........ Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve 29 Yıl İşletilmesi İşi’’nin yukarıda yer verilen şartnamede ve sözleşmede ifade edilen konusuna, tıbbi atıklarla ilgili işlemler girmediğinden, katı atık bertaraf maliyetinin hesaplanmasında tesis içinde bulunan tıbbi atık tesisine ilişkin giderlerin dikkate alınmaması gerekir.
Savunmalarda, tıbbi atık tesisi ile ilgili giderlerin yanlışlıkla maliyet hesaplamasına eklendiği, bertaraf bedeli hesaplamasının incelendiği ve tıbbi atık sterilizasyon tesisine ait olan ve ayrıntısı; ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL olmak üzere toplam ........ TL’lik harcamanın hesaplamadan düşülmesi gerektiği belirtilmiştir.
Tutanak ve eki belgenin incelenmesi sonucunda, savunmada belirtilen toplam ........ TL’lik harcamanın yanında tıbbi atık tesisi için yapılan ayrıntısı; ........ TL, ........ TL, ........ TL olmak üzere toplamda ........ TL ek harcamanın daha bulunduğu, dolayısıyla toplam hatalı miktarın ........ TL olduğu görülmüştür. Neticede; Tutanağın ekinde bulunan ve ........ Merkez tesisi için işletme giderlerinin gösterildiği listede yer alan ayrıntısı; ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL, ........ TL ........ TL, ........ TL olmak üzere toplam ........ TL tutarındaki harcama, tıbbi atık sterilizasyon tesisine ait giderler olmasına rağmen adı geçen listeye eklenerek, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
III) ........ Merkez Tesisine ait ........ TL’lik İşletme Gideri ile ........ Tesisine ait ........ TL’lik Hakediş Gideri ile ilgili olarak: Tutanağın ekinde bulunan ve Merkez tesisi için yapılan harcamaların gösterildiği listede bulunan bazı alımların KDV dahil olarak eklendiği, aynı zamanda ........ tesisi için 4734 sayılı Kanun kapsamında alınan hizmet alımına ilişkin hakediş ödemelerinin yine KDV dahil olarak hesaplamalara dahil edildiği görülmüştür. İdari Şartnamenin “Gelirler” başlıklı 28’inci maddesinin 3, 4 ve 5’inci fıkraları gereğince hak sahibi şirkete ödenen katı atık bertaraf ücreti, KDV eklenerek ödendiği için bu ücretin belirlendiği hesaplamalar yapılırken, dikkate alınan harcamalara KDV’nin dahil edilmemesi gerekir. Aksi durum mükerrer KDV ödemesine yol açar.
Savunmalarda, Kılavuz’un “4.1 Kabul Edilebilir Maliyetler” bölümünde, Kurumlar vergisi de dahil olmak üzere vergiler, harçlar ve diğer zorunlu ödemelerin de tarife hesaplamalarına ekleneceğinin ifade edildiği, dolayısıyla KDV’nin de toplam sistem maliyetinin bir unsuru olarak eklenmesinin gerektiği belirtilmiştir. Fakat gerek kamu muhasebesinde gerek özel muhasebede katma değer vergisi tutarları gider ve maliyet hesaplarında değil, aktif ve pasif hesaplarda izlenir. Bu da KDV’nin, maliyetin bir unsuru olmadığını ve toplam sistem maliyeti içinde değerlendirilmemesi gerektiğini gösterir.
Özetle; Merkez Tesisi için yapılan işletme giderlerinin gösterildiği listede bulunan ........ TL ve ........ TL olmak üzere toplam ........ TL tutarındaki iki harcama ve ........ tesisindeki yapılan hizmet alımı karşılığı ödenen hakedişler, KDV dahil olarak hesaplamalara dahil edilerek, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
IV) ........ Tesisine ait ........ TL’lik İşletme Gideri ile ilgili olarak: Tutanağın ekinde bulunan ve tesis için yapılan harcamaların gösterildiği listedeki iki kalem malzemenin aynı zamanda Merkez Tesisi için yapılan işletme giderlerinin gösterildiği listede bulunduğu dolayısıyla aynı malzemenin iki kere hesaplamalara dahil edildiği anlaşılmıştır. Savunmalarda yapılan hata kabul edilmiştir.
Özetle; Merkez Tesisi için yapılan işletme giderlerinin gösterildiği listede bulunan ........ TL ve ........ TL olmak üzere toplam ........ TL tutarındaki iki harcama, ........ tesisine ilişkin işletme giderlerinin bulunduğu listeye de eklenerek, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
V) ........ Tesisine ait Hakediş Gideri sütununda bulunan ........ TL’lik giderle ilgili olarak: Tutanağın ekinde bulunan belgelerin incelenmesi sonucunda, ........ Katı Atık Bertaraf Tesisi için 4734 sayılı Kanun kapsamında yapılan 24 aylık ihalede sözleşme bedelinin ........ TL olduğu, “hakediş gideri” olarak sözleşme bedelinin aylık tutarının (........ /24= ........ TL) alındığı görülmüştür, fakat yukarıda yer verilen Kılavuz”un “Maliyetlerin Hesaplanma Yöntemleri” başlıklı 5’inci maddesinin “5.1 Gerçekleşen Maliyet” başlıklı bölümünde; Hizmet sunmanın cari yıldaki gerçekleşen maliyetinin gelecek yılın tarife hesaplamaları için veri olarak kabul edileceği belirtilmiştir.
Savunmada; toplam sistem maliyetinin hesaplanması sürecinde dahil edilen ortalama sözleşme giderinin gerçek gideri yansıttığı belirtilmiş olsa da, Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Hakediş Ödemeleri” başlıklı 42’nci maddesinin (a) bendinin 1’nci fıkrasında; birim fiyat işlerde hakedişe esas olmak üzere; işe başladığından beri meydana getirilen işlerin, kontrol teşkilatı tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte hesaplanacağı ve bulunan miktarların, teklif edilen birim fiyatlarla çarpılmak suretiyle sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna geçirileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla; hakediş ödemelerinde esas alınan unsur, sözleşme bedeli değil meydana getirilen işlerin teklif birim fiyatlarla çarpılması sonucu bulunan tutarlardır.
Bu nedenle, gerçekleşen maliyetleri temsil eden ödemeye esas hakediş tutarları dikkate alındığında aylık ortalama gider (........ /12= ........ TL) ........ TL bulunduğundan, daha büyük olan ortalama sözleşme bedeli hesaplamalara dahil edilerek, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
VI) Tesislerin toplam maliyeti olan ........ TL’lik tutardan Çevre Temizlik Vergisinin Düşülmemesi ile ilgili olarak: Tutanağın incelenmesi sonucunda katı atık bertaraf ücreti hesaplanırken, çevre temizlik vergisinin toplam sistem maliyetinden düşülmediği görülmüştür. Oysa, yukarıda yer verilen “Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik”in “Toplam sistem maliyeti” başlıklı 13’üncü maddesinin 2’nci fıkrasında; ücretin, 2464 sayılı Kanun’un Mükerrer 44’üncü maddesi hükmü gereği alınan çevre temizlik vergisinin toplam sistem maliyetinden çıkartılarak belirleneceği belirtilmiştir. Savunmalarda yapılan hata kabul edilmiştir.
Netice olarak; İdarenin 2014 yılı bütçe gelir kesin hesap cetveline göre 01.01.2014-31.12.2014 tarihleri arasında tahsil edilen çevre temizlik vergisi tutarı ........ TL’dir. Bu tutar hesaplamalar yapılırken dikkate alınmayarak, katı atık bertaraf ücretinin olması gerekenden yüksek hesaplanmasına neden olunmuştur.
VII) Tesislerin toplam maliyeti olan ........ TL’lik tutara eklenmesi gerektiği iddia edilen Kapatma ve İzleme Gideri ile ilgili olarak: Sorumluların savunmalarında; katı atık bertaraf ücretinin hesabında, kapatma ve kapatma sonrası izleme maliyetlerinin dikkate alınmasının Kılavuz’un gereği olduğu, toplam maliyet hesaplamasına bu kalemlerin dahil edilmediği, dolayısıyla söz konusu bertaraf ücretinin olması gerekenden daha düşük belirlendiği öne sürülmüştür. Konuyla ilgili olarak, Kılavuz’un “4 Tam Maliyet Hesabı” bölümünün “4.1 Kabul Edilebilir Maliyetler” alt bölümünde, düzenli depolama sahaları için kapatma ve kapatma sonrası izleme faaliyetleri ile ilişkili maliyetler, hizmetin tam maliyetinin bileşenlerinden sayılmıştır. Diğer taraftan, ........ tarihli sözleşmenin 11.3’üncü maddesinde; tarafların sözleşmenin imzalanmasından itibaren bir araya gelerek Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz doğrultusunda maliyet hesaplamalarını yapacağı belirtilmiş ve bu hükümlere istinaden hak sahibi firma ile İdarenin karşılıklı mutabakatı ile ........ tarihli ve “Katı Atık Bertaraf Maliyetinin Belirlenmesine Yönelik Tutanak” başlıklı Tutanak düzenlenmiştir. Bu Tutanakta kapatma ve kapatma sonrası izleme faaliyetleri ile ilgili maliyetlere yer verilmemiştir. Dolayısıyla; her ne kadar Kılavuz’un yukarıda yer verilen kısmına göre; kapatma ve kapatma sonrası izleme faaliyetleri ile ilişkili maliyetlerin, toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında dikkate alınması ve dahil edilmesi gerektiği ifade ediliyor ise de, ilgili Tutanakta bu kalemlerle ilgili olarak bir değer tespiti yapılıp, kanıtlayıcı belgeler eklenmediği için bu aşamada Dairemizce yapılacak bir işlem olmadığı değerlendirilmiştir.
Özetle; Temyiz Kurulu’nun ........ tarihli ve ........ tutanak numaralı kararında da hatalı tespit edildiği belirtilen ve yukarıdaki maddelerde (II-III-IV-V ve VI) detaylarına yer verilen 5 hususta, Kılavuz hükümlerine aykırı hesaplama yapılarak fazla ödemeye sebep olunmuştur.
Dairemizce düzenlenen ........ sayılı Asıl İlamın ........ maddesinde, hak sahibi firmaya ödenecek katı atık bertaraf ücretinin yüksek hesaplanması sonucu oluşan kamu zararından katı atık bertaraf ücretini belirleyen komisyon üyeleri (........ tarihli Tutanağı imzalayanlar Diğer sorumlu sıfatı ile sorumlu tutulmuş) ile beraber ödemeyi gerçekleştiren harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri sorumlu tutulmuştu.
Sorumlular Temyiz Kuruluna sundukları dilekçelerinde sorumluluğa ilişkin olarak özetle; Diğer sorumlu ........; 2018 yılındaki harcama süreçlerinin hiçbirinde yer almadığını, Gerçekleştirme Görevlisi ve Diğer Sorumlu sıfatıyla sorumlu tutulan ........; katı atık bertaraf ücretinin hesaplanma aşamasında yer almadığını, sadece imza aşamasında yer aldığını, Gerçekleştirme Görevlisi ........; sadece Temmuz 2018 hakedişini Gerçekleştirme Görevlisi ........’ın izinde olması sebebiyle vekaleten görevlendirildiği dönemde imzaladığını öne sürerek sorumlu tutulmalarına itiraz etmişlerdir.
5018 sayılı Kanun’un “Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinde;
“Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur.” denilmiş olup, sorumluların ve sorumluluk hallerinin tespitine ilişkin düzenlenmiş Sayıştay Genel Kurulu’nun 14.06.2007 tarih ve 5189 sayılı Kararında; “Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, encümen gibi adlarla teşkil edilen yönetim organlarının kararı, harcama talimatının taşıması gereken unsurları taşıyor ve kurul, komisyon, komite harcama sürecinde yer alıyorsa, harcama yetkisinden doğan sorumluluğun yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul, komite veya komisyona ait olacağına” karar verilmiştir.
5018 sayılı Kanun’un “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde; “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; harcama yetkililerinin, harcama talimatının kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından ve kendilerine tahsis edilen bütçe ödeneklerinin verimli, tutumlu ve yerinde kullanılmasından açıkça sorumlu tutulduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca; Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olacaktır.
Diğer taraftan, Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007/5189-1 sayılı Kararının “sorumlular” başlıklı 3’üncü bölümünde ise, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları açıklanmış olup; ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilmiş gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiği ifade edilmiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda kamu zararına sebebiyet veren işlem, hatalı belirlenen bertaraf ücretinin ödenmeye devam edilmesidir. Buna göre; 5018 sayılı Kanun ve yukarıda belirtilen Sayıştay Genel Kurul Kararı uyarınca, katı atık bertaraf maliyetlerinin tespiti sürecinde görev yapan ve ilgili Tutanağı imzalayan Komisyon üyeleri ile beraber hatalı belirlenmiş maliyetlerin/ücretin mevzuata uygunluk açısından kontrollerini sağlamakla yükümlü olduğu halde gerekli kontrolleri yapmayarak ödemesini gerçekleştiren ilgili birim harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin, oluşacak kamu zararından 5018 sayılı Kanun’daki kusurlu sorumluluk ilkeleri çerçevesinde sorumlu tutulması gerekmektedir. Dolayısıyla, sorumluluk itirazları yerinde görülmemiştir.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde, ‘‘........ Atık Değerlendirme, Geri Dönüşüm ve Bertaraf Tesisleri Kurulması ile Düzenli Depolama Sahası Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi İşi’’nde hak sahibi firmaya ödenecek katı atık bertaraf ücretinin yüksek hesaplanması sonucu oluşan ........ TL kamu zararının; Harcama Yetkilisi ........, Gerçekleştirme Görevlisi ........ ile Diğer Sorumlular ........, ........ ve ........’a,
Ortaklaşa ve zincirleme,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, oy birliğiyle karar verildi.