Temyiz Karar Detayı
Kamu İdaresi
Belediyeler ve Bağlı İdareler
Yılı
2014
Daire
5
Dosya No
41499
Tutanak No
44481
Tutanak Tarihi
16.05.2018
Konu
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
KARAR
Konu: Hediye edilmek üzere doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinden ödenmesi
10-191 sayılı ilamın 23. maddesi ile, ... Belediyesi tarafından kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan; Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesi sonucunda ...-TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.
İlamda harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan ..., ..., ... ile gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumlu tutulan ..., ... ile muhasebe yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan ...’ın aynı mahiyetteki temyiz dilekçesinde;
... Belediyesi tarafından kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşmaya gelen vatandaşlara, 24 Kasım Öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan 213 sayılı VUK ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan muhtelif giyim eşyası alınmak suretiyle kamu zararına neden olduğunun belirtildiğini,
İlamda; dağıtılan hediyelere ait liste bulunmadığından yola çıkılarak bayram ve özel günlerde ve de sömestre tatilinde öğrencilere dağıtılmış bulunan hediyelerin verilmek suretiyle kamu zararına yol açması tezinin doğru olmadığını, listelerin olmaması hediyelerin dağıtılmadığı anlamına gelmediği gibi, konuyla ilgili; Sayıştay Temyiz Kurulunun 24.09.2013 tarih/ 37670 sayılı ilamında ;”... Bu duruda; temsil, ağırlama ve tören giderlerinin konu, kapsam ve miktarının tayini Belediye Başkanının takdirine tabi olup; ağırlama ve toplantılara katılan davetlilere ait listenin sarf evrakına eklenmesi zorunlu olmadığından söz konusu ödemelerde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.” Denildiğini,
Ayrıca, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü’nün 25.04.1984 tarihli Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin Temsil Giderleri başlıklı 4. maddesinde;
"Temsil giderleri görevle ilgili olmak şartıyla:
a) Belde' de başarılı çalışmaları görülenler için toplantılar düzenlenmek,
b) Kupa ve benzeri teşvik uygulamalarında bulunmak,
c) Gerçek ve tüzel kişilere plaket, ödül ve hediye vermek, çiçek göndermek,
d) Belde’ de göreve başlayan veya ayrılan protokole dahil kişiler için toplantılar düzenlenmek ve hediye vermek, için yapılır." Denildiğini,
İçişleri Bakanlığı’nın açıklanan genelgesine göre görevle ilgili olmak şartıyla, gerçek ve tüzel kişilere ödül ve hediye verilebilmesi, çiçek gönderilebilmesinin mümkün olduğunu, anılan Yönerge’nin 3. maddesinde belediye başkanına takdir yetkisi tanındığını,
Yukarıda izah olunan nedenlerle, Sayıştay (5)inci Dairesi’nin 21.04.2016 tarih ve 191 sayılı ilamında yer verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir
İlamda harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan ...temyiz dilekçesinde;
Sayıştay …Dairesi’nce söz konusu harcamaların Belediye Başkanınca yapılabileceğinin uygun görüldüğünü ancak, doğrudan alım yoluyla temini ve piyasa araştırma evrakı ile temin edilmiş giyim eşyalarının teslim alındığına ve teslim edildiğine dair evrakın bulunmamasından dolayı tazmin kararı verildiğini,
Sayın ...Dairesi’nin de kabulünde olduğu üzere, tüm hediye alımlarının Belediye Başkanı ...’nün bizzat talimatı ile gerçekleştirildiğini, burada Belediye Başkanı ...’nün sadece hediye alınması talimatı vermediğini, giyim eşyasının nasıl olacağı ve markalarını da belirtilerek hediyelerin nitelikleri hususunda ayrıntılı talimat verdiğini, sorgu evrakından da anlaşılacağı üzere Belediye Başkanı’nın ..., ..., ... vb gibi markaları doğrudan talimat edip, bu markalar ve evsafı içeren eşyanın alınmasını istediğini,
Belirtilen markaların ancak belirli satış yerlerinden temin edilmesinin söz konusu olup, başka yerlerden temininin mümkün olmadığını, keza fiyatlarının da firmalar tarafından açıklandığını ve daha başka bir bedelden temininin de gerçekleştirilemeyeceğini, adeta sigara, ekmek gibi satış fiyatlarının piyasada belli olduğunu, hal böyle iken bu eşyaların alımında piyasa araştırma belgesinin aranmasından söz edilemeyeceğini,
Diğer yandan yukarıda da arz ve izah olunduğu üzere, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 49.maddesinin b) bendinde ödeme evrakına “Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya ihale komisyonu kararı”nın bulunması kuralı getirildiğini, bu nedenle, ödeme dosyası içinde piyasa araştırma tutanağı yerine ihale komisyon kararının bulunmasının mevzuatta yeterli görüldüğünü, ilam konusu olayda ihale komisyon kararının bulunmasının gözetilmediğini ve sanki mevzuata aykırı işlem yapılmış gibi ifade edildiğini, oysa ödeme dosyası sorguda incelense idi bu konudaki ihale komisyon kararının görüleceğini ve işlemin mevzuata uygun yapıldığı sonucuna varılacağını,
Diğer bir gerekçenin ise alımların 4734 sayılı Yasanın 22.maddesine göre yapılması olduğunu, oysa her yıl bir ramazan bayramı, bir kurban bayramı, bir öğretmenler günü, bir sömestr tatili söz konusu olduğunu, bu günler için alım yapıldığının Sayın Dairece de kabul edildiğini, bu alımların, Belediye Başkanı ...’nün Belediye Başkanı olarak seçilip atandığı ve görevine başladığı ilk yıl yapıldığını, dolayısıyla önceden programlanmasının söz konusu olamayacağını, kaldı ki Belediye Başkanı ...’nün, bu hediyelerin alınması talimatını hep son dakika verdiğini, öncesinden bir program yapmak üzere Belediye personeline imkan tanınmadığını, hatta bu özel günler yaklaşmadan konu hakkında bilgilendirildiğinde; “Bilemiyorum, ne yapsak? Daha vakit var, sonra hallederiz. Bir ara bakarız tamam tamam” şeklinde süreci ötelediğini, ancak son günlere gelindiğinden de bir yandan başka Belediyelerin yaptıklarını görüp duyunca ve çevreden de siz neden hiçbir şey yapmıyorsunuz diye eleştiri gelince son dakika kendisinin derhal hediye alımı talimatı vermiş olduğunu, bu şartlar altında da 4734 sayılı Yasanın 22.maddesinin uygulanması suretiyle hediye temininden başka bir imkan kalmadığını, Belediye Başkanı ...’nün bu şekildeki tutum ve davranışları ile verdiği talimatların yerine getirilmesinin Belediye personeline mal edilmesinin hakkaniyetli ve adaletli olmadığını,
Belediye Başkanı ...’nün son dakika talimatları üzerine doğrudan alım yöntemiyle temin edilen hediyelik eşyaların tespit edilen satıcılar tarafından doğrudan Belediye Başkanlığı Makamı’na teslim edilmiş olduğunu, kendilerinin Belediyeye teslim edildiğine dair evrak aldıklarını, esasen sorgu ve ilam konusu satıcılardan talep edilse teslim evrakı temin edilebileceğini, kaldı ki her ne kadar harcama yetkilisi olarak Özel Kalem Müdürü görevindeyken belirtilen iş ve işlemlere imza atmış ise de o tarihte Özel Kalem Müdürü olarak şahsının yeni bina olarak geçen “Darülaceze Caddesi No:8”de görevini ifa ederken, Başkanlık Makamı olarak ... ve özel kaleminin eski bina olarak adlandırılan “Büyükdere Caddesi No: 100 Esentepe”de bulunduğunu, Belediye Başkanı ...’nün bizzat vereceği hediyelerin kendisinin talimatı ile kendisi adına Özel Kaleme teslim edildiğini, bu nedenle şahsının teslim konusunda tutanak düzenlemek üzere fiili imkânın söz konusu olamadığını, ancak belirtildiği üzere sorumluluk almamak için teslim eden satıcıların teslim imzası aldığını ancak bu evrakların satıcılarda olduğunu,
Temin edilen hediyelik eşyaların hediye olarak bizzat Belediye Başkanı ... tarafından ilgililerine verilmesinde ise herhangi bir tutanak tutmasının imkan dahilinde olmadığının izahtan vareste olduğunu, Sayın Cumhurbaşkanının çocuklara hediye verirken teslim tutanağı aranmadığını ancak Belediye personelinden böyle bir tutanak beklendiğini, keza ... Büyükşehir Belediye Başkanı’nın uzaktan atarak hediye dağıttığı görüntülerin halen hafızalarda olduğunu, kendisinden dağıttığı hediyelerin tutanağının istenmediğini, dolayısıyla bir hediyenin tutanakla verildiğinin talep edilmesinin eşyanın tabiatı, hayatın olağan akışı gereği mümkün olmadığını,
Sorgu ve ilam konusu hediyelerin satıcılarından sorgulanması yapılsa idi, günümüzün gelişen teknik imkânları çerçevesinde satıcıların stok kayıtlarından, teslim evrakından ve diğer ticari belgelerinden bu eşyaların içeriği ve ... Belediyesine teslim edildiğinin tespit edilebileceğini,
Arz ve izah edilen nedenlerden dolayı sorgu ve ilam konusu iş ve işlemler nedeniyle malen şahsi sorumluluğuna hükmolunmasının somut şartlara, usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek tazmin hükmünün bozulmasını talep etmiştir.
Başsavcılık mütalaasında;
“İlamın 23 üncü maddesinde özetle, ... Belediyesi tarafından kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım Öğretmenler Gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan; Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesi sonucunda oluşan ...-TL tutarında kamu zararının ilamda adı geçen sorumlular adına müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunumun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, karar verilmiştir.
Temyiz dilekçesinde özetle, satın almaya ilişkin listelerin düzenlenmemiş olması hediyelerin alınıp dağıtılmadığı anlamına gelmediği, Sayıştay Temyiz Kurulunun 2013/37670 sayılı, “ ağırlama ve toplantılara katılan davetlilere ait listenin sarf evrakına eklenmesi zorunluluğu olmadığından söz konusu ödemelerde mevzuata aykırılık bulunmadığı” şeklindeki kararı örnek olarak belirtildiği, İçişleri Bakanlığının Genelgesine göre görevle ilgili olmak şartıyla gerçek ve tüzel kişilere ödül ve hediye verilmesi, çiçek gönderilmesinin mümkün olduğu ve bunun takdirinin belediye başkanına ait olduğu İfade edilerek verilen tazmin kararının kaldırılması talep edilmektedir.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğimin “Temsil, ağırlama, tören, fuar ve tanıtma giderleri” başlıklı 37’nci maddesinde; “Temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgeler aranır.” denilmektedir.
Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 495 uncu maddesinde ise; “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yaptırılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin ödemelerinde;
a) Onay Belgesi,
b) Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya İhale komisyonu kararı,
e) Düzenlenmesi gerekli görülmüş ise sözleşme,
ç) Fatura,
d) Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge, e) Mal ve malzeme almalarında, taşınır işlem fişi ödeme belgesine eklenir.” denilmektedir.
Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesinin bahsedilen 4, 5, ve 9 uncu maddelerine göre de, söz konusu harcamaların (kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 kasım öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye alınmasına ilişkin giderler) Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenebileceği anlaşılmaktadır. Ancak, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinim 37 nci maddesindeki düzenlemeye bakıldığında, temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgelerin düzenlenerek ilgili ödeme emri belgesi ekleri arasına konulması gerekmektedir.
... belediyesi tarafından satın alınan söz konusu hediyelik giyim eşyalarına ilişkin giderlerin ödendiği ödeme emri belgeleri ekinde, Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49 uncu maddesinde belirtilen kanıtlayıcı belgelerden onay belgesi, piyasa fiyat araştırması tutanağı, taşınır işlem fişi ve muayene ve kabul komisyonu tutanağının olmadığı yada eksik düzenlendiği görülmektedir
Sorumluların yapmış oldukları savunmada, yapılan alımın temsil ağırlama ve tören giderleri tertibinden yapıldığı ve bu tertipten yapılacak harcamaların konu, kapsam ve miktarını belirleme yetkisinin belediye başkanında olduğu, ifade edilmektedir. Oysa sorguda eleştiri konusu edilen husus, Harcama Belgeleri Yönetmeliği çerçevesinde bu alımın yapıldığını gösteren belgelerin bulunmamasıdır. Gerçekleştirme görevlisinin görevi, yapılan harcamaya ait belgeleri tamamlayarak ödeme emrine bağlamak ve muhasebe yetkilisinin görevlerinden birisi de mevzuat çerçevesinde bu belgelerin varlığını kontrol etmektir. Aranan belgelerden birinin eksikliği halinde ödemenin yapılması mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
Bu itibarla, temyiz talebi reddedilerek Daire kararının onanması uygun olur.” denilmiştir.
Duruşma talebinde bulunan muhasebe yetkilisi ... ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ
Esas yönünden inceleme;
191 sayılı ilamın 23. maddesi ile, ... Belediyesi tarafından kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan; Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesi sonucunda ...-TL’ye tazmin hükmü verildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “Temsil, ağırlama, tören, fuar ve tanıtma giderleri” başlıklı 37 nci maddesinde;
“Temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgeler aranır.” denilmektedir.
Mezkur Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49’uncu maddesinde ise;
“4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yaptırılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin ödemelerinde;
a) Onay Belgesi,
b) Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya ihale komisyonu kararı,
c) Düzenlenmesi gerekli görülmüş ise sözleşme,
ç) Fatura,
d) Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge,
e) Mal ve malzeme alımlarında, taşınır işlem fişi ödeme belgesine eklenir.” Denilmektedir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Faturanın Şekli” başlıklı 230’uncu maddesinde; Faturada en az aşağıdaki bilgiler bulunur:
1. Faturanın düzenlenme tarihi seri ve sıra numarası;
2. Faturayı düzenleyenin adı, varsa ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası;
3. Müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası;
4. Malın veya işin nev'i, miktarı, fiyatı ve tutarı;” hükmü bulunmaktadır.
Belediye giderlerinin neler olduğu 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin Giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinde tek tek sayılmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 60 ıncı maddesine göre temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderlerinin belediye bütçesinden ödenebileceği anlaşılmaktadır. Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin 3 üncü maddesinde; Temsil-ağırlama ve tören giderlerinin konu, kapsam ve miktarının tayini Belediye Başkanının takdirine tabi olduğu belirtildikten sonra bu takdir yetkisinin sınırları aynı Yönergenin 4’üncü maddesinde “Temsil Giderleri”, 5’inci maddesinde “Tören Giderleri” ve 9 uncu maddesinde ise “Ağırlama Giderleri” başlıkları altında sayma yöntemiyle belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre bir değerlendirme yapıldığında, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 60 ıncı maddesinin ( k) bendinde; “k) Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri.” denmek suretiyle, temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderlerinin belediye bütçesinden ödenebileceği ifade edilmiştir. Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin bahsedilen 4, 5, ve 9 uncu maddelerine göre de, söz konusu harcamaların kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye alınmasına ilişkin giderlerin belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenebileceği anlaşılmaktadır.
Ancak, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 37 nci maddesindeki düzenlemeye bakıldığında, temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgelerin düzenlenerek ilgili ödeme emri belgesi ekleri arasına konulması gerekmektedir.
Rapor dosyası ve ekli belgelerin incelenmesi neticesinde; ... Belediyesi tarafından satın alınan söz konusu hediyelik giyim eşyalarına ilişkin giderlerin ödendiği ödeme emri belgeleri ve eklerine bakıldığında ise, Mezkur Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49 uncu maddesinde belirtilen kanıtlayıcı belgelerden onay belgesi, piyasa fiyat araştırması tutanağı, taşınır işlem fişi ve muayene ve kabul komisyonu tutanağının olmadığı yada eksik düzenlendiği görülmektedir.
Belediye tarafından satın alınan bahse konu hizmetlerin piyasa fiyat araştırması yapılmadan, tek firmadan teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği de anlaşılmaktadır. Temsil, ağırlama ve tören giderleri ekonomik kodundan yapılacak harcamalar mutlaka 4734 sayılı Kanunda belirtilen ihale usullerinde birisi ile ya da doğrudan temin yöntemiyle yapılacaktır. Bunun için gerekli olan kanuni prosedüre uymak zorunludur. Bu nedenle, tek firma tespit edip bu firmadan ihtiyacın temin edilmesi mümkün değildir. Piyasa fiyat araştırmasının sağlıklı ve gerçekçi yapıldığının mutlaka ispat edilmesi gerekmektedir. Bu, 4734 sayılı Kanunun temel ilkeleri olan açıklık, rekabet, saydamlık, güvenilirlik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin gerçekleşmesi için bir zorunluluktur.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 3 üncü maddesinde ise, onay belgesinin; ihale usulüyle yapılacak alımlarda kamu ihale mevzuatında standart form olarak belirlenen ihale onay belgelerini; doğrudan temin suretiyle ve kamu ihale mevzuatında belirtilen istisnai alımlarda ise alım konusu işin nev’i, niteliği, varsa proje numarası, miktarı gereken hallerde yaklaşık maliyeti, kullanılabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usulü, avans ve fiyat farkı verilecekse şartlarını gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belgeyi ifade ettiği belirtilmiştir. Ödeme emri belgelerinin birçoğunda harcama talimatı ve onay belgesi bulunmamakla birlikte, bu belgelerin tamam olduğu ödeme emri belgelerine ekli harcama talimatı ve onay belgelerinde de bu bilgiler yer almamaktadır.
Diğer taraftan, ödeme emri belgelerine ekli faturalar ise, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Faturanın Şekli başlıklı 230 uncu maddesinde belirlen şekil şartlarına uygun değildir. Faturalar, üzerlerinde “muhtelif giyim eşyası” denilmek suretiyle düzenlenmiş, madde hükmünde belirtildiği şekilde ayrıntılı düzenleme yoluna gidilmemiştir. Yani hangi ürünlerin alındığı belli değildir.
Yapılan alımların faturaları, vergi mevzuatına uygun olmadığı gibi, Belediye tarafından, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğine neredeyse tüm yönleriyle aykırı işlem tesis edilmiştir. Ayrıca, söz konusu alımlardan, aynı nitelikte olanların ihale edilmek suretiyle temin edilmesi yoluna gidilmesi gerekirken, doğrudan temin suretiyle kısımlara bölünerek alınmak suretiyle, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Temel ilkeler” başlıklı 5 nci maddesinin; “Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.” şeklinde belirtilmiş olan hükmüne de aykırı işlem yapılmıştır.
Dolayısıyla, mevzuata uygun olarak, ihale usullerinden birisiyle temin edilmesi gereken söz konusu muhtelif giyim eşyası alımlarının, ihale düzenlemek yerine doğrudan temin suretiyle temini yoluna gidilmiş olmakla birlikte, doğrudan temin usulüne ilişkin mevzuat hükümlerine de uygun hareket edilmediği ve Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49’uncu maddesinde belirtilen belgeler düzenlenmeksizin satın alımlar yapıldığı anlaşılmaktadır. Oysa, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 49 uncu maddesinde belirtilen bu belgeler, mal veya hizmet alımlarında, mal veya hizmetin idare tarafından teslim alındığına ilişkin kanıtlayıcı belge hükmünde olduklarından, bu belgeler olmaksızın teslim alınan söz konusun giyim eşyalarının teslim alındığını kanıtlama imkanı bulunmamaktadır. Bu durumda, bu belgeler olmaksızın yapılan ödeme sonucunda, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu Zararı” başlıklı 71 inci maddesinde; “İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması”, “Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” ve “İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması” şeklinde belirlenmiş olan kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterler ihlal edilmiş olduğundan, kamu zararına yol açıldığı ortadadır.
Sorumlular savunmalarında, her ne kadar satın almaya ilişkin listelerin düzenlenmemiş olması hediyelerin alınıp dağıtılmadığı anlamına gelmediğini, İçişleri Bakanlığının Genelgesine göre görevle ilgili olmak şartıyla gerçek ve tüzel kişilere ödül ve hediye verilmesinin, çiçek gönderilmesinin mümkün olduğunu ve bunun takdirinin belediye başkanına ait olduğunu ifade etmişlerse de açıklandığı üzere, söz konusu giyim eşyalarının Belediye Başkanının takdiri ile temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesinde yasal olarak bir engel bulunmamakla birlikte, kanıtlayıcı belgeler olmadan ödeme yapılması ve bu giyim eşyalarının eksiksiz bir şekilde teslim alınarak hak sahiplerine teslim edildiğini anlama imkânı bulunmadığından yapılan bu savunmalara katılmak mümkün görünmemektedir.
Açıklanan nedenlerle, 191 sayılı ilamın 23. maddesi ile verilen tazmin hükmünün esas yönünden mevzuata uygun olduğuna,
Sorumluluk Yönünden İnceleme;
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
Elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda, veri giriş işlemleri gerçekleştirme görevi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usuller Maliye Bakanlığınca belirlenir.
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.
Giderin çeşidine göre aranacak gerçekleştirme belgelerinin şekil ve türleri; kamu borç yönetimine ilişkin olanlarda Hazine Müsteşarlığının uygun görüşünün alınması kaydıyla, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri için Maliye Bakanlığınca, mahallî idareler için İçişleri Bakanlığınca, sosyal güvenlik kurumları için de bağlı veya ilgili oldukları bakanlıklar tarafından, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınmak suretiyle çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.”
Denilmektedir.
Benzer şekilde 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı’nın Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumluluğu ile ilgili olarak;
“b) Ödeme Emri Belgesine Eklenmesi Gereken Taahhüt ve Tahakkuk Belgelerine İlişkin Sorumluluk,
5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca bütçeden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanmış ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekmektedir.
Öte yandan anılan maddede, bir mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğunun belirlenmesinde, bu görevlilerin yetkili ve görevli olması ve yapılan giderin de bu görevlilerce düzenlenen belgeye dayanıyor olması hususlarına bakılması gerekmektedir. Yani mali işlemin gerçekleştirilmesinde, görevli olanların imzası olmadan ödeme belgesinin tamamlanmış sayılmaması gerekmektedir.
Bu nedenle, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken taahhüt ve tahakkuk işlemlerine ilişkin fatura, beyanname, tutanak gibi gerçekleştirme belgelerini düzenleyen veya bu belgeleri kabul eden gerçekleştirme görevlilerinin, bu görevleriyle ilgili olarak yapmaları gereken iş ve işlemlerle sınırlı olarak harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine” denilmektedir.
Buna göre kamu zararının kişiler açısından gerçekleşebilmesi için kusur sorumluluğu ilkesi benimsenmiş olup bu bakımdan zararın kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda oluşması bir başka ifadeyle illiyet bağının bulunması gerekmektedir.
Rapor dosyası ve ilişikli belgelerin incelenmesi neticesinde; sadece ödeme emri belgelerinde imzası bulunan gerçekleştirme görevlileri ile harcama yetkilileri ve muhasebe yetkilisinin sorumlu tutulduğu, ancak söz konusu alımlara onay veren belediye başkan yardımcılarının sorumlu tutulmadığı görülmüştür. Yukarıdaki mevzuat hükümleri çerçevesinde; harcama sürecinde yer alan başkan yardımcılarının da sorumluluğa dahil edilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, 191 sayılı ilamın 23. maddesi ile verilen tazmin hükmünün, sorumluluğa ilişkin hususların tekrar değerlendirilmesini teminen bozularak Dairesine TEVDİİNE, (Üye ...’ın farklı gerekçesi ile .. Daire Başkanı ... ile Üye ...’ nın aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı) oyçokluğu ile,
16.05.2018 tarihinde karar verildi.
Farklı oy gerekçesi
Üye ...’ın farklı oy gerekçesi
Sorumluluk yönünden verilen Kurul kararına katılmakla birlikte esas yönünden;
5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin Giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinin (k) bendi kapsamında belediye giderlerinden olan “Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri”nin kullanımına ilişkin ilke ve esaslar İçişleri Bakanlığının 25.04.1984 tarih ve M.İ.G.M.27302 sayılı onayı ile yürürlüğe giren Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesinde düzenlenmiştir.
Anılan Yönergenin 3 üncü maddesinde temsil-ağırlama ve tören giderlerinin konu, kapsam ve miktarının tayininin Belediye Başkanının takdirine tabi olduğu belirtildikten sonra bu takdir yetkisinin sınırlarına ilişkin “Temsil Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“Temsil giderleri görevle ilgili olmak şartıyla;
Beldede başarılı çalışmaları görülenler için toplantılar düzenlemek,
Kupa ve benzeri teşvik uygulamalarında bulunmak,
Gerçek ve tüzel kişilere plaket, ödül ve hediye vermek, çiçek göndermek,
Beldede göreve başlayan veya ayrılan protokole dahil kişiler için toplantılar düzenlemek ve hediye vermek, için yapılır.” denilmektedir.
Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin “Temsil Giderleri” ile ilgili 4.maddesinin uygulanmasında “görevle ilgili olmak” şartının yerine getirilmesi gerekmektedir. ... Belediyesi tarafından “Ramazan ve Kurban Bayramı”; “Öğretmenler Günü” gibi bazı özel günler ile sömestrde fakir öğrencilere ve başkanlık misafirlerine” ilişkin olarak hediyelik eşya alımları için satın alınan hediyelerin bu şartları taşıyan kimselere dağıtılması gerekmektedir. Yapılan incelemede söz konusu hediyelerin kimlere ve ne amaçla dağıtıldığı anlaşılamamıştır. Belediyenin kaynaklarının bu şekilde kullanılması temsil ağırlamanın amacına aykırı olduğu gibi kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılması ile kötüye kullanılmaması ilkesine de aykırıdır.
Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin “Savurganlıktan Kaçınma” başlıklı 17. maddesinde ise “Kamu görevlileri, kamu bina ve taşıtları ile diğer kamu malları ve kaynaklarının kullanımında israf ve savurganlıktan kaçınır; mesai süresini, kamu mallarını, kaynaklarını, işgücünü ve imkanlarını kullanırken etkin, verimli ve tutumlu davranırlar.” denilmektedir.
4734 sayılı Kanunun ilkelerine uyulmadan, daha önce belirlenmiş firmalardan, temsil faaliyetinin görevle ilgili olma şartını sağlamadan, kamu kaynaklarını etkili, verimli ve tutumlu kullanmayarak bazı firma ve mağazalardan kime verildiği belli olmayan hediye satın alınması yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırıdır. Bu itibarla verilen tazmin hükmünün esas yönünden mevzuata uygun olduğuna karar verilmesi gerekir.
Karşı oy gerekçesi
Üyeler .. Daire Başkanı ... ile Üye ...’nın karşı oy gerekçesi;
Esas yönünden Kurul kararına katılmakla birlikte, sorumluluk yönünden;
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 32 ve 33. maddelerinde;
“Harcama talimatı ve sorumluluk
Madde 32- Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.
Giderin gerçekleştirilmesi
Madde 33- Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
(Ek üçüncü fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda, veri giriş işlemleri gerçekleştirme görevi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usûller Maliye Bakanlığınca belirlenir.
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” düzenlemeleri bulunmaktadır.
İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların;
10. maddesinde; “Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından yerine getirilir.
…..
Gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin malî karar ve işlemler, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanılabilir ödenek tutarı, ayrıntılı harcama veya finansman programları, merkezi yönetim bütçe kanunu ve diğer malî mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden kontrol edilir. ….”,
11. maddesinin son fıkrasında da; “Malî karar ve işlemlerin ön malî kontrole tâbi tutulması ve ön malî kontrol sonucunda uygun görüş verilmiş olması, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.”,
12. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında ise; “Harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılır. Süreç kontrolünde, her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanır ve uygulanır. Malî işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemleri de kontrol ederler. Süreç kontrolünü sağlamak amacıyla malî işlemlerin süreç akış şeması hazırlanır ve üst yöneticinin onayı ile yürürlüğe konulur.
Harcama yetkilileri, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.” Denilmektedir.
14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı “5018 sayılı Kanun Çerçevesinde Sorumlu Tutulacak Görevli ve Yetkililerin Belirlenmesi Hakkında Sayıştay Genel Kurul Kararı” nın “Sorumlular” başlıklı 3. bölümünde;
“3- Harcama Yetkilileri
a) Harcama Yetkililerinin Genel Sorumluluğu
… …
Bu nedenle, harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına,
4- Gerçekleştirme Görevlileri
a) Ödeme Emri Belgesini Düzenlemekle Görevlendirilen Gerçekleştirme Görevlisinin Sorumluluğu
… …
Yapılan bu açıklamalara göre, aslî bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine,………” karar verildiği belirtilmiştir.
Anılan hususlar birlikte değerlendirildiğinde; harcama yetkililerinin, gerçekleştirme görevlileri ile birlikte harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu oldukları anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, ilamdaki haliyle, esas ve sorumluluk yönünden tasdikine karar verilmesi gerekir.
10-191 sayılı ilamın 23. maddesi ile, ... Belediyesi tarafından kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan; Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesi sonucunda ...-TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.
İlamda harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan ..., ..., ... ile gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumlu tutulan ..., ... ile muhasebe yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan ...’ın aynı mahiyetteki temyiz dilekçesinde;
... Belediyesi tarafından kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşmaya gelen vatandaşlara, 24 Kasım Öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan 213 sayılı VUK ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan muhtelif giyim eşyası alınmak suretiyle kamu zararına neden olduğunun belirtildiğini,
İlamda; dağıtılan hediyelere ait liste bulunmadığından yola çıkılarak bayram ve özel günlerde ve de sömestre tatilinde öğrencilere dağıtılmış bulunan hediyelerin verilmek suretiyle kamu zararına yol açması tezinin doğru olmadığını, listelerin olmaması hediyelerin dağıtılmadığı anlamına gelmediği gibi, konuyla ilgili; Sayıştay Temyiz Kurulunun 24.09.2013 tarih/ 37670 sayılı ilamında ;”... Bu duruda; temsil, ağırlama ve tören giderlerinin konu, kapsam ve miktarının tayini Belediye Başkanının takdirine tabi olup; ağırlama ve toplantılara katılan davetlilere ait listenin sarf evrakına eklenmesi zorunlu olmadığından söz konusu ödemelerde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.” Denildiğini,
Ayrıca, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü’nün 25.04.1984 tarihli Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin Temsil Giderleri başlıklı 4. maddesinde;
"Temsil giderleri görevle ilgili olmak şartıyla:
a) Belde' de başarılı çalışmaları görülenler için toplantılar düzenlenmek,
b) Kupa ve benzeri teşvik uygulamalarında bulunmak,
c) Gerçek ve tüzel kişilere plaket, ödül ve hediye vermek, çiçek göndermek,
d) Belde’ de göreve başlayan veya ayrılan protokole dahil kişiler için toplantılar düzenlenmek ve hediye vermek, için yapılır." Denildiğini,
İçişleri Bakanlığı’nın açıklanan genelgesine göre görevle ilgili olmak şartıyla, gerçek ve tüzel kişilere ödül ve hediye verilebilmesi, çiçek gönderilebilmesinin mümkün olduğunu, anılan Yönerge’nin 3. maddesinde belediye başkanına takdir yetkisi tanındığını,
Yukarıda izah olunan nedenlerle, Sayıştay (5)inci Dairesi’nin 21.04.2016 tarih ve 191 sayılı ilamında yer verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir
İlamda harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan ...temyiz dilekçesinde;
Sayıştay …Dairesi’nce söz konusu harcamaların Belediye Başkanınca yapılabileceğinin uygun görüldüğünü ancak, doğrudan alım yoluyla temini ve piyasa araştırma evrakı ile temin edilmiş giyim eşyalarının teslim alındığına ve teslim edildiğine dair evrakın bulunmamasından dolayı tazmin kararı verildiğini,
Sayın ...Dairesi’nin de kabulünde olduğu üzere, tüm hediye alımlarının Belediye Başkanı ...’nün bizzat talimatı ile gerçekleştirildiğini, burada Belediye Başkanı ...’nün sadece hediye alınması talimatı vermediğini, giyim eşyasının nasıl olacağı ve markalarını da belirtilerek hediyelerin nitelikleri hususunda ayrıntılı talimat verdiğini, sorgu evrakından da anlaşılacağı üzere Belediye Başkanı’nın ..., ..., ... vb gibi markaları doğrudan talimat edip, bu markalar ve evsafı içeren eşyanın alınmasını istediğini,
Belirtilen markaların ancak belirli satış yerlerinden temin edilmesinin söz konusu olup, başka yerlerden temininin mümkün olmadığını, keza fiyatlarının da firmalar tarafından açıklandığını ve daha başka bir bedelden temininin de gerçekleştirilemeyeceğini, adeta sigara, ekmek gibi satış fiyatlarının piyasada belli olduğunu, hal böyle iken bu eşyaların alımında piyasa araştırma belgesinin aranmasından söz edilemeyeceğini,
Diğer yandan yukarıda da arz ve izah olunduğu üzere, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 49.maddesinin b) bendinde ödeme evrakına “Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya ihale komisyonu kararı”nın bulunması kuralı getirildiğini, bu nedenle, ödeme dosyası içinde piyasa araştırma tutanağı yerine ihale komisyon kararının bulunmasının mevzuatta yeterli görüldüğünü, ilam konusu olayda ihale komisyon kararının bulunmasının gözetilmediğini ve sanki mevzuata aykırı işlem yapılmış gibi ifade edildiğini, oysa ödeme dosyası sorguda incelense idi bu konudaki ihale komisyon kararının görüleceğini ve işlemin mevzuata uygun yapıldığı sonucuna varılacağını,
Diğer bir gerekçenin ise alımların 4734 sayılı Yasanın 22.maddesine göre yapılması olduğunu, oysa her yıl bir ramazan bayramı, bir kurban bayramı, bir öğretmenler günü, bir sömestr tatili söz konusu olduğunu, bu günler için alım yapıldığının Sayın Dairece de kabul edildiğini, bu alımların, Belediye Başkanı ...’nün Belediye Başkanı olarak seçilip atandığı ve görevine başladığı ilk yıl yapıldığını, dolayısıyla önceden programlanmasının söz konusu olamayacağını, kaldı ki Belediye Başkanı ...’nün, bu hediyelerin alınması talimatını hep son dakika verdiğini, öncesinden bir program yapmak üzere Belediye personeline imkan tanınmadığını, hatta bu özel günler yaklaşmadan konu hakkında bilgilendirildiğinde; “Bilemiyorum, ne yapsak? Daha vakit var, sonra hallederiz. Bir ara bakarız tamam tamam” şeklinde süreci ötelediğini, ancak son günlere gelindiğinden de bir yandan başka Belediyelerin yaptıklarını görüp duyunca ve çevreden de siz neden hiçbir şey yapmıyorsunuz diye eleştiri gelince son dakika kendisinin derhal hediye alımı talimatı vermiş olduğunu, bu şartlar altında da 4734 sayılı Yasanın 22.maddesinin uygulanması suretiyle hediye temininden başka bir imkan kalmadığını, Belediye Başkanı ...’nün bu şekildeki tutum ve davranışları ile verdiği talimatların yerine getirilmesinin Belediye personeline mal edilmesinin hakkaniyetli ve adaletli olmadığını,
Belediye Başkanı ...’nün son dakika talimatları üzerine doğrudan alım yöntemiyle temin edilen hediyelik eşyaların tespit edilen satıcılar tarafından doğrudan Belediye Başkanlığı Makamı’na teslim edilmiş olduğunu, kendilerinin Belediyeye teslim edildiğine dair evrak aldıklarını, esasen sorgu ve ilam konusu satıcılardan talep edilse teslim evrakı temin edilebileceğini, kaldı ki her ne kadar harcama yetkilisi olarak Özel Kalem Müdürü görevindeyken belirtilen iş ve işlemlere imza atmış ise de o tarihte Özel Kalem Müdürü olarak şahsının yeni bina olarak geçen “Darülaceze Caddesi No:8”de görevini ifa ederken, Başkanlık Makamı olarak ... ve özel kaleminin eski bina olarak adlandırılan “Büyükdere Caddesi No: 100 Esentepe”de bulunduğunu, Belediye Başkanı ...’nün bizzat vereceği hediyelerin kendisinin talimatı ile kendisi adına Özel Kaleme teslim edildiğini, bu nedenle şahsının teslim konusunda tutanak düzenlemek üzere fiili imkânın söz konusu olamadığını, ancak belirtildiği üzere sorumluluk almamak için teslim eden satıcıların teslim imzası aldığını ancak bu evrakların satıcılarda olduğunu,
Temin edilen hediyelik eşyaların hediye olarak bizzat Belediye Başkanı ... tarafından ilgililerine verilmesinde ise herhangi bir tutanak tutmasının imkan dahilinde olmadığının izahtan vareste olduğunu, Sayın Cumhurbaşkanının çocuklara hediye verirken teslim tutanağı aranmadığını ancak Belediye personelinden böyle bir tutanak beklendiğini, keza ... Büyükşehir Belediye Başkanı’nın uzaktan atarak hediye dağıttığı görüntülerin halen hafızalarda olduğunu, kendisinden dağıttığı hediyelerin tutanağının istenmediğini, dolayısıyla bir hediyenin tutanakla verildiğinin talep edilmesinin eşyanın tabiatı, hayatın olağan akışı gereği mümkün olmadığını,
Sorgu ve ilam konusu hediyelerin satıcılarından sorgulanması yapılsa idi, günümüzün gelişen teknik imkânları çerçevesinde satıcıların stok kayıtlarından, teslim evrakından ve diğer ticari belgelerinden bu eşyaların içeriği ve ... Belediyesine teslim edildiğinin tespit edilebileceğini,
Arz ve izah edilen nedenlerden dolayı sorgu ve ilam konusu iş ve işlemler nedeniyle malen şahsi sorumluluğuna hükmolunmasının somut şartlara, usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek tazmin hükmünün bozulmasını talep etmiştir.
Başsavcılık mütalaasında;
“İlamın 23 üncü maddesinde özetle, ... Belediyesi tarafından kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım Öğretmenler Gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan; Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesi sonucunda oluşan ...-TL tutarında kamu zararının ilamda adı geçen sorumlular adına müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunumun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, karar verilmiştir.
Temyiz dilekçesinde özetle, satın almaya ilişkin listelerin düzenlenmemiş olması hediyelerin alınıp dağıtılmadığı anlamına gelmediği, Sayıştay Temyiz Kurulunun 2013/37670 sayılı, “ ağırlama ve toplantılara katılan davetlilere ait listenin sarf evrakına eklenmesi zorunluluğu olmadığından söz konusu ödemelerde mevzuata aykırılık bulunmadığı” şeklindeki kararı örnek olarak belirtildiği, İçişleri Bakanlığının Genelgesine göre görevle ilgili olmak şartıyla gerçek ve tüzel kişilere ödül ve hediye verilmesi, çiçek gönderilmesinin mümkün olduğu ve bunun takdirinin belediye başkanına ait olduğu İfade edilerek verilen tazmin kararının kaldırılması talep edilmektedir.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğimin “Temsil, ağırlama, tören, fuar ve tanıtma giderleri” başlıklı 37’nci maddesinde; “Temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgeler aranır.” denilmektedir.
Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 495 uncu maddesinde ise; “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yaptırılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin ödemelerinde;
a) Onay Belgesi,
b) Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya İhale komisyonu kararı,
e) Düzenlenmesi gerekli görülmüş ise sözleşme,
ç) Fatura,
d) Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge, e) Mal ve malzeme almalarında, taşınır işlem fişi ödeme belgesine eklenir.” denilmektedir.
Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesinin bahsedilen 4, 5, ve 9 uncu maddelerine göre de, söz konusu harcamaların (kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 kasım öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye alınmasına ilişkin giderler) Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenebileceği anlaşılmaktadır. Ancak, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinim 37 nci maddesindeki düzenlemeye bakıldığında, temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgelerin düzenlenerek ilgili ödeme emri belgesi ekleri arasına konulması gerekmektedir.
... belediyesi tarafından satın alınan söz konusu hediyelik giyim eşyalarına ilişkin giderlerin ödendiği ödeme emri belgeleri ekinde, Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49 uncu maddesinde belirtilen kanıtlayıcı belgelerden onay belgesi, piyasa fiyat araştırması tutanağı, taşınır işlem fişi ve muayene ve kabul komisyonu tutanağının olmadığı yada eksik düzenlendiği görülmektedir
Sorumluların yapmış oldukları savunmada, yapılan alımın temsil ağırlama ve tören giderleri tertibinden yapıldığı ve bu tertipten yapılacak harcamaların konu, kapsam ve miktarını belirleme yetkisinin belediye başkanında olduğu, ifade edilmektedir. Oysa sorguda eleştiri konusu edilen husus, Harcama Belgeleri Yönetmeliği çerçevesinde bu alımın yapıldığını gösteren belgelerin bulunmamasıdır. Gerçekleştirme görevlisinin görevi, yapılan harcamaya ait belgeleri tamamlayarak ödeme emrine bağlamak ve muhasebe yetkilisinin görevlerinden birisi de mevzuat çerçevesinde bu belgelerin varlığını kontrol etmektir. Aranan belgelerden birinin eksikliği halinde ödemenin yapılması mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
Bu itibarla, temyiz talebi reddedilerek Daire kararının onanması uygun olur.” denilmiştir.
Duruşma talebinde bulunan muhasebe yetkilisi ... ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ
Esas yönünden inceleme;
191 sayılı ilamın 23. maddesi ile, ... Belediyesi tarafından kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye olarak dağıtılmak üzere çeşitli mağazalardan; Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmadan doğrudan temin usulü ile muhtelif giyim eşyası satın alınarak bedellerinin Belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesi sonucunda ...-TL’ye tazmin hükmü verildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “Temsil, ağırlama, tören, fuar ve tanıtma giderleri” başlıklı 37 nci maddesinde;
“Temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgeler aranır.” denilmektedir.
Mezkur Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49’uncu maddesinde ise;
“4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yaptırılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin ödemelerinde;
a) Onay Belgesi,
b) Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya ihale komisyonu kararı,
c) Düzenlenmesi gerekli görülmüş ise sözleşme,
ç) Fatura,
d) Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge,
e) Mal ve malzeme alımlarında, taşınır işlem fişi ödeme belgesine eklenir.” Denilmektedir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Faturanın Şekli” başlıklı 230’uncu maddesinde; Faturada en az aşağıdaki bilgiler bulunur:
1. Faturanın düzenlenme tarihi seri ve sıra numarası;
2. Faturayı düzenleyenin adı, varsa ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası;
3. Müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası;
4. Malın veya işin nev'i, miktarı, fiyatı ve tutarı;” hükmü bulunmaktadır.
Belediye giderlerinin neler olduğu 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin Giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinde tek tek sayılmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 60 ıncı maddesine göre temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderlerinin belediye bütçesinden ödenebileceği anlaşılmaktadır. Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin 3 üncü maddesinde; Temsil-ağırlama ve tören giderlerinin konu, kapsam ve miktarının tayini Belediye Başkanının takdirine tabi olduğu belirtildikten sonra bu takdir yetkisinin sınırları aynı Yönergenin 4’üncü maddesinde “Temsil Giderleri”, 5’inci maddesinde “Tören Giderleri” ve 9 uncu maddesinde ise “Ağırlama Giderleri” başlıkları altında sayma yöntemiyle belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre bir değerlendirme yapıldığında, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 60 ıncı maddesinin ( k) bendinde; “k) Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri.” denmek suretiyle, temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderlerinin belediye bütçesinden ödenebileceği ifade edilmiştir. Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin bahsedilen 4, 5, ve 9 uncu maddelerine göre de, söz konusu harcamaların kurban ve ramazan bayramlarında bayramlaşma için Belediyeye gelenlere, 24 Kasım öğretmenler gününde öğretmenlere, sömestrde fakir öğrencilere ve Başkanlık misafirlerine hediye alınmasına ilişkin giderlerin belediye bütçesinin temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenebileceği anlaşılmaktadır.
Ancak, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 37 nci maddesindeki düzenlemeye bakıldığında, temsil, ağırlama, tören, fuar, tanıtma ve benzeri faaliyetlerle ilgili olarak yapılacak her türlü mal ve hizmet alımı ile yapım işlerine ilişkin giderlerin ödenmesinde, Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen belgelerin düzenlenerek ilgili ödeme emri belgesi ekleri arasına konulması gerekmektedir.
Rapor dosyası ve ekli belgelerin incelenmesi neticesinde; ... Belediyesi tarafından satın alınan söz konusu hediyelik giyim eşyalarına ilişkin giderlerin ödendiği ödeme emri belgeleri ve eklerine bakıldığında ise, Mezkur Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49 uncu maddesinde belirtilen kanıtlayıcı belgelerden onay belgesi, piyasa fiyat araştırması tutanağı, taşınır işlem fişi ve muayene ve kabul komisyonu tutanağının olmadığı yada eksik düzenlendiği görülmektedir.
Belediye tarafından satın alınan bahse konu hizmetlerin piyasa fiyat araştırması yapılmadan, tek firmadan teklif alınmak suretiyle gerçekleştirildiği de anlaşılmaktadır. Temsil, ağırlama ve tören giderleri ekonomik kodundan yapılacak harcamalar mutlaka 4734 sayılı Kanunda belirtilen ihale usullerinde birisi ile ya da doğrudan temin yöntemiyle yapılacaktır. Bunun için gerekli olan kanuni prosedüre uymak zorunludur. Bu nedenle, tek firma tespit edip bu firmadan ihtiyacın temin edilmesi mümkün değildir. Piyasa fiyat araştırmasının sağlıklı ve gerçekçi yapıldığının mutlaka ispat edilmesi gerekmektedir. Bu, 4734 sayılı Kanunun temel ilkeleri olan açıklık, rekabet, saydamlık, güvenilirlik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin gerçekleşmesi için bir zorunluluktur.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 3 üncü maddesinde ise, onay belgesinin; ihale usulüyle yapılacak alımlarda kamu ihale mevzuatında standart form olarak belirlenen ihale onay belgelerini; doğrudan temin suretiyle ve kamu ihale mevzuatında belirtilen istisnai alımlarda ise alım konusu işin nev’i, niteliği, varsa proje numarası, miktarı gereken hallerde yaklaşık maliyeti, kullanılabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usulü, avans ve fiyat farkı verilecekse şartlarını gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belgeyi ifade ettiği belirtilmiştir. Ödeme emri belgelerinin birçoğunda harcama talimatı ve onay belgesi bulunmamakla birlikte, bu belgelerin tamam olduğu ödeme emri belgelerine ekli harcama talimatı ve onay belgelerinde de bu bilgiler yer almamaktadır.
Diğer taraftan, ödeme emri belgelerine ekli faturalar ise, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Faturanın Şekli başlıklı 230 uncu maddesinde belirlen şekil şartlarına uygun değildir. Faturalar, üzerlerinde “muhtelif giyim eşyası” denilmek suretiyle düzenlenmiş, madde hükmünde belirtildiği şekilde ayrıntılı düzenleme yoluna gidilmemiştir. Yani hangi ürünlerin alındığı belli değildir.
Yapılan alımların faturaları, vergi mevzuatına uygun olmadığı gibi, Belediye tarafından, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğine neredeyse tüm yönleriyle aykırı işlem tesis edilmiştir. Ayrıca, söz konusu alımlardan, aynı nitelikte olanların ihale edilmek suretiyle temin edilmesi yoluna gidilmesi gerekirken, doğrudan temin suretiyle kısımlara bölünerek alınmak suretiyle, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Temel ilkeler” başlıklı 5 nci maddesinin; “Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.” şeklinde belirtilmiş olan hükmüne de aykırı işlem yapılmıştır.
Dolayısıyla, mevzuata uygun olarak, ihale usullerinden birisiyle temin edilmesi gereken söz konusu muhtelif giyim eşyası alımlarının, ihale düzenlemek yerine doğrudan temin suretiyle temini yoluna gidilmiş olmakla birlikte, doğrudan temin usulüne ilişkin mevzuat hükümlerine de uygun hareket edilmediği ve Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49’uncu maddesinde belirtilen belgeler düzenlenmeksizin satın alımlar yapıldığı anlaşılmaktadır. Oysa, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 49 uncu maddesinde belirtilen bu belgeler, mal veya hizmet alımlarında, mal veya hizmetin idare tarafından teslim alındığına ilişkin kanıtlayıcı belge hükmünde olduklarından, bu belgeler olmaksızın teslim alınan söz konusun giyim eşyalarının teslim alındığını kanıtlama imkanı bulunmamaktadır. Bu durumda, bu belgeler olmaksızın yapılan ödeme sonucunda, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu Zararı” başlıklı 71 inci maddesinde; “İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması”, “Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” ve “İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması” şeklinde belirlenmiş olan kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterler ihlal edilmiş olduğundan, kamu zararına yol açıldığı ortadadır.
Sorumlular savunmalarında, her ne kadar satın almaya ilişkin listelerin düzenlenmemiş olması hediyelerin alınıp dağıtılmadığı anlamına gelmediğini, İçişleri Bakanlığının Genelgesine göre görevle ilgili olmak şartıyla gerçek ve tüzel kişilere ödül ve hediye verilmesinin, çiçek gönderilmesinin mümkün olduğunu ve bunun takdirinin belediye başkanına ait olduğunu ifade etmişlerse de açıklandığı üzere, söz konusu giyim eşyalarının Belediye Başkanının takdiri ile temsil, ağırlama ve tören giderleri kaleminden ödenmesinde yasal olarak bir engel bulunmamakla birlikte, kanıtlayıcı belgeler olmadan ödeme yapılması ve bu giyim eşyalarının eksiksiz bir şekilde teslim alınarak hak sahiplerine teslim edildiğini anlama imkânı bulunmadığından yapılan bu savunmalara katılmak mümkün görünmemektedir.
Açıklanan nedenlerle, 191 sayılı ilamın 23. maddesi ile verilen tazmin hükmünün esas yönünden mevzuata uygun olduğuna,
Sorumluluk Yönünden İnceleme;
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
Elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda, veri giriş işlemleri gerçekleştirme görevi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usuller Maliye Bakanlığınca belirlenir.
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.
Giderin çeşidine göre aranacak gerçekleştirme belgelerinin şekil ve türleri; kamu borç yönetimine ilişkin olanlarda Hazine Müsteşarlığının uygun görüşünün alınması kaydıyla, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri için Maliye Bakanlığınca, mahallî idareler için İçişleri Bakanlığınca, sosyal güvenlik kurumları için de bağlı veya ilgili oldukları bakanlıklar tarafından, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınmak suretiyle çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.”
Denilmektedir.
Benzer şekilde 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı’nın Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumluluğu ile ilgili olarak;
“b) Ödeme Emri Belgesine Eklenmesi Gereken Taahhüt ve Tahakkuk Belgelerine İlişkin Sorumluluk,
5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca bütçeden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanmış ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekmektedir.
Öte yandan anılan maddede, bir mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğunun belirlenmesinde, bu görevlilerin yetkili ve görevli olması ve yapılan giderin de bu görevlilerce düzenlenen belgeye dayanıyor olması hususlarına bakılması gerekmektedir. Yani mali işlemin gerçekleştirilmesinde, görevli olanların imzası olmadan ödeme belgesinin tamamlanmış sayılmaması gerekmektedir.
Bu nedenle, ödeme emri belgesine eklenmesi gereken taahhüt ve tahakkuk işlemlerine ilişkin fatura, beyanname, tutanak gibi gerçekleştirme belgelerini düzenleyen veya bu belgeleri kabul eden gerçekleştirme görevlilerinin, bu görevleriyle ilgili olarak yapmaları gereken iş ve işlemlerle sınırlı olarak harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine” denilmektedir.
Buna göre kamu zararının kişiler açısından gerçekleşebilmesi için kusur sorumluluğu ilkesi benimsenmiş olup bu bakımdan zararın kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda oluşması bir başka ifadeyle illiyet bağının bulunması gerekmektedir.
Rapor dosyası ve ilişikli belgelerin incelenmesi neticesinde; sadece ödeme emri belgelerinde imzası bulunan gerçekleştirme görevlileri ile harcama yetkilileri ve muhasebe yetkilisinin sorumlu tutulduğu, ancak söz konusu alımlara onay veren belediye başkan yardımcılarının sorumlu tutulmadığı görülmüştür. Yukarıdaki mevzuat hükümleri çerçevesinde; harcama sürecinde yer alan başkan yardımcılarının da sorumluluğa dahil edilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, 191 sayılı ilamın 23. maddesi ile verilen tazmin hükmünün, sorumluluğa ilişkin hususların tekrar değerlendirilmesini teminen bozularak Dairesine TEVDİİNE, (Üye ...’ın farklı gerekçesi ile .. Daire Başkanı ... ile Üye ...’ nın aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı) oyçokluğu ile,
16.05.2018 tarihinde karar verildi.
Farklı oy gerekçesi
Üye ...’ın farklı oy gerekçesi
Sorumluluk yönünden verilen Kurul kararına katılmakla birlikte esas yönünden;
5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin Giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinin (k) bendi kapsamında belediye giderlerinden olan “Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri”nin kullanımına ilişkin ilke ve esaslar İçişleri Bakanlığının 25.04.1984 tarih ve M.İ.G.M.27302 sayılı onayı ile yürürlüğe giren Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesinde düzenlenmiştir.
Anılan Yönergenin 3 üncü maddesinde temsil-ağırlama ve tören giderlerinin konu, kapsam ve miktarının tayininin Belediye Başkanının takdirine tabi olduğu belirtildikten sonra bu takdir yetkisinin sınırlarına ilişkin “Temsil Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“Temsil giderleri görevle ilgili olmak şartıyla;
Beldede başarılı çalışmaları görülenler için toplantılar düzenlemek,
Kupa ve benzeri teşvik uygulamalarında bulunmak,
Gerçek ve tüzel kişilere plaket, ödül ve hediye vermek, çiçek göndermek,
Beldede göreve başlayan veya ayrılan protokole dahil kişiler için toplantılar düzenlemek ve hediye vermek, için yapılır.” denilmektedir.
Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi’nin “Temsil Giderleri” ile ilgili 4.maddesinin uygulanmasında “görevle ilgili olmak” şartının yerine getirilmesi gerekmektedir. ... Belediyesi tarafından “Ramazan ve Kurban Bayramı”; “Öğretmenler Günü” gibi bazı özel günler ile sömestrde fakir öğrencilere ve başkanlık misafirlerine” ilişkin olarak hediyelik eşya alımları için satın alınan hediyelerin bu şartları taşıyan kimselere dağıtılması gerekmektedir. Yapılan incelemede söz konusu hediyelerin kimlere ve ne amaçla dağıtıldığı anlaşılamamıştır. Belediyenin kaynaklarının bu şekilde kullanılması temsil ağırlamanın amacına aykırı olduğu gibi kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılması ile kötüye kullanılmaması ilkesine de aykırıdır.
Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin “Savurganlıktan Kaçınma” başlıklı 17. maddesinde ise “Kamu görevlileri, kamu bina ve taşıtları ile diğer kamu malları ve kaynaklarının kullanımında israf ve savurganlıktan kaçınır; mesai süresini, kamu mallarını, kaynaklarını, işgücünü ve imkanlarını kullanırken etkin, verimli ve tutumlu davranırlar.” denilmektedir.
4734 sayılı Kanunun ilkelerine uyulmadan, daha önce belirlenmiş firmalardan, temsil faaliyetinin görevle ilgili olma şartını sağlamadan, kamu kaynaklarını etkili, verimli ve tutumlu kullanmayarak bazı firma ve mağazalardan kime verildiği belli olmayan hediye satın alınması yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırıdır. Bu itibarla verilen tazmin hükmünün esas yönünden mevzuata uygun olduğuna karar verilmesi gerekir.
Karşı oy gerekçesi
Üyeler .. Daire Başkanı ... ile Üye ...’nın karşı oy gerekçesi;
Esas yönünden Kurul kararına katılmakla birlikte, sorumluluk yönünden;
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 32 ve 33. maddelerinde;
“Harcama talimatı ve sorumluluk
Madde 32- Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.
Giderin gerçekleştirilmesi
Madde 33- Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
(Ek üçüncü fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Elektronik ortamda oluşturulan ortak bir veri tabanından yararlanmak suretiyle yapılacak harcamalarda, veri giriş işlemleri gerçekleştirme görevi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usûller Maliye Bakanlığınca belirlenir.
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” düzenlemeleri bulunmaktadır.
İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların;
10. maddesinde; “Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından yerine getirilir.
…..
Gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin malî karar ve işlemler, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanılabilir ödenek tutarı, ayrıntılı harcama veya finansman programları, merkezi yönetim bütçe kanunu ve diğer malî mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden kontrol edilir. ….”,
11. maddesinin son fıkrasında da; “Malî karar ve işlemlerin ön malî kontrole tâbi tutulması ve ön malî kontrol sonucunda uygun görüş verilmiş olması, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.”,
12. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında ise; “Harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılır. Süreç kontrolünde, her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanır ve uygulanır. Malî işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemleri de kontrol ederler. Süreç kontrolünü sağlamak amacıyla malî işlemlerin süreç akış şeması hazırlanır ve üst yöneticinin onayı ile yürürlüğe konulur.
Harcama yetkilileri, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.” Denilmektedir.
14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı “5018 sayılı Kanun Çerçevesinde Sorumlu Tutulacak Görevli ve Yetkililerin Belirlenmesi Hakkında Sayıştay Genel Kurul Kararı” nın “Sorumlular” başlıklı 3. bölümünde;
“3- Harcama Yetkilileri
a) Harcama Yetkililerinin Genel Sorumluluğu
… …
Bu nedenle, harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına,
4- Gerçekleştirme Görevlileri
a) Ödeme Emri Belgesini Düzenlemekle Görevlendirilen Gerçekleştirme Görevlisinin Sorumluluğu
… …
Yapılan bu açıklamalara göre, aslî bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine,………” karar verildiği belirtilmiştir.
Anılan hususlar birlikte değerlendirildiğinde; harcama yetkililerinin, gerçekleştirme görevlileri ile birlikte harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu oldukları anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, ilamdaki haliyle, esas ve sorumluluk yönünden tasdikine karar verilmesi gerekir.