Konu: Su altında kayada foraj yapılması özel pozu beton dökümü ve demirin bükülüp yerine konması işlerini kapsamasına rağmen bu işler için ayrıca ödeme yapılması.

1-151 sayılı İlamın 1/A’ıncı maddesi ile, … A.Ş. yüklenimindeki …TL sözleşme bedelli … İnşaatı İşi’nde Özel-4 poz no.lu “Su Altında Kayada Foraj Yapılması” iş kalemi, “C 40/50 beton dökülmesi” ve “Betonarme için 14-28 mm kalınlığında nervürlü demirin bükülüp yerine konulması” imalatlarını içermesine rağmen her iki imalat için teklif edilen birim fiyatlar üzerinden ödemede bulunulması sonucu oluşan … TL kamu zararı iddiası hakkında, (KDV istisnası olan işte ödenmeyen KDV nedeniyle) kamu zararı oluşturmayan … TL için ilişilecek husus bulunmadığına, kamu zararı niteliğindeki … TL’sinin ise sorumlularından tazminine karar verilmiştir.

Sorumlular tarafından temyize başvurulmuştur.

Esas yönüyle inceleme

Somut olay:

Bakanlık tarafından 22.11.2019 tarihinde 4734/21-B maddesi kapsamında pazarlık usulü ile ihale edilen … A.Ş. yükleniminde bulunan “… İnşaatı İşi” ile ilgili olarak;

Sözleşme eki Birim Fiyat Tarifleri Cetvelinde “Özel-4: Su Altında Kayada Foraj Yapılması”, “74.025.0008: C 40/50 Hazır Beton Dökülmesi (Beton nakli dahil)”, “74.090.0005: Betonarme için Ø14-Ø28 mm. Kalın nervürlü çeliğin bükülüp yerine konması” pozlarına ayrı ayrı yer verilmiş, su altında kayada yerinde dökme fore kazık imalatlarının bedeli metrajlar dahilinde söz konusu pozlardan ödenmiştir.

Temyize konu ilam maddesinde; “Özel-4: Su Altında Kayada Foraj Yapılması” iş kalemi birim fiyat tarifine göre söz konusu imalatın foraj imalatı ile birlikte forajlı kısımda yerinde dökme fore kazık yapılması için gerekli olan her türlü imalat işlemlerini içerdiği, forajlı kısımda dökülen betonun ve yerleştirilen nervürlü çeliğin zati bedeli ile bu malzemelerin dökülmesi, yerine yerleştirilmesi ameliye bedelinin Özel 4’ün teklif birim fiyatına dahil olduğu, dolayısıyla bu malzemelerin (beton, çelik) zati bedeli ile bunların ameliyesi için ayrıca 74.025.0008 ve 74.090.0005 pozlarından ödeme yapılmasının mükerrer ödemeye sebebiyet verdiği ve kamu zararını doğurduğu belirtilmiştir.

Temyiz itirazlarında; “Özel-4: Su Altında Kayada Foraj Yapılması” iş kaleminin -tek başına- yerinde dökme fore kazık yapılması için gerekli olan foraj (burgu ile zemini delme) işlemini tanımladığı, açılan foraja demir donatı yerleştirilip beton dökülmesi imalatlarını ihtiva etmediği, Özel-4 pozu kapsamındaki foraj imalatının salt delme metodu olduğu, fore kazık imalatı olmadığı, tarifinde malzemelerin “temin edilmesi” ifadesine yer verilmediği, beton ve demir-çelik işleri tarifte imalatın esaslı unsuru olarak yer alsaydı -emsal kamu pozları tanımlarından görüleceği üzere- malzemelerin temininden bahsedileceği, ihaleye esas yaklaşık maliyet tespitinde Özel-4 pozu için piyasa fiyat araştırması yapılırken kullanılan formda işin tanımının “Bölge Müdürlüğümüzce … ili, … ilçesi, … beldesinde yaptırılması düşünülen ekte yer alan kesite göre; (kaya zeminde toplam 1800 metre Ø 50” foraj yapılacaktır.” olarak verildiği, yaklaşık maliyete esas belgelerden, foraj tip kesitlerinden, ihaleye esas metraj cetvellerinden, projelerden foraj imalatının malzeme içermediğinin görüleceği, özel 4 foraj yapılması pozunun bir işçilik pozu olduğu, foraj pozunun metre cinsinden, C 40/50 beton pozunun metreküp cinsinden, Ø14-Ø28 mm. kalın nervürlü çelik pozunun ise ton cinsinden tanımlandığı, zaten ihale öncesinde özellikle demir donatısı dahil olan foraj işleminin 1 metre tülünün tanımının yapılamayacağı, donatıyı foraj imalatı tanımına eklemenin teknik ve bilimsel olarak da mümkün olmadığı, birim fiyat hazırlama teamüllerine göre beton ve çeliğin her türlü malzeme olarak yorumlanamayacağı, kamu zararı kararının yapılan açıklamalara istinaden kaldırılması gerektiği, ayrıca ilamda C 30/37 betonun imalata dahil olduğu kabul edilip kamu zararının C 40/50 betondan hesaplandığı, bunun bir çelişki oluşturduğu, diğer taraftan somut olayda -kabul anlamına gelmemekle birlikte- forajlı kısım için sadece beton dökülmesi işçiliği ile çeliğin yerleştirilmesi işçiliğinin Özel-4 pozu içinde olduğunun düşünülebileceği, aslında bu düşüncenin bile dayanağının olmadığı, çünkü 74.025.0008 ve 74.090.0005 pozları tariflerine bakıldığında işçiliklerin kendi pozları dahilinde olduğunun görüleceği, ancak yine de beton ve çelik işçiliğinin özel-4 birim fiyatına dahil olduğunun kabulü halinde işçilikler için mükerrer ödenen tutarların dilekçede ayrıntılı hesap tablosunda gösterildiği üzere toplam … TL’ye tekabül ettiği, kamu zararının da sadece … TL olduğu, … TL’lik kamu zararı kararının kaldırılması gerektiği, öne sürülmüştür.

Mevzuat:

Sözleşmede yer alan “Özel-04: Su Altında Kayada Foraj Yapılması (metre)” iş kaleminin özel fiyat tarifinde;

“Yapım Şartları:

İdarece onanmış uygulama projesi ve teknik şartnamesine uygun olarak, her cins ve klastaki zeminde, her derinlikte, kuruda ve su altında, her boyda yerinde dökme fore kazık yapılması için gerekli araç, gereç, makine, teçhizat, ekip, ekipmanın denetiminin iş başında temini ile montajlarının yapılması, çalışma platformunun hazırlanması, gerekmesi halinde iskele kurulması, forajın yapılması, iş bitiminden sonra demontajı, nakilleri, gerekli hallerde muhafaza borusu kullanılması, projesine göre hazırlanmış demir donatının projesine uygun olarak yerine yerleştirilmesi, C 30/37 hazır betonun tekniğine uygun olarak (tremi borusu ile) yerine yerleştirilmesi, gerekmesi halinde betonun döküm yerine beton pompası ile basılması, forajdan çıkarılan paşanın vasıtalara yüklenmesi, idare tarafından gösterilen depo alanına nakli, boşaltılması, depo ve imla yerinde serilmesi ve düzeltilmesi, foraj esnasında kazık zemininden numune alınması, raporun hazırlanması, su içinde çalışma güçlüğü, inşaat yerinde her türlü yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşıma yerinde dökme fore kazık yapılması için gerekli olan her türlü malzeme ve zayiatı, işçilik, makine, araç ve gereç giderleri ile yüklenici genel giderleri ve karı dahil 1 m. fiyatı.

Ölçü: Yapılan forajın m’si üzerinden ölçülür.” denilmektedir.

Öncelikle, sözleşmede yer alan “Özel-04: Su Altında Kayada Foraj Yapılması (metre)” iş kaleminin birim fiyat tarifi incelendiğinde, “İdarece onanmış uygulama projesi ve teknik şartnamesine uygun olarak, her cins ve klastaki zeminde, her derinlikte, kuruda ve su altında, her boyda yerinde dökme fore kazık yapılması için … forajın yapılması, …, projesine göre hazırlanmış demir donatının projesine uygun olarak yerine yerleştirilmesi, C 30/37 hazır betonun tekniğine uygun olarak (tremi borusu ile) yerine yerleştirilmesi, gerekmesi halinde betonun döküm yerine beton pompası ile basılması, …, yerinde dökme fore kazık yapılması için gerekli olan her türlü malzeme ve zayiatı, işçilik, makine, araç ve gereç giderleri ile yüklenici genel giderleri ve karı dahil 1 m. fiyatı.” ifadelerine yer verildiği görülmektedir. Tarifte su altında yapılacak fore kazık imalatları için gerekli forajın yapılmasından ve demir donatı ile C 30/37 hazır betonun projesine uygun olarak yerine yerleştirilmesinden bahsedilmiştir. Demir donatının ve hazır betonun temin edilmesinden bahsedilmemiştir. Birim fiyat hazırlama sistematiğinde; birim fiyata dahil olan veya olmayan işler «Birim Fiyat Tariflerinde» açıkça belirtilmektedir. Demir donatı ve hazır beton Özel-4 pozu birim fiyat tarifinin içinde olsaydı, kamu birim fiyat tariflendirme sistematiğine göre ilgili malzemelerin temininden, hazırlanmasından, istif edilmesinden veya nakliyesinden bahsedilmesi gerekirdi. Yerinde dökme betonla yapılan fore kazık imalatının asli unsuru ve önemli maliyet bileşeni olan beton ve demir donatının tarifte geçen “her türlü malzeme” kapsamında değerlendirilemeyeceği de yine kamu birim fiyat tariflerine ilişkin teamüllerden görülmektedir. Ayrıca duruşma esnasında yapılan açıklamalar ve sunulan belgeler incelendiğinde, ihaleye esas Özel 4-foraj tip kesitlerinde betonun ve demirin bu poz kapsamında temin edileceğine dair bir ifadeye yer verilmediği gibi, malzemesi dahil olan foraj işleminin 1 metre tülünün ihale öncesinde teknik olarak tanımlanamayacağı da anlaşılmıştır.

Sonuç olarak, Özel-4 foraj yapılması pozunda malzeme öngörüsünün olmadığı, söz konusu poz tarifinin sadece yerinde foraj (delme) işleminin yapılması ve dışarıda hazırlanmış veya dışarıdan temin edilmiş demir donatının ve C 30/37 hazır betonun yerine yerleştirilmesini işlerini içerdiği, yani sadece söz konusu malzemelerin işçiliğinin Özel 4’ün birim fiyatına dahil olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda su altında yapılan fore kazıkların forajlı kısımlarında hazır betonun ve demir donatının yerine yerleştirilmesi işleri için hem Özel-4 pozundan hem de 74.025.0008, 74.090.0005 no.lu diğer pozlardan ödeme yapılarak mükerrer ödemeye ve kamu zararına sebebiyet verilmiştir. Somut olayda yapılan açıklamalar doğrultusunda ameliye giderlerinden kaynaklı kamu zararı tutarının, bu hususta temyiz dilekçesinde yer alan hesaplama şekilleri de incelenerek yeniden hesaplanması gerekmektedir. Kamu zararı tutarının tespitinde, fore kazık imalatlarında fiilen C 40/50 beton kullanıldığından ve C 40/50 beton fiyatından ödeme yapıldığından, C 30/37 beton işçiliğinin değil C 40/50 beton işçiliğinin dikkate alınması gerekir.

Sorumluluk yönüyle inceleme

İlamda kamu zararından mükerrer ödemeye esas olan ve ilişikli tutulan 9 ve 10 no.lu hakkedişleri inceleyen ve onaylayan kamu görevlileri ile ödeme emri belgelerini imzalayan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri sorumlu tutulmuştur.

Temyize başvuran sorumlulardan Gerçekleştirme Görevlisi … (Genel Müd. Yard.) ile Gerçekleştirme Görevlisi … (Daire Başkanı), ara hakkedişlerin metrajlar ve ödeme tutarları bakımından kesinlik arz etmediği, kesin hakkedişte metrajların ve tutarların tamamlandığı, kesin hesabı çıkarılan söz konusu işin kesin hakkediş raporunda onaylarının olmadığı, bu yüzden taraflarına yöneltilen sorumluluk hükümlerinin kaldırılması gerektiğini ileri sürerek sorumluluk itirazında bulunmuştur.

İlamda tazminine hüküm edilen kamu zararları ilişikli tutulan ara hakkedişlerin (9. ve 10. hakkedişler) ödendiği tarihte oluşmuş olup, söz konusu ara hakkedişlerde Gerçekleştirme Görevlisi … (Genel Müd. Yard.) ile Gerçekleştirme Görevlisi … (Daire Başkanı)’nin imzası bulunmaktadır. Dolayısıyla adı geçen kamu görevlileri ile kamu zararı arasında kurulan illiyet bağının hukuka uygun olduğu değerlendirildiğinden sorumluluk itirazları kabul edilmemiştir.

Bu itibarla; sorumluların temyiz itirazları kısmen kabul edilerek, somut olayda Özel-04 pozu birim fiyatına dahil olan beton ve demir-çelik donatı işçiliğinin mükerrer ödenmesi sonucu oluşan kamu zararının hesaplanması ve buna göre yeni bir hüküm kurulması için 151 sayılı İlamın 1/A’ıncı maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmü BOZULARAK, dosyanın ilgili DAİREYE GÖNDERİLMESİNE,

(Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ...’in karşı oyu ile) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 04.06.2025 tarih ve 58060 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.



Karşı oy gerekçesi

Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ...:

... için su altında yapılacak fore kazık imalatları özellik arz ettiğinden ihale kapsamında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı “fore kazık yapımı” imalatı gibi tasarlanmamış olup, foraj imalatı ile betonun ve donatının temin edilip yerine yerleştirilmesi imalatları ayrı ayrı tanımlanmıştır. Bu imalatların tamamlandıktan sonra metrajları dahilinde bedellerinin kendi pozlarından ödenmesi öngörülmüştür. Özel-4 pozuna ilişkin yaklaşık maliyete esas piyasa fiyat araştırmasından olsun ihaleye esas proje tip kesitlerinden olsun söz konusu pozun sadece foraj (delme) işleminden ibaret olduğu görülmektedir. Öncelikle Özel-4 poz no.lu işin adı: “Su Altında Kayada Foraj Yapılması” olup, piyasa fiyat araştırması formunda da işin tanımı: “Bölge Müdürlüğümüzce … ili, … ilçesi, … beldesinde yaptırılması düşünülen, ekte yer alan kesite göre kaya zeminde toplam 1800 metre ø50” foraj yapılacaktır.” şeklinde yapılmıştır. Yapılacak forajın metre cinsinden metrajı hesaplanarak ihaleye çıkılmıştır, teklife esas kesitlerde sadece forajın çizimleri gösterilmiştir. Bu belgelerin hiçbir yerinde betondan veya demir donatından bahsedilmemiştir. Özel-4’ün birim fiyat tarifinde “dökme fore kazık yapılması” “beton ve demir donatının yerleştirilmesi” ifadeleri geçse de Özel 4’ün tarifi yapılırken Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 15.140.1104 no.lu “Fore Kazık Yapımı” pozunun tarifinden yararlanıldığı, ancak bu tarifte geçen ifadelerin yapılacak iş için uyarlanmadan ihaleye esas belgelere alındığı anlaşılmaktadır. Ayrıca ihale öncesinde beton ve özellikle demir donatı içeren 1 metretül forajlı fore kazık imalatı tanımlaması ve metraj hesabının yapılması teknik anlamda mümkün değildir. Bununla birlikte hakediş öderken de fore kazıklar için forajlı kısmı, forajsız kısmı bazında ayrıma gidilerek beton-demir donatının metrajının ayrı ayrı çıkarılması ve ödemenin yapılması işin tekniğine uygun düşmemektedir. Bu nedenle ihalenin başından beri İdarenin Özel-4 pozu ile tek başına foraj imalatını tanımladığı, fore kazık imalatını tanımlamadığı, isteklilerin de bunu bilerek tekliflerini verdiği, pozun tarifinde yer alan “fore kazık” ve “beton ve demir donatının yerleştirilmesi” ifadelerinin hataen tarifte kaldığı anlaşıldığından, somut olayda fore kazık imalatları kapsamındaki forajın Özel-4 pozu üzerinden, beton-demir donatı zati bedelleri ile işçiliğinin kendi pozları üzerinden bedellerinin ödenmesinde işin sözleşmesine ve ihale dokümanına aykırı bir durum bulunmamaktadır. Bu itibarla; sorumluların savunmaları yerinde olduğundan, 151 sayılı İlamın 1/A’ıncı maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmünün KALDIRILMASI gerekir.

Üye ...:

Sözleşmede yer alan “Özel-04: Su Altında Kayada Foraj Yapılması (metre)” iş kaleminin özel fiyat tarifinde;

“Yapım Şartları:

İdarece onanmış uygulama projesi ve teknik şartnamesine uygun olarak, her cins ve klastaki zeminde, her derinlikte, kuruda ve su altında, her boyda yerinde dökme fore kazık yapılması için gerekli araç, gereç, makine, teçhizat, ekip, ekipmanın denetiminin iş başında temini ile montajlarının yapılması, çalışma platformunun hazırlanması, gerekmesi halinde iskele kurulması, forajın yapılması, iş bitiminden sonra demontajı, nakilleri, gerekli hallerde muhafaza borusu kullanılması, projesine göre hazırlanmış demir donatının projesine uygun olarak yerine yerleştirilmesi, C 30/37 hazır betonun tekniğine uygun olarak (tremi borusu ile) yerine yerleştirilmesi, gerekmesi halinde betonun döküm yerine beton pompası ile basılması, forajdan çıkarılan paşanın vasıtalara yüklenmesi, idare tarafından gösterilen depo alanına nakli, boşaltılması, depo ve imla yerinde serilmesi ve düzeltilmesi, foraj esnasında kazık zemininden numune alınması, raporun hazırlanması, su içinde çalışma güçlüğü, inşaat yerinde her türlü yükleme, boşaltma, yatay ve düşey taşıma yerinde dökme fore kazık yapılması için gerekli olan her türlü malzeme ve zayiatı, işçilik, makine, araç ve gereç giderleri ile yüklenici genel giderleri ve karı dahil 1 m. fiyatı.

Ölçü: Yapılan forajın m’si üzerinden ölçülür.” denilmektedir.

Özel-04 pozunun birim fiyat tarifinde, su altında kayada yapılan boş foraj imalatı ile birlikte delinen zeminde oluşan boşluğa demir-çeliğin yerleştirilmesi ve betonun dökülmesi suretiyle yapılan fore kazık imalatları tarif edildiğinden, bu tariften Özel-4 pozu kapsamında su altında yapılan fore kazık imalatlarında, yapılan forajın, kullanılan beton ve demir-çelik donatının zati bedeli ile yapılan işlemlerin ameliyesi bedelinin Özel-4 pozu birim fiyatına dahil olduğu anlaşılmaktadır. Tarifte birim fiyata dahil olmayan masraflar ayrıca belirtilmemiştir. İstekliler de ihale dokümanındaki bu tarifi görerek, bilerek teklifini oluşturmuştur. Fore kazık imalatlarında forajlı kısmında yapılan beton ve demir-çelik işlerinin (malzeme ve işçilik) bedeli Özel-4 pozu birim fiyatından ödenmiştir. İdarenin fore kazık imalatları kapsamındaki beton ve demir-çelik donatı işleri için ayrıca “74.025.0008- C 40/50 Hazır Beton Dökülmesi” pozu ile “74.090.0005-Betonarme için Ø14-Ø28 mm. Kalın nervürlü çeliğin bükülüp yerine konması” pozu üzerinden ödeme yapması mükerrer ödemeye sebep vermiş olup, ilamdaki hesap tablosunda gösterilen tutarda kamu zararını ortaya çıkarmıştır. Diğer taraftan sorumluluk yönüyle çoğunluk görüşüne katılarak ilam hükmünün sorumluluk yönünden mevzuata uygun olduğu değerlendirilmektedir.

Bu itibarla; Özel-04 pozunun teklif birim fiyatına dahil olan beton ve demir-çelik donatı işleri için başka pozlardan ayrıca bedel ödenmesinin mevzuatına aykırı olduğu ve kamu zararına sebebiyet verdiği anlaşıldığından, sorumluların temyiz itirazları reddedilerek, 151 sayılı İlamın 1/A’ıncı maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmünün TASDİKİNE karar verilmesi gerekir.

Üye ...:

Anılan işe ait olan sözleşme eki ... İnşaatı Özel Fiyat Tariflerinin “Su Altında Kayada Foraj Yapılması” imalatının birim fiyat tariflerinde yer alan; “Projesine göre hazırlanmış demir donatının projesine uygun olarak yerleştirilmesi, C30/37 hazır betonun tekniğine uygun olarak (tremi borusu ile) yerine yerleştirilmesi, gerekmesi halinde betonun döküm yerine beton pompası ile basılması,”

İfadesinden İlamda; “Anılan Birim Fiyat Tarifinde İdare tarafından onaylanmış uygulama projesi ve teknik şartnameye uygun olarak, her cins ve klastaki zeminde, her derinlikte, kuruda ve su altında, her boyda yerinde dökme fore kazık yapılması için gerekli olan tüm imalat işlemleri ve her türlü malzeme ve zayiatın teklif edilen birim fiyata dahil olduğu açıkça belirtilmiştir.” denilerek, “Su altında Kayada Foraj Yapılması” imalatı için gerekli olan “C 40/50 Beton Dökülmesi” ve 14-28 mm Kalınlığında Nervürlü Demirin Bükülüp Yerine Konulması” imalatlarının da “Özel-4” poz numaralı “Su Altında Kayada Foraj Yapılması” iş kaleminin birim fiyatına dahil olduğu yorumu yapılarak “Kamu Zararı” oluştuğuna karar verilmiştir.

“Projesine göre hazırlanmış demir donatının projesine uygun olarak yerleştirilmesi, C30/37 hazır betonun tekniğine uygun olarak (tremi borusu ile) yerine yerleştirilmesi, gerekmesi halinde betonun döküm yerine beton pompası ile basılması,”

İfadesinden, “Su altında Kayada Foraj Yapılması” imalatı için gerekli olan “C 40/50 beton dökülmesi” ve 14-28 mm kalınlığında nervürlü demirin bükülüp yerine konulması” imalatlarının da “Özel-4” poz numaralı “Su Altında Kayada Foraj Yapılması” iş kaleminin birim fiyatına dâhil olduğu anlaşılamaz.

İdarece hesaplanan yaklaşık maliyetin hesap cetvellerinde, fore kazık imalatı için gerekli olan; “Hazır Beton Dökülmesi” ve “Betonarme için 14-28 Kalınlıkta Nervürlü Çeliğin Bükülüp Yerine Konması” pozları ayrı bir imalat kalemi olarak yer almıştır.

“Özel-4” poz numaralı “Su Altında Kayada Foraj Yapılması imalatının tanımında ilgili demir ve betonun teminine ilişkin bir ifade yer almamıştır. Foraj imalatının birim fiyat tariflerinde bu imalatın en önemli bileşenlerinden beton ve demirin teminine yönelik bir ifadenin geçmemesi düşünülemez.

“Özel-4” poz numaralı “Su Altında Kayada Foraj Yapılması” iş kaleminin birim fiyat tariflerinde foraj için gerekli olan; hazır beton ve betonarme için 14-28 kalınlıkta bükülmüş nervürlü çeliğin temini ameliyesi Özel-4 Poz numaralı “Su Altında Kayada Foraj Yapılması” imalat kalemi içinde yer almadığı; dosya münderacatından, foraj imalatının su altında ve karadan uzakta yapılması nedeniyle ayrı bir işçiliği de gerektirdiği sorumluların “Murafaa” sırasında yaptıkları açıklamalarından anlaşılmıştır.

Dairece verilen tazmin kararanın “Refi” gerekir.