İl Özel İdaresi personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine, para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılması.

171 sayılı ilama Ek 346 sayılı ilam ile; İl Özel İdaresi personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine, para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla, …….’den yapılması ve firmaya yapılan ödemelerin tamamı kamu zararı olarak tespit edilerek, toplam …. TL. kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlu temyiz dilekçesinde; “Yapılan mevzuat araştırmaları ile idarenin fiziki ve mali durumları değerlendirmeleri neticesinde;

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 3 ve 4. maddelerinde yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı, yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere kurum bütçelerine konulan ödenekten karşılanacağı, bütçeden karşılanmayan kısmın yemek yiyenlerden alınacağı, 5. maddesinde kurum bütçelerine yiyecek yardımı için karşılığı olarak konulan ödenek memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşyaların kurumlarca sağlanacağı, bunlara karşılık memurlardan ücret alınmayacağı belirtilmiştir.

Yönetmelik bu düzenlemesiyle bu hizmetin farklı şekillerde yerine getirilebilmesini mümkün kılmıştır. Bu düzenleme uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarında ya yemekhane servisi kurulacak ya da konu ve kapsam açısından üyelerine yemek yardımı yapmayı da içeren yemek yardımlaşma sandığı, ... kurumu memurları yardımlaşma derneği, adları altında örgütlenme söz konusu olacaktır veya memura öğle yemeği hizmetini sağlayan bir çalışma içine girilmesi gerekecektir. Bu tercih idaremizce mevzuatın öngördüğü biçimde yapılmıştır. Yani 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümleri çerçevesinde, kanunun 19. maddesine istinaden açık teklif usulü ile Hizmet alımı ihalesi yapılarak karşılanmıştır. İl Özel İdaremizin hizmet binası ile kapatılan Köy Hizmetleri Müdürlüğü personeli ve hizmet binalarının şehrin farklı yerlerinde olması, ……. ilçelerinde şantiyelerin ve buralarda görevli personelin bulunması, tüm ilçelerinde İlçe Özel İdarelerinin teşkil edilmesi nedeniyle buralarda çalışan personele merkezde açılacak yemekhane ile hizmet vermenin fiilen mümkün olmaması, ayrıca kurumun görev alanı dikkate alındığında özellikle iş-inşaat mevsiminde personelin büyük bölümünün arazide görev alması nedeni ile personelin bu hizmetten yararlanmasının imkansız hale gelmesi idarenin tercihini hizmet alımı ihalesi yönünde kullanmayı gerektirmiştir.

Nitekim 832 sayılı Sayıştay Kanununun 105.maddesinde, kamu kurum ve kuruluşlarınca mali konularda düzenlenecek yönetmeliklere ilişkin Sayıştay'ın görüşünün alınması şartı yer almaktadır. Bu düzenleme uyarınca da, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği hazırlanışı öncesinde kanun gereğince Sayıştay'ın görüşü alınmış olup, bu husus anılan Yönetmeliğin 11.maddesinde açıklanmıştır. Yönetmeliğin 11.12.1986 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe girdiği ve kamu kurum ve kuruluşlarınca o tarihten bu yana uygulandığı gözetildiğinde, yemek servisi olmayan kurumların uygulamalarını ihale yoluyla temin ettikleri izahtan varestedir.

Yönetmelik, yürürlüğe girdiği 1986 yılından bu yana uygulanmakta ve uygulamalar, Sayıştay tarafından denetlenmekte, uygulamaların yönetmeliğin hedef ve amacı çerçevesinde sürdürülüp sürdürülmediği, hukuka uygunluk ve yerindelik ilkeleri esaslarına göre izlenmektedir. Uygulamanın yönetmeliğe aykırı bir şekilde yürütüldüğüne ilişkin bugüne kadar Sayıştay Başkanlığı tarafından verilmiş bir karara rastlanmamıştır.

Bu durum, yönetmeliğin uygulanmasının güncel yaşama uygun ve değişen şartlar çerçevesinde yemekhane kurulması dışında Hizmet Alımı yöntemi ile gerçekleştirilmesinde bir sakınca olmadığım göstermektedir.

Yine 15.01.2003 tarih ve 24994 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren (2) Sıra Nolu Bütçe Uygulama Talimatının 4. maddesinde "kuruluşlar, hizmetlerin özelliği, yemek maliyetleri ve yemek servisinin farklı mahallerde daha iyi şartlarda sunulması gibi hususları dikkate alarak belirtilen miktarların üzerinde de yemek bedeli tespit edebilir ." denilmekte, böylece hizmetin kaliteli ve amaca yönelik iyi şartlarda ve tüm personelin yararlanacağı şekilde yapılmasını belirtmektedir. Bu nedenle; günümüzde yemek hizmeti verilen yerlerin olumsuz şartları değerlendirildiğinde, yemek hizmetinden faydalanması fiilen mümkün olmayan personelin yemek fişi/kartı kullanarak bulundukları ilçe veya mahalde diledikleri şekilde yemek yemelerinin sağlanması ile mağduriyetinin giderilmesi, mevcut bütçe rakamlarına yük getirmemesi, yaygın ve kaliteli hizmet alınması, idarenin atılı talimat hükmünü uygulama noktasındaki gerekçelerini oluşturduğu ve İl Özel İdaresi personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine, para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılmasını amaç edinmediği; nakdi bir kazanımın söz konusu olamayacağı aşikardır.

Öyle ki; bu hukuki düzenlemelere paralel olarak çok sayıda İl Özel İdare ve Belediye aynı şekilde hizmet alımı ihalesi ile uzun zamandır ihtiyaçlarım karşılamış ve halen karşılamaya devam etmektedir.

Nitekim, Sayıştay 1 Dairesi, 16.03.1995 gün ve 95/750 sayılı kararında "yemek pişirme ve servise hazır hale getirme işi hizmet tanımı içinde kaldığından 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 51.maddesinin (i) bendine göre ihale edilmesi mümkün olduğunu" açıklamıştır. Sayıştay'ın bu ve benzeri kararları yemek pişirme ve servisinin ihale yöntemiyle karşılaşabileceği öngörmüştür. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun yürürlüğe girmesiyle de, Kanunun 4.maddesindeki tanımlamayla da konusu ve kapsamı aynı olduğu için yemek hazırlama ve dağıtım işinin hizmet alımı olarak değerlendirilmesinde aykırılık söz konusu olmayacaktır.

Konu ile ilgili Sayıştay Kararları ve özellikle Sayıştay Temyiz Kurulu Kararları incelendiğinde; Savunmam ekinde arz ettiğim;

-Sayıştay 4.Dairesinin 13.04.2000 gün ve 28945 sayılı kararında, Belediye bütçesine yemek yardımının yarısı kadar ödenek konulduğu ve Bütçe Uygulama Talimatı ile belirlenen miktarlara uygun olarak da memurlardan yemek parası alındığı tespit edildiğinden, lokantadan tabldot usulü yemek alınmasında mevzuata aykırı bir husus bulunmadığına, karar verilmiştir.

Kurul bu kararı ile lokantadan tabldot usulü yemek alımında mevzuata aykırılık bulmamıştır. Dolayısıyla yemek almaya gitmek ile hizmet alımı yoluyla yemek fişi/kartı ile anlaşmalı yerlerden yemek almanın aynı olması nedeniyle, yapılan uygulamanın mevzuata uygun olduğu görülmektedir.

-Temyiz Kurulunun 23.05.2000 gün ve 24760 sayılı kararında, Yiyecek yardımı, yemek verilerek yapılamamakla birlikte yemek servisi kurulması halinde de söz konusu yemek malzemelerinin alınacağı, ayni olarak yapılan yiyecek yardımı tutarının bütçeye konan ödeneği aşmadığı da dikkate alındığında yönetmelikte aranan maksadın gerçekleşmiş olması nedeniyle tazmin hükmünün kaldırılmasına hükmedilmiştir.

Kurul bu kararı ile belirli kurallar dahilinde yemek yardımının yemek malzemeleri olarak verilmesinde de mevzuata aykırılık bulmamaktadır.

İlamda belirtilen diğer iki husus ise memura yapılacak yiyecek yardımının para temsili araçlar sağlanarak yapılması ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun hizmet tanımından hareketle yapılan iş ve işlemlerin mevzuata uygun olmadığı hususudur. Her iki konu birlikte değerlendirildiğinde;

Kamu İhale Kurulunun konuya ilişkin çok sayıda örnek kararı olmakla beraber 11.10.2010 gün ve 2010/UH.III-3127 sayılı Kamu İhale Kurul kararında Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde yer alan hükümler dikkate alındığında, 657 sayılı kanuna tabi Belediye memurlarına yapılacak yiyecek yardımının gibi para temsili araçlar sağlanarak dışarıdan temin edilmesi şeklinde yapılmasının anılan yönetmeliğe aykırı olduğu ve böyle bir ihalenin mevcut düzenlemeler çerçevesinde yapılmasının mümkün bulunmadığı sonucuna varılmıştır denilmektedir.

Kararın değerlendirilmesinde kullanılan mevzuat, Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde; "Yiyecek yardımı yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım karşılığında nakten bir ödemede bulunulmaz." hükmü bulunmaktadır, denilmektedir.

Kamu İhale Kurulunun konu hakkındaki bu ve benzer kararlarında atıf yapılan yönetmeliğin 3' üncü maddesinde yardımın "yemek verme" şeklinde olacağından bahsedilmektedir. Yani hareket noktası yardımın ayni olacağına yöneliktir. Ancak, yemek çeki verilmesi yönteminin yemek yardımının niteliğini "nakdi" bir yardıma dönüştüreceğini söylemek doğru değildir. Yemek çeki verilmesi nakit para verilmesi şeklinde algılanamaz. Tam tersine yemek çeki yemek servisi kurmayan veya işletmek istemeyen idarelerin çalışanına seçenekli yemek verme konforunu aynı veya daha ekonomik maliyetlerde sağlayan bir sitemdir. Böylece memur, yemek çeki veren firmanın anlaşmalı olduğu fiyat üzerinden yemeğini yemektedir. Yemek çeki veren firma söz konusu lokantalarla günlük fiyatlarının altında bir tutarda anlaşma yapmakta, bunun üzerine bir miktar kar koyarak yemeği memura sunmaktadır.

Nitekim Kamu İhale Kurulunun aldığı bu karar üzerine, ihaleyi yapan idare olan ………. Belediyesi, kararın iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle Ankara ... İdare Mahkemesine dava açmıştır.

Davada, Kurul Kararının usul ve esas olarak yasalara aykırı olduğu; Usul açısından ;"Belediyemizce yapılan yemek ihalesini, kanunen itiraza konu işlemlerle sınırlı olarak, eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açısından inceleme yetkisine sahip olmasına rağmen, bu yetkinin dışına çıkılarak gerçekleştirilen ihale işlemi, Devlet Memurları Yiyecek Yardım Yönetmeliğine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etmesinin usul ve yasalara aykırı olduğu,"

Esas açısından; "Başta 25.03.2008 tarih ve 30039 sayılı kararı olmak üzere Sayıştay Temyiz Kurulu Kararları örnek gösterilerek ihalenin Devlet Memurları Yemek Yardım Yönetmeliğine ve diğer mevzuata uygun olarak yapıldığı, idarenin fiziki şartlar nedeniyle yemekhane kurmasının mümkün olmadığını, temyiz kararlarında aranan ve Maliye Bakanlığınca her yıl yayınlanan öğle yemeği servisinden faydalanacak olanlardan belirlenen tutarlar üzerinden günlük yemek bedeli alınması hakkında merkezi yönetim bütçe uygulama tebliğine uyulduğunu" belirtmiş ve ayrıca, "Davaya konu Kamu İhale Kurulu Kararında yemek yardımından yararlanmaları için memurlara verilen ve sadece bu amaca yönelik olarak kullanılabilen yemek fişlerinin para emsali/temsili araç olarak nitelendirmiştir. Oysa ki 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 557. maddesinde para emsali belgelerin kıymetli evrak özelliğini taşıdığını ve bunların kanunda yer aldığı şekliyle, Kanunun 583. maddesinde düzenlenen Poliçe, 668. maddesinde düzenlenen Bono (emre muharrer senet) ve 692. maddesinde düzenlenen Çek oldukları hükme bağlanmış olup bunların düzenlenme ve kullanışları ile özellikleri açıklanmıştır. Hukukumuzda ismen sayılanlar dışında para emsali olup, para gibi değer yaratan ve değişime söz konusu olabilecek başkaca hukuki bir düzenleme bulunmamaktadır. Hal böyle iken Kurul kararında yemek fişlerinin kıymetli evrak statüsünde değerlendirilerek, para emsali belge olarak nitelendirmesi ve bu nedenle ihalenin iptal edilmesi düşündürücüdür. Davalı Kurumun meriyette olan bir yönetmelik hükmünü yorum yoluyla ve de zorlayarak hukuken kullanılamaz ve işletilemez duruma getirmesi, Yönetmeliğin amaçladığı ve istediği hedefin saptırılmasına yönelik bir davranış olarak değerlendirilmesi gerekir" gerekçeleri ile yürütmenin durdurulması talep edilmiş ve Mahkemenin bu talepleri değerlendirmesi neticesinde 26.01.2011 tarih ve E:2010/2707 sayılı kararı ile yürütmenin durdurulmasına hükmetmiştir.

Bunun üzerine Kamu İhale Kurulu 14.02.2011 tarih ve 2011/MK-28 Nolu kararı ile kararın icabına göre gecikmeksizin idari işlemini iptal etmiş yürütmesini durdurmuştur.

Neticaten; Ankara ... İdare Mahkemesinin 18.05.2011 tarih ve 2011/671 Karar nosu ile Kurul Kararını Danıştay'da temyiz yolu açık olmak üzere iptal etmiştir.

Son olarak Kamu İhale Kurulunun Danıştay'da kararı temyiz etmiş ve Danıştay 13. Dairesi 19.10.2011 tarih ve 2013/3709 Esas nosu ile temyiz reddedilerek Kurul Kararının iptali uygun görülmüştür.

Böylece savunma yazısında bahsi geçen ve Kamu İhale Kurul Kararında yer alan "657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlara yapılacak yiyecek yardımının nakit para veya para temsili araçlar sağlanarak veya civardaki lokantalardan bedeli ödenerek temin edilmesi şeklinde yapılması" hükmünün geçerliliği Mahkeme ve Danıştay kararıyla kaldırılmıştır.

Kamu İhale Kanunu'nun 4. maddesine göre yemek ihtiyacını ihale yolu ile karşılayan idareler ile ilgili verilen güncel Sayıştay Temyiz Kurulu Kararlarını incelediğimizde;

Yönetmeliğin 9'uncu maddesinde ise "Yönetmeliğin 4'üncü maddesinin uygulanmasında, kurum kadrolarında olup, yemek servisinde görevlendirilen personel giderleri, kira, amortisman, su elektrik ve havagazı giderleri yemek maliyetine dahil edilmez." hükmü yer almakta; 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 4'üncü maddesine göre de yemek ihtiyacının ihale yolu ile temini mümkün bulunmaktadır.

Bu hükümler birlikte değerlendirildiğinde, yemek yiyenlerden alınacağı belirtilen yemek bedelinden, Yönetmeliğin 9'uncu maddesi ile yemek maliyetine dahil edilmeyecek unsurların düşülmesi, kalan tutarın yarısının yemek yiyenlerden alınması gerekir. İhale yolu ile yapılan yemek alımlarında ise bu unsurlara tekabül eden payın düşülerek, memurlarca karşılanması gereken payın tam olarak hesabı mümkün bulunmamaktadır.

Bu nedenle, Yönetmeliğin 9'uncu maddesinde sayılan ve yemek maliyetlerinin büyük kısmını oluşturan kalemlerden sonra kalan maliyete karşılık, Maliye Bakanlığınca memurlardan alınacak katkı paylarına ilişkin yayımlanan tutarların, Yönetmeliğe göre alınması gereken tutarlar olduğunun kabulü gerekir. Buna göre, idaresinin yılı bütçesine konulan ödenek aşılmadığından ve 20.. Yılı Bütçe Uygulama Talimatında yer alan tutarların yemek yiyen memurlardan tahsil edildiği anlaşıldığından dilekçilerin iddialarının kabulü ile .... Sayılı İlam ile verilen toplam TL.'nin tazminine dair hükmün KALDIRILMASINA " şeklinde yada benzer şekilde ....karşılığında memurlara yapılan maaş ödemelerine esas bordrolardan, yemek adedine göre yemek katkı payı kesildiği, 20.. Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Talimatında yer alan ek göstergelere göre değişen en az yemek bedelleri üzerinden yapıldığı görülmüştür. Söz konusu olayda Yiyecek Yardımı Yönetmeliğindeki amaç, konulan ödeneğin belediyenin yılı bütçesine, belediye bütçe muhasebe usul ve yönetmeliğine uygun olarak ihale yolu ile alım yapılmak suretiyle yerine getirilmiş olup konulmuş ödenek aşılmadığından ve Bütçe Uygulama Talimatında belirtilen tutarlar yemek yiyen memurlardan tahsil edildiğinden dilekçi iddialarının kabulü ile .... sayılı ilamın ...'inci maddesiyle verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA, şeklinde gerekçeler ile kararlar verildiğini görmekteyiz.

Sayıştay Temyiz Kurulunun bu ve benzeri bazı kararları temyiz dilekçemiz ekinde olup, özellikle 01.07.2014 tarih ve 39307 tutanak nolu, 03.06.2014 tarih ve 39109 tutanak nolu,08.04.2014 tarih ve 38777 tutanak nolu kararlar bu yönde verilmiş savunmamız ile birebir örtüşen kararlardandır.

SONUÇ:

İdaremizin il çapında dağınık personel durumu ve fiziki şartları nedeniyle yemekhane kurulup işletilmesinin mümkün olmaması nedeniyle yönetmeliğin 5.maddesine göre hizmet alımı yoluna gidilmiştir. İhale dosyası incelendiğinde gerçekleştirilen iş ve işlemlerin Kamu İhale Kanunu ve ilgili yasa ve yönetmeliklere uygun olarak titizlikle yapıldığı görülmektedir.

28945 sayılı Sayıştay Temyiz Kurulu Kararı ile Ankara ...İdare Mahkemesi kararı ve Danıştay Kararı birlikte değerlendirildiğinde, mahkeme kararları ile para ile temsil edilen araçlardan olmadığı belirtilen yemek çeki/kartı vasıtasıyla verilmesi yönteminin, yemek yardımının niteliğini nakdi bir yardıma dönüştürmediği açıkça görülmektedir.

İlgili Sayıştay Temyiz Kurulu Kararlarında görüldüğü üzere; Memur Yiyecek Yemek Yardımı yönetmeliğindeki amacın konulan ödeneğin İdarenin yılı bütçesinde, bütçe muhasebe usul ve yönetmeliğine uygun olarak yerine getirilmesi olup, ayrılan ödeneğin aşılmadığı ve düzenli olarak Memur Yemek Yardımından faydalanan personelin puantajının hazırlandığı, Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Tebliği'nde yer alan ek göstergelere göre değişen en az yemek bedelleri üzerinden kesilmesi gereken katkı payları kesildiğinden dolayı ilgi yazı ile tarafıma bildirilen idareyi zarara uğratmam söz konusu değildir.

Bu itibarla Başkanlığınız 1. Daire tarafından, İdaremiz 2012 Mali Yılı için çıkartmış olduğu …..TL.'lik Kamu Zararı hükmünün ortadan kaldırılmasını arz ve teklif ederim.” demiştir.

Sayıştay Başsavcılığı; “657 sayılı Kanunun 212. maddesine dayanarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4. maddesinde: "Yiyecek Yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetinin yarısını aşmamak üzere, bu yönetmelik kapsamına memur kadrosu adedine göre kurum bütçesine konacak ödenekle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır. Yemek bedelinin bütçeden karşılanmayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayin Bedeli Verilmesi Hakkındaki Kanuna göre tayin bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalışanların, bu yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemeleri halinde yemek bedellerinin tamamı kendilerinden alınır.'* demektedir.

Bu hükme göre kurum bütçesinden kadrolu memurların her gün yiyebileceği varsayılarak konulan yiyecek yardımı ödeneğini aşmamak üzere harcama yapılabilecektir.

Yemek maliyetinin bütçeden karşılanmayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. Yemek yiyenlerden alınacak yemek ücretinin tarifesi her yılbaşında Bütçe Uygulaması Talimatı ile belirlenmektedir.

Dosyanın incelenmesinde adı geçen İl Özel İdaresi memurların öğle yemeği ihtiyacını 4734 sayılı Kanuna göre Yemek İhalesi sonucunda ihaleyi kazanan yemek firmasından karşılanmış olup yemek yiyen memurlardan 13 Ocak 2012 tarih ve 28172 sayılı resmi Gazetede yayımlanan 2012 yılı 2 Nolu Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama tebliğine uygun katkı payı tahsil edildiği anlaşıldığından ileri sürülen iddialar yasaya uygundur. Ayrıca benzeri olaylarla ilgili verilen tazmin kararını kaldıran birden fazla Temyiz Kurulu Kararı bulunduğundan tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa edilmektedir.” şeklinde görüş belirtmiştir.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi sonucu:

….. İl Özel İdaresi personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine, para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapıldığı denetçi tarafından yemek bedelinin yarısının personelden tahsil edilmesi gerekirken tahsil edilmediği ve bu aradaki fark konusunda rapor tanzim edildiği, 1.Daire tarafından konunun hüküm dışı bırakılarak yeniden sorumluluk ve kamu zararı tutarlarının belirlenmesi için denetçisine geri gönderildiği ve ihaleyi gerçekleştiren ihale komisyonundaki personelinde gerçekleştirme görevlisi ve harcama yetkilisiyle sorumluluğa dahil edildiği ve tüm ihaleye kamu zararı denilerek tazmin hükmü verildiği anlaşılmıştır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Yiyecek Yardımı" başlıklı 212 inci maddesi uyarınca çıkanları Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği'nin "Yemek Servisi Giderleri" başlıklı 4 üncü maddesinde:

Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak, üzere bu yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konacak ödeneklerle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır. Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2255 sayılı 'Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkındaki Kanun'a göre tayın bedeli verilen personel İle sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemeleri halinde yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.' denilmektedir.

Öte yandan "2012 yılı Bütçe Kanununu eklenen ve Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esasları Düzenleyen (E) Cetveli" nin 34. maddesinde “657 sayılı Kanunun 212 nci maddesine dayanılarak hazırlanan ve 19/11/1986 tarihli ve 86/11220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4 üncü maddesi uyarınca yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere kurum bütçelerinden yapılan yemek yardımı Ankara, İstanbul ve İzmir illerinin büyükşehir belediyesi sınırları içinde görev yapan personel için yemek maliyetlerinin azami üçte ikisi olarak uygulanabilir.” denilmiştir.

Buna göre kurum bütçesinden kadrolu memurların her gün yiyebileceği ihtimaline karşılık konulan yiyecek yardımı ödeneğinden yemek maliyetinin yarısını aşmamak üzere harcama yapılabileceğinden, yemek maliyetinin bütçeden karşılanamayacak olan kısmı yemek yiyenlerden karşılanacaktır. Yemek yiyenlerden alınacak yemek ücretleri tarifesi ise her yılbaşında Bütçe Uygulama Talimatı ile asgari rakamlar üzerinden belirlenmekte olup, kurumlar yemek maliyetinin kalan kısmını karşılayacak şekilde bu rakamların daha üstünde fiyatlar tespit edebilecektir.

Bu nedenle Bütçe Uygulama Talimatı ile belirlenen miktarlar en az alınması gereken miktarı ifade etmektedir. Eğer Bütçe Uygulama Talimatında belirtilen miktarlar üzerinden kişilerden tahsil edilen bedel, yemeğin maliyetinin kalanını karşılamaya yetmiyorsa, kişilerden tahsil edilen miktarın yemeğin maliyetinin kalan kısmını karşılayacak şekilde artırılması veya yemeğin maliyetinin düşürülmesi gerekmektedir. Aksi takdirde yemek maliyetinin yarısından fazla bir miktarı bütçeden karşılanmış olacaktır ki bu da yukarıda ifade edilen Bütçe Kanunu hükmüne aykırıdır. Kaldı ki devlet memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemek amacıyla hazırlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği'nin "Yardım Şekli" başlıklı 3 üncü maddesinde yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı ve bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulmayacağı açık bir şekilde ifade edilmektedir.

Zira, bahsi geçen Yönetmeliğin "Yardımın Şartları" başlıklı 5. maddesinde yer alan: "Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı konulan ödenek memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyette kuruluşa ödenir” hükmü karşısında, özel firmalardan yemek teminine açıkça cevaz verilmediği anlaşılmakta ise de bunun Kanunda öngörülmüş sosyal bir hak oluşu, bu hakkın bir şekilde yerine getirilmesi gerekliliği; aksi halde, yemek yardımından yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş vasıtasıyla faydalanan memurlara nazaran Kanunda öngörülmüş bir haktan mahrum bırakılma gibi eşitlik ilkesine aykırı bir durumun söz konusu olacağı hususları göz önüne alındığında, bu tür bir uygulamanın memur lehine değerlendirilerek kabul edilmesi gerekmektedir.

Dolayısıyla yemek yardımından yararlananlardan yemek maliyetinin yarısının kesilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Kamu zararı tutarı, yemek maliyetinin yarısı ile personelden kesilen bütçe uygulama talimatındaki rakamlar arasındaki farkın olması gerekmektedir.

Ayrıca bu açıklamalar çerçevesinde ihale komisyonunda yer alan şahıslarından da sorumlu olmamaları gerektiği, ödeme emrini imzalayan gerçekleştirme görevlisi ve harcama yetkilisinin sorumlu olması gerektiği anlaşılmıştır.

Özetle; yemek yardımından yararlananlardan yemek maliyetinin yarısının kesilmesi gerektiği, kamu zararının ise yemek maliyetinin yarısı ile personelden kesilen bütçe uygulama talimatındaki rakamlar arasındaki farka göre yeniden tespiti ve sorumluluk konusunda da sadece ödeme emrini imzalayan gerçekleştirme görevlisi ve harcama yetkilisinin sorumlu olması gerektiği gerekçeleriyle 171 sayılı ilama Ek 346 sayılı ilam ile toplam ………. ye ilişkin verilen kararın bozularak, kararı veren Daireye gönderilmesine (….Daire Başkanı …., Üyeler ……’ ın “657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 212 nci maddesinde: “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tesbit olunur.” hükmüne yer verilmiş ve bu hüküm uyarınca hazırlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, bu Yönetmeliğin amacının, Devlet Memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemek olduğu; “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, bu Yönetmeliğin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında uygulanacağı; “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde, yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı, bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulamayacağı; “Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde; Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.

Söz konusu ödemenin dayanağı olarak gösterilen Yönetmelik’te yer alan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda, 657 sayılı Kanun’a tabi İl Özel İdaresi personeline yapılacak yiyecek yardımının kupon, kart, fiş, ticket gibi para temsili araçlar sağlanarak dışarıdan temin edilmesi şeklinde yapılması mümkün değildir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde, mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği hükme bağlanmıştır. Aynı Kanun’un tanımlar başlıklı 4 üncü maddesinde de, “Bu Kanunun uygulanmasında Hizmet: Bakım ve onarım, taşıma, haberleşme, sigorta, araştırma ve geliştirme, muhasebe, piyasa araştırması ve anket, danışmanlık, tanıtım, basım ve yayım, temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, koruma ve güvenlik, meslekî eğitim, fotoğraf, film, fikrî ve güzel sanat, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler ile yazılım hizmetlerini, taşınır ve taşınmaz mal ve hakların kiralanmasını ve benzeri diğer hizmetleri, .. ifade eder.” şeklinde tanımlanmıştır.

İhale dokümanında yer alan bilgilere göre, para temsili araçlar ile yemek ihtiyacının dışarıdan karşılanması, Kamu İhale Kanunu’nun yukarıya alınan hizmet tanımı kapsamında bulunmamaktadır.

5018 sayılı Kanun’un 71. maddesi 1. fıkrasında kamu zararı tanımlanmış, 2. fıkrasında da bu zararın belirlenmesinde esas alınacak kriterler düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kanun’da, “Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” işlemi de kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterlerden birisi olarak sayılmıştır. Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, para temsili araçlar ile yemek ihtiyacının dışarıdan karşılanması ile ilgili belediyenin işlemi, Yiyecek Yardımı Yönetmeliği ve Kamu İhale Kanunu’na aykırı olduğundan, bu işlem neticesi yapılan ödeme, mevzuatta öngörülmeyen bir ödeme mahiyetindedir. Ayrıca, müteahhit ve belediye memurlarına yapılan ödeme işlemi neticesinde de kamu kaynağında azalma meydana gelmiş ve kamu zararı oluşmuştur.

Bu nedenlerle, ihale bedelinin tamamına tazmin hükmü verilmesi yerinde olduğundan tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesi gerekir.” yönündeki ayrışık görüşleri ile;

Üye ….’ in “tazmin hükmü Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 4. maddesindeki hükme dayanmakta olup, yönetmeliğin 5, 6 ve 7’nci maddelerinden yemek yardımının kurumlarca oluşturulacak veya oluşturulmuş yemek servisleri aracılığıyla verilmesine göre düzenlendiği anlaşılmaktadır. Anılan Yönetmeliğin 9’uncu maddesinde de ‘‘Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin uygulanmasında, kurum kadrolarında olup, yemek servisinde görevlendirilen personel giderleri, kira, amortisman, su, elektrik ve havagazı giderleri yemek maliyetine dahil edilmez’’ hükmü yer almaktadır. Özel İdarece ihale yoluyla temin edilen yemek yardımı alımında ise bu unsurlara tekabül eden payın hesabı mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenle yemek maliyetinin büyük bir kısmını oluşturan unsurlara tekabül eden tutardan sonra kalan kısmın, yarısına tekabül edeceği düşünülen Bütçe Uygulama Talimatındaki asgari yemek bedellerinin memurlardan alınmasının yeterli olduğu değerlendirildiğinden ve bu miktarın da tahsil edildiği görüldüğünden tazmin hükmünün kaldırılması gerekir yönündeki ayrışık görüşlerine karşı), Oyçokluğu ile,

Karar verildiği 10.11.2015 tarih ve 41026 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.