Muhtelif tarihlerde resmi spor karşılaşmaları için İstanbul’da bulunan profesyonel futbol takımlarının konaklama masraflarının belediye bütçesinden ödenmesi.

2- 212 sayılı ilamın 34 üncü maddesiyle; Muhtelif tarihlerde resmi spor karşılaşmaları için İstanbul’da bulunan profesyonel futbol takımlarının konaklama masraflarının, 5393 sayılı Belediye Kanununun Belediyelerin “Görev ve Sorumlulukları” nı düzenleyen 14 üncü maddesinde sayılmış olan belediyelerin görev ve sorumluluğu kapsamına girmediği ve aynı Kanunun 60 ıncı maddesine göre belediyelerin görevlerini yerine getirirken yapabileceği giderleri arasında da sayılmadığı halde, ... Belediye bütçesinden ödenmesi sonucu … -TL.’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlu Harcama Yetkilisi ... dilekçesinde:

1982 Anayasası; Devletin, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri alışkanlıkları ile cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alacağı (madde 58) ve ayrıca her yaştaki Türk Vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alacağı, sporu kitlelere yayılmasını teşvik edeceği ile başarılı sporcuları koruyacağı (madde 59) hükümlerine yer verdiğini,

Bu meyanda yöre halkına yerel nitelikte hizmet götürmek için kurulan belediyelerde 1580 sayılı yasada sayıldığı üzere spora bazı yerel katkılar sağlamak durumundadırlar. Ancak spor faaliyetlerinin organize haline gelmiş biçimi olan spor kulüplerine belediyelerin mali ve ayni katkıları yerine göre tamamen veya kısmen sınırlandırıldığını,

Diğer taraftan sportif faaliyet ve çalışmaların tüzel kişilik kazanmış hali durumundaki spor kulüpleri "dernek" statüsünde olup, bütünüyle Dernekler Yasası hükümlerine tabidirler. Bu nedenle 1580 sayılı Belediye Yasası ve 3289 sayılı Gençlik ve Spor Gene! Müdürlüğü Teşkilatı ve Görevleri Hakkındaki Yasanın Spora bakışını tespit ettikten sonra, Dernekler Yasası bağlamında spor ve spor kulüpleri kavramları incelenmeye çalışılacağını,

Belediyelerin, spora yerel mahiyetteki katkı ve yardımlarının ne şekilde olacağı 1580 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinde sayılmıştır. Bu katkıları ilgili madde "oyun ve spor yerleri yapmak" (33 üncü bend), "yarış yerleri yapmak ve işletmek" (46 ncı bend) "Gençler için mahallin ihtiyacıyla mütenasip stadyumlar tesis etmek ve işletmek" (54 üncü bend) şeklinde sınırlayarak hüküm altına aldığını,

Dikkat edileceği üzere Yasa, belediyelerin spora katkılarının ne olması gerektiğini belirtirken "gibi", "vb." kavramlarını kullanmayarak bu katkıları tek tek sayma yolunu seçmiştir. Ayrıca ilgili bentlerde, spor kulüplerine herhangi bir aynî ve nakdi yardımda bulunulması öngörülmemiş, ilgili Yasanın belediyelere sadece "oyun ve spor yerleri ile yarış yerlerinin, yapılması, stadyumların tesisi ile işletilmesi" görevlerini verdiğini,

Belediyelerin ilgili fıkralarda sayılan görevlerini yerine getirmesin- deki en önemli şartın ise, ilgili katkıların yerel hizmetler meyanında sadece ilgili yöre halkına yönelik yapılmasıdır. Dolayısıyla bir belediyenin diğer bir belediye (komşu şehir) sınırları içerisine ilgili tesisleri yapması düşünülemeyeceğini,

3289 Sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanunun 14 üncü maddesi, Belediye ve İl Özel İdarelerinin bir sene evvelki gelir toplamlarının ayrı ayrı yüzde birini "beden terbiyesi ve spor faaliyetleri" için tahsis etmek zorunda olduğu hususunu hükme bağladığını,

Tahsis edilen bu paraların belediye ve özel idare bütçesinin tasdikini takip eden 6 ay içinde mahallin gençlik ve spor il müdürlüğü bütçesine aktarılacağı; ilgili yerel yönetimlerinin bütçelerine bu tahsisatı koymamaları durumunda bütçelerini tasdike yetkili makamlar tarafından re'sen konulacağı hükümlerine de 3289 sayılı Yasanın 14.maddesinde yer verilmiştir. Ayrıca belediye ve özel idarelerin aktaracağı bu kaynağın nerelerde kullanılacağı hususlarına da ilgili madde ile açıklık getirilmekte ve bu payların yüzde sekseninin münhasıran mahallin spor saha ve tesislerinin yapılmasında; yüzde yirmisinin ise, mahallin gençlik ve spor teşkilat ve faaliyetleri ile gerekli spor malzemelerinin tedarik masrafları için Genel Müdürlükçe tespit edilen genel prensipler çerçevesinde harcanmasında kullanılacağı kayıt altına alındığını,

Dolayısıyla belediyelerin bu meyanda Spor Kulüplerine doğrudan ayni veya nakdi herhangi bir katkı yapabilmelerine imkan bulunmamaktadır. İlgili yasa uyarınca belediyelerin spora katkıları, kesinleşmiş belediye gelirlerinden bir kısmının Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü bütçesine aktarılması ile sınırlı kaldığını,

Bununla beraber aynı Kanunun "Tesis yapma mükellefiyeti" başlıklı 26.maddesi, memur ve işçi sayısı 500‘den fazla olan kuruluş ve fabrikaları, öncelikle kendi personeline beden eğitimi ve spor yaptırmak için, yönetmeliğinde belirtilecek esaslara göre spor tesisleri yapmaya ve antrenör tutmaya mecbur bırakmaktadır. Bu hükme müeyyide olarakta; belirtilen süre içerisinde gerekli spor tesislerini inşa etmeyen ve antrenör tutmayan fabrika ve kuruluşları, sürenin bitiminde ve müteakip bir yıl, tebliğ tarihinde çalıştırdıkları her işçi ve memur için, o tarihte yürürlükte bulunan brüt asgari ücretin üçte biri tutarındaki bir cezayı en geç 1 ay içinde ödemekle yüzyüze bırakmaktadır. Tahsil olunan paraların Türk Sporunu Teşvik Fonuna intikal ettirileceği; Belediyelerin, şehir planlarını hazırlarken, spor tesislerine tahsis edecekleri yerlerin tespitinde, il veya ilçe danışma kurulu ile Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün görüş ve teklifini esas alacakları ve ilgili Müdürlüğün muvafakati olmaksızın nazım imar planlarının spor tesisleri ile ilgili kısımları üzerinde değişiklik yapılamayacağı da 26.madde hükümleri arasında olduğunu,

Bu durumda ilgili maddenin; Belediyeler Kanunu gereğince tüm belediyeler için zaten zorunlu görev olan "Spor tesisi yapma" mükellefiyetini, 500'den fazla personeli bulunan belediyeler için (3289/25 madde hükmü) müeyyideli ve zorunlu bir görev olarak öngördüğü düşünülebileceğini,

Görüleceği üzere 3289 sayılı yasa hükümlerinin spor alanında belediyelere yüklediği mükellefiyetler kaynak aktarılması ve bir kısım belediyeler için de spor tesisi yapımı ve antrenör tutulması ile sınırlıdır ve genel nitelikte olduğunu,

Bununla beraber belediyenin, belde gençlerine oyun ve spor amacıyla aldığı ve belediye ayniyatına kaydettiği mahalli ve milli folklor giysi giderlerini Sayıştay 7 nci Dairesi 1580 sayılı kanunun 33.bendi kapsamında değerlendirmiş ve beraat ettirmiştir. (24.10.1991 gün ve 7092-6 no.lu karar)

Buraya kadar incelediğimiz yasa hükümleri spor kulüplerine yapılabilecek herhangi bir yardımı içermediğini,

Spor faaliyet ve çalışmalarının tüzel kişilik kazanmış şekli olan gençlik ve spor kulüplerine belediyelerin yardımları ayrı bir başlık altında inceleneceğini,

3289 Sayıl f Yasanın 20.maddesi gereğince, spor kulüpleri, Dernekler Kanununa göre teşekkül eder ve tescil ile Gençlik ve Spor Teşkilatına dahil olurlar.

Tescil edilen bu derneklerden spor faaliyeti amacına yönelik olanlar "spor kulübü" boş zamanlan değerlendirme amacına yönelik olanlar "gençlik kulubü" ve her iki faaliyeti birlikte amaçlayanlar "gençlik ve spor kulübü" adını alırlar.(2908/57-3.fıkra hükmü)

Yasak olmasına rağmen spor kulüpleri ile siyasal kişi ve kurumların birbirleriyle yakın ilişki içerisinde olabildiği ve özellikle profesyonel futbol kulüplerinin yönetiminde söz sahibi olunmasının prestij olarak görüldüğü günümüzde, kulüp olarak oluşan bu gücün kötüye kullanılabileceği ihtimalini de gözönünde bulunduran Yasa Koyucu ve yargı organlarımız, spor kulüplerine belediyelerin yardımda bulunması konusuna titizlikle yaklaşmakta olduğunu,

Bu kısa açıklamadan sonra belediyelerin spor kulüplerine yardımları amatör ve profesyonel kulüp ayrımı bağlamında inceleneceğini,

2908 Sayılı Dernekler Yasasının "Gençlik ve Spor Kulüpleri" başlıklı 97 nci maddesi ilk fıkrası gereğince, kamu kurum ve kuruluşlarında, yükseköğretim kurumlarında ve özel kuruluşlarda, kendi mensupları tarafından, spor faaliyetlerini yönlendirmek ve boş zamanları değerlendirmek için bu kurum ve kuruluşlar bünyesinde dernekler kurulabilir. "Amatör" nitelik taşıyan bu kulüplere yapılacak kamu yardımları mezkûr yasanın 61 inci maddesinde düzenlenmiştir. "Derneklere yapılacak yardımın şartlan" başlıklı 61. maddenin son fıkrası gereğince, "kamu kurum ve kuruluşları ile yükseköğretim kurumlan da 57 inci maddenin birinci fıkrasına göre kurulan amatör kulüplere yardım edebilirler."

Bir diğer husus, belediyeler 61.nci madde hükmü gereğince genel olarak "kamu yararına çalışan" derneklere yardım edebilirler. Ancak herhangi bir derneğin kamu yararına çalışma niteliğini kazanabilmesi ağır şartları gerektirmektedir. Dernekler Yasası'nın 58 ve 59 uncu maddelerine göre bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılabilmesi için, en az bir yıldan fazla faaliyette bulunması ve amacı ve bu amacı gerçekleştirmek için giriştiği faaliyetlerin ülke çapında yararlı sonuçlar verecek nitelik ve ölçüde olması ile ilgili bakanlıkların görüşü alınarak, İçişleri Bakanlığının önerisi, Danıştay İdari İşler Kurulunun Kararı ve Bakanlar Kurulunun onayı gerekeceğini,

Uygulamada örneği bulunmasa bile amatör veya profesyonel nitelikteki spor kulüplerinin kamu yararına çalışan dernek niteliğini kazanarak 61 inci madde uyarınca belediye ve diğer kamu kurum ve kuruluşundan yardım almaları yasal olarak ihtimal dahilindedir. Ancak, her kamu yararına çalışan derneğe belediyelerin yardım yapmakta özgür olacağı düşünülmemelidir. Nitekim Sayıştay 5.Dairesi, 19.3,1987 gün ve 990 sayılı kararında, ilgili derneğe yardım yapabilmesi için, kamu yararına çalışan dernek olması yanında, dernek amacı ile yerel yönetimlerin amaçları arasında uygunluk olması ve bütçe kararnamelerinde açıklık bulunması şartlarının birlikte aranmasının gerektiğine karar verdiğini,

Diğer taraftan Dernekler Yasasının 57 nci maddesi gereğince belediye bünyesinde kurulan amatör spor kulübüne belediye tarafından yapılan yardımın yasal olduğuna ilişkin Sayıştay 2.Dairesinin 7.12.1993 gün ve 30724 No'lu kararında şöyle denildiğini,

"Kamu kurum ve kuruluşlarının spor faaliyetlerini yönlendirebilmek için, kurum ve kuruluşlar bünyesinde spor kulüpleri kurabilecekleri ve spor faaliyetlerine katılacak derneklerin Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü kütüklerine kayıt ve tescil edilmesi ve bu işlemleri yaptıran spor kulüplerine, genel, katma ve mahalli idareler bütçelerinden yardım yapılabileceği 2908 Sayılı Kanun'un 57. ve 61.maddeleri hükmü olup, buna göre, Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü'nden alınmış tescil belgesi bulunan belediye spor kulübüne yapılan yardımın mevzuata aykırı bir yönü bulunmadığına karar verildi."

Ayrıca Sayıştay Temyiz Kurulu 28.05.1991 gün ve 22502 No'lu Kararıyla, Belediye bünyesinde kurulan amatör nitelikteki gençlik ve spor kulübüne belediye bütçesinden yardım yapılmasından dolayı verilen tazmin kararını kaldırdığını,

Bununla beraber Sayıştay 8.Dairesi,4.3.1993 gün ve 2739 no'lu kararı ile, Belediye tahsilat makbuzuyla dernek ve kulüplere yardımı toplanamayacağına karar verdiğini,

Yargı kararlarında da değinildiği üzere, Dernekler Yasası’nın 57.maddesi birinci fıkrası gereğince belediyelerin, kendi bünyelerinde kendi mensuplarınca kurulan amatör spor kulüplerine aynı yasanın 61.maddesi gereğince yardımda bulunmaları mümkün olduğunu,

Ancak belediyelerin 57.madde hükmü dışında kurulan amatör spor kulüplerine yardımda bulunmaları imkânı bulunmamaktadır. Zira Dernekler Yasası’nın 61 inci madde hükmü belediyelerin amatör kulüplere yardımını sınırlandırdığını,

Bu cümleden olarak Sayıştay 2.Dairesi ilgili yöreye ait mahalle takımları için alınan spor malzemesi bedellerinin bile belediye bütçesinden ödenebilmesini mümkün görmemiştir.(21.11.1991 gün ve 3937 no.lu karar)

Dernekler kanununun 57.maddesi birinci fıkrası dışında kurulan bir amatör spor kulübü ile ilgili olarak Sayıştay 8.Dairesinin aldığı bir kararda ise şöyle denilmektedir:

"Belediye Muhasebe Usulü Tüzüğü'nün 29., Belediye Kanununun 15., 2908 sayılı Dernekler Kanununun 61/2., 59.ve 57/1 .maddeleri hükümleri karşısında, Spor kulübüne belediye bütçesinden yardım yapılması mümkün olmadığı halde böyle yapılmayarak yapılan yersiz ödemenin, sorumluluğu üstlenen belediye başkanından tazminen tahsiline karar verildi." (16.12.1993 gün ve 2832 no.lu Karar)

Belediyelerin spora ve amatör spor kulüplerine yapabilecekleri katkı, teşvik ve yardımların sınırının ve şeklinin nasıl olması gerektiği hususları yasal hükümler ve yargı kararları çerçevesinde incelenmiştir. Görüleceği üzere gerek 1580 sayılı Belediye Yasası ve gerekse belirtilen diğer yasalar, spor ve amatör spor faaliyetleri ile gençlik ve spor kulüplerini birbirinden farklı değerlendirmiş ve 1982 Anayasası'nın da etkisiyle, spor ve spor tesisleri ile amatör nitelikteki spor faaliyetlerinin belediye ve diğer kamu kuruluşlarınca teşvikine önem vermiş; ancak, haklılık payı olabilecek bazı nedenlerden dolayı aynı teşviki Dernekler Yasasının 57’nci maddesi birinci fıkrası hükmü dışında kurulan amatör spor kulüpleri ile profesyonel spor kulüpleri için öngörmemiştir. Bunun en önemli nedenlerinin; bu tür amatör spor kulüpleri ve profesyonel spor kulüplerinin amaçları dışında faaliyet gösterebileceği konusundaki kaygılar ile Anayasa'nın öngördüğü kamusal teşvik ve katkının spor faaliyetlerinin tüzel kişilik kazanmış hali olan kulüpleri değil, sadece "spor faaliyetleri" ve "gençliğin spora kanalize edilmesini" kapsadığı yönünde oluşan genel yargı olabileceği düşünülebileceğini,

Bununla beraber belediye ve özel idareler başta olmak üzere tüm kamu kurum ve kuruluşlarının kısıtlı kaynaklarıyla amacına en uygun hizmeti etkin ve verimli şekilde üretmelerinin esas olduğu; ancak, özellikle belediyelerin parasal imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle yöre halkı için en zaruri ihtiyaçları bile karşılayamadıkları; hatta personel giderlerini ödemede zorlandıkları gibi gerçekler gözönünde bulundurulur ise, ilgili yasalarımızın spora kamusal yardım ve teşvik konusunda salt spor faaliyetleri ile spor kulüplerini ayrı ayrı değerlendirmesinin ve bunlara farklı tavır takınmasının nedeni, sanırız daha iyi anlaşılacağını belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

Sayıştay Başsavcılığının karşılamasında:

“34 üncü maddeyle ilgili olarak özetle; 1982 Anayasasının 58 ve 59 uncu maddesi hükümlerine yer verilerek ve gençlik ve spor kulüplerine ve amatör spor kulüplerine belediyeler tarafından yapılabilecek aynı ve nakdi yardımların mevzuat çerçevesinde nasıl yapılacağı konusunun ele alındığı bir makaleden alıntı yapılarak tazmin kararının kaldırılması talep edilmektedir.

İtiraza konu harcama, İstanbul dışından müsabaka yapmak üzere İstanbul’a gelen profesyonel futbol takımlarının kaldıkları süre içerisindeki konaklama masraflarının belediye bütçesinden yapılmasıdır. 5393 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde belediyenin görev ve sorumlulukları açıklanmış, 60 ıncı maddesinde de belediyenin giderleri sayılmıştır. Belediyenin görev ve sorumlulukları arasında profesyonel spor kulüplerinin ve sporcuların desteklenmesine ilişkin bir hüküm yer almamaktadır. Dolaysıyla, belediyenin gerçekleştirmiş olduğu bu harcamanın mevzuata aykırı olduğu ve kamu zararını oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bu itibarla, temyiz talebinin reddedilerek Daire Kararının onanmasının, uygun olacağı düşünülmektedir. Arz olunur.” Denilmiştir.

Gereği Görüşüldü:

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; profesyonel futbol kulüplerinin İstanbul’da konakladıkları tarihler arasında, bu şehirde yerleşik spor kulüplerinin futbol takımları ile resmi müsabakalarının bulunduğu görülmüştür. Buradan varılacak sonuç, konaklama masrafları Belediye bütçesinden ödenen kulüplerin aslında Başkanlık makamını ziyaret için değil, aslen spor müsabakaları sebebiyle İstanbul’da bulunduklarıdır.

5393 sayılı Belediye Kanununun 14 üncü maddesinde belediyelerin görev ve sorumlulukları belirtilmiştir. Buna göre belediyeler mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla maddede sayılan görev ve sorumluluklara sahiptirler. Aynı madde de, belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanının belediye sınırlarını kapsadığı belirtilmiştir.

Mezkûr Kanunun 60 ıncı maddesinde ise belediyenin giderleri sayılmıştır. Bu madde de;

“Belediyenin giderleri

Madde 60- Belediyenin giderleri şunlardır:

a) Belediye binaları, tesisleri ile araç ve malzemelerinin temini, yapımı, bakımı ve onarımı için yapılan giderler.

b) Belediyenin personeline ve seçilmiş organlarının üyelerine ödenen maaş, ücret, ödenek, huzur hakkı, yolluklar, hizmete ilişkin eğitim harcamaları ile diğer giderler.

c) Her türlü alt yapı, yapım, onarım ve bakım giderleri.

d) Vergi, resim, harç, katılma payı, hizmet karşılığı alınacak ücretler ve diğer gelirlerin takip ve tahsili için yapılacak giderler.

e) Belediye zabıta ve itfaiye hizmetleri ile diğer görev ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılacak giderler.

f) Belediyenin kuruluşuna katıldığı şirket, kuruluş ve katıldığı birliklerle ilgili ortaklık payı ve üyelik aidatı giderleri.

g) Mezarlıkların tesisi, korunması ve bakımına ilişkin giderler.

h) Faiz, borçlanmaya ilişkin diğer ödemeler ile sigorta giderleri.

i) Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.

j) Dava takip ve icra giderleri.

k) Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri.

l) Avukatlık, danışmanlık ve denetim hizmetleri karşılığı yapılacak ödemeler.

m) Yurt içi ve yurt dışı kamu ve özel kesim ile sivil toplum örgütleriyle birlikte yapılan ortak hizmetler ve proje giderleri.

n) Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler.

o) Belediye hizmetleriyle ilgili olarak yapılan kamuoyu yoklaması ve araştırması giderleri.

p) Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler.

r) Şartlı bağışlarla ilgili yapılacak harcamalar.

s) İmar düzenleme giderleri.

t) Her türlü proje giderleri.” denilmiştir.

Bu düzenlemeye göre, profesyonel ligde mücadele eden bir futbol kulübünün konaklama masraflarının belediye bütçesinden karşılanması mümkün görünmemektedir.

Uygulama da ise; resmi karşılaşmaları dolayısıyla İstanbul’da bulunan profesyonel futbol takımlarının konaklama masraflarının ... Belediyesi bütçesinden karşılanması sonucunda … -TL tutarında kamu zararına yol açıldığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla; 5.Daire tarafından 212 sayılı ilamın 34 üncü maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oybirliğiyle,