Konu: Yeni fiyat tespitinin hatalı yapılması.

151 sayılı İlamın 7’nci maddesi ile, … A.Ş. yüklenimindeki … TL sözleşme bedelli “… İnşaatı İşi”nde kesin projesinde havalimanı koruyucu mendirek kaplaması imalatında “Tetrapod” beton blok kullanılması öngörülmüşken, bu imalattan vazgeçilerek 08.05.2018 tarihli Genel Müdürlük Olur’u ile yerine kullanılmasına karar verilen yeni nesil olarak adlandırılabilecek tek sıralı koruma tabakalı “X Bloc” beton blok imalatının birim fiyatının hatalı belirlenmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının sorumlularından tazminine karar verilmiştir.

Sorumlular 53870 sayılı dosya kapsamındaki ortak temyiz dilekçesi ile temyize başvurmuştur.

Öncelikle; 53870 sayılı dosya kapsamında gönderilen ortak temyiz dilekçesi incelendiğinde; sorumlulardan … (Genel Müdür), … (Gen. Müd. Yard. V.), … (Daire Başk. Yard.), … (İnşaat Müh.), … (İnşaat Müh.), … (İnşaat Müh.), … (İnşaat Teknikeri), … (İnşaat Teknikeri)’ün dilekçenin ilk sayfasında adları yazılı olsa da adı geçen kişilerin söz konusu başvuru dilekçesinde imzalarının bulunmadığı görülmektedir.

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun “Kanun yollarına başvurma” başlıklı 54’üncü maddesinde;

“Temyiz, yargılamanın iadesi ve karar düzeltilmesi talepleri, Sayıştay Başkanlığına hitaben yazılmış imzalı dilekçe ile yapılır. Dilekçeler Sayıştay Başkanlığına verilir veya gönderilir. İlgililer isterlerse evrakın alındığına dair kendilerine bir alındı verilir.

(2) Dilekçelerde aşağıdaki hususlar bulunur:

a) Başvuruda bulunan kişinin ve varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin adı, soyadı, unvanı ve adresi.

b) İlamın tarihi, numarası.

c) İlgili hesabın adı ve yılı.

ç) Başvurunun konusu.

d) Hangi kanun yoluna başvurulduğu ve başvurunun hukuki sebepleri.

e) Varsa duruşma talebi.

(3) Dilekçelere ilgililer tarafından itirazlarını ispat edecek belgeler eklenir. Dilekçeler ve bunlara ekli belgelerin örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur.

(4) Dilekçelerin yukarıda belirtilen hususları ihtiva etmediğine, ilgisine göre Temyiz Kurulu veya dairece karar verilirse, eksikliklerin on beş gün içinde tamamlatılması dilekçe sahibine tebliğ olunur. Bu süre içinde eksiklikler tamamlanmazsa, ilgisine göre Temyiz Kurulunca veya dairece başvurunun reddine karar verilir. Şu kadar ki, başvuru sahibinin kimliğini, imzasını, başvuru konusu ilam hükmünü ve hangi kanun yoluna hangi sebeple başvurulduğunu yeteri kadar belli edecek kayıtları ihtiva eden dilekçeler, diğer hususlar gösterilmemiş olsa bile kabul edilir.” denilerek, temyiz talebinin imzalı dilekçe ile yapılması gerektiği, aksi takdirde talebin reddedileceği belirtilmiştir.

Buna göre ortak temyiz dilekçesine adları yazılmak suretiyle temyiz başvurusu yapanlardan … (Genel Müdür), … (Gen. Müd. Yard. V.), … (Daire Başk. Yard.), … (İnşaat Müh.), … (İnşaat Müh.), … (İnşaat Müh.), … (İnşaat Teknikeri) ve … (İnşaat Teknikeri)’ün dilekçede imzaları bulunmadığından, adı geçen sekiz kişinin temyiz talebi hakkında TALEBİN REDDİNE, oybirliğiyle, karar verilmiştir.

Ortak temyiz dilekçesinde adları yazılı sorumlular … (Daire Başkanı) ile … (Şube Müd. V.)’ün söz konusu dilekçeyi imzaladıkları görüldüğünden, bu kişilerin usulüne uygun temyiz talebi üzerine temyiz başvurusuna esas konunun incelenmesine geçilmiştir.

Somut olay:

… İKN.lu … İş Ortaklığı yükleniminde olan “… İnşaatı” işine ilişkin olarak;

İhale eki kesin projelerde havalimanı koruyucu mendirek kaplamasında tetrapod beton blok malzemesinin kullanılması öngörülmüş, uygulama projeleri koruma tabakası tetrapod beton blok olacak şekilde onaylanmıştır. Sözleşme eki Birim Fiyat Teklif Cetvelinde tetrapod beton blok imalatı; “21.025 - Tetrapod Kalıbı”, “16.107 - Tetrapodların Taşınması ve Yerine Konması”, “Y.16.050/06 - C 30/37 Basınç Dayanım Sınıfında Beton Dökülmesi” ve “Y.16.050/08 - C 40/50 Basınç Dayanım Sınıfında Beton Dökülmesi” olmak üzere 4 ayrı iş kalemi halinde tarif edilmiş ve fiyatlandırılmıştır.

14.07.2017 tarihinde yer teslimi yapılıp işin devam ettiği esnada 08.05.2018 tarihli ve 37396 sayılı Genel Müdürlük Olur’u ile yazıya ekli gerekçe raporuna istinaden koruyucu mendireğin koruma tabakasında tetrapod beton blok yerine yabancı bir firmanın patentli ürünü olan x blok beton malzemesinin kullanılmasına karar verilmiştir. İş’te … TL keşif azalışı getiren revize uygulama projeleri ile birlikte “YBF004-X blok Kalıbı” ve “YBF005-X blokların Taşınması ve Yerine Konması” iş kalemlerine ait yeni birim fiyat tutanakları hazırlanmış ve sözü edilen olur ile onaylanmıştır. Proje değişikliği sonrası x blok imalatının bedeli ödenirken, x blok kalıbı yapılması ve x blokların taşınması, yerine konulması işleri için onaylı yeni birim fiyatlardan, imalatın bünyesinde kullanılan C 30/37 veya C 40/50 hazır beton dökülmesi imalatları için sözleşme fiyatlarından (Y.16.050/06 ve Y.16.050/08’den) ödeme yapılmıştır. X blok kalıbı yapılması ve x blokların taşınması, yerine konulması işlerinin yeni birim fiyatları tespit edilirken yüklenicinin (benzer poz) tetrapod imalatı için verdiği teklif fiyatları esas alınmıştır. Sözleşme kapsamında teklif fiyatı bulunan C 30/37 (Y.16.050/06) beton imalatı için kendi fiyatı (309,00 TL) ve metrajından, C 40/50 (Y.16.050/08) beton imalatı için de kendi fiyatı (400 TL) ve metrajından ödeme yapılmıştır.

Temyize konu ilam maddesinde tazmin hükmü; yeni iş kalemi niteliğindeki x blok imalatının; x blok kalıbı, x blokların taşınması, yerine konulması, C 30/37 veya C 40/50 beton dökülmesi ve patent ücreti olarak sayılan 4 adet girdiden oluşan paçal bir analize dayandığı, zira tetrapod beton blok imalatının da -patent ücreti hariç- bu girdilerden müteşekkil olduğu, x blok imalatı yeni bir iş kalemi/iş grubu olmasına rağmen Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesine aykırı olarak iş kalemi/iş grubunun bünyesine giren tüm girdileri içerecek şekilde paçal bir analiz yapılması gerekirken C 30/37 ile C 40/50 beton dökülmesi işlerinin diğer girdilerden ayrıştırıldığı, oysa tüm girdileri içeren paçal bir analiz yapılsaydı beton işleri için kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek teklif fiyatlarından daha düşük olan kamu birim fiyatlarının seçileceği, C 30/37 beton imalatı resmi rayici 192,15 TL’den, C 40/50 beton imalatı resmi rayici 214,65 TL’den analize dahil edileceği, tüm girdilerden oluşan bütün bir analiz yapılmaması -beton girdilerinin ayrıştırılması- nedeniyle beton imalatlarına resmi rayiçlerinden daha pahalı sözleşme fiyatlarından ödeme yapılarak kamu kaynaklarının verimli kullanılmadığı, kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçelerine dayanmaktadır.

Savunmalarda; C 30/37 ile C 40/50 beton dökülmesi işlerinin teklif birim fiyatları sözleşmede mevcut olduğundan bunlar için yeni birim fiyat tespitinin YİGŞ’nin 22’nci maddesine aykırı olduğu, somut olayda yeni birim fiyat tanzim edilmesini gerektirir bir durum söz konusu olmayıp, birim fiyat teklif cetvelinde mevcut fiyatların kullanılmasının hukuki ve akdi bir zorunluluk olduğu, mevcut işte ihale dokümanının hazırlanması aşamasında tetrapod beton blok imalatı için paçal bir analizin ve paçal birim fiyatın öngörülmediği, bu imalatın yapımı için gerekli beton, kalıp ve montaj işleri için müstakil birim fiyatların teşkil edildiği, ihale dokümanında tetrapod beton blok imalatı için yapılan uygulamaya koşut biçimde vazgeçilen tetrapod imalatıyla birebir aynı amaç ve işlevi taşıyan x blok beton imalatı için de paçal bir analiz oluşturulmadığı, bunun yerine bileşenleri olan beton, kalıp ve montaj işlerinin müstakil iş kalemi olarak kabul edildiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı başta olmak üzere kamu birim fiyatlarında da beton, kalıp ve montaj işlerinin ayrı iş kalemi olarak gösterildiği, x blok kalıp ve montajı, tetrapod imalatının kalıp ve montajından farklılık arz ettiğinden bunlar için müstakil yeni birim fiyatların oluşturulduğu, ancak x blokta kullanılacak C 30/37 ve C 40/50 beton dökülmesinin “teklif birim fiyat” statüsünde müstakil bir iş kalemi olarak zaten sözleşmede yer aldığından yeni fiyat tanzim edilmediği, bu birim fiyatların aynen uygulandığı, ayrıca teklif birim fiyatı bulunan iş kalemi için yeni birim fiyat yapılamayacağı gibi yüklenicinin teklif birim fiyatı “rayiç” kabul edilerek karşılaştırmaya tabi tutulmasının da hukuka aykırı olduğu, bunun yanı sıra İlamda kamu zararına esas paçal analiz yapılırken “YBF004: X blok Kalıbı” ile “YBF005: X blokların Taşınması ve Yerine Konması” iş kalemleri yeni birim fiyatlarının veri kabul edildiği, oysa bu yeni birim fiyatlar tespit edilirken kaynakların verimli kullanılması ilkesi gereği sözleşme fiyatları düşük olduğundan sözleşme fiyatlarının tercih edildiği, aslında bu imalatların resmi analizlerine bakıldığında içeriğinde 40 tonluk vinç, hidrolik krikolar, 5 yrd3 ekskavatör, 40 tonluk bordür vinç, 160 tonluk mobil vinç, 300 tonluk paletli kafes bomlu vinç gibi malzeme ve iş makinelerinin de bulunduğu, kamu zararına esas paçal analizde söz konusu maliyetlerin göz ardı edildiği, ayrıca xblok imalatı için paçal bir yeni birim fiyat tanzim edilmesi gerektiği düşünülse dahi bulunacak yeni birim fiyatın ödemeye esas fiyatların toplamından yüksek çıkacağı, çünkü C 30/37 ve C 40/50 betonların Çevre ve Şehircilik Bakanlığı birim fiyatlı pozlarından nitelik olarak farklılık arz ettiği, bu hususun ilamda dikkate alınmadığı, x blok betonunda klasik betondan farklı olarak kalsiyum alüminat oranı %5’e kadar sınırlandırılmış sülfata dayanıklı çimento kullanıldığı, beton mukavemetini artırıcı katkı malzemesi kullanıldığı, dilekçe ekinde sunulan beton dizayn raporlarından beton katkısının görüleceği, beton dökümü sonrasında buhar kürü uygulandığı, buhar kürü uygulanırken ölçümler yapıldığı, yani x blok imalatı paçal bir analizine dahil edilecek beton dökülmesi pozunun Çevre ve Şehircilik Bakanlığı pozu analizinden farklı olacağı, fiyatının daha yüksek olacağı, yapılan analizin dilekçe ekinde yer alan analizden görüleceği üzere 2017 fiyatlarıyla C 30/37 betonun 398,78 TL, C 40/50 betonun 419,23 TL’ye isabet ettiği, aynı şeyin x blok kalıbı ve x blok montajı imalatları için de geçerli olduğu, x blok imalatı yeni bir paçal iş kalemi kabul edilerek YİGŞ’nin 22’nci maddesi çerçevesinde yeni birim fiyat yapılması halinde mevcut teklif birim fiyatlardan daha fazla bir tutarın yükleniciye ödeneceği, dolayısıyla kamu zararı değil kamu yararına sebebiyet verildiği, hükmün kaldırılması gerektiği ifade edilmiştir.

Mevzuat:

08.02.2017 tarihli Sözleşmenin “Sözleşmenin türü ve bedeli” başlıklı 6’ncı maddesinde;

“6.1. Bu Sözleşme, birim fiyat sözleşme olup, ihale dokümanında yer alan kesin projeye/projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak, İdarece hazırlanmış birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan 1.078.434.462,28 TL bedel üzerinden akdedilmiştir.

6.2. Yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat teklif cetvelinde yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birim fiyatlar ile varsa sonradan tespit edilen yeni birim fiyatlar esas alınır.”

Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin (YİGŞ’nin) “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasında;

“(1) 12 üncü maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.

…” denilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinde, yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat teklif cetvelinde müstakil olarak belirlenen her bir iş kalemine yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birim fiyatların esas alınacağı, işin yürütülmesi aşamasında idarenin yapılmasını gerekli gördüğü ve teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin bedellerinin ise YİGŞ’nin 22’nci maddesinde belirtilen kurallar çerçevesinde tespit edilen yeni birim fiyatlardan ödeneceği belirtilmektedir.

Yapılan incelemede, somut olayda sözleşmenin yürütülmesi aşamasında tetrapod yapılması imalatından vazgeçilip x blok yapılmasına karar verildikten sonra “x blok kalıbı” ile “x blokların taşınması ve yerine konulması” işleri teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni bir iş kalemi olduğundan söz konusu iş kalemleri için yeni birim fiyatların tespit edildiği, x blok yapımı kapsamına giren C 30/37 ve C 40/50 beton dökülmesi işlerinin teklif birim fiyatları bulunduğundan bu iş kalemleri için yeni birim fiyat tespiti yapılmadığı görülmektedir. Temyize konu ilamda, x blok yapımına karar verildikten sonra yapım işine dair yeni birim fiyat belirlenirken imalatın bünyesine giren tüm iş kalemlerini içeren paçal bir analize dayalı olarak tespitin yapılması gerektiğinden bahsedilmekte, analiz girdilerinden C 30/37 ve C 40/50 beton dökülmesi işlerinin analize dahil edilmemesi nedeniyle yeni birim fiyatın hatalı tespit edildiği, kaynakların verimli kullanılması ilkesi uyarınca C 30/37 ve C 40/50 beton dökülmesi işlerinin teklif fiyatlarından daha ucuz olan resmi fiyatları ile önerilen analize dahil edilmesi gerektiği ifade edilmektedir.

Öncelikle, C 30/37 ve C 40/50 beton dökülmesi işlerinin müstakil iş kalemi olarak sözleşmede teklif birim fiyatlarının ve tariflerinin bulunduğu, koruyucu mendireğin koruma tabakası için proje değişikliği sonucunda beton işlerinin niteliğinde bir değişme olmadığı dolayısıyla bu iş kalemleri için yeni birim fiyat oluşturma şartlarının gerçekleşmediği, idarenin de zaten fiili durumda bunları teklif fiyatı verilmemiş yeni bir iş kalemi olarak değerlendirmediği ve x blok imalatıyla ilgili olarak yeni birim fiyat tespitine konu etmediği görüldüğünden, x blok imalatı kapsamına giren beton dökülmesi işleri bedelinin sözleşmede kararlaştırılan teklif birim fiyatları üzerinden ödenmesinin sözleşme gereği olduğu anlaşılmaktadır.

Aslında proje değişikliği sonrasında yapımından vazgeçilen tetrapod beton blok imalatının sözleşme birim fiyatının paçal bir analize dayanmadığı, bu imalatın yapımı için gerekli beton, kalıp ve montaj işlerinin sözleşmede müstakil birim fiyatlarla temsil edildiği görülmüş olup, haliyle, idarenin sözleşmedeki bu uygulamaya koşut biçimde vazgeçilen tetrapod imalatıyla birebir aynı amaç ve işlevi taşıyan x blok beton imalatı için de paçal bir analiz oluşturmadan bileşenleri olan beton, kalıp ve montaj işleri için müstakil iş kalemleri ve birim fiyatlar belirlemesinin mevzuata aykırı bir tarafı bulunmamaktadır. Dolayısıyla İlamda yer alan “x blok imalatında kullanılan girdilerin bütünü için analiz yapılması gerektiği” yönündeki gerekçenin de yasal dayanağı yoktur.

Ayrıca ilamda x blok yapımının yeni birim fiyatının hatalı tespit edildiği, paçal bir analizle tespit edilmesi gerektiği ifade edilirken, kamu zararına esas olmak üzere x blok kalıbı ve montajı ile C 30/37 veya C 40/50 basınç dayanımında beton dökülmesi işlerini kapsayan sıfırdan paçal bir analiz yapılması önerilmiş ve bu öneri yapılırken her bir iş kalemi rayiç statüsünde kabul edilerek rayiç kıyaslamasına gidilmiş ve en ucuz olan birim fiyatlar (beton işlerinde kamu birim fiyatları, diğer işlerde sözleşme birim fiyatları) tercih edilmiştir. Oysa temyiz itirazlarında dile getirildiği üzere x blok yapımına ilişkin iş kalemlerinin her biri malzeme, işçilik, inşaat makineleri gibi bileşenlerden oluşan resmi bir analize dayanmakta olup, sıfırdan bütün iş kalemlerini kapsayan bir analiz önerilmesi/yapılması halinde her iş kaleminin analiz girdilerinin tür, miktar ve fiyat itibariyle tek tek dikkate alınması gerekmektedir. Öyle yapılmayarak oluşturulması önerilen/yapılan paçal analize iş kalemlerinin en düşük birim fiyatları üzerinden konulması ve kamu zararının buna göre hesaplanmasının sözleşmede tarafların eşitliği ilkesine ve yapım işleri şartnamesinin yeni birim fiyat tespit etme yöntemlerine de aykırı olduğu değerlendirilmektedir.

Diğer taraftan deniz yapısında kullanılan x blok betonlarının, sülfata dayanıklı çimento kullanılması, akışkanlaştırıcı katkı malzemesi kullanılması, su/çimento oranının düşük tutulması, buhar kürü uygulaması gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı birim fiyatlı klasik beton pozlarına nazaran farklı yapıdaki içerikle oluşturulduğu ve farklı işlemlerden geçtiği anlaşıldığından, fiili imalatta kullanılan betonların kamu birim fiyatlarından daha pahalı olmasının tabii olduğu görülmektedir.

Bu itibarla; yukarıda yer verilen gerekçeler dikkate alınarak, proje değişikliği sonrasında yapımına karar verilen x blok imalatı kapsamındaki C 30/37 ve C 40/50 beton dökülmesi işleri yeni birim fiyata konu edilmeden söz konusu iş kalemlerinin teklif fiyatları üzerinden ödeme yapılmasında mevzuata aykırı bir husus tespit edilmediğinden, sorumluların temyiz itirazları kabul edilerek 151 sayılı İlamın 7’nci maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmünün KALDIRILMASINA, oy birliğiyle,

6085 sayılı Kanunun 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 04.06.2025 tarih ve 58071 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.