Belediye Sosyal Yardım Esasları Yönetmeliği hükümlerine göre, kendilerine sosyal yardım yapılması mümkün olmayan kimselere, Belediyenin sosyal yardım amaçlı ayrılmış ödeneklerinden yardım yapılması.

15- 212 sayılı ilamın 38 inci maddesiyle; A-) 5393 sayılı Belediye Kanununun 14 üncü maddesine ve ... Belediyesi Sosyal Yardım Esasları Yönetmeliği hükümlerine göre, kendilerine Belediye tarafından sosyal yardım yapılması mümkün olmayan kimselere, Belediyenin sosyal yardım amaçlı ayrılmış ödeneklerinden yardım yapılması sonucunda ... -TL.’ye tazmin hükmü verilmiştir.

B-) Söz konusu ödeme emri belgelerinin, gerçekleştirme görevlisi olarak, hizmet alımı yoluyla belediyede istihdam edilen ... şirketi personeli ... tarafından imzalanmış olduğu, anlaşılmıştır.

Sorumlu Muhasebe Yetkilisi ... ’ın dilekçesinde:

A- Sorgu Kağıdının 38 inci maddesinde işaret edilmiş olan sosyal yardımlar, özel durumlara yönelik olduğunu, Örneğin ahiz listesinde yer alan isimlerden ..., Belediyede zabıta memuru olduğunu, Adı geçen kanser hastalığına yakalanmış ve tedavi sürecinde, sosyal güvenlik kurumu tarafından karşılanmayan ilaçlara gereksinim duymuştur. Bugün itibariyle aramızdan ayrılmış olan merhuma bu güç döneminde sahip çıkması ve mutlaka tedarik edilmesi gereken ilaçlar için yardımda bulunması son derece insani bir durum olarak değerlendirildiğini, Keza ... adına yapılan yardım da benzer bir sebeple gerçekleşmiştir. ... da belediye personelidir. Bu kişinin de kardeşi kanser hastalığına tutulmuş ve ...’da olduğu gibi bir kısım tedavi masrafları SGK tarafından karşılanmadığından, bir dayanışmanın gereği olarak yardım da bulunulduğunu, Yine sorgu kağıdında belirtildiği gibi, bazı ahizler ... sınırları içerisinde ikamet etmemekle birlikte, ikametgah dışı sebeplerle Belediye ile partnerlik ilişkisi bulunmaktadır. Bunların bir bölümü iş ilişkisi bakımından, bir bölümü ise ... de faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları üzerinden partnerlik ilişkisi bulunmaktadır. Bu itibarla, bu kişileri hemşehri hukuku dışında tutmak yerinde olmamaktadır. Bu kişilerin fakirlik ilmühaberinin bulunmaması da yardıma engel teşkil etmediğini, Belediye personelinin yönetmeliğin “temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve hayatlarını en düşük seviyede dahi sürdürmekte güçlük çeken, (...)” tanımlamasına uymadığını, Ancak, normal şartlarda temel ihtiyaçlarını karşılayabilen birinin, kanser hastalığına yakalanması gibi hallerde yardıma ihtiyaç duyabileceğinin kabulü, hayatın olağan akışına ve mantığına uymadığını,

B- Hizmet alımı yoluyla istihdam edilen personelin ... ’nin gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla ödeme emri belgelerine imza attırılması bütünüyle personel yetersizliğinden ileri gelmiş olsa da gerçekleştirme görevlilerinin belirlenmesinde asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetlerinin ancak kamu görevlileri eliyle yürütüleceği hususuna uyulması için Başkanlık Makamı tarafından hazırlanan talimatla bütün birimler uyarılmıştır. Bu zorunluluğa uyulması ve talimatın gereğinin yerine getirilmesi hususu titizlikle takip edilecektir. Ekte bulunan karardan da anlaşılacağı gibi Hukuken Muhasebe Yetkilisinin belirlenen gerçekleştirme görevlisinin mevzuata aykırı görevlendirilmesi nedeniyle itiraz etmeye yetkisi bulunmadığı gibi görevlendirilen bu kişilerin yetkili olup olmadıklarını sorgulama isim ve imza karşılaştırılmasını yapma gibi bir görevi bulunduğu belirtildiğini ifade etmiştir.

Sayıştay Başsavcılığının karşılamasında:

“38 inci maddeyle ilgili olarak Daire kararında özetle; sosyal yardımlardan yararlanma hakkı olmayan kişilere ... Belediyesi bütçesinden sosyal yardımda bulunulması suretiyle neden olunan toplam ...,- TL tutarında kamu zararının ilamda belirtilen sorumlulara müştereken ve müteselsilen işlenecek faiziyle birlikte ödettirilmesine karar verildiği, görülmektedir.

Temyiz dilekçesinde 38 inci maddeyle ilgili olarak özetle; sorguya konu yardımların özel durumlara yönelik olduğu ve belediyede çalışan kanser hastası şahıslara yapıldığı, yapılan yardımların daha çok Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmayan ilaçların teminine yönelik olduğu, ... Belediyesi sınırları dışında bulunan şahıslara yapılan yardımların da ... Belediyesi sınırları içerisinde bulunan sivil toplum kuruluşları üzerinden hemşerilik ilişkisi bulunması nedeniyle yapıldığı, ifade edilerek tazmin kararının kaldırılması talep edilmektedir.

... Belediyesi Sosyal Yardım Esasları Yönetmeliği hükümlerine göre yapılacak yardımlardan yararlanacaklardan istenecek belgeler tek sayılmıştır. Yardım yapılabilmesi için bu belgelerin aranması ve bu belgelere dayanılarak yardım yapılması gerekmektedir.

Belediyenin kendi çıkarmış olduğu adı geçen Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak sosyal yardımlardan yararlanma hakkına sahip olup olmadıkları belli olmayan kişilere yardım adı altında ödeme yapıldığı anlaşılmaktadır. Mevzuata aykırı olarak yardım adı altında yapılan bu harcamaların 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi gereğince kamu zararını oluşturduğu değerlendirilmektedir.

Bu itibarla, temyiz talebinin reddedilerek Daire kararının onanmasının, uygun olacağı düşünülmektedir. Arz olunur..” Denilmiştir.”

Gereği Görüşüldü:

İlamın “A” bendine ilişkin olarak; Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde:

... Belediyesi Sosyal Yardım Yönetmeliği'nin Amaç başlıklı 1 inci maddesi, Yönetmeliğin amacını, yoksunluk içinde olup da temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve hayatlarını en düşük seviyede dahi sürdürmekte güçlük çeken dar gelirli, yoksul, muhtaç, kimsesiz ve engellilere bütçe imkanları dahilinde yapılacak aynî ve nakdi yardımlara dair usul ve esasları düzenlemek olarak belirlemiştir.

Yönetmeliğin Kapsam başlıklı 2 nci maddesinde ise; “ Bu Yönetmelik belediye sınırları içinde belediyece yapılacak sosyal yardımlar ile bu yardımlardan faydalananları ve faydalanacak durumda olanları kapsar.” denilmiştir.

Yönetmelikte Sosyal yardımlardan yararlanma hakkı, 6 ncı madde ile, şu şartları taşıyanlara tanınmıştır;“(1) Aşağıda belirtilen kişilerin belediyece yapılacak sosyal yardımlardan yararlanmaya hakkı vardır:

a) Belediye sınırları içerisinde ikamet edenmuhtaç, yoksul, kimsesiz, düşkün ve engelli kişiler,

b) (...)

(2) Sosyal yardımların yapılmasında temel amaç ihtiyaç sahiplerinin gıda, giyinme, barınma, ısınma, sağlık gibi temel nitelikte sosyal ve ekonomik bir sorunun çözümünde ona yardımcı olunmasıdır.(...)"

Yönetmeliğin 7 ve 8 inci maddelerinde ise başvuru ve başvuruda istenecek belgeler düzenlenmiştir. Buna göre, Yönetmelik kapsamındaki sosyal yardımlardan yararlanmak isteyenlerin başvuruları sırasında kendilerinden;

a) Nüfus cüzdanı sureti veya kimlik fotokopisi,

b) Mernis veri tabanında yer alan ve T.C. Kimlik numarası ile ilişkilendirilmiş bulunan kimlik paylaşım sisteminden (KPS) temin edilecek yerleşim yeri belgesi,

c) Yardıma muhtaç olduğuna dair fakirlik ihtiyaç ilmühaberi,

d) Diğer makam ve kişilerden alınacak Müdürlükçe lüzum duyulan bilgi ve belgeler,

e) Müracaat eden kişinin kendisinin, eşinin, çocuklarının, annesinin ve babasının müzmin veya ölümcül rahatsızlık durumları bulunanlar ile ameliyat ve uzun süreli tedavi görenler veya görmesi gerekenlerden bunları belgeleyen evraklar veya bu durumda olduklarını ifade eden sağlık kurulu raporu,

f) Doğal afetlere uğrayanlar için durumunu belgeleyen yetkili resmi kurumlardan alınacak rapor, İsteneceği belirtilmiştir.

Belediyelerin "Görev Yetki ve Sorumlulukları" 5393 sayılı Belediye Kanununun 14 ve 15 inci maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan madde hükümlerinde, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, belediyelerce yerine getirilmesi öngörülen görevler ve sorumluluklar ile belediyelerin yetkileri sayılmış ve belediyelerin görev, sorumluluk ve yetki alanının belediye sınırlarını kapsadığı açıkça ifade edilmiştir.

İlişikli tutulan ödeme emri belgeleriyle yapılan yardımlarda, başvuru sahiplerinden bazılarının fakirlik ilmühaber belgesinin başvuru evrakında bulunmadığı, bazılarının ise ... ilçesinde oturmadığı anlaşılmıştır. Bazı başvuru evrakında ise, ne fakirlik ilmühaberine ne de yerleşim yeri belgesine rastlanmamıştır. Dolayısıyla, Belediye sınırları içerisinde ikamet etmeyen veya fakirlik ilmühaberi olmayan başvuru sahiplerine yardım yapılması Yönetmelik hükümlerine aykırıdır.

Dilekçesinde söz konusu sosyal yardımların, özel durumlara yönelik olduğunu, örneğin, ahiz listesinde yer alan isimlerden ...’un, Sişli Belediyesinde zabıta memuru olduğunu ve kanser hastalığına yakalandığını ve tedavi sürecinde, sosyal güvenlik kurumu tarafından karşılanmayan ilaçlara gereksinim duyduğunu, bugün itibariyle vefat etniş olan merhuma bu güç döneminde sahip çıkılmasının insani bir durum olarak değerlendirildiğini, keza, ... adına yapılan yardımın da benzer bir sebeple gerçekleştirildiğini ve bu kişinin de Belediye personeli olduğunu ve kardeşinin kanser hastalığına tutulduğunu ve ...’da olduğu gibi, SGK tarafından karşılanmayan bir kısım tedavi masraflarının karşılandığını, bazı ahizlerin ... sınırları içerisinde ikamet etmemekle birlikte, ikametgah dışı sebeplerle ... Belediyesi ile partnerlik ilişkisi bulunduğunu, bunların bir bölümünün iş ilişkisi bakımından, bir bölümünün ise ... de faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları üzerinden partnerlik ilişkisi bulunduğunu, bu itibarla, bu kişileri hemşehri hukuku dışında tutmanın yerinde olmayacağını, bu kişilerin fakirlik ilmühaberinin bulunmamasını da yardıma engel teşkil etmeyeceğini, Belediye personelinin Yönetmeliğin “temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve hayatlarını en düşük seviyede dahi sürdürmekte güçlük çeken, (…)” tanımlamasına uymadığının açık olduğunu, ancak, normal şartlarda temel ihtiyaçlarını karşılayabilen birinin, kanser hastalığına yakalanması gibi hallerde yardıma ihtiyaç duyabileceğinin kabulünü, hayatın olağan akışına ve mantığına uygun olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirmişlerdir.

Ancak, yapılan itirazın kabulüne imkan bulunmamaktadır. 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanının belediye sınırlarını kapsadığı açıkça belirtilmiştir. Ayrıca, ... Belediyesi Sosyal Yardım Esasları Yönetmeliği’nde yardım yapılabilecek kişiler ve yardım şartları da açıklanmıştır. Açıktır ki, mevzuata aykırı olarak gerçekleştirilen her sosyal transfer, ... ilçesi sınırları içerisinde yaşayan, ... Belediyesi tarafından gerçekleştirilen hizmetlerin finansmanına vergi, resim, harç, katılma payı vs. ödeyerek katkı sağlamak durumunda olan ve 5393 sayılı Kanunun yaptığı niteleme ile “hemşehri” sayılan kişiler aleyhine yapılmış olmaktadır. Dolayısıyla, ilgili Yönetmelik gereğince bir sosyal yardım yapılacak ise, bu yardımlardan birinci derecede yararlanmayı hak edenler de Yönetmelikte belirtilen şartları taşıyan ... sakinleridir. ... sınırları içerisinde yaşamayan, yardıma muhtaç durumda olup olmadığı bile belli olmayan şahıslara yardım yapılması bırakalım mevzuatı, günlük hayat içerisinde bile kabul edilebilecek bir durum değildir. Dolayısıyla, bu yardımların özel durumlara yönelik olduğu savunması hukuki dayanaktan yoksundur.

Bu itibarla; 5.Daire tarafından 212 sayılı ilamın 38 nci maddesine ilişkin verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oyçokluğuyla,

(.. ve ..Daire Başkanı …, ..Daire Başkanı ... ile Üyeler ... , ... … ile ... ’ın Rapor dosyası ve eki belgelerden kamu zararına konu olan kişilerin kanser hastası olduğu ve tedavilerinin ortaya çıkardığı maliyet sonucu desteğe ihtiyaçları olduğu ve birçoğunun bu süreçte hayatını kaybettiği anlaşılmıştır. Hastalık süresince sosyal güvenlik kurumu tarafından karşılanmayan ilaçlara gereksinim duymuşlar, mutlaka tedarik edilmesi gereken ilaçlar için belediyece yardımda bulunulduğu anlaşılmıştır. Ekli belgelerde hastalıklarına ilişkin durumları gösteren belgelerde mevcuttur. Söz konusu kişilerin kanser hastalığından sonra temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve hayatlarını en düşük seviyede dahi sürdürmekte güçlük çeken, tanımlaması kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sosyal devlet anlayışı kapsamında tedaviye muhtaç kimselere yardım yapılmasının mevzuata aykırı olmayacağı gerekçesiyle tazmin hükmünün kaldırılması gerektiği yönünde ayrışık görüşlerine karşı,)

İlamın B bendine ilişkin olarak: Muhasebe yetkilisinin sorumluluğuna ilişkin olarak:

Ödeme emri belgesini, gerçekleştirme görevlisi olarak, hizmet alımı yoluyla belediyede istihdam edilen ... şirketi personeli imzalamıştır. Ancak, ... şirket personelinin hukuken gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilmesine imkân bulunmamaktadır. Bu durumda, ödeme emri belgesinde Gerçekleştirme Görevlisinin imza eksikliği söz konusudur ve bu eksiklik sebebiyle, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 61 inci maddesinin; “Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde;

a) Yetkililerin imzasını,

b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,

c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,

d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,

Kontrol etmekle yükümlüdür.

Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir.”

Ayrıca 5189 sayılı Sayıştay Genel Kurulu Kararında:

a) Muhasebe Yetkilisinin İmza Kontrol Görev ve Sorumluluğu: 5018 sayılı Kanunun 61’inci maddesi uyarınca muhasebe yetkilisinin, ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde yetkililerin imzasını arama yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu nedenle;

- Ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi üzerinde harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin imzaları olmakla birlikte, ödeme emri belgesi eki belgeler üzerinde herhangi bir imza eksiği varsa muhasebe yetkilisinin, ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisiyle birlikte sorumlu tutulması gerektiğine,

- Ödeme emri belgesi üzerinde harcama yetkilisi veya gerçekleştirme görevlisinden sadece birinin imzası varsa, muhasebe yetkilisinin, imzası bulunan görevliyle birlikte sorumlu tutulması gerektiğine,

- Ödeme emri belgesi üzerinde harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin imzaları yoksa muhasebe yetkilisinin tek başına sorumlu tutulması gerektiğine yönünde kararı mevcuttur.

Bu hükümler muvacehesinde gerçekleştirme görevlisi olamayacak şirket personelinin ödeme emri belgesinin imzalaması gerekçesiyle Muhasebe Yetkilisinin de sorumlu tutulması gerektiğine, 6085 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi hükmü gereğince Başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış olması suretiyle,

( ..Daire Başkanı ... , Üyeler ... , ... , ... , ... , ... ile ... ’in muhasebe yetkilisinin sorumluluğuna 5018 sayılı Kanunun 61 inci maddesi hükmü gereği ödeme emri belgesi üzerinde yapması gereken “yetkililerin imzasının tamam olması” durumunu kontrol etmemesi nedeniyle karar verildiği görülmektedir. Hukuken görevlendirilmesi mümkün olmayan belediyeye ait ... şirketi personelinin gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirildiği ve ödeme emri belgesinin bu personel tarafından imzalandığı anlaşılmaktadır. 5018 sayılı Kanuna göre gerçekleştirme görevlilerinin tespiti harcama yetkilisi tarafından yapılmaktadır. Muhasebe yetkilisinin görevi de gerçekleştirme görevlisinin imzasının olup olmadığını kontrol etmekten ibarettir. Hukuken muhasebe yetkilisinin; gerçekleştirme görevlisinin mevzuata aykırı görevlendirmesi nedeniyle itiraz etme yetkisi ve sorumluluğu bulunmadığı gibi, görevlendirilen bu kişilerin görevlendirilme usulünü ve hukuki durumunu inceleme, yetkili olup olmadıklarını sorgulama, isim ve imza karşılaştırmasını yapma gibi bir görevi de yoktur. Hukuka aykırı görevlendirmelerden ve ödeme emri ve eklerini yetkili olmayan kişilerin gerçekleştirme görevlisi olarak imzalayıp imzalamadıklarını kontrolden dolayı doğrudan harcama yetkilisi sorumludur. Muhasebe yetkilisinin bu çerçevede görevinin, sadece ödeme emri belgesi üzerinde gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla bulunması gereken imzaların varlığını kontrol etmek olduğu gerekçesiyle muhasebe yetkilisinin sorumluluğunun bulunmadığı, bu itibarla kararın bozularak daireye gönderilmesi gerektiği yönündeki ayrışık görüşlerine karşı)

İlamın “B” bendinde konunun esasına ilişkin olarak:

6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50 inci maddesinde:

“Daireler tarafından yapılan hesap yargılaması sonucunda; hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna veya kamu zararının sorumlulardan tazminine hükmedilir. Bu hükümler dışında, gerekli görülen hususların ilgili mercilere bildirilmesine karar verilebilir.” Denilmiştir.

İlamda tazmin, mevzuata uygunluk veya ilgili mercilere bildirilmesine ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla itiraza konu bir hüküm ilamda olmadığından Temyiz Kurulunca yapılacak bir işlem bulunmadığına, oybirliğiyle,