Konu: Yiyecek yardımı.

209 sayılı İlamın 2. Maddesi ile, Belediye personeline yiyecek yardımının, 4734 sayılı Kanun kapsamında açık ihale usulü ile ihale edilerek para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılması suretiyle ... TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Harcama yetkilisi ..., gerçekleştirme görevlisi ..., ihale komisyon başkanı Dr. ..., ihale komisyon üyeleri ..., ..., ..., ... ile ... göndermiş oldukları ortak imzalı temyiz dilekçelerinde;

Belediye bünyesinde istihdam edilen memur ve sözleşmeli personelin öğle yemeğinin, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesine (açık ihale) göre ihale edildiğini, ihalenin ... A.Ş.’nin uhdesinde kaldığını,

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 212’inci maddesine dayanılarak çıkarılan 86/11220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’nin 2’nci maddesinde; “Bu yönetmelik, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında uygulanır.”, 3’üncü maddesinde; “Yiyecek yardımı yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım karşılığında nakden ödemede bulunulmaz.”, 4’üncü maddesinde; “Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yansını aşmamak üzere, bu yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır. Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır. Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 Sayılı Bazı Kamu Personeline Tayin Bedeli Verilmesi Hakkında Kanuna göre tayin bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu Yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde, yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.”, 9’uncu maddesinde; “Bu Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin uygulanmasında, kurum kadrolarında olup, yemek servisinde görevlendirilen personel giderleri, kira, amortisman, su, elektrik ve havagazı giderleri yemek maliyetine dahil edilmez.” denmek suretiyle yemek yardımının nasıl yapılacağının belirlendiğini,

Aynı Yönetmeliğin, “Yardımın Şartları” başlıklı 5’inci maddesinde, "Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir.

Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz," hükmüne yer verildiğini,

Memurların öğle yemeği ihtiyacının, yemek ihalesi sonucunda ihaleyi kazanan yemek firmasından karşılandığını, her ay düzenlenen hak edişler ile ay içinde yemek yiyen memurların fiilen çalıştığı iş günü sayısı dikkate alınarak, bu rakam üzerinden adı geçen firmaya ödeme yapıldığını,

Gerek Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin yukarıdaki maddeleri gerekse Belediye bütçesine ödenek konarak yemek verme şeklinde ihale yapılmasının kanun ve yönetmelikteki amaca uygun olduğunu, memurlara verilecek yiyecek yardımının %50’sine mukabil olarak 2017 yılı Belediye bütçesine ... TL ödenek konulduğunu ve söz konusu ödeneğin ... TL’sinin kullanılmış olup ödeneğin aşılmadığını,

... Büyükşehir Belediyesi, ... merkez ve ilçeleri (köyler dahil) olmak üzere il merkezinin tamamına, 6.887 kilometrelik alana ve 9 İlçe ile 498 köye (mahalleye) hizmet ettiğini, bu hizmetlerin 769 personel tarafından verildiğini, 52 personelin ilçe merkezinde, 160 teknik personelin ise arazi çalışmalarında bulunmak üzere arazide, 147 itfaiye ile 120 zabıta personelinin ise 24 saat esasına göre il sınırları içerisinde hizmet ettiğini, başka bir deyişle ... Büyükşehir Belediyesi’nin belirli bir noktada değil de il merkezinin tamamında, her noktasında hizmet verdiğini, yemek hizmetlerin doğrudan Belediye tarafından verilmesinin, öncelikle dokuz ilçe olmak üzere hizmet alanlarının tamamında yemekhane kurulması ve yemek hizmetinin buralardan verilmesi gibi bir sonuç ortaya çıkaracağını, bu durumun hayatın olağan şartlarında mümkün görülmediğini,

Ana Hizmet binası dışındaki hizmet faaliyetleri bünyesinde kurulan hizmet alanlarının;

... İl Merkezi - ... İlçe Merkezi arası 51 km uzaklıkta (1 Adet Hizmet Binası, 1 Adet Konteynır 10 Personel), ... İl Merkezi - ... İlçe Merkezi 72 km uzaklıkta (1 Adet Hizmet Binası, 1 Adet Konteynır 6 Personel), ... İl Merkezi - ... İlçe Merkezi 90 km uzaklıkta (1 Adet Hizmet Binası, 1 Adet Konteynır 6 Personel), ... İl Merkezi - ... İlçe Merkezi 67 km uzaklıkta (1 Adet Konteynır 6 Personel),

... İl Merkezi - ... İlçe Merkezi 20 km uzaklıkta (1 Adet Konteynır 11 Personel),

... İl Merkezi - ... İlçe Merkezi 38 km uzaklıkta (1 Adet Konteynır 5 Personel),

... İl Merkezi - ... İlçe Merkezi 67 km uzaklıkta (1 Adet Konteynır 8 Personel),

ayrıca mezarlıklar, itfaiye birimleri, zabıta birimleri, toplu taşıma hizmet birimleri, park - bahçe ve sosyal tesislerin vs. şehrin ihtiyaç duyulan her noktasında faaliyet gösterdiğini, bazı faaliyetlerin 24 saat esasına göre kesintisiz olarak yapıldığını,

“Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı konulan ödenek memurlara yemek vermek üzere yemek servisi, yardım sandığı, dernek ve bu mahiyette kuruluşa ödenir." hükmü karşısında, Belediyenin mevcut yemek yardımı uygulamasını, yönetmeliğin “Yemek servisi, yardım sandığı, dernek ve bu mahiyetteki kuruluşa ödenir.” hükmü çerçevesinde değerlendirilmesi gerekliliğinin, hukuk prensibi olan “Kanunların geniş yorumu” ilkesinin bir gereği olduğunu, memurlara yemek verilmesinin kanunda öngörülmüş bir hak olduğunu, bu hakkın bir şekilde yerine getirilmesi gerektiğini, bazı memurların yemekhane hizmetlerinden faydalanırken, diğer bir kesimin yemek yardımından yararlanamayacak olması durumunda söz konusu memurların bu haktan mahrum bırakılması gibi eşitlik ilkesine aykırı bir durumun söz konusu olacağı göz önüne alındığında, yapılan uygulamanın memur lehine değerlendirilerek kabul edilmesi gerektiğini,

Belediyenin personele yemek yardımını ihale ile bir firmaya vermesindeki amacın; Belediyeye düşen %50’lik maliyetin daha aşağılara çekilmesi olduğunu, başka bir deyişle kamu zararının önlendiğini, kamu yararı sağlandığını, ayrıca, memurlara yapılacak yemek yardımının ihale yapılmak suretiyle verilmesi ile birlikte, Yönetmeliğin 5. ve 9. maddelerindeki yemek servisinde görevlendirilecek personel giderleri, su, elektrik, doğalgaz, demirbaş yenileme, amortisman gibi giderlerin kurum tarafından karşılanması gerekirken bu giderlerden de tasarruf edildiğini, memurların ve sözleşmeli personelin, öğle yemeği yardımının devlet tarafından yapılmadığı, ancak yemek verilmesi için yer temini bulunması şartı konulduğu varsayımında, yukarıda değinildiği üzere memurlara ve sözleşmeli personele yemekhane temini için işyerlerin kiralanması ya da yemekhane hizmet binalarının yapılması gerektiğini, ... ilindeki gayrimenkullerin kiralama ya da satın alma ücretleri dikkate alındığında yukarıda kamu zararı olarak beyan edilen meblağdan çok daha yüksek bir ücretle işyerlerinin kiralanacağı veya satın alınacağı aşikar olup, memur ve sözleşmeli personele yemekhane binaları temin edilmek suretiyle yemek yardımı yapılması için en az on iki tane iş yerinin temin edilmesi gerektiği göz önüne alındığında memurlara ve sözleşmeli personele ödenen yemek yardımının belki beş katı fiyatından daha yüksek bir giderin söz konusu olacağını, yemekhanede oluşabilecek iş kazaları, aynı zamanda memurların yemekhane geliş ve gidiş servis ücretleri, (servis işleri idarenin araçları tarafından yapılması durumunda araç personel giderleri, araç amortisman giderleri, aracın bakım onarım giderleri, araçların her türlü vergi giderleri, lastik giderleri veya araçların kiralama yoluyla temin edilmesi durumunda araç kira giderleri v.b.) zaman kaybı, yemekhanede çalıştırılacak personel giderlerinin de söz konusu olacağını, her iki durumda da memura yemek yardımı yapılmakta olup doğrudan yemekhane kurulmak suretiyle yemek verilmesi durumunda ise kamuya maliyet olarak fazladan bir sürü yük getireceğini,

Bu şekilde yapılan yemek yardımının daha ucuz maliyetli bir gider olduğunun açıkça görüldüğünü, ayrıca ülkemizde başta belediyeler ve il özel idarelerinde memurların öğle yemeği giderinin bu şekilde yapıldığını ve her yıl bu giderlerin bir sorun olarak ortaya çıktığı ve bununla ilgili bir yasal düzenleme yapılmadığı, diğer bir hususun ise yemek servisinde görevlendirilecek personel giderleri, su, elektrik, doğalgaz, demirbaş malzemesi alımı ve yenilemesi, gıda mühendisi çalıştırma zorunluluğu gibi giderlerin hesaplanması durumunda yemek yardımı maliyetinin daha da pahalıya mal olacağının dikkate alınması gerektiğini,

memurlara ve sözleşmeli personele yemekhane binaları temin edilmek suretiyle yemek yardımı yapılması durumunda, kurum tarafından karşılanması gereken mezkûr giderlerden de tasarruf edildiğinin göz ardı edilmemesi gerektiğini, 

Yukarıda yer alan açıklamalar, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında yer alan “eşitlik ilkesi” ve ilgili mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; memurlara ve sözleşmeli personele verilen öğle yemeği yardımının; 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ihale edilerek (YEMEK KARTI) şeklinde verilmesi, verilen bu yemek kartı ile kesinlikle nakit para ödemesi yapılmadığı, sistemin buna müsaade etmediği, memurlara ve sözleşmeli personele sadece yemek yardımı yapılmış olması, yapılmış olan bu işlemle yemekhanelerde yemek verilme şekli ile karşılaştırıldığında çok daha tasarruflu bir yöntem olması nedenleriyle, kurum tarafından yapılan hizmet alımının kamu zararına sebebiyet verilmediğinin açıkça anlaşıldığını,

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin, 10 Şubat 2018 tarihli ve 30328 Sayılı Resmî Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdiğini, sorguya alınmış olan yemek yardımının ise 2017 yılına ait olduğunu, Sayıştay’ın görüşü alınarak hazırlanan mezkûr Yönetmeliğin 3’üncü maddesinde bu yönetmeliğin yayımı tarihinde yürürlüğe gireceğinin belirtildiğini, bu yönetmeliğin hükümlerinin, 2017 yılı için uygulanma imkanının bulunmadığını, söz konusu mevzuat değişikliğinin yürürlük tarihinden sonra yemek kartı verilmesi uygulamasına son verildiğini,

Öte yandan yapılan ihalenin bedelinin ... TL olup bu miktarın %50 sinin memurlar tarafından kalan %50’sinin ise Belediye tarafından ödendiğini, yapılan hak ediş ödemesinin (gerçekleşme durumuna göre) ... TL olduğunu, idare tarafından yapılan ödeme tutarı kadar miktarın da memur personelin ödeme sorumluluğunda olduğunu, başka bir deyişle yemek yardımının %50'sini Belediyenin ve %50‘sinin ise memurlar tarafından ödendiğini,

Bu doğrultuda ... TL sözleşme bedelinin yarısının kurumca ödenmesinin kabul edildiğini ve sözleşmenin diğer yarısının ise ilgili personelden adı geçen firma tarafından tahsil edilerek yüklemelerin yapılacağına ilişkin ilgili firmanın, sözleşme tarihinde düzenlenmiş olduğu, kabul yazısının da ilişikte sunulduğunu; kurumca kamu zararına neden olunmadığının açıkça görüldüğünü, (EK:1)

Yine ihale komisyonu üyesi olmayan memurlara sehven tazmin çıkarıldığını, söz konusu memurlarca (..., ..., ...) kararın bu gerekçe ile temyiz edildiğini, bu hususun da değerlendirilerek, adı geçen memurlar bakımından tazmin hükmünün kaldırılması gerektiğini,(EK-3)

Kaldı ki ihale komisyon üyeleri de söz konusu ihaleye ilişkin mevcut bilgi ve belgeler doğrultusunda yasal mevzuat çerçevesinde görevlerini yapmış olup, sorumluluklarının ihale kararını alıncaya kadar olduğunu, İhalenin teknik şartnamesinde yemek fişi verileceğine dair açık bir hüküm bulunmadığı ve ihalenin uygulanmasına yönelik hiçbir aşamada ihale komisyonunun görevinin bulunmadığı hususunun da dikkate alınması ile ihale komisyon üyelerine çıkarılan tazmin hükmünün de kaldırılması gerektiğini, 

Ayrıca; İhale komisyon üyelerinin görev ve yetkilerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 6. Maddesinde açıkça belirtildiğini, söz konusu maddede;

“İhale yetkilisi, biri başkan olmak üzere, ikisinin ihale konusu işin uzmanı olması şartıyla, ilgili idare personelinden en az dört kişinin ve muhasebe veya malî işlerden sorumlu bir personelin katılımıyla kurulacak en az beş ve tek sayıda kişiden oluşan ihale komisyonunu, yedek üyeler de dahil olmak üzere görevlendirir.

(Değişik ikinci fıkra: 30/7/2003-4964/5 md.) İhaleyi yapan idarede yeterli sayı veya nitelikte personel bulunmaması halinde, bu Kanun kapsamındaki idarelerden komisyona üye alınabilir.

Gerekli incelemeyi yapmalarını sağlamak amacıyla ihale işlem dosyasının birer örneği, ilan veya daveti izleyen üç gün içinde ihale komisyonu üyelerine verilir.

İhale komisyonu eksiksiz olarak toplanır. Komisyon kararları çoğunlukla alınır. Kararlarda çekimser kalınamaz. Komisyon başkanı ve üyeleri oy ve kararlarından sorumludur. Karşı oy kullanan komisyon üyeleri, gerekçesini komisyon kararına yazmak ve imzalamak zorundadır.

İhale komisyonunca alınan kararlar ve düzenlenen tutanaklar, komisyon başkan ve üyelerinin adlan, soyadları ve görev unvanları belirtilerek imzalanır.”

hükümlerinin yer aldığını,

İhale komisyon üyelerinin ihalenin usulü, bütçesi, ihtiyaç olup olmadığını belirleme yetkisi bulunmayıp ihale komisyonu üyeleri, komisyona gelen ihalenin en şeffaf ve uygun fiyatı sonuçlandırmakla görevli olduklarını,

Yine 4734 Kamu İhale Kanunu’nun görevlilerin ceza sorumluluğu başlıklı 60’ıncı maddesinde;

“İhale yetkilisi ile ihale komisyonlarının başkan ve üyeleri ile ihale işlemlerinden sözleşme yapılmasına kadar ihale sürecindeki her aşamada görev alan diğer ilgililerin; 17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulunduklarının, görevlerini kanuni gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmadıklarının, taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde, haklarında ilgili mevzuatları gereğince disiplin cezası uygulanır. Ayrıca, fiil veya davranışlarının özelliğine göre haklarında ceza kovuşturması da yapılır ve hükmolunacak ceza ile birlikte tarafların uğradıkları zarar ve ziyan genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirilir”,

4734 Kamu İhale Kanunu’nun yasak fiil ve davranışlar başlıklı 17’nci maddesi;

“İhalelerde aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır:

a) Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet suretiyle veya başka yollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmek.

b) İsteklileri tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, isteklilere anlaşma teklifinde bulunmak veya teşvik etmek, rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak.

c) Sahte belge veya sahte teminat düzenlemek, kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek.

d) Alternatif teklif verebilme halleri dışında, ihalelerde bir istekli tarafından kendisi veya başkaları adına doğrudan veya dolaylı olarak, asaleten ya da vekaleten birden fazla teklif vermek.

e) 11 inci maddeye göre ihaleye katılamayacağı belirtildiği halde ihaleye katılmak.

Bu yasak fiil veya davranışlarda bulunanlar hakkında bu Kanunun Dördüncü Kısmında belirtilen hükümler uygulanır.”

Ayrıca yine aynı Kanun’un 5’nci maddesinde;

“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” Hükümlerinin yer aldığını,

Komisyonun ihaleyi en düşük teklifi veren istekliye ihale etmiş olduğunu, ihale komisyonunun hiçbir maddi sorumluluğunun bulunmadığını,

5018 Kamu Mali Yönetim Kanunu’nun giderlerin gerçekleştirilmesi başlıklı 33’üncü maddesinde;

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.”

Hükmünün yer aldığını,

Söz konusu hükümler uyarınca İhale komisyonu üyeleri ..., Serdar TOLAY, ... ve ... bakımından tazmin hükmünün kaldırılması gerektiğini,

Ayrıca ... İli, ... İlçe Belediyesi’nin 2017 yılına ilişkin olarak yemek yardımı konusunda yapılan yargılaması neticesinde Sayıştay (5.) Daire Başkanlığı tarafından verilen 10/01/2019 tarihli kararda; (Ek.2)

“...657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yiyecek yardımı” başlıklı 212 nci maddesinde;

“Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur.” denilmiş ve hüküm gereğince 11.12.1986 tarih ve 19308 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Yardım Şekli” başlıklı 3üncü maddesinde,

“Yiyecek yardımı yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulmaz. Yiyecek yardımı haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan yerlerde öğle yemeği olarak verilir. Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlara, görevlerinin diğer yemek saatlerinde de devam etmesi şartıyla üç öğüne kadar yemek verilebilir.”

“Yemek Servisi Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesinde,

“Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetinin yarısını aşmamak üzere, bu yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödenekle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.

Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun'a göre tayın bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu Yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde, yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.”

“Yardımın Şartları” başlıklı 5’inci maddesinde,

“Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir.

Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir.

Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz.” 

Hükümlerine yer verilmiştir.

Konuyla ilgili olarak Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün 18.04.2006 tarih ve 6376 sayılı yazısında da adı geçen Yönetmelikte yer alan düzenlemeler çerçevesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak çalışan personele, yiyecek yardımının lokanta veya marketlerden karşılanmasına imkan bulunmadığı, diğer taraftan, memurlarına yemek yardımında bulunmak isteyen kurum ve kuruluşların, personelinin yeterli sayıda olmaması veya uygun yer bulunmayışı gibi sebeplerle yemekhanelerinde sağlayamadıkları öğle yemeklerini, Yılı Bütçe Uygulama Talimatında yer alan esaslar çerçevesinde bedeli alınması kaydıyla yemek servisi bulunan kurumların yemekhanelerinden karşılamaları, kurum bütçesinden bu amaçla konulan ödeneğin yemek servisinden faydalandıkları kurumun bu amaçla açılmış bulunan hesabına aktarılması şartıyla mümkün olduğu ifade edilmiştir.

Yapılan incelemede, ... ... Belediyesi tarafından memurların öğle yemeği ihtiyacı, yemek ihalesi sonucunda ihaleyi kazanan yemek firmasından karşılanmış, her ay düzenlenen hakedişler ile ay içinde yemek yiyen memurların fiilen çalıştığı iş günü sayısı dikkate alınarak, bu rakam üzerinden adı geçen firmaya ödeme yapılmıştır. Savunmalardan ve duruşmalıların beyanından da anlaşıldığı üzere yemek hizmeti 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ile ihale edilerek verilmiş, bütçedeki ödenek tutarının %50’si ile ihale gerçekleştirilmiş ve %50 ödeme sağlandığında ihale bitirilmiştir. İhale kapsamında sadece memur ve sözleşmeli personele yemek kartı verilerek, personelin yemek ihtiyacı karşılanmış, sistemin nakit harcamaya izin vermediği anlaşılmıştır. Yapılan bu işlem ile kurum tarafından yemek verilmesine kıyasla sosyal bir hak olan yemek hizmetinin çok daha ekonomik olarak karşılandığı anlaşılmıştır. Ayrıca yemek hizmeti vermeye uygun ortam bulunmayan belediyede memurların bu haklardan mahrum bırakılmasının hizmeti alan memurlara göre eşitlik ilkesine aykırılık teşkil edeceği de düşünülmektedir.

Bu itibarla, ... ... Belediyesi tarafından Kurum personeline yiyecek yardımın yemek verme yerine, 4734 sayılı Kanun kapsamında açık ihale usulüyle ihale edilmek suretiyle para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılması sonucunda 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığı anlaşılmış olup ... TL ile ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığına...”

Şeklinde karar verildiğini,

Görüleceği üzere, tazmin konusu işlemle gerek içerik gerek süreç yönünden her yönü ile aynı olan ve aynı hesap yılına ilişkin olarak ilin merkez ilçesi ... Belediyesine, aynı Sayıştay Dairesi tarafından beraat hükmü verilirken ... Büyükşehir Belediye personeli hakkında tazmin hükmü verilmesi ... Büyükşehir Belediyesi için kapanmaz bir yara açacağını,

Söz konusu emsal karar gereğince; ihale çıkış şekli, ihalenin yapılması ve uygulanması tıpa tıp aynı olan başka bir deyişle her şeyi ile birebir aynı olan bir konuda bir Belediye hakkında beraat diğer Belediye hakkında tazmin hükmüne karar verilmesinin adalet, eşitlik ve tarafsızlık ilkesine aykırı olduğunu, bu gerekçe ile ... Büyükşehir Belediyesi aleyhine verilen tazmin hükmünün de kaldırılması gerektiğini,

Sonuç olarak, yukarıda anılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; ... Büyükşehir Belediyesi memurlara yapılabilecek yiyecek yardımının (yemek kartı) vasıtasıyla yapılmasının kamu zararına yol açmadığı, aksine kamu yararına olduğu, yersiz bir ödemenin söz konusu olmadığı, bu iş ve eylemlerde kamu zararı oluşturma niyetinin, ihmalinin, kusurunun ya da kastının olmaması hususları dikkate alınarak; kamu zararı oluşmaması nedeniyle Sayıştay (5.) Dairesi’nce verilen 14.07.2019 tarihli ve 209 sayılı ilamın 2. maddesi ile verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Diğer sorumlular ..., ... ile ... aynı mahiyetteki ek temyiz dilekçelerinde;

... Büyükşehir Belediyesi 2017 yılı hesabı ile ilgili düzenlenen 04/07/2019 tarihli ilamda ihale komisyonu üyesi olarak sorumlu tutulduklarını,

ekte bulunan ... Büyükşehir Belediyesi 2016/486498 nolu ihale komisyon kararında; ihale komisyonunu oluşturan başkan ve üyelerin açıkça görüldüğünü, söz konusu ihale ile ilgili hiçbir ilgilerinin bulunmadığını, ilam kararında isimlerinin sehven yazıldığını,

... ayrıca dilekçesinde; ekte bulunan 09/12/2016 tarih ve 1964 sayılı ... Büyükşehir Belediyesinin izin isteği ve onay yazısından da anlaşılacağı üzere 13/12/2016 ile 17/12/2016 tarihleri arasında yıllık izin kullandığını, 15/12/2016 tarihinde yapılan bir ihalede hazır bulunmasının mümkün olmadığını,

Bu sebeplerle verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

Başsavcılık mütalaasında;

... Büyükşehir Belediyesince memur personele yapılan yiyecek yardımında, yemek maliyetinin tamamının Belediye bütçesinden karşılanması sonucu ... TL kamu zararına sebebiyet verildiği hususunda; Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği uyarınca yemek maliyetinin yarısının Belediye bütçesinden karşılanması sonucu kamu zararı oluşmayan ... TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, Aynı Yönetmelik uyarınca yemek maliyetinin yarısının personelden kesilmesi gerekirken bu kesintinin yapılmayarak tutarın Belediye bütçesinden karşılanması sonucunda oluşan ... TL kamu zararının, ilamda adı geçen sorumlular adına müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine, karar verildiği görülmektedir

Sorumlular temyiz dilekçesinde özetle;

-Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği'nin çeşitli maddelerine yer verilerek, 9'uncu maddesinde; "Bu Yönetmeliğin 4'üncü maddesinin uygulanmasında, kurum kadrolarında olup, yemek servisinde görevlendirilen personel giderleri, kira, amortisman, su, elektrik ve havagazı giderleri yemek maliyetine dahil edilmez." denmek suretiyle yemek yardımının nasıl yapılacağının belirtildiği,

-Memurların öğle yemeği ihtiyacı, yemek ihalesi sonucunda ihaleyi kazanan yemek firmasından karşılanmış, her ay düzenlenen hak edişler ile ay içinde yemek yiyen memurların fiilen çalıştığı iş günü sayısı dikkate alınarak, bu rakam üzerinden adı geçen firmaya ödeme yapıldığı, 

-Memurlara verilecek yiyecek yardımının %50'sine mukabil olarak 2017 yılı Belediye bütçesine ... TL ödenek konulduğu ve söz konusu ödeneğin ... TL'sinin kullanılmış olup ödeneğin aşılmadığı,

-Yemek hizmetlerin doğrudan Belediye tarafından yemek olarak verilmesi öncelikle dokuz ilçe olmak üzere hizmet alanlarının tamamında yemekhane kurulması ve yemek hizmetinin buralardan verilmesi gibi bir sonuç ortaya çıkaracağı, bu durum hayatın olağan şartlarında mümkün görülmediği,

-Memurlara yemek verilmesi kanunda öngörülmüş bir hak olduğu, bu hakkın bir şekilde yerine getirilmesi gerektiği, bazı memurların yemekhane hizmetlerin faydalanırken, diğer bir kesimin yemek yardımından yararlanamayacak olması durumunda söz konusu memurların bu haktan mahrum bırakılması gibi eşitlik ilkesine aykırı bir durumun söz konusu olacağı, yapılan uygulamanın memur lehine değerlendirilerek kabul edilmesi gerektiği,

-Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında yer alan "eşitlik ilkesi" ve ilgili mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; memurlara ve sözleşmeli personellere verilen öğle yemeği yardımının; 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre ihale edilerek (YEMEK KARTI) şeklinde verilmesi, verilen bu yemek kartı ile kesinlikle nakit para ödemesi yapılmadığı, sistemin buna müsaade etmediği, memurlara ve sözleşmeli personellere sadece yemek yardımı yapılmış olması, yapılmış olan bu işlemle yemekhanelerde yemek verilme şekli ile karşılaştırıldığında çok daha tasarruflu bir yöntem olması nedenleriyle, kurumumuz tarafından yapılan hizmet alımının kamu zararına sebebiyet vermediğinin açıkça anlaşıldığı,

-Öte yandan yapılan ihalenin bedeli ... TL'nın %50 sinin memurlar tarafından kalan %50'sinin ise Belediye bütçesinden ödendiği, idare tarafından yapılan ödeme tutarı kadar miktar da memur personelin ödeme sorumluluğunda olduğu,

-İhale komisyon üyelerinin ihalenin usulü, bütçesi, ihtiyaç olup olmadığını belirleme yetkisinin bulunmadığı, ihale komisyonu üyeleri, komisyona gelen ihalenin en şeffaf ve uygun fiyatla sonuçlandırmakla görevli oldukları belirtilerek,

Sayıştay (5.) Dairesi'nce verilen 14.07.2019 tarihli ve 209 sayılı ilanım 2.maddesi ile verilen tazmin hükmünün temyizen kaldırılması talep edilmektedir.

Sorumluların savunmalarında ileri sürmüş oldukları iddialar ve açıklamamalar, yargılama aşamasındaki savunmalarıyla aynı nitelikte açıklama ve iddialar olup, Daire ilamında etraflıca karşılandığı görülmektedir. Savcılığımız görüşü aşağıda yer almaktadır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun "Yiyecek Yardımı" başlıklı 212 nci maddesinde; Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunacağı hükme bağlanmıştır.

Bu maddeye dayanılarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 1 inci maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı, Devlet Memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemektir."

3 üncü maddesinde; "Yiyecek yardımı yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulmaz." hükmüne yer verilmiştir.

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinde, yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı ve yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulmayacağı belirtilmiştir.

Diğer taraftan Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde; "Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır. Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır." denilmektedir. Yönetmeliğin bu hükmü gereği, öğün başına tespit edilen maliyetin yarısının çalışanlardan tahsil edilmesi gerekmektedir.

... Büyükşehir Belediyesince gerçekleştirilen açık ihale sonucunda, personele yapılacak yiyecek yardımının yüklenici firma ile imzalanan sözleşme sonucunda yemek fişi verilmesi suretiyle karşılandığı, günlük yemek bedelinin kişi başı ... TL olarak belirlendiği, buna göre yüklenici ile bu tutar üzerinden sözleşme imzalandığı, ancak imzalanan sözleşmenin yarısının Belediye bütçesinden gerçekleştirildiği; bununla birlikte personelden yukarıda yer verilen Yönetmelik uyarınca herhangi bir kesinti yapılmadığı, yani sözleşmenin Belediye bütçesinden ödenmeyen tutarının yiyecek yardımından yararlanan personel tarafından karşılanmadığı anlaşılmaktadır.

Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde yer alan, "yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır ve yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır", hükmü gereği bu şekilde tespit edilen tutarın kamu zararı olarak kabul edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Bu itibarla, temyiz talebi reddedilerek daire kararının tasdik edilmesine karar verilmesi uygun olur.

Arz olunur.” Denilmiştir.

Sorumlu ... ek temyiz dilekçesinde;

Mevzuu bahis ilamda, ihaleyi gerçekleştiren ihale komisyonunun da sorumluluğa dahil edilmesinin, haksız ve yasal dayanaktan yoksun olduğunu,

15/12/2016 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen 2016/486498 ihale kayıt numaralı "Memur Sözleşmeli ve Geçici Görevli Personellerin Yemek Hizmet Alımı İşi” ne ait sözleşme, ... Büyükşehir Belediyesi ile ... A.Ş. arasında 12/01/2017 tarihinde imzalandığını, (Ek-1).

İlk olarak; ihale komisyonunun, sadece ihale sürecinden sorumlu olduğunu,

22/01/2002 tarihli ve 24648 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan “4734 sayılı Kamu İhale Kanunu” nun “Tanımlar” başlıklı 4 ’üncü maddesinde;

"Bu Kanunun uygulanmasında;

…

İhale yetkilisi : (Değişik: 30/7/2003-4964/3 md.) İdarenin, ihale ve harcama yapma yetki ve sorumluluğuna sahip kişi veya kurulları ile usulüne uygun olarak yetki devri yapılmış görevlilerini,

İhale : Bu Kanunda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemleri,

İfade eder. ”

Denildiğini,

Aynı Kanun’un “Tekliflerin Alınması ve Açılması” başlıklı 36’ncı maddesinde,

“(Değişik birinci cümle: 30/7/2003-4964/23 md.) Teklifler ihale dokümanında belirtilen ihale saatine kadar idareye verilir. İhale komisyonunca ihale dokümanında belirtilen saatte kaç teklif verilmiş olduğu bir tutanakla tespit edilerek, hazır bulunanlara duyurulur ve hemen ihaleye başlanır.

“İhalenin Karara Bağlanması ve Onaylanması ” başlıklı 40 'ıncı maddesinde ise,

“37 ve 38 inci maddelere göre yapılan değerlendirme sonucunda ihale, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır.

İhale komisyonu gerekçeli kararım belirleyerek, ihale yetkilisinin onayına sunar. Kararlarda isteklilerin adları veya ticaret unvanları, teklif edilen bedeller, ihalenin tarihi ve hangi istekli üzerine hangi gerekçelerle yapıldığı, ihale yapılmamış ise nedenleri belirtilir.

İhale yetkilisi, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal eder.

İhale; kararın onaylanması halinde geçerli, iptal edilmesi halinde ise hükümsüz sayılır.

hükümlerine yer verildiğini,

Buna göre, ihale komisyonunun, ilgili harcama birimi tarafından hazırlanmış olan ve kendilerine havale edilen ihale işlem dosyası çerçevesinde, ihaleyi, ihale mevzuatına uygun olarak gerçekleştirmekten ve sonuçlandırmaktan sorumlu olduğunu, bahsi geçen sorumluluğun, Kanun 'un “Görevlilerin Ceza Sorumluluğu” başlıklı 60 ’ıncı maddesinde daha açık ve somut biçimde düzenlendiğini,

Söz konusu madde hükmüne göre;

“İhale yetkilisi ile ihale komisyonlarının başkan ve üyeleri ile ihale işlemlerinden sözleşme yapılmasına kadar ihale sürecindeki her aşamada görev alan diğer ilgililerin; 17 nci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulunduklarının, görevlerini kanuni gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmadıklarının, taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde, haklarında ilgili mevzuatları gereğince disiplin cezası uygulanır.”

(Değişik üçüncü fıkra: 30/7/2003-4964/36 md.) 5 inci maddede belirtilen ilkelere ve 62 nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır. ”

Buna göre;

-17'nci maddede belirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulunmak.

-görevi kanuni gereklere uygun veya tarafsızlıkla yapmamak,

-taraflardan birinin zararına yol açacak ihmalde veya kusurlu hareketlerde

bulunmak.

-5 'inci maddede belirtilen temel ilkelere ve 62 ’nci maddede belirtilen diğer kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin vermek ve ihale yapmak,

sorumluluk nedeni olabilecek fiil veya davranışlar olarak sayıldığını,

Bahse konu ihaleye ilişkin olarak, Belediye ’ye 4 (dört) adet teklif verildiğini, verilen tekliflerin, ihale komisyonunca değerlendirildiğini, tekliflerin değerlendirilmesi neticesinde, 3 (üç) isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığını, Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddelerine istinaden yapılan değerlendirme sonucunda, ihalenin, ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi ... A.Ş. üzerinde bırakıldığını, (Ek-2)

ihale komisyonunun görevinin, ihale tarihi olan 15 Aralık 2016 günü saat 14.00 'te tekliflerin alınması ve açılması ile başlamış olup; 19 Aralık 2016 günü saat 15.00 ’te gerekçeli kararın belirlenmesi ile son bulduğunu, İhale yetkilisinin de 22 Aralık 2016 tarihinde mezkûr ihale kararını onayladığını,

İhale komisyonunun sorumluluğunun, verdiği kararının ilgili mevzuat hükümlerine uygun olup olmadığı ile sınırlı olduğunu, bahse konu ihalede, yemek yardımının veriliş usûlü konusunda, ihale komisyonunun takdir yetkisi veya ihaleyi yapmama salahiyeti bulunmadığını,

Dolayısıyla, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve açıklamalar mûcibince, görevi sadece İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan “Memur, Sözleşmeli ve Geçici Görevli Personellerin Yemek Hizmet Alımı İşi” ne ait ihale işlem dosyası çerçevesinde, ihale sürecini yürütmek ve sonuçlandırmak olan ihale komisyonunun, sözleşmenin uygulanması aşamasında ortaya çıkan kamu zararından sorumlu tutulmaması gerektiğini,

İkinci olarak; ihale komisyonunun kararının, harcama talimatı niteliğinde olamadığını,

24/12/2003 tarih ve 25326 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu”nun “Harcama Yetkisi ve Yetkilisi” başlıklı 31 ’inci maddesinin üçüncü fıkrasında,

“Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur. ”

hükmünün yer aldığını,

Sayıştay Genel Kurulu’nun 14/06/2007 tarih ve 5189 sayılı kararma göre (Ek-3); 5018 sayılı Kanun ’un 31 ’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, “Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona aittir.

Kurul halinde görev yapan karar organlarının genellikle icra yetkileri bulunmamaktadır.

Ancak Savunma Sanayi Müsteşarlığında olduğu gibi bazı kuruluşların karar organlarının icra yetkisi bulunmaktadır. Bu nedenle Kanunun 31 ’inci maddesinin üçüncü fıkrasında savılan yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yanılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk belirlenirken; kararın, harcama talimatının unsurlarını taşıyıp taşımadığının ve kurul, komisyon veya komitenin harcama sürecinde rol alıp almadığının belirlenmesi gerekmektedir.

Bu durumda;

- Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, encümen gibi adlarla teşkil edilen yönetim organlarının kararı, harcama talimatının taşıması gereken unsurları taşıyor ve kurul, komisyon, komite harcama sürecinde yer alıyorsa, harcama yetkisinden doğan sorumluluğun yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul, komite veya komisyona ait olacaktır.

- Yönetim kurulu, icra komitesi, encümen gibi adlarla teşkil edilen yönetim organlarının kararı, harcama talimatının taşıması gereken unsurları taşıyor, ancak kurul, komisyon, komite harcama sürecinde yer almıyorsa, yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komitenin sadece harcama talimatının kanun, tüzük ve yönetmeliklere uygun olmasından sorumlu olacaktır.

- Yönetim kurulu, icra komitesi, encümen gibi adlarla teşkil edilen yönetim organlarının kararı bir giderin yapılması için harcama yetkilisine izin verme şeklinde düzenlenmiş ise, bu halde kurul, komisyon veya komitenin harcamaya izin veren kararın kanun, tüzük ve yönetmeliğe uygun olmasıyla sınırlı olarak sorumlu olacaktır.”

Buna göre, ihale komisyonunun harcama yetkisinden kaynaklanan sorumluluğu tespit edilirken; ihale kararının, harcama talimatının unsurlarını taşıyıp taşımadığının saptanması ve ihale komisyonunun harcama sürecinde rol alıp almadığının belirlenmesi gerektiğini,

A) İhale kararının, harcama talimatının unsurlarını taşıyıp taşımadığının tespit edilmesi için 15/08/2007 tarih ve 26614 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği"nin incelenmesi gerektiğini,

Anılan Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 3 ’üncü maddesinde;

“(1) Bu Yönetmelikte geçen;

…

e) Harcama Talimatı: Kamu ihale mevzuatına tabi olmayan bir giderin idare adına geçici veya kesin olarak ödenebilmesi için giderin konusunu, gerekçesini, yapılacak iş veya hizmetin süresini, tutarını, kullanılabilir ödeneğini, tertibini, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgileri gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belgeyi (Örnek: 2),

ğ) Onay Belgesi: İhale usulüyle yapılacak alımlarda, kamu ihale mevzuatında standart form olarak belirlenen ihale onay belgelerini; doğrudan temin suretiyle veya kamu ihale mevzuatında belirtilen istisnai alımlarda ise alım konusu işin nev’i, niteliği, varsa proje numarası, miktarı, gereken hallerde yaklaşık maliyeti, kullanılabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usulü, avans ve fiyat farkı verilecekse şartlarını gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belgeyi, ifade eder. ”

denildiğini,

Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin amacının, mahallî idarelerde malî işlemlerin gerçekleştirilmesi ve muhasebeleştirilmesi kapsamında, harcamalarda ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgeleri ve bunlardan bu Yönetmelik ’te düzenlenmesi gerekenlerin şekil ve türlerini belirlemek olduğunu,

5018 sayılı Kanun’un 32’nci maddesi hükmüne göre, kamu idarelerince bütçeden bir giderin yapılabilmesi harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür.

Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, bütçe tertibi ile gerçekleştirme usulü ve gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Kamu ihale mevzuatına göre düzenlenmesi öngörülen ihale onay belgesinde de harcama talimatındaki bilgilerin yer aldığını ve ihale yetkilisi olarak harcama yetkililerinin bu belgeleri imzaladığını,

Daha açık bir ifadeyle, 5018 sayılı Kanun ’a göre harcama yetkilisi tarafından verilen harcama talimatı ile kamu ihale mevzuatına göre ihale yetkilisi tarafından imzalanan ihale onay belgesinin nitelikleri itibariyle aynı mahiyette belgeler olduğunu, Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin ekinde yer alan “Harcama Talimatı” (Ek-4) ile Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin ekinde yer alan “İhale Onay Belgesi” (Ek-5) incelendiğinde; her iki vesikada da benzer bilgilerin yer aldığının görüleceğini,

Bu nedenle, bütçeden yapılacak bir giderin ödenmesinde gider çeşidine ve alım şekline göre Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtildiği şekilde harcama talimatı, ihale onay belgesi ya da onay belgesinden yalnızca birinin düzenlenmesinin yeterli olduğunu,

kamu ihale mevzuatı gereğince, ihale usulleri uygulanmak suretiyle yapılacak mal ve hizmet alımı ile yapım işlerinde, ilgili uygulama yönetmeliklerinin ekinde standart form olarak belirlenen ihale onay belgesinin, ödeme belgesine bağlandığını,

Dolayısıyla, harcama talimatının unsurlarına havi olan vesikanın, gerçekleştirme görevlisi ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan "ihale onay belgesi” olduğunu, ihale kararının, harcama talimatlının unsurlarını taşımadığını,

B) İhale komisyonunun harcama sürecinde rol alıp almadığının belirlenmesi için ise "5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu” nun “Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ’üncü maddesi üzerinde durulması gerektiğini,

Anılan madde hükmüne göre;

"Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi: harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine: isin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları şerçken is ve işlemlerden sorumludurlar.”

Maliye Bakanlığı tarafından 31/12/2005 tarihli ve 26040 (3. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan “İç Kontrol ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar” da, gerçekleştirme görevlisinin; harcama yetkilisi tarafından, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından, ödeme emri belgesi düzenlemek ve kontrol etmekle görevlendirilen bir veya daha fazla sayıda kişi olarak tanımlandığını,

Buna göre, giderlerin gerçekleştirilmesinin, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ve gerçekleştirme görevlisince imzalanan ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlandığını,

Gerçekleştirme görevlilerinin, harcama talimatı üzerine;

işin yaptırılması,

mal veya hizmetin alınması,

teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması,

belgelendirilmesi, ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması,

görevlerini yürüttüklerini,

Mevzuubahis ilama dayanak teşkil eden 11 (on bir) adet ödeme emri belgesi bulunduğunu, söz konusu belgelerin, gerçekleştirme görevlisi tarafından düzenlendiğini ve harcama yetkilisi tarafından onaylandığını,

Sayıştay Genel Kurulu’nun mezkûr kararına göre (Ek-3); aslî bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğini,

Dolayısıyla, giderin gerçekleştirilmesi sürecinde, salahiyetli olanların, yalnızca "gerçekleştirme görevlisi” ile “harcama yetkilisi” olduğunu, ihale komisyonunun, harcama sürecinde hiçbir şekilde yer almadığını,

Üçüncü olarak; ihale komisyonuna, harcama yetkisinden doğan mesuliyetin yüklenemeyeceğini,

Türk kamu maliyesinde köklü değişiklikler yapan “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun genel gerekçesinde (Ek-6), Kanun’un amacının; "... uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği normlarına uygun bir kamu malî yönetim ve kontrol sisteminin oluşturulması (...) malî yönetimde şeffaflığın sağlanması, sağlıklı bir hesap verme mekanizması ile harcama sürecinde yetki-sorumluluk dengesinin yeniden kurulması, etkin bir iç kontrol sisteminin oluşturulması ve bu suretle çağdaş gelişmelere uygun yeni bir kamu malî yönetim sisteminin oluşturulması” olarak tanımlandığını,

5018 sayılı Kanun ’un getirdiği sorumluluk sistemi ile ilgili olarak genel gerekçede şu tespitlere yer verildiğini,

“Kamu malî yönetiminde görev, yetki ve sorumluluklar açık bir şekilde ortaya konulmakta ve yetki-sorumluluk dengesi yeniden kurulmaktadır. Buna göre, kamu idarelerinin malî işlemleri, kurulacak malî hizmetler birimleri tarafından yapılacak, bütçe sınıflandırmasında ödenek tahsis edilen yöneticiler harcama yetkilisi olarak karar vermeye yetkili olacak, is ve işlemler harcama yetkilisi tarafından verilen harcama talimatı üzerine gerçekleştirme görevlileri tarafından verine getirilecektir. Saymanların ödeme aşamasındaki uygunluk denetimi yapma görevleri sona erdirilerek, bunun yerine kamu idaresi başkanına bağlı olarak çalışacak malî kontrol yetkilisine, harcama sürecinin belirli aşamalarında kontrol görevi verilmektedir. ”

24/12/2003 tarih ve 25326 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu” nun “Harcama Yetkisi ve Yetkilisi” başlıklı 31 ’inci maddesinin birinci fıkrası;

“(Değişik: 22/12/2005-5436/1 md.)

Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir. ” hükmünün yer aldığını,

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Harcama Yetkilisi” başlıklı 63 ’üncü maddesinde ise belediye bütçesiyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisinin, harcama yetkilisi olarak tanımlandığını,

Söz konusu düzenleme ile birim amirlerinin harcama yetkilisi olarak belirlendiğini, birim amirleri tanımından belediyelerde müdürlükleri, büyükşehir belediyelerinde ise daire başkanlıklarını anlamak gerektiğini,

Buna göre, İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkanı’nın, bahse konu işin harcama yetkilisi olduğunu,

5018 sayılı Kanun’un “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 ’nci maddesinde ise;

Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uysun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur. ”şeklinde bir düzenleme yapıldığının görüldüğünü,

Söz konusu maddede, harcama yapılması için gerekli harcama talimatının nasıl düzenleneceği ve bu talimatta hangi bilgilerin yer alacağı hususu ile harcama yetkililerinin harcama talimatı ile ilgili sorumluluklarının ne olacağının belirtildiğini,

5018 sayılı Kanun ile çerçevesi çizilen sorumluluk türünün, uygulamada ve öğretide genel olarak malî sorumluluk olarak adlandırıldığını,

Anayasa’da malî sorumluluk kavramına açıkça yer verilmediğini, ancak, Anayasa’nın 160'ıncı maddesindeki “Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir.” hükmünün örtülü olarak bu sorumluluğa işaret ettiğini,

Bununla birlikte, Sayıştay içtihatlarında malî sorumluluk olarak adlandırılan bu sorumluluk türünün, kişinin gerek Hazine’ye gerekse başka bir kişiye verdiği zararın kendisine ödettirilmesi olarak anlaşıldığını, 5018 sayılı Kanunda ise hesap verme sorumluluğu ve kamu zararı gibi kavramlarla çerçevesi çizilen malî sorumluluğun, bütçe ödeneklerinin verimli, ekonomik, etkili ve mevzuata uygun olarak kullanılması yükümlülüğü olarak düzenlendiğini,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun “Sorumlular ve Sorumluluk Halleri” başlıklı 7 ’nci maddesinin ilk üç fıkrasında ise;

“(1) Bu Kamımın sorumlular ve sorumluluk halleri uygulamasında: 5018 sayılı Kanun ve Sayıştay denetimi ile ilgili diğer kanunlarda belirtilen sorumlular ve sorumluluk halleri esas alınır.

(2) Her türlü kamu kaynaşırım elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar; kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uysun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur. Bu sorumluluğun yerine getirilip getirilmediği Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulacak Sayıştay raporlarında belirtilir. Kamu zararına sebep olunan durumlar ise bu zararın tazminine ilişkin hükme bağlama işlemi ile sonuçlandırılır.

(3) Sorumlular; mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri ile illiyet bağı kurularak oluşturulan ilamda ver alan kamu zararından tek baslarına veya birlikte tazmin ile yükümlüdür. ” denilerek, malî sorumluluk konusunda 5018 sayılı Kanun’un yaklaşımının benimsendiğini,

Buna göre, “harcama yetkisi’’ni uhdesine alan harcama yetkilisinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin (kaynakların) etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve 5018 sayılı Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu olduğunu,

Dolayısıyla, mer’i mevzuat hükümleri gereğince, sadece ihale sürecinden mesul olan ihale komisyonunun, 5018 sayılı Kanun’da yer alan harcama yetkisinden doğan sorumluluğu yüklenmemesi gerektiğinin her türlü izahtan vareste olduğunu belirterek ihale komisyon üyelerinin sorumluluğunun kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılığın ... için Mütalaası

... Büyükşehir Belediyesi 2017 yılı hesabının 5 inci Dairece yargılanması sonucunda düzenlenen 04/07/2019 tarih ve 209 no.lu ilamın 2 nci maddesinde yer alan tazmin hükmünü Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz eden ...' ün ilgi (a) yazı ekinde gönderilen ek temyiz dilekçesi incelendi.

Ek temyiz dilekçesinde ileri sürülen hususların, ilgi (b) yazı ekinde savcılığımıza intikal eden sorumlu ... ve diğer 7 sorumlunun temyiz dilekçelerinde açıkladıkları ve ileri sürdükleri iddialarla aynı paralellikte olduğu anlaşılmakta olup, ileri sürülen hususlar 23.10.2019 tarih ve E.19008315 sayılı yazımızda belirttiğimiz görüşlerimizin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımadığı yargılamanın söz konusu mütalaamıza göre karara bağlanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Arz olunur.” Denilmiştir.

...’ün Savcılık Karşılamasına Yanıtı

Sayıştay Başsavcılığının, söz konusu mütalaası ile ... Büyükşehir Belediyesi’nin 2017 mali yılı hesabının Sayıştay 5’inci Dairesi tarafından yargılanması sonucunda düzenlenen 04/07/2019 tarihli ve 209 numaralı ilamın ikinci maddesinde yer alan tazmin hükmünü ihale komisyonu üyesi sıfatıyla temyiz eden ...’ün ek temyiz dilekçesinin incelenmesi neticesinde; temyiz talebinin reddedilmesi ve anılan kararın tasdik edilmesi yönünde görüş beyan ettiğini,

İhale komisyonu üyesi sıfatıyla verilen ek temyiz dilekçesinde, ... Büyükşehir Belediyesi’nin 11/09/2019 tarihli ve E.33682 sayılı yazısı ile Sayıştay Başkanlığı’na arz edildiğini,

Mevzuubahis dilekçede;

- ihale komisyonunun, sadece ihale sürecinden sorumlu olduğu,

- ihale komisyonu kararının, harcama talimatı niteliğinde olmadığı,

-ihale komisyonuna, harcama yetkisinden doğan mesuliyetin yüklenemeyeceği,

hususlarının belirtildiği ve -mer’i mevzuat hükümleri gereğince sadece ihale sürecinden mesul olan- ihale komisyonu üyelerine verilen tazmin hükmünün bozulmasına karar verilmesinin talep edildiği,

Ancak, Sayıştay Başsavcılığının mezkûr mütalaasında, yukarıda zikredilen hususlara ilişkin herhangi bir açıklama / değerlendirmenin yer almadığı, mütalaada, sadece esasa ilişkin kanaat belirtilmiş olup; sorumluluğa mütedair bir görüş bildirilmediği,

Bu itibarla, ihale komisyonu üyesi sıfatıyla verilen 11/09/2019 tarihli ek temyiz dilekçesinin yeniden tetkik edilmesini talep etmiştir.

Başsavcılığın ...’ün İkinci Dilekçesine Yanıtı

“Adı geçen tarafından ileri sürülen ve açıklanan hususların 19.11.2019 tarih ve E.19011576 sayılı yazımızda belirttiğimiz görüşlerimizin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımadığı yargılamanın söz konusu mütalaamıza göre karara bağlanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Arz olunur.” Denilmiştir.

Duruşmaya katılan Sayıştay Savcısı önceki mütalaasının aksine, Daire kararının esas yönünden mevzuata uygun olduğuna, ancak ihale komisyon üyelerinin sorumluluktan çıkarılmasını teminen 209 sayılı İlamın 2. Maddesi ile verilen tazmin hükmünün BOZULARAK dosyanın kararı veren DAİREYE gönderilmesine karar verilmesinin uygun olacağını ifade etmiştir.

Duruşma talep eden Harcama yetkilisi ..., gerçekleştirme görevlisi ..., ihale komisyon başkanı Dr. ..., ihale komisyon üyeleri ..., ..., ..., ... ile ... adına Hukuk Müşaviri ... ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:



209 sayılı İlamın 2. Maddesi ile, Belediye personeline yiyecek yardımının, 4734 sayılı Kanun kapsamında açık ihale usulü ile ihale edilerek para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılması suretiyle ... TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Esas yönünden inceleme

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 212. maddesine dayanılarak çıkarılan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Yemek Servisi Giderleri” başlıklı 4. Maddesinde;

“ (Değişik: 8/8/2016-2016/9103 K.) Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.

Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun'a göre tayın bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu Yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde, yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.” denilmektedir.

Yukarıdaki mevzuat hükmüne göre; kurum bütçesine, kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle konulan yiyecek yardımı ödeneğinden, yemek maliyetinin yarısını aşmamak üzere harcama yapılabileceğinden, yemek maliyetinin bütçeden karşılanamayacak olan yarısının da yemek yiyenlerce karşılanması gerekmektedir.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; ... Büyükşehir Belediyesince gerçekleştirilen açık ihale sonucunda, personele yapılacak yiyecek yardımının yüklenici firma ile imzalanan sözleşme sonucunda yemek fişi verilmesi suretiyle karşılandığı, günlük yemek bedelinin kişi başı ... TL olarak belirlendiği, buna göre yüklenici ile bu tutar üzerinden sözleşme imzalandığı, ancak imzalanan sözleşmenin yarısının Belediye bütçesinden ödendiği; bununla birlikte personelden yukarıda yer verilen Yönetmelik uyarınca herhangi bir kesinti yapılmadığı, yani sözleşmenin Belediye bütçesinden ödenmeyen tutarının yiyecek yardımından yararlanan personel tarafından karşılanmadığı anlaşılmıştır.

Sorumlular temiz dilekçelerinde, yapılan ihalenin bedelinin ... TL olduğunu, bu miktarın %50’sinin memurlar tarafından kalan %50’sinin ise Belediye tarafından ödendiğini, yapılan hak ediş ödemesinin (gerçekleşme durumuna göre) ... TL olduğunu, idare tarafından yapılan ödeme tutarı kadar miktarın da memur personelin ödeme sorumluluğunda olduğunu, başka bir deyişle yemek yardımının %50'sini Belediyenin ve %50‘sinin ise memurlar tarafından ödendiğini, bu doğrultuda ... TL sözleşme bedelinin yarısının kurumca ödenmesinin kabul edildiğini ve sözleşmenin diğer yarısının ise ilgili personelden adı geçen firma tarafından tahsil edilerek yüklemelerin yapılacağına ilişkin ilgili firmanın, sözleşme tarihinde düzenlenmiş olduğu, kabul yazısının da ilişikte sunulduğunu; kurumca kamu zararına neden olunmadığının açıkça görüldüğünü (EK:1) ifade etmişlerse de; anılan Yönetmelik hükümlerine göre Belediye tarafından ödenebilecek tutar yemek maliyetinin yarısıdır. Her ne kadar, ihalede kişi başı yemek bedeli ... TL olarak belirlenmişse de; Belediye tarafından günlük yemek bedeli olarak her personele ... TL’lik yemek fişi verilmiştir. Bu hesaba göre Belediye bütçesinde yemek maliyeti ... TL olup, personelden kesilmesi gereken minimum tutar ... TL’dir. Ancak bu kesinti yapılmayarak yemek maliyetinin tamamının bütçeden karşılandığı ve kamu zararına neden olunduğu görülmüştür.

Bu itibarla, esas yönünden verilen tazmin hükmünün mevzuata uygun olduğuna,

Sorumluluk Yönünden incelenme;

İlamda, ihaleyi gerçekleştiren ihale komisyon başkan ve üyeleri, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisiyle birlikte sorumluluğa dahil edilmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’ nci maddesinde;

“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,

“Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinin ikinci fıkrasında;

“Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” Denilmiştir.

Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Dolayısıyla, mevzuata aykırı yapılan yemek yardımından harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu bulunmaktadır.

İhale komisyon üyelerinin sorumluluğa ilişkin itirazları değerlendirildiğinde;

İhale komisyon üyeleri, ihaleleri mevzuata uygun olarak yürütmek ve sonuçlandırmakla yükümlü olduklarından, sorumluluklarının da bu çerçevede belirlenmesi gerekmektedir. İhale komisyonu üyeleri, ancak ilgili harcama birimi tarafından hazırlanmış ve kendilerine havale edilmiş ihale işlem dosyası çerçevesinde ve ihale mevzuatına uygun olarak ihaleyi gerçekleştirmekten ve sonuçlandırmaktan sorumludurlar. Yemek yardımının veriliş usulü konusunda ihale komisyonu üyelerinin takdir yetkisi veya ihaleyi yapmama yetkisi bulunmamaktadır. Somut olayda ihalenin yürütülmesi ve sonuçlandırmasıyla ilgili olarak ilamda mevzuata aykırı bir tespit yer almadığından ihalenin uygulanması bir başka deyişle sözleşmenin uygulanması aşamasında ortaya çıkan kamu zararından ihale komisyonu üyelerinin sorumluluğu bulunmamakta olup, sadece ödeme emrini imzalayan gerçekleştirme görevlisi ve harcama yetkilisinin sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu itibarla, ihale komisyon üyesi olarak sorumlu tutulan ... (İhale yetkilisi), ... (İhale kom. Üyesi), ... (İhale kom. Üyesi), ...(İhale kom. Üyesi), ...(İhale kom. Üyesi), Serdar TOLAY(İhale kom. Üyesi), ...(İhale kom. Üyesi) ile ...’ün (İhale kom. Üyesi) sorumluluğunun kaldırılarak, 209 sayılı İlamın 2. Maddesi ile tazmin hükmolunan ... TL’nin harcama yetkilisi ... ile gerçekleştirme görevlisi ...’nın uhdelerinde bırakılmak üzere DÜZELTİLEREK TASDİKİNE (6. Daire Başkanı ..., 7. Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ..., ... ile ...’ın karşı oy gerekçelerine karşı) oyçokluğu ile,

Karar verildiği 17.03.2021 tarih ve 49249 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.



Karşı oy gerekçesi

6. Daire Başkanı ..., 7. Daire Başkanı ... ile Üye ...’in karşı oy gerekçesi

657 sayılı Devlet Memurları Kanununu “Yiyecek yardımı” başlıklı 212 nci maddesinde;

“Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacaklar ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur. ”

denilmiş ve bu hüküm gereğince 11.12.1986 tarih ve 19308 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde,

“Yiyecek yardımı yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım karşılığında nakten bir ödemede bulunulmaz. Yiyecek yardımı haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan yerlerde öğle yemeği olarak verilir. Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlara, görevlerinin diğer yemek saatlerinde de devam etmesi şartıyla üç öğüne kadar yemek verilebilir.”

“Yemek Servisi Giderleri ” başlıklı 4 üncü maddesinde,

“Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.

Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun'a göre tayın bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu Yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde, yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır. ”

“Yardımın Şartları ” başlıklı 5 inci maddesinde,

“Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir.

Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir.

Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz. ”

hükümlerine yer verilmiştir.

Konuyla ilgili olarak Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün 18.04.2006 tarih ve 6376 sayılı yazısında da adı geçen Yönetmelikte yer alan düzenlemeler çerçevesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak çalışan personele, yiyecek yardımının lokanta veya marketlerden karşılanmasına imkan bulunmadığı, diğer taraftan, memurlarına yemek yardımında bulunmak isteyen kurum ve kuruluşların, personelinin yeterli sayıda olmaması veya uygun yer bulunmayışı gibi sebeplerle yemekhanelerinde sağlayamadıkları öğle yemeklerini, Yılı Bütçe Uygulama Talimatında yer alan esaslar çerçevesinde bedeli alınması kaydıyla yemek servisi bulunan kurumların yemekhanelerinden karşılamaları, kurum bütçesine bu amaçla konulan ödeneğin yemek servisinden faydalandıkları kurumun bu amaçla açılmış bulunan hesabına aktarılması şartıyla mümkün olduğu ifade edilmiştir.

Yapılan incelemede, ... Büyükşehir Belediyesi tarafından memurların öğle yemeği ihtiyacı, yemek ihalesi sonucunda ihaleyi kazanan yemek firmasından karşılanmış, her ay düzenlenen hakedişler ile ay içinde yemek yiyen memurların fiilen çalıştığı iş günü sayısı dikkate alınarak, bu rakam üzerinden adı geçen firmaya ödeme yapılmıştır. Yemek hizmeti 4734 sayılı Kamu İhale Kanuna göre ihale edilerek verilmiş, bütçedeki ödenek tutarının %50’si ile ihale gerçekleştirilmiş ve %50 ödeme sağlandığında ihale bitirilmiştir. İhale kapsamında sadece memur ve sözleşmeli personele yemek kartı verilerek kart personelin yemek ihtiyacı karşılanmış, sistemin nakit harcamaya izin vermediği anlaşılmıştır. Yapılan bu işlem ile kurum tarafından yemek verilmesine kıyasla sosyal bir hak olan yemek hizmetinin çok daha ekonomik olarak karşılandığı anlaşılmıştır. Ayrıca yemek hizmeti vermeye uygun ortam bulunmayan belediyede memurların bu haklarından mahrum bırakılmasının hizmeti alan memurlara göre eşitlik ilkesine aykırılık teşkil edeceği de düşünülmektedir.

Bu itibarla, ... Büyükşehir Belediyesi tarafından Kurum personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine, 4734 sayılı Kanun kapsamında açık ihale usulüyle ihale edilmek suretiyle para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılması sonucunda 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığı anlaşılmış olduğundan 209 sayılı İlamın 2. Maddesi ile verilen tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.



Üye ...’ın karşı oy gerekçesi

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yiyecek yardımı” başlıklı 212 nci maddesinde;

“Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlıyacakları bir yönetmelik ile tesbit olunur.”

Hükmüne yer verilmiş ve bu maddeye göre yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’ nin

3 üncü maddesinde yiyecek yardımının sadece yemek verme şeklinde yapılacağı, nakten veya kupon, kart, fiş, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamayacağı, 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanacağı, üçüncü fıkrasında yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmının yemek yiyenlerden alınacağı, 5 inci maddesinde, Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılacağı, yemek servisinin, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceği, yiyecek yardımının bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılacağı, yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşyanın kurumlarca sağlanacağı, bunlara karşılık memurlardan ücret alınmayacağı, 7 nci maddesinde, yemek servisinin yönetiminden kurumun idari ve mali işlerle görevli biriminin sorumlu olduğu, servis hizmetlerinin biri müdür, biri satın alma veya ambar memuru ve biri de muhasebe memuru olmak üzere en az üç kişilik bir komisyonca yürütüleceği, ayrıca hizmetin gerektirdiği diğer personelin kurum içinden sağlanabileceği, 9 uncu maddesinde de, bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin uygulanmasında, kurum kadrolarında olup, yemek servisinde görevlendirilen personel giderleri kira, amortisman, su, elektrik ve havagazı giderlerinin yemek maliyetine dahil edilmeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Söz konusu hükümler birlikte değerlendirildiğinde yemek yardımının Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılacağı belirtilmiş ancak “yemek servisi” olarak ifade edilen ve “kuruluş” olarak da isimlendirilen birimin sadece yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceği ve yiyecek yardımının da bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılacağı ifade edilmiştir. (5 inci madde) Şu halde Kurumda yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olmaması veya yemekhane için elverişli yer bulunmaması durumunda yemek servisi kurulamayacaktır. Bu gibi durumlarda Yönetmelik yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılabilmesine cevaz vermekte ise de bu halde yemek maliyetlerinin nasıl hesaplanacağının belirtilmesi bir yana, bu amaca hizmet edecek bir dernek, sandık vs. nin kurulmaması halinde yardımın nasıl yapılabileceğine yönelik bir düzenlemeye de yer vermemektedir. Bu durumda personelin yemek yardımından faydalanamayacak olması düşünülebilirse de bu halde de memurun yasanın verdiği bir haktan idarenin eksik bir düzenlemesi nedeniyle yararlanamaması durumu ortaya çıkmaktadır. Zira 657 sayılı Kanunun 212 inci maddesi hangi devlet memurlarının değil, bütün devlet memurlarının hangi durumlarda yemek yardımından yararlanacağını belirleme yetkisini idareye bırakmaktadır. Diğer bir ifade ile Kanun Devlet Memurlarına yiyecek yardımı yapılmasını öngörürken, idari düzenleme bu yardımın ancak; asgari 50 personelin olması şartına bağlı olan yemek servisinin kurulması ya da yemek vermek üzere kurulmuş olan dernek, sandık gibi kuruluşların bulunması şartına bağlamak suretiyle sınırlandırmıştır ki, Kanunun idareye böyle bir sınırlandırma için cevaz vermediği açıktır.

Diğer yandan Yönetmelik yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanacağını, yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmının ise yemek yiyenlerden alınacağını ifade ettikten sonra (4. Md.) yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşyanın kurumlarca sağlanacağını ve bunlara karşılık memurlardan ücret alınmayacağını, Bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin uygulanmasında, kurum kadrolarında olup, yemek servisinde görevlendirilen personel giderleri ile kira, amortisman, su, elektrik ve havagazı giderlerinin yemek maliyetine dahil edilmeyeceğini (9.md.) belirterek yemek maliyetine nelerin dahi edileceğine dair bir düzenlemeye de yer vermiştir. Bu durumda Yönetmeliğin yemek maliyetini, yemek yardımının yemek servisince yapılması durumuna göre ön gördüğü söylenebilir. Bu durumda ihale bedelini yemek maliyeti olarak kabul ederek buna göre bir kamu zararı hesaplamak da esasen Yönetmelik düzenlemesine aykırı olacaktır.

Şu halde;

Anayasanın 138 inci maddesi gereğince iş ve işlemlerin Kanuna aykırı Yönetmelik hükmü yerine doğrudan Kanuna uygunluğunun denetlenmesi gerekmektedir. Devlet memurlarının yiyecek yardımından yararlandırılması Kanunun idarelere yüklediği bir görev olup idarenin de bu yükümlülüğünü yasaların kendisine verdiği usuller dahilinde yerine getirmiş olması ve yardımın ihale yolu ile yapılması sırasında ihale işlemlerinde bir yasaya aykırılık durumu ve kamu zararı da uyuşmazlık konusu edilmediğinden sorumluların temyiz talebi kabul edilerek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.



Üyeler ..., ... ile ...’ün karşı oy gerekçesi

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 212’nci maddesinde:

“Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tesbit olunur.” hükmüne yer verilmiş ve bu hüküm uyarınca hazırlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, bu Yönetmeliğin amacının, Devlet Memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemek olduğu; “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, bu Yönetmeliğin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında uygulanacağı; “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde, yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı, bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulamayacağı; “Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde; Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.

Söz konusu Yönetmelikte yer alan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda, 657 sayılı Kanuna tabi personele yiyecek yardımının kupon, kart, fiş, ticket gibi para temsili araçlar sağlanarak dışarıdan temin edilmesi şeklinde yapılması mümkün değildir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde, mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği hükme bağlanmıştır. Aynı Kanunun “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde de, “Bu Kanunun uygulanmasında Hizmet: Bakım ve onarım, taşıma, haberleşme, sigorta, araştırma ve geliştirme, muhasebe, piyasa araştırması ve anket, danışmanlık, tanıtım, basım ve yayım, temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, koruma ve güvenlik, meslekî eğitim, fotoğraf, film, fikrî ve güzel sanat, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler ile yazılım hizmetlerini, taşınır ve taşınmaz mal ve hakların kiralanmasını ve benzeri diğer hizmetleri, .. ifade eder.” şeklinde tanımlanmıştır. Yemek hazırlama ve dağıtım işinin 4734 sayılı kanun kapsamında belirtilmiş “hizmet” tanımı içinde yer alması söz konusu işin ilgili mevzuatına aykırı olarak ihale edilebileceği anlamına gelmemektedir. Zira Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği yemek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağını açıkça belirtmiştir.

Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, para temsili araçlar ile yemek ihtiyacının dışarıdan karşılanması ile ilgili idare işlemi, Yiyecek Yardımı Yönetmeliği ve Kamu İhale Kanununa aykırı olduğundan, bu işlem neticesi yapılan ödeme, mevzuatta öngörülmeyen bir ödeme mahiyetindedir. Bu nedenle ... A.Ş.’ye ödenen toplam ... TL kamu zararı niteliğindedir.

Ayrıca yiyecek yardımının, 4734 sayılı Kanunun cevaz verdiği yemek hazırlama ve dağıtım hizmeti yerine personele para temsili araçlar sağlanarak yapılmasına olanak veren ihale sürecinde yer alanların da, 5018 sayılı Kanunun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesi uyarınca sorumluluğu bulunduğundan, yapılan ödemeden ödeme emri belgesini imzalayan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin yanı sıra ihale komisyonu başkanı ve üyeleri ile ihaleye onay veren de sorumludur.

Bu itibarla, 209 sayılı İlamın 2. Maddesi ile verilen tazmin hükmünün yüklenici şirkete ödenen toplam tutar kamu zararı oluşturduğundan kamu zararının yeniden hesaplanmasını teminen bozularak, Dairesine tevdiine karar verilmesi gerekir.

Üye ...’ın karşı oy gerekçesi

Sorumluluk yönünden Kurul kararına katılmakla birlikte, esas yönünden ise Üyeler ..., ... ile ...’ün karşı oy gerekçesinde ifade edilen görüşlere katılmaktadır.