Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

Kesintisiz güç kaynakları için ihtiyaç duyulan ve doğrudan temin usulüyle … Tic. Ltd. Şti.’den alınan 10 kalem malzeme için gerekli piyasa fiyat araştırmasının yapılmaması sonucunda rayiç bedelinden daha yüksek fiyata mal alınması suretiyle kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde doğrudan temin, “Kanunda belirtilen hallerde, ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edilebildiği usul” olarak tanımlanmıştır.

Anılan Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” denilmektedir.

Mezkur Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin son fıkrasında ise, “Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.” hükmüne yer verilmiş olup, Kanun’un “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı 18’inci maddesinde, “İdarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde aşağıdaki usullerden biri uygulanır:

a) Açık ihale usulü.

b) Belli istekliler arasında ihale usulü.

c) Pazarlık usulü.

d) (Mülga: 30/7/2003-4964/12 md.)” denilmek suretiyle Kanun kapsamındaki ihale usulleri sayılmış ve bu usuller arasında doğrudan teminle yapılan alımlara yer verilmemiştir.

Görüleceği üzere 4734 sayılı Kanun’da belirtilen ihale usulleri arasında sayılmayan doğrudan temin yöntemi, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanun’un 10’uncu maddesinde belirtilen yeterlik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılmak suretiyle ihtiyaçların doğrudan temin edilebildiği bir yöntemdir. Doğrudan temin yöntemiyle basit nitelikli ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması amaçlanmış olup, bu amaç doğrultusunda doğrudan temin yönteminin tabi olduğu uygulama esas ve usulleri, ihalelere ilişkin esas ve usullerden ayrılmıştır. Zira, ihale usulleri çerçevesinde yapılan alımlar için zorunlu olan sözleşme ve şartname düzenlenmesi, yeterlilik kriteri aranması, ilan ve teminat alınması gibi bir çok husus doğrudan teminle yapılan alımlarda İdarenin takdirine bırakılmıştır.

Bu minvalde, doğrudan temin yöntemiyle yapılacak alımlarda sadece piyasa fiyat araştırması yapılması gerekli ve yeterli olup, piyasa fiyat araştırması çerçevesinde ortaya çıkan teklif fiyatlarının veya toplam teklif bedelinin, bir başka kaynaktan teyit ettirilmesi yönünde bir zorunluluk bulunmamaktadır. Öte yandan bu şekilde gerçekleşecek bir alım sürecinde, açık ihale usulü ile gerçekleştirilen alım sürecine göre rekabet koşulları daha kısıtlı biçimde gerçekleşeceğinden, ihtiyaçların uygun şartlarla karşılanmasını sağlamak üzere piyasa fiyat araştırmasının sağlıklı ve gerçekçi tespitlere dayanması gerekir. Bu durum ise ancak piyasa fiyat araştırmasında yeterli özenin gösterilmesi ile mümkündür.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde yargılamaya konu husus değerlendirildiğinde;

Doğrudan temin usulü ile alınan kesintisiz güç kaynakları ihtiyacı olan 10 kalem malzeme alımı ile ilgili olarak, … Tic. Ltd. Şti., … Tic. Ltd. Şti. ve … Ltd. Şti. olmak üzere 3 firmadan teklif alınmıştır.

… Ltd. Şti. tarafından verilen KDV hariç …-TL bedelli teklifin, en uygun teklif olması nedeniyle alımın bahse konu firmadan gerçekleştirilmesine karar verilmiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının 22.10.2025 tarihli ve … sayılı yazısı ekinde gönderilmiş olan 09.09.2025 tarihli ve … sayılı Görüş ve Öneri Raporunda ise;

Alımın gerçekleştirilmesine karar verilen … firmasının, Üniversiteye fatura etme tarihinden bir gün öncesine tekabül eden 18.09.2023 tarihinde söz konusu mal ve malzemeleri … Ltd. Şti. firmasından KDV hariç …-TL’ye temin ettiğinin,

… firmasının aynı zamanda Üniversitenin kesintisiz güç kaynaklarının yıllık bakım ve onarım hizmetini yapan firma olduğunun, teslimden bir gün önce anılan iki firma arasında gerçekleşen bu alışveriş kapsamında … firması tarafından temin edilmiş olan malzemelerin, Üniversiteye 3,6 katı fiyatla fatura edildiğinin,

Bu durumun tespiti üzerine, Üniversitenin doğrudan temin sürecinde teklif aldığı diğer şirketler olan … Ltd. Şti. ve … Ltd. Şti.’ye Vergi Müfettişi tarafından yazılan yazılara, bu Şirketlerce verilen cevaplarda teklife konu malzemelerin satışını yapmadıklarının bildirildiğinin,

ifade edildiği görülmektedir.

Bahse konu 18.09.2023 tarihli fatura bedelinin, Üniversitenin aynı mal ve malzeme için ödediği fiyatın önemli ölçüde altında olduğu dikkate alındığında anılan fatura bedelinin piyasa rayicini yansıtıp yansıtmadığı, bu çerçevede söz konusu fatura tutarının İdare tarafından yeterli ölçüde piyasa fiyat araştırması yapılmaması suretiyle piyasa rayicinin üzerinde bedel ödendiği iddiasına esas kabul edilip edilemeyeceği hususunda yapılan incelemede;

Yargılamaya konu edilen doğrudan temin kapsamında ihtiyaç duyulan mal ve malzemeler için alım süreci ilk etapta 17.07.2023 tarihinde 9 kalem mal ve malzeme için başlatılmış olup, bu dönemde Üniversitede kesintisiz güç kaynağı bakım onarımı yapan … firmasından 31.07.2023 tarihinde söz konusu 9 kalem üzerinden teklif alınmıştır. Ancak Yapı İşleri Daire Başkanlığı tarafından 21.07.2023 tarih ve … sayılı yazı ile Bilgi İşlem Daire Başkanlığında bulunan 2 adet kesintisiz güç kaynağı için ek akü ve fan ihtiyacı bildirildiğinden, toplam akü adedi 120’den 130’a çıkmış ve 2 adet fanın da eklenmesiyle ihtiyaç listesi, talep miktarı ve talebe konu mal ve malzemenin çeşidi yönünden güncellenmiştir.

… Firmasının Üniversiteye 9 kalem mal ve malzeme için verdiği 31.07.2023 tarihli teklifin toplam tutarı …-TL iken, talebin güncellenmesi sonrasında … Firmasından 10 kalem mal ve malzeme için alınan 14.09.2023 tarihli teklifin …-TL olduğu görülmektedir.

Kamu zararı iddiasına dayanak oluşturan 18.09.2023 tarihli fatura bedeli olan …-TL, Üniversitenin bahse konu mal ve malzemeleri temin etmek üzere … firmasına ödediği tutarın önemli ölçüde altında olmakla birlikte, söz konusu fatura … firması ile … firması arasındaki ticari işlem kapsamında, … tarafından düzenlenmiş olup, Üniversitenin söz konusu işlemde taraf sıfatıyla herhangi bir rolü bulunmamaktadır. Dolayısıyla, faturada yer alan bedel, anılan Firma tarafından … firması tarafından gerçekleştirilen alım için teklif edilen ve edimin tarafları olan bahse konu iki firmanın üzerinde mutabık kaldığı bedeli ifade etmektedir.

... Ticaret Odası (...) İç Ticaret Müdürlüğü tarafından UPS sistemlerinde kullanılan akü, fan, kondansatör ve benzeri yedek parça ile elektronik bileşenler için verilen 2025 yılı birim fiyatlarının 15.09.2023 tarihi itibarıyla TCMB döviz kurları esas alınarak ve Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan üretici fiyat endeksi kullanılarak 2023 yılındaki alım dönemine dönüştürülmesi suretiyle tespit edilen fiyatların, Üniversite tarafından gerçekleştirilen alım kapsamında ortaya çıkan fiyatlarla karşılaştırılmasında da, fiili durumda Üniversitenin alım fiyatlarının piyasa rayicinin üzerinde olduğu yönünde bir tespit yapılmamıştır. Bu kapsamda her ne kadar Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan üretici fiyat endeksi kullanılarak yapılan karşılaştırma neticesinde, ... Ticaret Odasınca fiyatı tespit edilen 8 kalem malzemeden dördünün ... Ticaret Odasınca bildirilen fiyatlara göre daha düşük fiyattan, dört malzemenin ise daha yüksek fiyattan alındığı ve buna göre toplamda idare aleyhine …-TL fark oluştuğu ifade edilmişse de, odalar tarafından teklif alınan firmalar değiştikçe rayiç fiyat tespitine esas alınan teklif fiyatlar da değişeceğinden, bu biçimde belirlenen rayiç fiyatın kesinliğinden söz edilemeyecek olup, dolayısıyla bu fiyatların kamu zararına esas oluşturduğunun iddia edilmesine de imkan bulunmamaktadır.

Sorumluların savunmaları ve savunmaya ekli bilgi ve belgeler arasında yer alan, diğer firmaların somut olaya konu mal ve malzemeler için verdiği fiyatların incelenmesinden de 2023 yılında Üniversite tarafından … firmasından yapılan alım kapsamında ortaya çıkan fiyatların dönemin piyasa rayicine uygun olduğu anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, … Firmasının aynı mal ve malzemelerin temini için Üniversiteye …-TL teklif verdiği ve faaliyette bulunan diğer firmaların bahse konu malzemeler için verdiği fiyatların da Üniversitenin doğrudan temin kapsamında gerçekleştirdiği piyasa fiyat araştırması sonucu topladığı teklif fiyatlarıyla aynı düzeyde olduğu dikkate alındığında, … firmasının … firmasına teklif etmiş olduğu ve 18.09.2023 tarihli faturada görülen …-TL bedelin iki firma arasındaki ticari ilişkilerin niteliğinden kaynaklandığı ve bu fiyatın piyasa rayicini yansıtmadığı kanaatine varıldığından, bahse konu fiyatın kamu zararı tespitine esas oluşturması da mümkün değildir.

Bu itibarla, …-TL ödeme hakkında ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.