Konu: Yiyecek Yardımı.

36 sayılı ilamın 3. Maddesi ile; ... Belediyesinde ... tarihli ve ... ihale kayıt numaralı, ... TL sözleşme bedelli (12 Ay Süreli, Toplam ... Öğün) “Memur Personel Yemek Hizmet Alımı” ihalesi çerçevesinde yüklenici firma tarafından memurlara ticket benzeri kartların dağıtıldığı; bir öğün yemek bedeli olan ... TL’nin (... TL/... Öğün) yarısının KDV dahil tutarı olan ... TL (...+... KDV) ile fiili çalışılan gün sayısı çarpılarak bulunan tutarın bu kartlara yemek yardımı olarak yüklendiği; aylık toplam tutarın da Belediyeye fatura edilerek ödendiği ve Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği Uygulama Tebliğinin eki tabloda belirtilen asgari tutarların yemek yiyenlerden kesilmediği tespitine yer verilmiş,

Belediyede çalışan memurlara yapılan yiyecek yardımının, para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılması sonucu oluşan toplam ...+... TL tutarındaki kamu zararının tazmininden sorumluluk Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlileri ile sınırlı olarak tesis edilmiştir.

Temyiz Dilekçesi

Sorumlularca sunulan temyiz dilekçesinde özetle;

Belediyenin 5393 sayılı Yasa gereği ... ilçesinin tamamında hizmet verdiği, birden fazla yerde idare binası ve teşkilatlanmasının bulunması nedeniyle, 6 hizmet binasından birinde yemekhane kurulması durumunda diğer hizmet binalarında çalışan personelin taşınmasının belediyeye daha fazla külfet getireceği, açılacak yemekhanelerde gerekli olan hizmet personeli ile demirbaş eşya ve kira giderleri göz önüne alındığında ihale bedelinin çok üzerinde fahiş bir maliyetin ortaya çıkacağı, bu nedenle 4734 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi kapsamında ihale yoluyla firmanın anlaşmalı olduğu lokanta, restoran vb. yerlerden yemek hizmeti alındığı, kurum tarafından karşılanmayan kısmının ise yemekten faydalanan personel tarafından yemek yeme esnasında karşılandığı,

Bir öğün yemek bedeli olan KDV dahil ...+... TL nin yarısının kartla memurlara nakdi yardım olarak değil, firmaya vermiş olduğu hizmetin karşılığı olarak faturaya istinaden ödendiği, bütçeye konulan ödeneğin aşılmadığı, ortada bir kamu zararının bulunmadığı ileri sürülmekte ve tazmin hükmünün kaldırılması talep edilmektedir.

Başsavcılık Mütalaası

Dilekçilerce sunulan dilekçeye istinaden verilen mütalaada aynen;

“Sorumlular her ne kadar yaptıkları uygulamanın doğru olduğunu ileri sürmekte iseler de, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinde yer alan düzenlemeler çerçevesinde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak çalışan personele yiyecek yardımının para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılmasına imkan bulunmamaktadır.

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin "Yardımın Şekli" başlıklı 3'üncü maddesinde, "(Değişik fıkra: 20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakten veya kupon, kart, fış, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz. ..." denilmek suretiyle, yiyecek yardımının para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılamayacağı hüküm altına alınmış ve bu değişiklik 10.02.2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu hükme rağmen ... Belediyesince ... tarihinde yemek ihalesine çıkılmış ve yemek yardımı memurlara ticket benzeri kart verilmek suretiyle yapılmıştır.

Diğer taraftan, yüklenici firma tarafından idareye sunulan ... tarihli ve "Üye Kuruluş Taahhütnamesi" başlıklı yazının eki ... üye kuruluş listesindeki üye kuruluşların 19'u restoran, 11'i market, 5'i cafe, l'i fast food olarak hizmet vermektedir. Bu kuruluşlardan sadece 1 tanesi ... ilçesi sınırları içerisinde olup, o da market olarak faaliyet göstermektedir. Söz konusu yemek hizmeti alımı sözleşmesinde memurların market vb. yerlerden alışveriş yapmasını engellemeye yönelik bir hükme de yer verilmemiştir. Dolayısıyla, restoranlardan yemek hizmeti dışında market vb. yerlerden başka ürünler de alma imkanı tanınmıştır. Yapılan uygulama mevzuata aykırı olup, kurum bütçesinden ilgili firmaya yapılan ödemenin tamamı kamu zararını oluşturmaktadır.

İlam da kamu zararından ödeme emri belgesinde imzası bulunan harcama yetkilileri ile gerçekleştirme görevlileri sorumlu tutulmuştur. 5018 sayılı Kanun'un "Harcama yetkisi ve yetkilisi'' başlıklı 31'inci maddesinin üçüncü fıkrasında; "Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur.'' denilmektedir.

Bu madde çerçevesinde ihale yetkilisinin ve ihale komisyon üyelerinin işlemleri değerlendirildiğinde; ihale yetkilisince ihale onay belgesi düzenlenmesi ve bu ihale ile ilgili sözleşmenin imzalanması işlemi 5018 sayılı Kanunun yukarıda anılan hükümleri çerçevesinde bir harcama talimatıdır. İhale komisyon üyeleri ise vermiş oldukları ihale kararı ile bu talimatı gerçekleştirmişlerdir. Bu nedenle harcama talimatı mahiyetinde olan onay belgesi/sözleşme ile bu talimatın gerçekleştirilmesi yönündeki ihale kararı ile birlikte hukuka aykırı işlemin oluştuğu dikkate alınacak olursa, oluşan kamu zararından; ödeme emri belgesinde imzası bulunan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi ile birlikte ihale yetkilisi, ihale komisyon başkanı ve ihale komisyon üyelerinin de sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu nedenle Daire kararının sorumluluk yönünden bozularak, yeniden hüküm tesisi için dosyanın Dairesine tevdiine karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmaktadır.”

Denilmektedir.

Dosya ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

Temyiz konu Daire kararının esastan incelenmesine;

İlamda tazmin hükmü; Harcama Yetkilisi (İnsan Kaynakları ve Eğitim Md.) …, (İnsan Kaynakları ve Eğitim Md. V.) … ile Gerçekleştirme Görevlisi (Şef) …. ve (Tahsildar) … hakkında verilmiştir. Bu nedenle temyiz dilekçesinde isim ve imzaları bulunan …, … ile …, …’ın ilamda sorumlular arasında yer almadıklarından talepleri hakkında YAPILACAK BİR İŞLEM BULUNMADIĞINA karar verildikten sonra geçilmiştir.

Maddi Olay

... Belediyesinde ... tarihli ve ... ihale kayıt numaralı, ... TL sözleşme bedelli (12 Ay Süreli, Toplam ... Öğün) “Memur Personel Yemek Hizmet Alımı” ihalesi çerçevesinde yüklenici firma tarafından memurlara ticket benzeri kartların dağıtıldığı; bir öğün yemek bedeli olan ... TL’nin (... TL/... Öğün) yarısının KDV dahil tutarı olan ... TL (...+... KDV) ile fiili çalışılan gün sayısı çarpılarak bulunan tutarın bu kartlara yemek yardımı olarak yüklendiği; aylık toplam tutarın da Belediyeye fatura edilerek ödendiği ve Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği Uygulama Tebliğinin eki tabloda belirtilen asgari tutarların yemek yiyenlerden kesilmediği tespitine yer verilmiş,

Belediyede çalışan memurlara yapılan yiyecek yardımının, para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla yapılması sonucu oluşan toplam ...+... TL tutarındaki kamu zararının tazmininden sorumluluk Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlileri ile sınırlı olarak tesis edilmiştir.

Dilekçilerin İddia ve İtirazları

Belediyenin 5393 sayılı Yasa gereği ... ilçesinin tamamında hizmet verdiği, birden fazla yerde idare binası ve teşkilatlanmasının bulunması nedeniyle, 6 hizmet binasından birinde yemekhane kurulması durumunda diğer hizmet binalarında çalışan personelin taşınmasının belediyeye daha fazla külfet getireceği,

Açılacak yemekhanelerde gerekli olan hizmet personeli ile demirbaş eşya ve kira giderleri göz önüne alındığında ihale bedelinin çok üzerinde fahiş bir maliyetin ortaya çıkacağı, bu nedenle 4734 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi kapsamında ihale yoluyla firmanın anlaşmalı olduğu lokanta, restoran vb. yerlerden yemek hizmeti alındığı,

Kurum tarafından karşılanmayan kısmının ise yemekten faydalanan personel tarafından yemek yeme esnasında karşılandığı,

Bir öğün yemek bedeli olan KDV dahil ...+... TL nin yarısının kartla memurlara nakdi yardım olarak değil, firmaya vermiş olduğu hizmetin karşılığı olarak faturaya istinaden ödendiği,

Bütçeye konulan ödeneğin aşılmadığı,

Nihai olarak ortada bir kamu zararının bulunmadığı şeklindedir.

İLGİLİ HUKUKİ DÜZENLEMELER

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Yiyecek Yardımı” başlıklı 212’nci maddesi

“Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur.”

19.11.1986 tarihli ve 86/11220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği

Yardımın Şekli

Madde 3: “Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakten veya kupon, kart, fiş, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz. …”

Yemek Servisi Giderleri

Madde 4: “Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.

Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun'a göre tayın bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu Yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde, yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.”

Yardımın Şartları

Madde 5: ‘‘Yardımın Şartları

Madde 5 – Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. (Ek cümle: 20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılır.

Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir. (Ek cümle: 20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımı bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılır.

.’’

2018 yılı Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği Uygulama Tebliği

“Alınacak Bedeller

Madde 4: 2018 yılında öğle yemeği servisinden faydalanacak olanlardan en az Ek-1’de belirlenen tutarlar üzerinden günlük yemek bedeli alınır.”

İşe ilişkin Teknik Şartname

Madde 5;

“Yapılacak olan yemek hizmeti için memurlara verilecek olan yiyecek yardımı yönetmeliği gereği idarenin ödeyeceği kurum katkı payı miktarına karşılık gelen sözleşme bedelinin aylık tutarının yarısı her ay sonunda yemek yiyen memur personellerin listesine göre 1’er aylık hakediş düzenlenecek ve fatura kesilecektir.”

Madde 6;

‘‘İdaremiz personelinin herhangi bir sebeple yemek kartını kaybetmesi durumunda, yükleniciye, İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğünce sözlü ya da yazılı bildirim yapılmasına müteakip kart işleme hemen kapatılacak ve bundan sonraki kullanımdan doğacak masraf yükleniciye ait olacaktır.”

MADDİ OLAYIN TÜM UNSURLARI İLE İNCELENMESİ

Maddi Unsurları Çerçevesinde Maddi Olayın Esastan İncelenmesi;

10 Şubat 2018 tarih ve 30328 sayılı Resmi Gazetede, Bakanlar Kurulu’nun 20.11.21017 tarih ve 2017/11180 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’nde yapılan değişiklik yayınlanmıştır.

Değişiklik şöyledir:

Yardım Şekli

Madde 3 – (Değişik fıkra: 20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakten veya kupon, kart, fiş, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz....

Yardımın Şartları

Madde 5 – Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. (Ek cümle: 20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılır.

Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir. (Ek cümle: 20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımı bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılır.”

Bu değişiklik ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi olarak çalışan memurlara yapılmakta olan yiyecek yardımı kapsamında yapılan yardım sadece yemek olarak verilebilecek, ayrıca kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşlara ödenebileceği gibi, yiyecek yardımının gerektirdiği giderler ise sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşlar tarafından yerine getirilebilecektir.

İlgili yönetmelikte yapılan bu değişiklikler 10 Şubat 2018 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Somut olayda, idarece ... TL sözleşme bedelli (12 Ay Süreli, Toplam ... Öğün) “Memur Personel Yemek Hizmet Alımı” ihalesi ... tarihli olup, söz konusu işlem yönetmelikte yapılan ilgili değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten sonra gerçekleştirildiğinden, hukuki olarak bu hükümlere tabi olacaktır.

Dosya ve eki belgeler çerçevesinde yapılan incelemeler neticesinde;

Taraflar arasında ... tarihinde imzalanan sözleşmenin 5. maddesinde ... öğün memur personel yemek hizmet alımı olarak tanımlanan iş, ... tarihinde yüklenici firma tarafından sunulan taahhütnameden anlaşılacağı üzere bahse konu hizmet, kartlı sistem ile ... ilinden bulunan ve ilgili taahhütnameye ekli listede belirtilen şirketler aracılığıyla yerine getirildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen yönetmelik hükümleri mucibince yiyecek yardımı kapsamında yapılan yardım sadece yemek olarak verilebilecek iken, ayrıca kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşlara ödenebilecek ve yiyecek yardımının gerektirdiği giderler ise sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşlar tarafından yerine getirilebilecekken, somut olayda yemek hizmet alımının yüklenici firma marifetiyle kartlı sistem ile ... ilinden bulunan bazı şirketler aracılığıyla yerine getirilmesi ilgili yönetmelik hükümlerince mümkün bulunmamaktadır.

Netice itibariyle, yönetmelik hükümlerine aykırı olarak ihale edilerek kurum çalışanlarına özel şirketler aracılığıyla yemek hizmeti sunulması neticesinde yapılan ödemelerle kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Kamu zararı tutarının hesabına ilişkin olarak, Dairece, söz konusu ihale kapsamında ilişikli ödeme emirlerine konu ödemelerin tamamının kamu zararı olarak kabulü ile ...+... TL’nin sorumlulardan tazminine hükmedilmiş olması yerindedir.

Manevi Unsurlar Bağlamında Sorumluluk Tesisinin İncelenmesi

Daire kararında sorumluluk tesisi, kamu zararının; söz konusu yemek hizmeti alımı konulu ihale çerçevesinde taraflar arasında imzalanan sözleşmeye istinaden yapılan ödemeden, kaynaklandığı dikkate alınarak; ilişikli ödeme emirlerinde imzaları bulunan Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlileri ile sınırlı şekilde kurgulanmıştır.

Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birim harcama birimi olarak tanımlanmış ve birim müdürü de harcama yetkilisi olarak belirlenmiştir. 14.06.2007 tarih ve ...+...89 sayılı Sayıştay Genel Kurulu kararında harcama yetkilisinin hesap yargısı bağlamında sorumluluğuna ilişkin, 5018 sayılı kanunun 32’nci maddesinde bütçeden harcama yapılabilmesi harcama yetkilisinin, harcama talimatı vermesine bağlandığı, harcama talimatlarında da hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgilerin yer alacağı, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken işlemlerden harcama yetkililerinin sorumlu oldukları belirtilmiştir. Mevzuatta giderin gerçekleşmesi ve harcamanın yapılabilmesi harcama yetkilisinin görev ve yetkisine dahil edilmiş ve sorumlu olarak da bu konum belirlenmiştir.

Gerçekleştirme görevlisi ise; 5018 sayılı Kanunun 33’ncü madde hükmü gereği iş, mal veya hizmetin belirlenen usul ve esaslara göre gerçekleştirilmesinden ve ilgili belgeleri düzenlemekten sorumlu olan görevlidir. Mahalli İdareler Harcama Belgeleri yönetmeliğinin tanımlar başlıklı maddesinde mahalli idarelerce bütçeden yapılacak bir ödeme için düzenlenmesi gerek ödemeye esas belge olarak tanımlanan ödeme emri belgesini düzenlemekten sorumlu olan gerçekleştirme görevlisi, ödeme emri belgesi eklerini kontrol edip düzenlemekle sorumludur.

Her ne kadar Daire ilamında ihale yetkilisinin sorumluluğu tartışılmamışsa da meri mevzuata uygun olmayan bir yöntemle yemek işini ihaleye çıkaran İhale Yetkilisinin de sorumlu tutulması gerekmektedir. Bahse konu ihalede Harcama Yetkilisi olarak sorumlu tutulan kişinin aynı zamanda İhale Yetkilisi olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle ilamda kamu zararından sorumlu tutulan söz konusu kişi hem İhale Yetkilisi hem de Harcama Yetkilisi sıfatıyla sorumludur.

Tüm bu sebeplerle, temyiz incelemesine konu edilen dava da ödeme emri belgesine istinaden mevzuata aykırı bir ödeme yapılması sebebiyle kamu zararı doğduğundan, bu ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan harcama yetkilisi (aynı zamanda ihale yetkilisidir) ile gerçekleştirme görevlilerinin müşterek ve müteselsil olarak sorumlu tutulması kararı yerindedir.

HÜKÜM

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde, 8. Dairece 36. sayılı ilamın 3 üncü maddesi ile verilen hükmün TASDİKİNE (.... Daire Başkanı ... ile Üye ..., ... ve ...’ın Daire kararının kaldırılması gerektiği, Üye … ve ...’ın Daire kararının sorumluluk yönünden bozulması gerektiği şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı) oyçokluğuyla;



Karar verildiği 03.11.2021 tarih ve 50361 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı Oy Gerekçesi

.... Daire Başkanı ... ile Üye ..., ...’un karşı oy gerekçesi;

Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’nin “Yemek servisi giderleri” başlıklı 4’üncü maddesinde, “Yiyecek Yardımının gerektirdiği giderler yemek maliyetlerinin yarısını aşmamak üzere, bu yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır. Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır. Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. Sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.” denilerek personele yapılan yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin yarısının kurum bütçesinden ödenmesi, diğer yarısının da yemek yiyenlerden alınması gerektiği belirtilmiştir.

Anılan Yönetmeliğin 5, 6 ve 7’nci maddelerinden yemek yardımının, memurlara kurumlarca oluşturulacak veya oluşturulmuş yemek servisleri aracılığıyla verilmesine göre düzenlendiği anlaşılmakta; servisler aracılığıyla verilen ve yarısı yemek yiyenlerden alınacağı belirtilen yemek maliyetinin nasıl belirleneceği ise anılan Yönetmeliğin 9’uncu maddesinde açıklanmaktadır. Yönetmeliğin anılan 9’uncu maddesinde ise “Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin uygulanmasında, kurum kadrolarında olup, yemek servisinde görevlendirilen personel giderleri kira, amortisman, su, elektrik ve havagazı giderleri yemek maliyetine dahil edilmez.” hükmü yer almakta; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 4’üncü maddesine göre de yemek ihtiyacının ihale yolu ile temini mümkün bulunmaktadır.

Bu hükümler birlikte değerlendirildiğinde, yemek yiyenlerden yarısının alınacağı belirtilen yemek bedelinden, Yönetmeliğin 9’uncu maddesi ile yemek maliyetine dahil edilmeyecek unsurların düşülmesi, kalan tutarın yarısının yemek yiyenlerden alınması gerekir. İhale yolu ile yapılan yemek alımlarında ise bu unsurlara tekabül eden payın hesabı mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenle, yemek maliyetinin büyük kısmını oluşturan bu unsurlara tekabül eden tutar ile Maliye Bakanlığınca yayımlanan asgari yemek bedelleri toplamı yemek maliyetinin yarısını oluşturmaktadır.

Bahse konu olayda da söz konusu yemek verme hizmetinin ihale yoluyla alım yapılmak suretiyle yerine getirilmiş olması sebebiyle memurların ek göstergeleri, sözleşmeli personelin ise ücret düzeyleri dikkate alınarak Merkezi Yönetim Bütçe Uygulama Tebliğinde belirlenen tutarlar üzerinden günlük yemek bedeli alınması uygun görülmektedir.

Bu esas kapsamında konu incelendiğinde, belediyenin yılı bütçesine konulan ödeneğin karşılığında, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğine uygun olarak ihale yolu ile alım yapılmak suretiyle memurlara yemek yardımının yerine getirildiği anlaşılmakta olup, belediye bütçesindeki konulan ödenek aşılmadığından ve Bütçe Uygulama Talimatı çerçevesinde belirlenen yemek bedeli tutarlarının yemek yiyen memurlardan tahsil edildiğinden somut olayda kamu zararının oluşmadığı değerlendirilmekte olup temyiz konu daire kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.

Üye ...’nin karşı oy gerekçesi;

Esastan karar iştirak edilmekle birlikte sorumluluk hususu ile ilgili olarak; 5018 sayılı Kanun ve bu Kanun çerçevesinde sorumlu tutulacak görevlilerin belirlenmesine ilişkin Sayıştay Genel Kurul Kararı hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapılacak olunursa;

5018 sayılı Kanunun 31’inci maddesinde, bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisinin harcama yetkilisi olduğu ifade edilmiş, 32’nci maddesinde ise, bütçeden harcama yapılabilmesi harcama yetkilisinin, harcama talimatı vermesine bağlanmış, harcama talimatlarında da hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgilerin yer alacağı, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken işlemlerden harcama yetkililerinin sorumlu oldukları belirtilmiştir.

5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesinde de, giderin gerçekleştirilmesinin, harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesi ile tamamlanacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu hükümler karşısında harcama yetkilisi, bütçeden yapılacak harcamalar konusunda 5018 sayılı Kanunda öngörülen harcama sürecinde tek ve tam yetkili olarak, giderin yapılmasına karar vermekten ödeme aşamasına kadar tüm işlemleri emir ve talimatı çerçevesinde yürütmek ve maiyetindekileri ve onların eylem ve işlemlerini gözetmek ve denetlemekle yükümlüdür.

Yine ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerekmektedir.

İhale komisyonu üyelerinin sorumluluğuna gelince; yemek yardımının personele hangi usul ile veya nasıl yapılacağına ilişkin karar, İdarelerin üst kademe yöneticileri tarafından alınmakta ve alınan bu kararın gereğinin yerine getirilmesi için kurulan ihale komisyonu da ihale işlemlerini yürütmektedir. Bu süreçte ihale komisyonunun, ihale süreci ve “ihale” mevzuatı ile hiçbir ilgisi bulunmayan “yemek yardımının hangi usul ile veya nasıl yapılacağı” konusunu araştırma yetkisi ve sorumluluğu bulunmamaktadır. Çünkü ihale komisyonunun ancak; ihale işlem dosyasının, verilen tekliflerin, ihale sürecinde gerçekleşen işlemlerin, bir başka deyişle doğrudan “ihale” ile ilgili olan hususların, yine ihale mevzuatına uygunluğunu incelemek ve değerlendirmek yükümlülüğü vardır. Dolayısıyla ihale komisyonu üyeleri, sadece ilgili harcama birimi tarafından hazırlanmış ve kendilerine havale edilmiş ihale işlem dosyası çerçevesinde ve ihale mevzuatına uygun olarak ihaleyi gerçekleştirmekten ve sonuçlandırmaktan sorumludur.

Buradan hareketle, ihale süreci ve “ihale” mevzuatı ile hiçbir ilgisi bulunmayan “yemek yardımının hangi usul ile veya nasıl yapılacağı” konusundaki hatalı tercihler nedeniyle, ihale komisyonunun ihaleyi iptal yetkisini kullanmadığını gerekçe göstererek, ihale komisyonunu da sorumlu tutmak hatalı bir yaklaşım olacaktır.

Mamafih somut olayda; ihalenin yürütülmesi ve sonuçlandırmasıyla ilgili olarak İlamda mevzuata aykırı bir tespit yer almamaktadır. Netice itibariyle ihale yetkilisince yasal dayanaktan yoksun olarak ihaleye konu edilemeyecek bir hizmetin ihalesinin yapılmasına karar verilmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiğinden, somut olayda harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlileri ile birlikte ihale yetkilisi de müşterek müteselsil olarak sorumludur.

Bu itibarla; İlam hükmünün sorumluluk yönünden bozularak yeniden hüküm tesisi için dosyanın ilgili Daireye gönderilmesi gerekir.

Üye ...’ın karşı oy gerekçesi;

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yiyecek yardımı” başlıklı 212 nci maddesinde;

“Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tespit olunur.”

Hükmüne yer verilmiş ve bu maddeye göre yürürlüğe konulan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’ nin; 3 üncü maddesinde yiyecek yardımının sadece yemek verme şeklinde yapılacağı, nakten veya kupon, kart, fiş, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamayacağı, 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanacağı, üçüncü fıkrasında yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmının yemek yiyenlerden alınacağı, 5 inci maddesinde, Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılacağı, yemek servisinin, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceği, yiyecek yardımının bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılacağı, yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşyanın kurumlarca sağlanacağı, bunlara karşılık memurlardan ücret alınmayacağı, 7 nci maddesinde, yemek servisinin yönetiminden kurumun idari ve mali işlerle görevli biriminin sorumlu olduğu, servis hizmetlerinin biri müdür, biri satın alma veya ambar memuru ve biri de muhasebe memuru olmak üzere en az üç kişilik bir komisyonca yürütüleceği, ayrıca hizmetin gerektirdiği diğer personelin kurum içinden sağlanabileceği, 9 uncu maddesinde de, bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin uygulanmasında, kurum kadrolarında olup, yemek servisinde görevlendirilen personel giderleri kira, amortisman, su, elektrik ve havagazı giderlerinin yemek maliyetine dahil edilmeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Söz konusu hükümler birlikte değerlendirildiğinde yemek yardımının Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılacağı belirtilmiş ancak “yemek servisi” olarak ifade edilen ve “kuruluş” olarak da isimlendirilen birimin sadece yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceği ve yiyecek yardımının da bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılacağı ifade edilmiştir. (5 inci madde) Şu halde Kurumda yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olmaması veya yemekhane için elverişli yer bulunmaması durumunda yemek servisi kurulamayacaktır. Bu gibi durumlarda Yönetmelik yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılabilmesine cevaz vermekte ise de bu halde yemek maliyetlerinin nasıl hesaplanacağının belirtilmesi bir yana, bu amaca hizmet edecek bir dernek, sandık vs. nin kurulmaması halinde yardımın nasıl yapılabileceğine yönelik bir düzenlemeye de yer vermemektedir. Bu durumda personelin yemek yardımından faydalanamayacak olması düşünülebilirse de bu halde de memurun yasanın verdiği bir haktan idarenin eksik bir düzenlemesi nedeniyle yararlanamaması durumu ortaya çıkmaktadır. Zira 657 sayılı Kanunun 212 inci maddesi hangi devlet memurlarının değil, bütün devlet memurlarının hangi durumlarda yemek yardımından yararlanacağını belirleme yetkisini idareye bırakmaktadır. Diğer bir ifade ile Kanun Devlet Memurlarına yiyecek yardımı yapılmasını öngörürken, idari düzenleme bu yardımın ancak; asgari 50 personelin olması şartına bağlı olan yemek servisinin kurulması ya da yemek vermek üzere kurulmuş olan dernek, sandık gibi kuruluşların bulunması şartına bağlamak suretiyle sınırlandırmıştır ki, Kanunun idareye böyle bir sınırlandırma için cevaz vermediği açıktır.

Diğer yandan Yönetmelik yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanacağını, yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmının ise yemek yiyenlerden alınacağını ifade ettikten sonra (4. Md.) yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşyanın kurumlarca sağlanacağını ve bunlara karşılık memurlardan ücret alınmayacağını, Bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin uygulanmasında, kurum kadrolarında olup, yemek servisinde görevlendirilen personel giderleri ile kira, amortisman, su, elektrik ve havagazı giderlerinin yemek maliyetine dahil edilmeyeceğini (9.md.) belirterek yemek maliyetine nelerin dahi edileceğine dair bir düzenlemeye de yer vermiştir. Bu durumda Yönetmeliğin yemek maliyetini, yemek yardımının yemek servisince yapılması durumuna göre ön gördüğü söylenebilir. Bu durumda ihale bedelini yemek maliyeti olarak kabul ederek buna göre bir kamu zararı hesaplamak da esasen Yönetmelik düzenlemesine aykırı olacaktır.

Şu halde;

Anayasanın 138 inci maddesi gereğince iş ve işlemlerin Kanuna aykırı Yönetmelik hükmü yerine doğrudan Kanuna uygunluğunun denetlenmesi gerekmektedir. Devlet memurlarının yiyecek yardımından yararlandırılması Kanunun idarelere yüklediği bir görev olup idarenin de bu yükümlülüğünü yasaların kendisine verdiği usuller dâhilinde yerine getirmiş olması ve yardımın ihale yolu ile yapılması sırasında ihale işlemlerinde bir yasaya aykırılık durumu ve kamu zararı da uyuşmazlık konusu edilmediğinden sorumluların temyiz talebi kabul edilerek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.

Üye ...’ın karşı oy gerekçesi;

Esas yönünden karara iştirak edilmekle birlikte sorumluluk yönünden temyize konu daire kararının bozulmasına karar verilmesi gerekmektedir. Şöyle ki;

5018 sayılı Kanun ve bu Kanun çerçevesinde sorumlu tutulacak görevlilerin belirlenmesine ilişkin Sayıştay Genel Kurul Kararı hükümleri çerçevesinde;

5018 sayılı Kanunun 31’inci maddesinde, bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisinin harcama yetkilisi olduğu ifade edilmiş, 32’nci maddesinde ise, bütçeden harcama yapılabilmesi harcama yetkilisinin, harcama talimatı vermesine bağlanmış, harcama talimatlarında da hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgilerin yer alacağı, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken işlemlerden harcama yetkililerinin sorumlu oldukları belirtilmiştir.

Yine ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumludur.

Yukarıda yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere; harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin harcamaların hukuka uygunluğunun gözetilmesinden sorumlu olup, somut olayda hukuka aykırılığın vaki olduğu ihale sürecinde herhangi bir görev ve yetkisi bulunmamaktadır. Görev ve yetkileri ihale süreci bitip sözleşme imzalanması aşamasından sonra sözleşmeye uygun harcama aşaması ile sınırlı bulunmaktadır. Dolayısıyla yasal dayanaktan yoksun olarak ihaleye konu edilemeyecek bir hizmetin ihalesinin yapılması sonucu sebep olunan kamu zararından harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumlu tutulamayacağı açıktır.

İhale komisyonu üyelerinin sorumluluğuna gelince; yemek yardımının personele hangi usul ile veya nasıl yapılacağına ilişkin karar, İdarelerin üst kademe yöneticileri tarafından alınmakta ve alınan bu kararın gereğinin yerine getirilmesi için kurulan ihale komisyonu da ihale işlemlerini yürütmektedir. Bu süreçte ihale komisyonunun, ihale süreci ve “ihale” mevzuatı ile hiçbir ilgisi bulunmayan “yemek yardımının hangi usul ile veya nasıl yapılacağı” konusunu araştırma yetkisi ve sorumluluğu bulunmamaktadır. Çünkü ihale komisyonunun ancak; ihale işlem dosyasının, verilen tekliflerin, ihale sürecinde gerçekleşen işlemlerin, bir başka deyişle doğrudan “ihale” ile ilgili olan hususların, yine ihale mevzuatına uygunluğunu incelemek ve değerlendirmek yükümlülüğü vardır. Dolayısıyla ihale komisyonu üyeleri, sadece ilgili harcama birimi tarafından hazırlanmış ve kendilerine havale edilmiş ihale işlem dosyası çerçevesinde ve ihale mevzuatına uygun olarak ihaleyi gerçekleştirmekten ve sonuçlandırmaktan sorumludur.

Buradan hareketle, ihale süreci ve “ihale” mevzuatı ile hiçbir ilgisi bulunmayan “yemek yardımının hangi usul ile veya nasıl yapılacağı” konusundaki hatalı tercihler nedeniyle, ihale komisyonunun ihaleyi iptal yetkisini kullanmadığını gerekçe göstererek, ihale komisyonunu da sorumlu tutmanın hatalı bir yaklaşım olacaktır.

Kısaca, somut olayda; ihalenin yürütülmesi ve sonuçlandırmasıyla ilgili olarak İlamda mevzuata aykırı bir tespit yer almadığı gibi, ihalenin uygulanması bir başka deyişle sözleşmenin uygulanması aşamasında da mevzuata aykırı bir durum söz konusu değildir. Netice itibariyle ihale yetkilisince yasal dayanaktan yoksun olarak ihaleye konu edilemeyecek bir hizmetin ihalesinin yapılmasına karar vermesi neticesinde kamu zararına sebebiyet verildiğinden, somut olayda münhasıran ihale yetkilisinin sorumluluğuna hükmedilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla; İlam hükmünün sorumluluk yönünden bozularak yeniden hüküm tesisi için dosyanın ilgili Daireye gönderilmesi gerekir.