Temyiz Karar Detayı
Kamu İdaresi
Genel Bütçe Kapsamındaki İdareler
Yılı
2015
Daire
8
Dosya No
43385
Tutanak No
45321
Tutanak Tarihi
14.11.2018
Konu
Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar
KARAR
Konu: Harcırah
243 sayılı ilamın 111 inci maddesi ile; …İl Müdürlüğünce 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine ve 3516 sayılı Kanunun 19 uncu madde hükmüne aykırı olarak çapraz denetim için harcırah alarak İl’e görevli gelen personelin, ayrıca yeme içme masraflarının ödenmesi nedeniyle … TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.
Sorumlu … (Harcama yetkilisi) temyiz dilekçesinde özetle; daha önce Sayıştay Başkanlığının 14.... .2016 tarih ve 1489 sayılı raporuna istinaden sunmuş olduğu 16.11.2016 tarihli savunma dilekçesini tekrar ettiğini,
Söz konusu dilekçesine ilave olarak;
6085 sayılı Sayıştay Kanununun “Denetim Alanı" başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin Sayıştay tarafından denetlendiğini, bu kapsamda denetim grubu tarafından yapılan 2015 yılı denetimleri sonucunda düzenlenen 14.... .2016 tarih ve 1489 sayılı raporda:
• Üst Yönetici,
• Mali Hizmetler Birimi Yöneticisi
• ... . tarihli ve ... sayılı Olur’u hazırlayan ve uygun görenler,
• Harcama Yetkilisi sıfatıyla il müdürlerinin
ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için tahsil edilen gelirlerin bütçeye kaydedilmeyerek il müdürlükleri adına açılan hesaplarda tutulması ve bütçe dışında harcanması suretiyle kamu zararına sebebiyet vermekle suçlandıklarını,
Söz konusu 14.... .2016 tarih ve 1489 sayılı yazı ile ilgili düzenlenen Sayıştay .... Dairesinin 02.... .2017 ilam tarihli ve 243 ilam nolu kararının tarafına 11.... .2017 tarihinde tebliğ edildiğini,
Kararda özetle; … İl Müdürlüğünce 6245 sayılı Harcırah Kanunu ve 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunun 19 uncu maddesi hükmüne aykırı olarak çapraz denetim için harcırah alarak İl’e görevli gelen personelin, ayrıca yeme-içme masraflarının ödenmesi sonucu oluşan … TL’nin harcama yetkilisi sıfatıyla kendisinden istenildiğini,
2011 yılında Bakanlıkların yeniden yapılanması sürecinde … Bakanlığının tüzel kişiliğinin kaldırıldığını ve 3/6/2011 tarihli 635 sayılı Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının kurulduğunu,
Kuruluş Kanunuyla Bakanlığa verilen görevlerin illerde yerine getirilmesi amacıyla Bakanlık Makamının 03/08/2012 tarih ve 40 sayılı Oluruyla Bakanlıkça hazırlanıp yürürlüğe konulan “Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Taşra Teşkilatı Yönetmeliği”ne göre İl Müdürlüğünün ve İl Müdürünün görevlerinin belirlendiğini,
Buna göre;
“İl müdürünün görevleri:
MADDE 7- (1) İl müdürü, ... /6/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanununa göre bulundukları il valisinin emrinde olup, Bakanlığın ve valiliğin talimatları doğrultusunda 5 inci maddede sayılanları (5. madde de belirtilen görevlere ilaveten ee) maddesinde; Bakanlıkça ve valilikçe verilecek diğer görevleri yapmak, hükmü bulunmaktadır.) ve aşağıdaki görevleri yapar.
e) İl müdürlüğüne verilen işlerin yürütülmesinde gerçek ve tüzel kişiler arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlamak.
İl müdürünün sorumlulukları
MADDE 8- (1) İl müdürü; il müdürlüğüne verilen görevlerin mevzuata, plan ve programlara, Bakanlık talimatlarına uygun olarak yürütülmesinden, yetkilerini zamanında ve doğru kullanmaktan sorumludur.” denildiğini,
Bu hükümler doğrultusunda İl Müdürü olarak Bakanlığın talimatları doğrultusunda görevlerini yürüttüğünü,
Bu yönüyle kamu zararı olmadığını ayrıca yapılan harcamalarla ilgili herhangi bir muhasebe kaydının olmadığının iddia edildiğini,
Yerinde muayene gideri hesabında toplanan paralardan yapılan harcamaların muhasebe kaydının İl Müdürlüğünde düzenli olarak tutulduğunu, yıllara göre dosyalandığını ve harcamalarda genel bütçede yapılan harcamalardaki gibi 3 teklif alınmak suretiyle usulüne uygun yapıldığını,
İl Müdürlüğünün hesap ve işlemlerinin Bakanlık Müfettişlerince de denetlendiğini, en son yapılan teftiş sonucu hazırlanan 02.03.2015 tarih ve 7/1 sayılı Teftiş raporunda Bakanlık Makamından alınan 01.09.20... tarih ve ... sayılı Olurları kapsamında yerinde muayene gideri hesabından yapılmaması gerektiği halde bu hesaptan yapılan bir harcama tespit edilmediğini, bir tespit ya da uyarı olmuş olsaydı bu tür bir harcamayı yapmayacak olduklarını,
Yerinde Muayene Giderleri hesabından yapılan ödemenin; ... tarih ve ... sayılı Bakan Olur’una istinaden ve bu Olur’a uygun olarak … Genel Müdürlüğü tarafından İl Müdürlüğüne gönderilen ... tarih ve ... sayılı yazısıyla bildirilen ve 09- 13 Şubat 2015 tarihleri arasında İlde gerçekleştirilen toplam 7 İl Müdürlüğü ve Bakanlık personellerinin bulunduğu 19 personelin katılımıyla gerçekleştirilen çapraz denetimlerde yapıldığını,
Dolayısıyla bu işlemin Bakanlık talimatları doğrultusunda; ... tarih ve ... sayılı Bakan Olur'una uygun olarak gerçekleştirildiğini,
Ayrıca Bakanlık taşra teşkilatı olan 11 Müdürlüğünün görev ve sorumlulukları ile 657 sayılı DMK’nun ikinci maddesi göz önüne alınarak; Bakanlık tarafından İl Müdürlüğüne verilen yazılı talimatların yerine getirildiğini, üstelik bu talimatlarda herhangi bir suç unsurunun bulunmadığını,
... tarihli ve ... sayılı Bakan Olurunda belirtilen iaşe ve ibate giderleri olarak Harcama Belgeleri Yönetmeliğine uygun olarak kanıtlayıcı belgelere dayandırılarak ödeme işleminin yapıldığını,
Çapraz denetimlerde İl Müdürlüğüne ait araç ve personelin yanında Bakanlığa bağlı komşu İl Müdürlükleri denetim personeli, Emniyet Genel Müdürlüğü ile Jandarma Genel Komutanlığının araç ve personelinin de görev aldığını,
Bu kapsamda 2012-2016 yılları arasında yapılan çapraz denetimlere ilişkin sayısal verilere aşağıda ver verildiğini,
2012 VE 2016 YILLARI ARASINDA TOPLAMDA:
• 374 adet akaryakıt ve 318 adet LPG istasyonunun denetlendiğini,
• 694 adet marker ölçümü yapıldığını,
• 5 adet sorumlu müdür olmayan LPG istasyonu tespit edildiğini,
• 1 adet LPG istasyonunda kaçak tüp dolum aparatı yakalandığını,
• Yapılan bu tespitlerin EPDK ya bildirilmesi nedeniyle EPDK tarafından bu tespitler nedeniyle uygulanması öngörülen idari para cezası toplamının 804.588 TL olduğunu,
• Denetlenen toplam sayaç sayısının 5985,
• Damga süresi geçmiş toplam sayaç sayısının 95,
• Eksik ürün veren toplam sayaç sayısının 4,
• Sayaçlarla ilgili İl Müdürlüğü tarafından uygulanan toplam idari para cezasının 147.419,00 TL,
• İl Müdürlüğü tarafından uygulanan … TL idari para cezasına sorumlu müdür olmayan LPG istasyonu ve Tüp dolum aparatı tespitlerinin bildirimi nedeniyle EPDK tarafından öngörülen …TL idari para cezasının uygulandığı düşünüldüğünde ve bu ceza eklendiğinde idari para cezası toplamının …TL olduğunu,
Buna göre idari para cezalarından dolayı Kamuya kazandırılan toplam tutar … TL ile kamu zararı tablosunda yer alan ve çapraz denetimlerde fazladan yapıldığı belirtilen … TL kıyaslandığında kamu zararı olmadığının görüleceğini,
Her ne kadar 14.... .2016 tarihli ve 1489 sayılı raporda Bakanlık tarafından yürütülen akaryakıt ve LPG istasyonları çapraz denetimlerinde görevlendirilen kişilerin, 6245 sayılı Harcırah Kanununda belirtilen tutarı aşan konaklama tutarlarının yerinde muayene giderlerinden ödenmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddia edilmekte ise de;
28/11/1990 tarih ve 20709 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (Mülga) Ölçüler ve Ayar Hizmetleri Fonu Yönetmeliğinin 5 inci maddesinde Fonun Gelirlerinin;
a) Ölçüler ve Ayar Kanununun 17 nci maddesi gereğince, ölçü ve ölçü aletlerinin muayene ve damgalanmasından dolayı alınacak ücretler,
b) Ay m Kanunun 15 ve 16 ncı maddeleri gereğince elde edilecek idari ve adli para cezalan ile müsadere edilen ölçü ve ölçü aletlerinden elde edilen gelirler,
c) Bütçeden ayrılacak ödenek,
d) Bağış ve yardımlar ”
olarak sayıldığını,
Ölçüler ve Ayar Hizmetleri Fonunun 21/2/2001 tarih ve 4629 sayılı Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanunun 1 inci maddesi ile kaldırıldığını, aynı Kanunun geçici 1 inci maddesinin (A) fıkrasının (c) bendi kapsamında özel gelir-özel ödenek niteliği kazandığını,
Madde 111 ile tespit edilen kamu zararı tablosunda belirtilen harcamaların yukarıda belirtilen açıklamalar, Bakanlık oluru ve Bakanlık talimat yazıları doğrultusunda yapıldığını,
3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi gereği ölçü ve ölçü aletlerinin yerinde yapılacak muayenelerinde muayene isteğinde bulananlar tarafından yatırılan ücretlerin toplandığı T.C Ziraat Bankası Kırıkkale şubesine 36829080-5003 nolu açılan hesabın kendisinin göreve başladığı 06.11.2012 tarihinden önce açıldığını ve görev süresinde bu uygulamanın Bakanlık Olur'u ve harcama usullerine uygun olarak kamu yararı doğrultusunda devam ettirildiğini, bu nedenle bütçeden gelen bir gelir olmadığından kamu zararı olarak değerlendirilmemesini gerektiğini,
Söz konusu üst yazıda Bakanlıktan ve diğer komşu İl Müdürlüklerinden gelen İllerden yapılacak denetimlerde (çapraz denetimlerde) görevlendirilecek personelin otelde konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahın üzerinde oluşan farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin Bakan Olur’u çerçevesinde İl Müdürlüğünün yerinde muayene giderleri hesabında kalan bakiyeden karşılanmasının talimatlandırıldığını,
Bu talimata istinaden ilde 09-13 Şubat 2015 tarihleri arasında yapılan çapraz denetimlerde; İl Müdürlüklerinden ve Bakanlıktan gelen görevli 19 denetim personelinin konakladığı … öğretmenevine yemek ve içecek bedeli olarak ...TL ödeme yapıldığını, … … Balık Gıda-İnş Pet.Nak.Ith.lhr.San.ve Tic.Ltd.Şti'ne ise denetim sonu değerlendirme toplantısı yemek bedeli olarak …TL olmak üzere tamamı yerinde muayene giderleri hesabından Bakan Olur’u doğrultusunda harcama usullerine uygun olarak, izlenebilirliği olacak şekilde ödendiğini,
Yukarıda hususlara ilave olarak;
Türk Dil Kurumunun resmi internet sitesinde "İaşe ve İbate” nin sözlük anlamının “Yedirip içirme ve barındırma” olarak belirtildiğini, çapraz denetim sonu değerlendirme toplantısında verilen yemek bedeli olan ve … Balık Gıda-lnş Pet.Nak.Ith.lhr.San.ve Tic.Ltd.Şti’ne ödenen …TL ile … Öğretmen Evine yemek ve içecek bedeli olan …TL’nin Bakanlığın ... tarih ve ... sayılı Olur’unda belirtilen “iaşe ve ibate” bedeli olarak değerlendirilmesini,
Banka hesaplarına yatırılan ölçü ve tartı aletlerinin yerinde muayenesinde elde edilen bedellerin kamu kaynağı ve kamu geliri olduğu konusunun ise tartışmalı olduğunu, yapılan tahsilatlar bütçeye gelir olarak kaydedilmese de, elde edilen gelirlerin ilgili bankalarda açılan hesaplarda bulunduğunu, harcamaların ise yapılan denetimde görüldüğü üzere ölçü ayar hizmetlerinin yerine getirilmesinde fiş, fatura gibi denetime uygun kanıtlayıcı belgelerle kayıt altına alındığını,
Bu bedeller ölçü ve tartı aleti kullanıcıları olan kişi ve kurumlar tarafından ödendiğinden, bir başka deyişle Devlet Bütçesinden İl Müdürlüğüne aktarılan bir bütçe olmadığından Devlet'e ek bir külfet yüklemediğini dolayısıyla da kamu zararı oluşturmadığını,
Ayrıca; yine yukarıda belirtmiş olduğu Bakanlık … Genel Müdürlüğünün ... tarih ve B.14.Û.MSG.0.12,00-020/... sayılı yazısında özetle;
"çapraz denetimlerde görevlendirilecek personelin konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahının üzerindeki farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin Bakanlık Makamından alınan ... . tarihli ve ... sayılı Bakanlık Makamı Olur’u ile teşkil ettirilen ve İl Müdürlüklerinin yerinde muayene giderleri hesabında kalan bakiyelerden karşılanmasının uygun olacağının düşünüldüğü, konuyla ilgili olarak Hukuk Müşavirliğinden alınan ... tarihli ve ... sayılı yazıda, söz konusu giderlerin ... . tarihli ve ... sayılı Bakanlık Makamı Oluru ile teşkil ettirilen ve İl Müdürlüklerinin yerinde muayene giderleri hesabında kalan bakiyelerden karşılanmasının uygun olacağı yönündeki Genel Müdürlük görüşüne iştirak edildiği, bunun Bakanlık Makamından alınacak bir Olur ile yapılması gerektiği” hususlarının ifade edildiğini,
Sorgu metninde belirtilen fatura-fiş tarihi, numarası ve miktarları tespit edilen diğer ödemelerin, ilgili ödenek kaleminde ihtiyaç anında ödenek bulunmadığından, ödeme yapılacak kişi ve kurumların bekletilmesine ve mağduriyetine mahal verilmemesi, kamu otoritesi ve saygınlığının korunması amacıyla Bakanlığın ... . tarihli ve ... sayılı Olur’una istinaden ödendiğini,
Diğer taraftan; 6085 sayılı Kanunun 2 nci maddesinde kamu zararı kavramının 5018 sayılı Kanuna atıf yapılarak tanımlandığını, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde “kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” denildiğini,
Aynı maddenin ikinci fıkrasında da kamu zararının belirlenmesinde;
- İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
- Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
- Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
- İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
- İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
- Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması, hususlarının esas alınacağının belirtildiğini,
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte ise kamu zararının; “Mevzuata aykırı karar, işlem, eylem veya ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıyla doğan zarar.” şeklinde tanımlandığını,
Aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde ise kamu zararının belirlenmesinde;
- Yapılan iş, alınan mal veya hizmet karşılığı olarak ilgili mevzuatında belirtilen ya da mevzuatında öngörülen karar, onay, sözleşme ve benzeri belgelerde belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
- İlgili mevzuatında öngörülen haller dışında, iş yaptırılmadan, mal veya hizmet alınmadan önce ödeme yapılması,
- Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
- İlgili mevzuatı gereğince görevlendirilen komisyon veya kişilerce rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla iş yaptırılması, mal veya hizmet alınması,
- Kamu idarelerine ait malların kiraya verilmesi, tahsisi, yönetimi, kullanımı ve elden çıkarılması işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
- Görevlilere teslim edilen taşınırların zarara uğraması,
- İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
- Kamu idaresinin yükümlülüklerinin mevzuatına uygun bir şekilde yerine getirilmemesi nedeniyle kamu idaresine faiz, tazminat, gecikme zammı, para cezası gibi ek malî külfet getirilmesi,
- Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
hususlarının esas alınacağının belirtildiğini,
Nitekim Danıştay 2. Dairesinin 21/11/2011 tarihli ve E.2011/... 531, K.2011/5633 sayılı kararında:
“5018 sayılı Kanunun "Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde;
“Kamu zararı, mevzuata aykırı karar, işlem, eylem veya ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde:
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması.
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması.
f) (5436 sayılı Kanunun ... uncu maddesinin c/9 fıkrası ile çıkarılan bend)
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması, esas alınır.
Yukarıdaki maddenin birinci fıkrasında kamu zararı tanımı yapılmış, ikinci fıkrada ise birinci fıkrada tanımlanan hususların geçerli sayılacağı haller belirlenmiştir. Bu itibarla 5018 sayılı Kanuna göre kamu zararı sayılan halleri belirlemek için anılan maddenin ikinci fıkrasına bakmak gerekecektir.
İkinci fıkrada yer alan bentler birlikte değerlendirildiğinde ise, 5018 sayılı Kanunun kamu zararı kapsamının: kamu kaynakları kullanılarak piyasadan mal ve hizmet satın alınması sırasında fazla ödeme yanılması, idarenin gelirlerinin tahsili sırasında mevzuata aykırı davranılması ve mevzuatta öngörülmeyen bir ödeme yapılması suretiyle yol açılan zararla sınırlı olduğu anlaşılmaktadır.” denildiğini,
Söz konusu Danıştay kararında da belirtildiği üzere kamu zararının tespitinde;
- Kamu kaynaklan kullanılarak piyasadan mal ve hizmet satın alınması sırasında fazla ödeme yapılması.
- İdarenin gelirlerinin tahsili sırasında mevzuata aykırı davranılması.
- Mevzuatta öngörülmeyen bir ödeme yapılması suretiyle zarara yol açılması hususlarına hasren inceleme yapılacak ve bu sayılan hususlar gözetilerek kamu zararının meydana gelip gelmediği tespit edilecektir, vurgusunun yapıldığını,
İlam maddesine konu harcamanın yemek ve içecek olarak değerlendirilmemesini, İlde yapılan denetimin sonuçlarının değerlendirildiği, rapor haline getirildiği toplantıdaki son gün, öğle vaktinde zorunlu olduğu düşünülen bir toplantı gideri harcaması olarak değerlendirilmesini ve kamu zararı tablosunda belirtilen … TL’ye ilişkin tazmin hükmünün kaldırılmasını istemiştir.
Başsavcılık mütalaasında;
“… İlamda da belirtildiği üzere, 6245 sayılı Harcırah Kanununun; ‘‘Harcırahın unsurları’’ başlıklı 5 inci maddesinde; yol masrafı ve yevmiyenin harcırahın unsurları olduğu, ‘‘Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)’’ başlıklı 14’üncü maddesinde; muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı, yevmiye ile hamal, bagaj ve nakil vasıtası masrafının verileceği, belirtilmektedir. Dolayısıyla bir hizmetin ifası için geçici görevle memuriyet mahalli dışında görevlendirilecek personele yapılabilecek olan ödemeler Kanun da sayılanlarla sınırlıdır. Dolayısıyla İl’de 09-13 Şubat 2015 tarihleri arasında gerçekleştirilen çapraz denetime katılan ve harcırahı (yol masrafı ve yevmiye) Bakanlık bütçesinden karşılanan personele ayrıca yemek masrafının ödenmesi mümkün değildir.
Yine 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununun ‘‘Yerinde muayene giderleri ’’başlıklı 19 uncu maddesinde; “Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından karşılanır’’ denilmektedir.
Söz konusu madde gereğince; yerinde muayene giderleri hesabının, ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri için kullanılacağı açıktır. Dolayısıyla Harcırah Kanunu hükümlerine aykırı olan ödemenin, 3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine de aykırı olduğu görülmektedir.
Bu nedenlerle talebin reddedilerek Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” denilmiştir.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
6245 sayılı Harcırah Kanununun; “Harcırahın unsurları” başlıklı 5 inci maddesinde; yol masrafı ve yevmiyenin harcırahın unsurları olduğu,
“Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinde; muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı, yevmiye ile hamal, bagaj ve nakil vasıtası masrafının verileceği, belirtilmiştir.
Bu hükümler gereği, çapraz denetime katılan Bakanlık personelinin harcırahının (yol masrafı ve yevmiyesinin) Bakanlık bütçesinden karşılandığı anlaşılmaktadır. Buna rağmen çapraz denetim için İl’e gelen personelin ayrıca yemek masrafının ödenmesi mümkün değildir.
Yine 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununun “Yerinde muayene giderleri” başlıklı 19 uncu maddesinde;
“Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenir. İhbar üzerine yapılan muayenelerde yolluk ve giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır.” denilmiştir.
Söz konusu madde hükmü gereğince; yerinde muayene giderleri hesabının, ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri için kullanılacağı açıktır. Dolayısıyla yukarıda açıklandığı üzere Harcırah Kanunu hükümlerine aykırı olan ödemenin, 3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine de aykırı olduğu görülmektedir.
Dilekçede; yapılan ödemenin yerinde muayene giderleri hesabından karşılandığı, İl Müdürlüğünce ayrı bir banka hesabında toplanan söz konusu paranın, kamu geliri niteliğinde olmadığı, dolayısıyla bu hesaptan yapılacak harcamanın kamu zararı doğurmayacağı ileri sürülse de; 5018 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine göre, kamu kaynağı kavramı; borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü değerleri ifade etmektedir. 3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi ile Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliğinin 16 ncı maddesi gereği yerinde muayene giderleri için belediye, kişi veya kuruluşlardan tahsil edilen ücretler, her ne kadar muhasebe kayıt sistemi içerisine alınmamış olsa da, kamu bankalarında Bakanlık tarafından açtırılan hesaplarda yer aldığından bu yönüyle kamu kaynağını oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu kaynaktan mevzuatın öngörmediği harcamanın yapılması kamu zararı olarak adlandırılacaktır.
5018 sayılı Kanunun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde; Kamu zararı; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmış ve kamu zararının belirlenmesinde; mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılmasının esas alınacağı belirtilmiştir. O halde, 6245 sayılı Kanunda ve 3516 sayılı Kanunda öngörülmediği halde, Bakanlıktan harcırah alarak geçici görevli olarak gelen personelin, ayrıca yemek masrafının ödenmesi mevzuata aykırıdır.
Diğer taraftan;
… Bakanlığı … Genel Müdürlüğünce “Yerinde Muayene Giderleri” konusunda Bakanlık Makamına sunulan ve ... tarih ve ... sayılı Bakanlık Oluru verilen yazıda;
“Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayenelerine ilişkin giderler, 3516 sayılı Ölçüler Ve Ayar Kanununun 19 uncu maddesi ile düzenlenmiş olup söz konusu madde de; “Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenir. İhbar üzerine yapılan muayenelerde yolluk ve giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır.” denilmektedir. Yine, söz konusu Kanuna dayanılarak çıkarılmış olanÖlçü Ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliğinin 16 ncı maddesinde ise; “Periyodik Muayene için 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yolluklar ile muayenelerde gerekli olan araç ve malzemenin taşıma ücretleri, periyodik muayene yapılmak üzere gidilen yerdeki ölçü ve ölçü aletleri sahiplerince ödenir. (Bunlar belediye, kişi veya kuruluşlardır)” denilmektedir.
Gerek Kanunda gerek ilgili Yönetmelikte yerinde muayene giderlerinin muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenmesinin belirtilmesine rağmen, bu giderlerin nasıl ve ne şekilde tahsil edileceğine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.
…Uygulama birliğinin sağlanması ve ihtilafların önlenmesi açısından yerinde muayene gideri olarak;
…
tutarında ücret alınması,
…
Yerinde muayene giderlerinin il müdürlüklerince; Ziraat Bankası, Halk Bankası veya Vakıflar Bankası nezdinde bu amaçla açılacak bir hesaba yatırılması,
Söz konusu hesapta toplanacak paranın;
-Muayeneyi yapan memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilerek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretlerinin ödenmesinde,
-Ölçüler ve ayar hizmetleri için temin edilen araçların kullanımına ilişkin hizmet satın alınması veya diğer yollarla temin edilecek personelin harcırah giderlerinin karşılanmasında,
-Bu giderlerin karşılanmasından sonra kalan paranın; muayene için gerekli araç ve gereçlerin tamir, bakım ve kalibrasyonları ile araçların yakıt giderleri ve konu ile ilgili demirbaş ve kırtasiye satın alımlarında
Kullanılması hususlarına …” denilmiştir.
… Genel Müdürlüğünce “Çapraz Denetimlerde Konaklama Bedeli” konusunda Bakanlık Makamına sunulan ve ... tarih ve ... sayılı Bakan Oluru verilen yazıda ise;
“Genel Müdürlüğümüz tarafından, akaryakıt kaçakçılığından doğan vergi kaybı ile tüketicinin hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla diğer illerden araç ve eleman temin edilmesi suretiyle akaryakıt ve LPG otogaz istasyonlarına yönelik olarak çapraz denetimler yapılmaktadır.
…
Denetimlerde hedeflenen amaca ulaşılabilmesi için görevlendirilen personelin birlikte konaklaması büyük önem arz etmektedir. Bahse konu denetimin yapılacağı illerde bulunan mevcut misafirhanelerin konaklama imkanlarının sınırlı olması ve mevcut otel ücretlerinin personele verilen günlük konaklama bedelinin üzerinde bulunması nedeniyle denetimde görevlendirilecek personelin konaklamalarında da sıkıntı çekileceği düşünülmektedir. Bu sebeple yapılacak çapraz denetimlerde görevlendirilecek personelin otelde konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahının üzerindeki farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin Makamınızdan alınan 01.09.20... tarihli ve ... sayılı Bakanlık Makamı Oluru ile teşkil ettirilen ve il müdürlüklerinin “yerinde muayene giderleri” hesabında kalan bakiyelerden karşılanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.
Konuyla ilgili olarak Hukuk Müşavirliğimizden alınan ... tarihli ve ... sayılı yazıda da, söz konusu giderlerin 01.09.20... tarihli ve ... sayılı Bakanlık Makamı Oluru ile teşkil ettirilen ve il müdürlüklerinin “yerinde muayene giderleri” hesabında kalan bakiyelerden karşılanmasının uygun olacağı yönündeki Genel Müdürlüğümüz görüşüne iştirak edildiği, ancak Bakanlık Makamından alınacak bir Olur ile yapılması gerektiği şeklinde ifade edilmiştir.
Bu bağlamda; çapraz denetimlerde görevlendirilecek personelin otelde konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahının üzerinde oluşan fark ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin il müdürlüklerinin “yerinde muayene giderleri” hesabında kalan bakiyeden karşılanması hususunda uygun görüşle olurlarınızı arz ederim.” denilmiştir.
Buna bağlı olarak uygulamadaki sürecin ise;
Başbakanlığın 11.... .2007 tarihli ve 2007/25 sayılı Ulusal Marker Uygulaması Genelgesi ile petrol ve lpg piyasasında ulusal marker denetimlerine başlandığı, bu denetimlerin sahada gerçekleştirilmesi için ulusal marker saha kontrol cihazlarının Bakanlığa tahsis edildiği, Bakanlık ile EPDK arasında 28.06.2006 tarihinde “Petrol Piyasası ve LPG Piyasasında Yapılacak Denetimlere İlişkin İşbirliği Protokolü”nün imzalandığı ve söz konusu Protokol kapsamında denetimlerin yapıldığı,
11.01.1989 tarihinde yürürlüğe giren 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununun “Yerinde Muayene Giderleri” başlıklı 19 uncu maddesinde;
“Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenir. İhbar üzerine yapılan muayenelerde yolluk ve giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır.” denildiği,
Madde hükmünde yerinde muayene giderlerinin muayene isteğinde bulunanlar tarafından karşılanması gerektiği belirtilmesine rağmen bu giderlerin nasıl tahsil edileceğine ve ne şekilde harcanacağına dair bir açıklık bulunmadığı, bu sebeple uygulama birliğinin sağlanmasını teminen, taşıma ücretleri standart fiyatlandırılarak, yolluklar ile beraber tahsil edilecek tüm ücretlerin İl Müdürlüğü nezdinde kamu bankasında açılacak hesaba yatırılması için 01.09.20... tarih ve ... sayılı Bakan Olur’unun çıkarıldığı ve böylece 81 ilde “Yerinde Muayene Giderleri Hesabı” nın oluşturulduğu,
2012 yılından itibaren akaryakıt istasyonlarında yapılan çapraz denetimlerin yoğunlaştığı ve 81 ilde denetimin gerçekleştiği, çapraz denetimlere, ölçü ve ayar memurlarının yanı sıra İl Emniyet Müdürlüğü ve İl Jandarma Komutanlığına ait çok sayıda personelin de katıldığı, denetime katılan memurların aynı yerde konaklaması, ölçü ayar cihazı donanımlı araçların park edilmesi, toplantı salonunun kullanılması gibi ihtiyaçların kamu misafirhanelerince karşılanamaması sebebiyle bu hizmetlerin otellerden alınmasına karar verildiği, ancak memurların harcırahlarının otel konaklaması için yeterli olmadığı görüldüğünde; çapraz denetimde görevli memurların otelde konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahının üzerinde oluşan farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin il müdürlüklerinin “Yerinde Muayene Giderleri Hesabı”nda kalan bakiyeden karşılanması için ... tarihli ve ... sayılı Bakan Olur’unun çıkarıldığı,
şeklinde geliştiği görülmektedir.
Bakanlık ve Genel Müdürlük tarafından il müdürlüklerine gönderilen talimat yazıları incelendiğinde;
... tarih ve ... sayılı Bakanlık Olur’unda ve bu Olur’a istinaden Genel Müdürlük Makamınca düzenlenen talimat yazısında; çapraz denetimde görevlendirilecek personelin ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahın üzerinde oluşan farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin yerinde muayene giderleri hesabından ödeneceğinin 81 İl Müdürlüğüne bildirildiği, İl Müdürlüklerinde de Bakanlığın talimat yazılarına göre işlem tesis edildiği anlaşılmaktadır. Bakanlık İl Müdürlerinin, … Taşra Teşkilatı Yönetmeliğinin 5 ve 8 inci maddelerine göre görevlerini, merkez teşkilatı ile işbirliği içinde Bakanlık talimatlarına uygun olarak yürütmesi gerektiğinden Bakanlığın yazılı talimatını yerine getirmek durumunda olan İl Müdürlerine bu nedenle sorumluluk yüklenemeyecektir.
Sonuç olarak; ilama konu harcamalar, ... tarih ve ... sayılı Bakan Olur’u ve Genel Müdürlük talimat yazılarına istinaden yapıldığından bu süreçte yer alanların sorumluluğunun tespiti için 243 sayılı ilamın 111 inci maddesi ile … TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün sorumluluk yönünden bozulmasına ve dosyanın ilgili Daireye gönderilmesine,
(Üyeler …,…,… ilam hükmünün tasdiki gerekir, yönündeki aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı,
Üye …, tazmin hükmünün kaldırılması gerekir, yönündeki azınlık görüşüne karşı)
6085 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi hükmü gereğince Başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış olması suretiyle,
Karar verildiği 14.11.2018 tarih ve 45321 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
KARŞI OY GEREKÇESİ
(Üyeler …,…,…;
“6245 sayılı Harcırah Kanununun; “Harcırahın unsurları” başlıklı 5 inci maddesinde; yol masrafı ve yevmiyenin harcırahın unsurları olduğu,
“Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinde; muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı, yevmiye ile hamal, bagaj ve nakil vasıtası masrafının verileceği, belirtilmiştir.
Bu hükümler gereği, çapraz denetime katılan Bakanlık personelinin harcırahının (yol masrafı ve yevmiyesinin) Bakanlık bütçesinden karşılandığı anlaşılmaktadır. Buna rağmen çapraz denetim için İl’e gelen personelin ayrıca yemek masrafının ödenmesi mümkün değildir.
Yine 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununun “Yerinde muayene giderleri” başlıklı 19 uncu maddesinde;
“Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenir. İhbar üzerine yapılan muayenelerde yolluk ve giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır.” denilmiştir.
Söz konusu madde hükmü gereğince; yerinde muayene giderleri hesabının, ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri için kullanılacağı açıktır. Dolayısıyla yukarıda açıklandığı üzere Harcırah Kanunu hükümlerine aykırı olan ödemenin, 3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine de aykırı olduğu görülmektedir.
5018 sayılı Kanunun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde; Kamu zararı; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmış ve kamu zararının belirlenmesinde; mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılmasının esas alınacağı belirtilmiştir. O halde, 6245 sayılı Kanunda ve 3516 sayılı Kanunda öngörülmediği halde, Bakanlıktan harcırah alarak geçici görevli olarak gelen personelin, ayrıca yemek masrafının ödenmesi mevzuata aykırıdır. Bu nedenle tazmin hükmünün tasdiki gerekir.”
Üye …;
“Bakanlık tarafından İl Müdürlüklerine; çapraz denetime katılan muayene memurlarının aynı yerde konaklaması, konaklanan yerin toplantı salonlarının kullanılması ve özel donanımlı denetim araçlarının park edilmesi ihtiyaçlarının temini için otellerden hizmet alımı yapılmasına ilişkin olarak yazılı talimat verildiği, İl Müdürlükleri tarafından söz konusu ihtiyaçların hizmet satın alınması yoluyla karşılandığı, bedelinin de İl Müdürlükleri nezdindeki yerinde muayene giderleri hesabından ödendiği görülmüştür.
Uygulamanın petrol ve lpg piyasasında yapılan çapraz denetime ilişkin olarak yerinde muayene giderleri hesabından yapılan harcamanın, sadece muayene memurlarının Harcırah Kanununda belirlenen tutarları aşan konaklama gideri farklarından ibaret olmadığı, Bakanlık İl Müdürlüklerince, muayene memurlarının aynı yerde konaklamasının sağlanmasının yanı sıra konaklanan yerin toplantı salonlarının kullanılması ve özel donanımlı denetim araçlarının park edilmesi için 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin (d) bendi çerçevesinde otellerden hizmet alımı yapılması şeklinde olduğu görülmüştür.
Diğer yandan, petrol ve lpg piyasasına yönelik çapraz denetimin gerçekleşmesi ile kamu menfaatinin sağlandığı, denetimin gerektirdiği masrafların da İl Müdürlüklerinin yerinde muayene giderleri hesabında biriken kaynaktan karşılandığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, Bakanlık tarafından gerçekleştirilen çapraz denetime katılan muayene memurlarının konaklama gideri farkları ile denetimin gerektirdiği diğer ihtiyaçların karşılanması için yerinde muayene giderleri hesabından ödenmesi hususunda kamu zararı oluşmadığı görüldüğünden tazmin hükmünün kaldırılması gerekir.”)
243 sayılı ilamın 111 inci maddesi ile; …İl Müdürlüğünce 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine ve 3516 sayılı Kanunun 19 uncu madde hükmüne aykırı olarak çapraz denetim için harcırah alarak İl’e görevli gelen personelin, ayrıca yeme içme masraflarının ödenmesi nedeniyle … TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.
Sorumlu … (Harcama yetkilisi) temyiz dilekçesinde özetle; daha önce Sayıştay Başkanlığının 14.... .2016 tarih ve 1489 sayılı raporuna istinaden sunmuş olduğu 16.11.2016 tarihli savunma dilekçesini tekrar ettiğini,
Söz konusu dilekçesine ilave olarak;
6085 sayılı Sayıştay Kanununun “Denetim Alanı" başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin Sayıştay tarafından denetlendiğini, bu kapsamda denetim grubu tarafından yapılan 2015 yılı denetimleri sonucunda düzenlenen 14.... .2016 tarih ve 1489 sayılı raporda:
• Üst Yönetici,
• Mali Hizmetler Birimi Yöneticisi
• ... . tarihli ve ... sayılı Olur’u hazırlayan ve uygun görenler,
• Harcama Yetkilisi sıfatıyla il müdürlerinin
ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için tahsil edilen gelirlerin bütçeye kaydedilmeyerek il müdürlükleri adına açılan hesaplarda tutulması ve bütçe dışında harcanması suretiyle kamu zararına sebebiyet vermekle suçlandıklarını,
Söz konusu 14.... .2016 tarih ve 1489 sayılı yazı ile ilgili düzenlenen Sayıştay .... Dairesinin 02.... .2017 ilam tarihli ve 243 ilam nolu kararının tarafına 11.... .2017 tarihinde tebliğ edildiğini,
Kararda özetle; … İl Müdürlüğünce 6245 sayılı Harcırah Kanunu ve 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunun 19 uncu maddesi hükmüne aykırı olarak çapraz denetim için harcırah alarak İl’e görevli gelen personelin, ayrıca yeme-içme masraflarının ödenmesi sonucu oluşan … TL’nin harcama yetkilisi sıfatıyla kendisinden istenildiğini,
2011 yılında Bakanlıkların yeniden yapılanması sürecinde … Bakanlığının tüzel kişiliğinin kaldırıldığını ve 3/6/2011 tarihli 635 sayılı Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının kurulduğunu,
Kuruluş Kanunuyla Bakanlığa verilen görevlerin illerde yerine getirilmesi amacıyla Bakanlık Makamının 03/08/2012 tarih ve 40 sayılı Oluruyla Bakanlıkça hazırlanıp yürürlüğe konulan “Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Taşra Teşkilatı Yönetmeliği”ne göre İl Müdürlüğünün ve İl Müdürünün görevlerinin belirlendiğini,
Buna göre;
“İl müdürünün görevleri:
MADDE 7- (1) İl müdürü, ... /6/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanununa göre bulundukları il valisinin emrinde olup, Bakanlığın ve valiliğin talimatları doğrultusunda 5 inci maddede sayılanları (5. madde de belirtilen görevlere ilaveten ee) maddesinde; Bakanlıkça ve valilikçe verilecek diğer görevleri yapmak, hükmü bulunmaktadır.) ve aşağıdaki görevleri yapar.
e) İl müdürlüğüne verilen işlerin yürütülmesinde gerçek ve tüzel kişiler arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlamak.
İl müdürünün sorumlulukları
MADDE 8- (1) İl müdürü; il müdürlüğüne verilen görevlerin mevzuata, plan ve programlara, Bakanlık talimatlarına uygun olarak yürütülmesinden, yetkilerini zamanında ve doğru kullanmaktan sorumludur.” denildiğini,
Bu hükümler doğrultusunda İl Müdürü olarak Bakanlığın talimatları doğrultusunda görevlerini yürüttüğünü,
Bu yönüyle kamu zararı olmadığını ayrıca yapılan harcamalarla ilgili herhangi bir muhasebe kaydının olmadığının iddia edildiğini,
Yerinde muayene gideri hesabında toplanan paralardan yapılan harcamaların muhasebe kaydının İl Müdürlüğünde düzenli olarak tutulduğunu, yıllara göre dosyalandığını ve harcamalarda genel bütçede yapılan harcamalardaki gibi 3 teklif alınmak suretiyle usulüne uygun yapıldığını,
İl Müdürlüğünün hesap ve işlemlerinin Bakanlık Müfettişlerince de denetlendiğini, en son yapılan teftiş sonucu hazırlanan 02.03.2015 tarih ve 7/1 sayılı Teftiş raporunda Bakanlık Makamından alınan 01.09.20... tarih ve ... sayılı Olurları kapsamında yerinde muayene gideri hesabından yapılmaması gerektiği halde bu hesaptan yapılan bir harcama tespit edilmediğini, bir tespit ya da uyarı olmuş olsaydı bu tür bir harcamayı yapmayacak olduklarını,
Yerinde Muayene Giderleri hesabından yapılan ödemenin; ... tarih ve ... sayılı Bakan Olur’una istinaden ve bu Olur’a uygun olarak … Genel Müdürlüğü tarafından İl Müdürlüğüne gönderilen ... tarih ve ... sayılı yazısıyla bildirilen ve 09- 13 Şubat 2015 tarihleri arasında İlde gerçekleştirilen toplam 7 İl Müdürlüğü ve Bakanlık personellerinin bulunduğu 19 personelin katılımıyla gerçekleştirilen çapraz denetimlerde yapıldığını,
Dolayısıyla bu işlemin Bakanlık talimatları doğrultusunda; ... tarih ve ... sayılı Bakan Olur'una uygun olarak gerçekleştirildiğini,
Ayrıca Bakanlık taşra teşkilatı olan 11 Müdürlüğünün görev ve sorumlulukları ile 657 sayılı DMK’nun ikinci maddesi göz önüne alınarak; Bakanlık tarafından İl Müdürlüğüne verilen yazılı talimatların yerine getirildiğini, üstelik bu talimatlarda herhangi bir suç unsurunun bulunmadığını,
... tarihli ve ... sayılı Bakan Olurunda belirtilen iaşe ve ibate giderleri olarak Harcama Belgeleri Yönetmeliğine uygun olarak kanıtlayıcı belgelere dayandırılarak ödeme işleminin yapıldığını,
Çapraz denetimlerde İl Müdürlüğüne ait araç ve personelin yanında Bakanlığa bağlı komşu İl Müdürlükleri denetim personeli, Emniyet Genel Müdürlüğü ile Jandarma Genel Komutanlığının araç ve personelinin de görev aldığını,
Bu kapsamda 2012-2016 yılları arasında yapılan çapraz denetimlere ilişkin sayısal verilere aşağıda ver verildiğini,
2012 VE 2016 YILLARI ARASINDA TOPLAMDA:
• 374 adet akaryakıt ve 318 adet LPG istasyonunun denetlendiğini,
• 694 adet marker ölçümü yapıldığını,
• 5 adet sorumlu müdür olmayan LPG istasyonu tespit edildiğini,
• 1 adet LPG istasyonunda kaçak tüp dolum aparatı yakalandığını,
• Yapılan bu tespitlerin EPDK ya bildirilmesi nedeniyle EPDK tarafından bu tespitler nedeniyle uygulanması öngörülen idari para cezası toplamının 804.588 TL olduğunu,
• Denetlenen toplam sayaç sayısının 5985,
• Damga süresi geçmiş toplam sayaç sayısının 95,
• Eksik ürün veren toplam sayaç sayısının 4,
• Sayaçlarla ilgili İl Müdürlüğü tarafından uygulanan toplam idari para cezasının 147.419,00 TL,
• İl Müdürlüğü tarafından uygulanan … TL idari para cezasına sorumlu müdür olmayan LPG istasyonu ve Tüp dolum aparatı tespitlerinin bildirimi nedeniyle EPDK tarafından öngörülen …TL idari para cezasının uygulandığı düşünüldüğünde ve bu ceza eklendiğinde idari para cezası toplamının …TL olduğunu,
Buna göre idari para cezalarından dolayı Kamuya kazandırılan toplam tutar … TL ile kamu zararı tablosunda yer alan ve çapraz denetimlerde fazladan yapıldığı belirtilen … TL kıyaslandığında kamu zararı olmadığının görüleceğini,
Her ne kadar 14.... .2016 tarihli ve 1489 sayılı raporda Bakanlık tarafından yürütülen akaryakıt ve LPG istasyonları çapraz denetimlerinde görevlendirilen kişilerin, 6245 sayılı Harcırah Kanununda belirtilen tutarı aşan konaklama tutarlarının yerinde muayene giderlerinden ödenmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddia edilmekte ise de;
28/11/1990 tarih ve 20709 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (Mülga) Ölçüler ve Ayar Hizmetleri Fonu Yönetmeliğinin 5 inci maddesinde Fonun Gelirlerinin;
a) Ölçüler ve Ayar Kanununun 17 nci maddesi gereğince, ölçü ve ölçü aletlerinin muayene ve damgalanmasından dolayı alınacak ücretler,
b) Ay m Kanunun 15 ve 16 ncı maddeleri gereğince elde edilecek idari ve adli para cezalan ile müsadere edilen ölçü ve ölçü aletlerinden elde edilen gelirler,
c) Bütçeden ayrılacak ödenek,
d) Bağış ve yardımlar ”
olarak sayıldığını,
Ölçüler ve Ayar Hizmetleri Fonunun 21/2/2001 tarih ve 4629 sayılı Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanunun 1 inci maddesi ile kaldırıldığını, aynı Kanunun geçici 1 inci maddesinin (A) fıkrasının (c) bendi kapsamında özel gelir-özel ödenek niteliği kazandığını,
Madde 111 ile tespit edilen kamu zararı tablosunda belirtilen harcamaların yukarıda belirtilen açıklamalar, Bakanlık oluru ve Bakanlık talimat yazıları doğrultusunda yapıldığını,
3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi gereği ölçü ve ölçü aletlerinin yerinde yapılacak muayenelerinde muayene isteğinde bulananlar tarafından yatırılan ücretlerin toplandığı T.C Ziraat Bankası Kırıkkale şubesine 36829080-5003 nolu açılan hesabın kendisinin göreve başladığı 06.11.2012 tarihinden önce açıldığını ve görev süresinde bu uygulamanın Bakanlık Olur'u ve harcama usullerine uygun olarak kamu yararı doğrultusunda devam ettirildiğini, bu nedenle bütçeden gelen bir gelir olmadığından kamu zararı olarak değerlendirilmemesini gerektiğini,
Söz konusu üst yazıda Bakanlıktan ve diğer komşu İl Müdürlüklerinden gelen İllerden yapılacak denetimlerde (çapraz denetimlerde) görevlendirilecek personelin otelde konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahın üzerinde oluşan farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin Bakan Olur’u çerçevesinde İl Müdürlüğünün yerinde muayene giderleri hesabında kalan bakiyeden karşılanmasının talimatlandırıldığını,
Bu talimata istinaden ilde 09-13 Şubat 2015 tarihleri arasında yapılan çapraz denetimlerde; İl Müdürlüklerinden ve Bakanlıktan gelen görevli 19 denetim personelinin konakladığı … öğretmenevine yemek ve içecek bedeli olarak ...TL ödeme yapıldığını, … … Balık Gıda-İnş Pet.Nak.Ith.lhr.San.ve Tic.Ltd.Şti'ne ise denetim sonu değerlendirme toplantısı yemek bedeli olarak …TL olmak üzere tamamı yerinde muayene giderleri hesabından Bakan Olur’u doğrultusunda harcama usullerine uygun olarak, izlenebilirliği olacak şekilde ödendiğini,
Yukarıda hususlara ilave olarak;
Türk Dil Kurumunun resmi internet sitesinde "İaşe ve İbate” nin sözlük anlamının “Yedirip içirme ve barındırma” olarak belirtildiğini, çapraz denetim sonu değerlendirme toplantısında verilen yemek bedeli olan ve … Balık Gıda-lnş Pet.Nak.Ith.lhr.San.ve Tic.Ltd.Şti’ne ödenen …TL ile … Öğretmen Evine yemek ve içecek bedeli olan …TL’nin Bakanlığın ... tarih ve ... sayılı Olur’unda belirtilen “iaşe ve ibate” bedeli olarak değerlendirilmesini,
Banka hesaplarına yatırılan ölçü ve tartı aletlerinin yerinde muayenesinde elde edilen bedellerin kamu kaynağı ve kamu geliri olduğu konusunun ise tartışmalı olduğunu, yapılan tahsilatlar bütçeye gelir olarak kaydedilmese de, elde edilen gelirlerin ilgili bankalarda açılan hesaplarda bulunduğunu, harcamaların ise yapılan denetimde görüldüğü üzere ölçü ayar hizmetlerinin yerine getirilmesinde fiş, fatura gibi denetime uygun kanıtlayıcı belgelerle kayıt altına alındığını,
Bu bedeller ölçü ve tartı aleti kullanıcıları olan kişi ve kurumlar tarafından ödendiğinden, bir başka deyişle Devlet Bütçesinden İl Müdürlüğüne aktarılan bir bütçe olmadığından Devlet'e ek bir külfet yüklemediğini dolayısıyla da kamu zararı oluşturmadığını,
Ayrıca; yine yukarıda belirtmiş olduğu Bakanlık … Genel Müdürlüğünün ... tarih ve B.14.Û.MSG.0.12,00-020/... sayılı yazısında özetle;
"çapraz denetimlerde görevlendirilecek personelin konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahının üzerindeki farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin Bakanlık Makamından alınan ... . tarihli ve ... sayılı Bakanlık Makamı Olur’u ile teşkil ettirilen ve İl Müdürlüklerinin yerinde muayene giderleri hesabında kalan bakiyelerden karşılanmasının uygun olacağının düşünüldüğü, konuyla ilgili olarak Hukuk Müşavirliğinden alınan ... tarihli ve ... sayılı yazıda, söz konusu giderlerin ... . tarihli ve ... sayılı Bakanlık Makamı Oluru ile teşkil ettirilen ve İl Müdürlüklerinin yerinde muayene giderleri hesabında kalan bakiyelerden karşılanmasının uygun olacağı yönündeki Genel Müdürlük görüşüne iştirak edildiği, bunun Bakanlık Makamından alınacak bir Olur ile yapılması gerektiği” hususlarının ifade edildiğini,
Sorgu metninde belirtilen fatura-fiş tarihi, numarası ve miktarları tespit edilen diğer ödemelerin, ilgili ödenek kaleminde ihtiyaç anında ödenek bulunmadığından, ödeme yapılacak kişi ve kurumların bekletilmesine ve mağduriyetine mahal verilmemesi, kamu otoritesi ve saygınlığının korunması amacıyla Bakanlığın ... . tarihli ve ... sayılı Olur’una istinaden ödendiğini,
Diğer taraftan; 6085 sayılı Kanunun 2 nci maddesinde kamu zararı kavramının 5018 sayılı Kanuna atıf yapılarak tanımlandığını, 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde “kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” denildiğini,
Aynı maddenin ikinci fıkrasında da kamu zararının belirlenmesinde;
- İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
- Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
- Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
- İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
- İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
- Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması, hususlarının esas alınacağının belirtildiğini,
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte ise kamu zararının; “Mevzuata aykırı karar, işlem, eylem veya ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıyla doğan zarar.” şeklinde tanımlandığını,
Aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde ise kamu zararının belirlenmesinde;
- Yapılan iş, alınan mal veya hizmet karşılığı olarak ilgili mevzuatında belirtilen ya da mevzuatında öngörülen karar, onay, sözleşme ve benzeri belgelerde belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,
- İlgili mevzuatında öngörülen haller dışında, iş yaptırılmadan, mal veya hizmet alınmadan önce ödeme yapılması,
- Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
- İlgili mevzuatı gereğince görevlendirilen komisyon veya kişilerce rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla iş yaptırılması, mal veya hizmet alınması,
- Kamu idarelerine ait malların kiraya verilmesi, tahsisi, yönetimi, kullanımı ve elden çıkarılması işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
- Görevlilere teslim edilen taşınırların zarara uğraması,
- İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması,
- Kamu idaresinin yükümlülüklerinin mevzuatına uygun bir şekilde yerine getirilmemesi nedeniyle kamu idaresine faiz, tazminat, gecikme zammı, para cezası gibi ek malî külfet getirilmesi,
- Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
hususlarının esas alınacağının belirtildiğini,
Nitekim Danıştay 2. Dairesinin 21/11/2011 tarihli ve E.2011/... 531, K.2011/5633 sayılı kararında:
“5018 sayılı Kanunun "Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde;
“Kamu zararı, mevzuata aykırı karar, işlem, eylem veya ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde:
a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması.
b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,
c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması,
d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,
e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması.
f) (5436 sayılı Kanunun ... uncu maddesinin c/9 fıkrası ile çıkarılan bend)
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması, esas alınır.
Yukarıdaki maddenin birinci fıkrasında kamu zararı tanımı yapılmış, ikinci fıkrada ise birinci fıkrada tanımlanan hususların geçerli sayılacağı haller belirlenmiştir. Bu itibarla 5018 sayılı Kanuna göre kamu zararı sayılan halleri belirlemek için anılan maddenin ikinci fıkrasına bakmak gerekecektir.
İkinci fıkrada yer alan bentler birlikte değerlendirildiğinde ise, 5018 sayılı Kanunun kamu zararı kapsamının: kamu kaynakları kullanılarak piyasadan mal ve hizmet satın alınması sırasında fazla ödeme yanılması, idarenin gelirlerinin tahsili sırasında mevzuata aykırı davranılması ve mevzuatta öngörülmeyen bir ödeme yapılması suretiyle yol açılan zararla sınırlı olduğu anlaşılmaktadır.” denildiğini,
Söz konusu Danıştay kararında da belirtildiği üzere kamu zararının tespitinde;
- Kamu kaynaklan kullanılarak piyasadan mal ve hizmet satın alınması sırasında fazla ödeme yapılması.
- İdarenin gelirlerinin tahsili sırasında mevzuata aykırı davranılması.
- Mevzuatta öngörülmeyen bir ödeme yapılması suretiyle zarara yol açılması hususlarına hasren inceleme yapılacak ve bu sayılan hususlar gözetilerek kamu zararının meydana gelip gelmediği tespit edilecektir, vurgusunun yapıldığını,
İlam maddesine konu harcamanın yemek ve içecek olarak değerlendirilmemesini, İlde yapılan denetimin sonuçlarının değerlendirildiği, rapor haline getirildiği toplantıdaki son gün, öğle vaktinde zorunlu olduğu düşünülen bir toplantı gideri harcaması olarak değerlendirilmesini ve kamu zararı tablosunda belirtilen … TL’ye ilişkin tazmin hükmünün kaldırılmasını istemiştir.
Başsavcılık mütalaasında;
“… İlamda da belirtildiği üzere, 6245 sayılı Harcırah Kanununun; ‘‘Harcırahın unsurları’’ başlıklı 5 inci maddesinde; yol masrafı ve yevmiyenin harcırahın unsurları olduğu, ‘‘Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)’’ başlıklı 14’üncü maddesinde; muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı, yevmiye ile hamal, bagaj ve nakil vasıtası masrafının verileceği, belirtilmektedir. Dolayısıyla bir hizmetin ifası için geçici görevle memuriyet mahalli dışında görevlendirilecek personele yapılabilecek olan ödemeler Kanun da sayılanlarla sınırlıdır. Dolayısıyla İl’de 09-13 Şubat 2015 tarihleri arasında gerçekleştirilen çapraz denetime katılan ve harcırahı (yol masrafı ve yevmiye) Bakanlık bütçesinden karşılanan personele ayrıca yemek masrafının ödenmesi mümkün değildir.
Yine 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununun ‘‘Yerinde muayene giderleri ’’başlıklı 19 uncu maddesinde; “Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından karşılanır’’ denilmektedir.
Söz konusu madde gereğince; yerinde muayene giderleri hesabının, ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri için kullanılacağı açıktır. Dolayısıyla Harcırah Kanunu hükümlerine aykırı olan ödemenin, 3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine de aykırı olduğu görülmektedir.
Bu nedenlerle talebin reddedilerek Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” denilmiştir.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
6245 sayılı Harcırah Kanununun; “Harcırahın unsurları” başlıklı 5 inci maddesinde; yol masrafı ve yevmiyenin harcırahın unsurları olduğu,
“Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinde; muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı, yevmiye ile hamal, bagaj ve nakil vasıtası masrafının verileceği, belirtilmiştir.
Bu hükümler gereği, çapraz denetime katılan Bakanlık personelinin harcırahının (yol masrafı ve yevmiyesinin) Bakanlık bütçesinden karşılandığı anlaşılmaktadır. Buna rağmen çapraz denetim için İl’e gelen personelin ayrıca yemek masrafının ödenmesi mümkün değildir.
Yine 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununun “Yerinde muayene giderleri” başlıklı 19 uncu maddesinde;
“Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenir. İhbar üzerine yapılan muayenelerde yolluk ve giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır.” denilmiştir.
Söz konusu madde hükmü gereğince; yerinde muayene giderleri hesabının, ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri için kullanılacağı açıktır. Dolayısıyla yukarıda açıklandığı üzere Harcırah Kanunu hükümlerine aykırı olan ödemenin, 3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine de aykırı olduğu görülmektedir.
Dilekçede; yapılan ödemenin yerinde muayene giderleri hesabından karşılandığı, İl Müdürlüğünce ayrı bir banka hesabında toplanan söz konusu paranın, kamu geliri niteliğinde olmadığı, dolayısıyla bu hesaptan yapılacak harcamanın kamu zararı doğurmayacağı ileri sürülse de; 5018 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine göre, kamu kaynağı kavramı; borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü değerleri ifade etmektedir. 3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi ile Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliğinin 16 ncı maddesi gereği yerinde muayene giderleri için belediye, kişi veya kuruluşlardan tahsil edilen ücretler, her ne kadar muhasebe kayıt sistemi içerisine alınmamış olsa da, kamu bankalarında Bakanlık tarafından açtırılan hesaplarda yer aldığından bu yönüyle kamu kaynağını oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu kaynaktan mevzuatın öngörmediği harcamanın yapılması kamu zararı olarak adlandırılacaktır.
5018 sayılı Kanunun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde; Kamu zararı; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmış ve kamu zararının belirlenmesinde; mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılmasının esas alınacağı belirtilmiştir. O halde, 6245 sayılı Kanunda ve 3516 sayılı Kanunda öngörülmediği halde, Bakanlıktan harcırah alarak geçici görevli olarak gelen personelin, ayrıca yemek masrafının ödenmesi mevzuata aykırıdır.
Diğer taraftan;
… Bakanlığı … Genel Müdürlüğünce “Yerinde Muayene Giderleri” konusunda Bakanlık Makamına sunulan ve ... tarih ve ... sayılı Bakanlık Oluru verilen yazıda;
“Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayenelerine ilişkin giderler, 3516 sayılı Ölçüler Ve Ayar Kanununun 19 uncu maddesi ile düzenlenmiş olup söz konusu madde de; “Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenir. İhbar üzerine yapılan muayenelerde yolluk ve giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır.” denilmektedir. Yine, söz konusu Kanuna dayanılarak çıkarılmış olanÖlçü Ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliğinin 16 ncı maddesinde ise; “Periyodik Muayene için 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yolluklar ile muayenelerde gerekli olan araç ve malzemenin taşıma ücretleri, periyodik muayene yapılmak üzere gidilen yerdeki ölçü ve ölçü aletleri sahiplerince ödenir. (Bunlar belediye, kişi veya kuruluşlardır)” denilmektedir.
Gerek Kanunda gerek ilgili Yönetmelikte yerinde muayene giderlerinin muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenmesinin belirtilmesine rağmen, bu giderlerin nasıl ve ne şekilde tahsil edileceğine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.
…Uygulama birliğinin sağlanması ve ihtilafların önlenmesi açısından yerinde muayene gideri olarak;
…
tutarında ücret alınması,
…
Yerinde muayene giderlerinin il müdürlüklerince; Ziraat Bankası, Halk Bankası veya Vakıflar Bankası nezdinde bu amaçla açılacak bir hesaba yatırılması,
Söz konusu hesapta toplanacak paranın;
-Muayeneyi yapan memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilerek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretlerinin ödenmesinde,
-Ölçüler ve ayar hizmetleri için temin edilen araçların kullanımına ilişkin hizmet satın alınması veya diğer yollarla temin edilecek personelin harcırah giderlerinin karşılanmasında,
-Bu giderlerin karşılanmasından sonra kalan paranın; muayene için gerekli araç ve gereçlerin tamir, bakım ve kalibrasyonları ile araçların yakıt giderleri ve konu ile ilgili demirbaş ve kırtasiye satın alımlarında
Kullanılması hususlarına …” denilmiştir.
… Genel Müdürlüğünce “Çapraz Denetimlerde Konaklama Bedeli” konusunda Bakanlık Makamına sunulan ve ... tarih ve ... sayılı Bakan Oluru verilen yazıda ise;
“Genel Müdürlüğümüz tarafından, akaryakıt kaçakçılığından doğan vergi kaybı ile tüketicinin hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla diğer illerden araç ve eleman temin edilmesi suretiyle akaryakıt ve LPG otogaz istasyonlarına yönelik olarak çapraz denetimler yapılmaktadır.
…
Denetimlerde hedeflenen amaca ulaşılabilmesi için görevlendirilen personelin birlikte konaklaması büyük önem arz etmektedir. Bahse konu denetimin yapılacağı illerde bulunan mevcut misafirhanelerin konaklama imkanlarının sınırlı olması ve mevcut otel ücretlerinin personele verilen günlük konaklama bedelinin üzerinde bulunması nedeniyle denetimde görevlendirilecek personelin konaklamalarında da sıkıntı çekileceği düşünülmektedir. Bu sebeple yapılacak çapraz denetimlerde görevlendirilecek personelin otelde konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahının üzerindeki farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin Makamınızdan alınan 01.09.20... tarihli ve ... sayılı Bakanlık Makamı Oluru ile teşkil ettirilen ve il müdürlüklerinin “yerinde muayene giderleri” hesabında kalan bakiyelerden karşılanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.
Konuyla ilgili olarak Hukuk Müşavirliğimizden alınan ... tarihli ve ... sayılı yazıda da, söz konusu giderlerin 01.09.20... tarihli ve ... sayılı Bakanlık Makamı Oluru ile teşkil ettirilen ve il müdürlüklerinin “yerinde muayene giderleri” hesabında kalan bakiyelerden karşılanmasının uygun olacağı yönündeki Genel Müdürlüğümüz görüşüne iştirak edildiği, ancak Bakanlık Makamından alınacak bir Olur ile yapılması gerektiği şeklinde ifade edilmiştir.
Bu bağlamda; çapraz denetimlerde görevlendirilecek personelin otelde konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahının üzerinde oluşan fark ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin il müdürlüklerinin “yerinde muayene giderleri” hesabında kalan bakiyeden karşılanması hususunda uygun görüşle olurlarınızı arz ederim.” denilmiştir.
Buna bağlı olarak uygulamadaki sürecin ise;
Başbakanlığın 11.... .2007 tarihli ve 2007/25 sayılı Ulusal Marker Uygulaması Genelgesi ile petrol ve lpg piyasasında ulusal marker denetimlerine başlandığı, bu denetimlerin sahada gerçekleştirilmesi için ulusal marker saha kontrol cihazlarının Bakanlığa tahsis edildiği, Bakanlık ile EPDK arasında 28.06.2006 tarihinde “Petrol Piyasası ve LPG Piyasasında Yapılacak Denetimlere İlişkin İşbirliği Protokolü”nün imzalandığı ve söz konusu Protokol kapsamında denetimlerin yapıldığı,
11.01.1989 tarihinde yürürlüğe giren 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununun “Yerinde Muayene Giderleri” başlıklı 19 uncu maddesinde;
“Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenir. İhbar üzerine yapılan muayenelerde yolluk ve giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır.” denildiği,
Madde hükmünde yerinde muayene giderlerinin muayene isteğinde bulunanlar tarafından karşılanması gerektiği belirtilmesine rağmen bu giderlerin nasıl tahsil edileceğine ve ne şekilde harcanacağına dair bir açıklık bulunmadığı, bu sebeple uygulama birliğinin sağlanmasını teminen, taşıma ücretleri standart fiyatlandırılarak, yolluklar ile beraber tahsil edilecek tüm ücretlerin İl Müdürlüğü nezdinde kamu bankasında açılacak hesaba yatırılması için 01.09.20... tarih ve ... sayılı Bakan Olur’unun çıkarıldığı ve böylece 81 ilde “Yerinde Muayene Giderleri Hesabı” nın oluşturulduğu,
2012 yılından itibaren akaryakıt istasyonlarında yapılan çapraz denetimlerin yoğunlaştığı ve 81 ilde denetimin gerçekleştiği, çapraz denetimlere, ölçü ve ayar memurlarının yanı sıra İl Emniyet Müdürlüğü ve İl Jandarma Komutanlığına ait çok sayıda personelin de katıldığı, denetime katılan memurların aynı yerde konaklaması, ölçü ayar cihazı donanımlı araçların park edilmesi, toplantı salonunun kullanılması gibi ihtiyaçların kamu misafirhanelerince karşılanamaması sebebiyle bu hizmetlerin otellerden alınmasına karar verildiği, ancak memurların harcırahlarının otel konaklaması için yeterli olmadığı görüldüğünde; çapraz denetimde görevli memurların otelde konaklamalarının sağlanması amacıyla ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahının üzerinde oluşan farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin il müdürlüklerinin “Yerinde Muayene Giderleri Hesabı”nda kalan bakiyeden karşılanması için ... tarihli ve ... sayılı Bakan Olur’unun çıkarıldığı,
şeklinde geliştiği görülmektedir.
Bakanlık ve Genel Müdürlük tarafından il müdürlüklerine gönderilen talimat yazıları incelendiğinde;
... tarih ve ... sayılı Bakanlık Olur’unda ve bu Olur’a istinaden Genel Müdürlük Makamınca düzenlenen talimat yazısında; çapraz denetimde görevlendirilecek personelin ibate ve iaşe bedelinin günlük harcırahın üzerinde oluşan farkı ile denetimde kullanılacak araçların park ücretlerinin yerinde muayene giderleri hesabından ödeneceğinin 81 İl Müdürlüğüne bildirildiği, İl Müdürlüklerinde de Bakanlığın talimat yazılarına göre işlem tesis edildiği anlaşılmaktadır. Bakanlık İl Müdürlerinin, … Taşra Teşkilatı Yönetmeliğinin 5 ve 8 inci maddelerine göre görevlerini, merkez teşkilatı ile işbirliği içinde Bakanlık talimatlarına uygun olarak yürütmesi gerektiğinden Bakanlığın yazılı talimatını yerine getirmek durumunda olan İl Müdürlerine bu nedenle sorumluluk yüklenemeyecektir.
Sonuç olarak; ilama konu harcamalar, ... tarih ve ... sayılı Bakan Olur’u ve Genel Müdürlük talimat yazılarına istinaden yapıldığından bu süreçte yer alanların sorumluluğunun tespiti için 243 sayılı ilamın 111 inci maddesi ile … TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün sorumluluk yönünden bozulmasına ve dosyanın ilgili Daireye gönderilmesine,
(Üyeler …,…,… ilam hükmünün tasdiki gerekir, yönündeki aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı,
Üye …, tazmin hükmünün kaldırılması gerekir, yönündeki azınlık görüşüne karşı)
6085 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi hükmü gereğince Başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış olması suretiyle,
Karar verildiği 14.11.2018 tarih ve 45321 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
KARŞI OY GEREKÇESİ
(Üyeler …,…,…;
“6245 sayılı Harcırah Kanununun; “Harcırahın unsurları” başlıklı 5 inci maddesinde; yol masrafı ve yevmiyenin harcırahın unsurları olduğu,
“Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinde; muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı, yevmiye ile hamal, bagaj ve nakil vasıtası masrafının verileceği, belirtilmiştir.
Bu hükümler gereği, çapraz denetime katılan Bakanlık personelinin harcırahının (yol masrafı ve yevmiyesinin) Bakanlık bütçesinden karşılandığı anlaşılmaktadır. Buna rağmen çapraz denetim için İl’e gelen personelin ayrıca yemek masrafının ödenmesi mümkün değildir.
Yine 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanununun “Yerinde muayene giderleri” başlıklı 19 uncu maddesinde;
“Ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri, muayene isteğinde bulunanlar tarafından ödenir. İhbar üzerine yapılan muayenelerde yolluk ve giderler Bakanlık bütçesinden karşılanır.” denilmiştir.
Söz konusu madde hükmü gereğince; yerinde muayene giderleri hesabının, ölçü ve ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde yapılacak muayeneleri için görevlendirilecek memurların 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre tahakkuk ettirilecek yollukları ile muayene için gerekli araç ve gereçlerin taşıma ücretleri için kullanılacağı açıktır. Dolayısıyla yukarıda açıklandığı üzere Harcırah Kanunu hükümlerine aykırı olan ödemenin, 3516 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine de aykırı olduğu görülmektedir.
5018 sayılı Kanunun “Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde; Kamu zararı; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmış ve kamu zararının belirlenmesinde; mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılmasının esas alınacağı belirtilmiştir. O halde, 6245 sayılı Kanunda ve 3516 sayılı Kanunda öngörülmediği halde, Bakanlıktan harcırah alarak geçici görevli olarak gelen personelin, ayrıca yemek masrafının ödenmesi mevzuata aykırıdır. Bu nedenle tazmin hükmünün tasdiki gerekir.”
Üye …;
“Bakanlık tarafından İl Müdürlüklerine; çapraz denetime katılan muayene memurlarının aynı yerde konaklaması, konaklanan yerin toplantı salonlarının kullanılması ve özel donanımlı denetim araçlarının park edilmesi ihtiyaçlarının temini için otellerden hizmet alımı yapılmasına ilişkin olarak yazılı talimat verildiği, İl Müdürlükleri tarafından söz konusu ihtiyaçların hizmet satın alınması yoluyla karşılandığı, bedelinin de İl Müdürlükleri nezdindeki yerinde muayene giderleri hesabından ödendiği görülmüştür.
Uygulamanın petrol ve lpg piyasasında yapılan çapraz denetime ilişkin olarak yerinde muayene giderleri hesabından yapılan harcamanın, sadece muayene memurlarının Harcırah Kanununda belirlenen tutarları aşan konaklama gideri farklarından ibaret olmadığı, Bakanlık İl Müdürlüklerince, muayene memurlarının aynı yerde konaklamasının sağlanmasının yanı sıra konaklanan yerin toplantı salonlarının kullanılması ve özel donanımlı denetim araçlarının park edilmesi için 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin (d) bendi çerçevesinde otellerden hizmet alımı yapılması şeklinde olduğu görülmüştür.
Diğer yandan, petrol ve lpg piyasasına yönelik çapraz denetimin gerçekleşmesi ile kamu menfaatinin sağlandığı, denetimin gerektirdiği masrafların da İl Müdürlüklerinin yerinde muayene giderleri hesabında biriken kaynaktan karşılandığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, Bakanlık tarafından gerçekleştirilen çapraz denetime katılan muayene memurlarının konaklama gideri farkları ile denetimin gerektirdiği diğer ihtiyaçların karşılanması için yerinde muayene giderleri hesabından ödenmesi hususunda kamu zararı oluşmadığı görüldüğünden tazmin hükmünün kaldırılması gerekir.”)