Yapım işinde küçük sanat yapıları projelerinin hazırlanması ile iksa ve istinat projelerinin hazırlanması işleri sözleşme kapsamında yüklenici sorumluluğunda olmasına rağmen, yeni birim fiyat düzenlenerek yükleniciye ödeme yapılması;

183 sayılı İlamın 22’nci maddesiyle; … yüklenimindeki “… İkmal İnşaatı İşi”nde, küçük sanat yapıları projelerinin hazırlanması işi sözleşme kapsamında yüklenici sorumluluğunda olmasına rağmen, yeni birim fiyat düzenlenerek yükleniciye ödeme yapıldığı gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

İşbu ilam maddesinde sorumlu tutulan kamu görevlilerinin tümü temyiz talebinde bulunmuş olmakla beraber, tazmin hükmünde adı geçen sorumlular [(Hakediş Kapağı Üzerinde İmzası Bulunan) Hakedişi Düzenleyen Kesin Hesap Şefi … ve Yol Yapım Şube Müdürü …, (Yeni Birim Fiyat Tutanağı Üzerinde İmzası Bulunan) Yeni Birim Fiyat Tutanağını Düzenleyen Yol Yapım Dairesi Başkanı …, (Hakediş Kapağı ve Ödeme Emri Belgesi Üzerinde İmzası Bulunan) Hakedişi Düzenleyen ve Gerçekleştirme Görevlisi Yol Yapım Şube Müdürü … ile (Hakediş Kapağı ve Ödeme Emri Belgesi Üzerinde İmzası Bulunan) Hakedişi Düzenleyen ve Harcama Yetkilisi Yol Yapım Daire Başkanı …] ortaklaşa gönderdikleri temyiz dilekçesinde özetle; sorgu aşamasındaki savunmalarında ayrıntılarıyla belirtildiği üzere; adı geçen işe ait sözleşmenin “Diğer hususlar” başlıklı 33.12. maddesinde;

“İnşaat için gerekli projeler (Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri hariç) iş programına uygun bir şekilde idarece yükleniciye verilecektir.

Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri iş programına uygun olarak tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak her sanat yapısına başlama tarihinden bir hafta önce Yapı Denetim Görevlisine verilecektir.

Yapı Denetim Görevlileri gerekli gördüğü düzeltmeleri yaparak bir hafta içinde projeyi tasdik ederek tatbik edilmek üzere yükleniciye verecektir.

Bir hafta içinde tasdik edilmeyen projeler yüklenicinin vermiş olduğu şekilde tatbik edilecektir.

Bu hususlarda ve projeler hakkında yüklenici tarafından istenen bilgiler, Yapı Denetim Görevi isince verilecektir.

İdarece ve yüklenici tarafından çakılan gerekli kazıkların ve diğer işaretlerin korunmasından ve işlerin bunlara uygun olarak yapılmasından yüklenici sorumludur. Yüklenicinin kusuru veya ihmali ile bu işlerin yeniden yapılması halinde, masrafları, yükleniciye ait olacak ve bu işlerin yapımı tarihinden sonra tahakkuk edecek ilk hakedişten kesilecektir.

Yüklenici tarafından hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmez."

Denildiğini, bahse konu sözleşme maddesinde açık ve net bir şekilde tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak küçük sanat yapıları projeleri için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmeyeceği belirtilmiş olup, bu projelerin yine aynı maddede belirtildiği üzere şantiyede hazırlanan ve Yapım Denetim Görevlisinin tasdikinin yeterli olduğu projeler olduğunu, söz konusu küçük sanat yapılarından kutu menfezlere ait tip projelerin Standart Kutu Menfez Tipleri olarak 2005 ve 2012 yıllarında Sanat Yapıları (Eski Köprüler) Dairesi Başkanlığınca yayımlandığını (Dilekçe Eki: 1, 2), bununla birlikte yine küçük sanat yapılarından harçlı taş istinat ve iksa duvarlarına ait abakların Genel Müdürlükçe yayımlanan “… Tasarım El Kitabı”nın “Enkesit Elemanlarının Tasarımı” kısmında yer aldığını, dilekçe içerisindeki tablolarda bahsedilen standart kutu menfez tiplerinde yer alan ebatlarda ve dolgu yüksekliklerine (3x3 kesite kadar maksimum 25,00 m. dolgu yüksekliğine, 3x3 kesitin üzerindeki kesitlerde ise maksimum 6,00 m. dolgu yüksekliğine kadar) göre yüklenici firma tarafından hazırlanan ve Yapı Denetim Görevlisince tasdik edilen kutu menfez projeleri ile … Tasarım El Kitabında yer alan harçlı taş istinat ve iksa duvarları abaklarına göre yüklenici firma tarafından hazırlanan ve Yapı Denetim Görevlisince tasdik edilen harçlı taş istinat ve iksa duvarlarının projeleri için yüklenici firmaya herhangi bir proje bedeli ödenmemiş olup, söz konusu standart kutu menfez tiplerine göre projelendirilmesi mümkün olmayan, enkesitlere göre dolgu yüksekliğinin 25 m.’nin üzerinde olması nedeniyle ayrıca statik hesap yapılarak projelendirilmesi gereken 2 adet hidrolik kutu menfez ile harçlı taş istinat ve iksa duvarları abaklarına göre projelendirilmesi mümkün olmayan ve ayrıca statik hesap yapılarak projelendirilmesi gereken muhtelif kesimlerdeki istinat duvarlarının (donatılı zemin duvar) projelerinin; Yapım işleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin yükleniciye teslimi” başlıklı 11’inci maddesindeki; “(4) Uygulama projelerinin yüklenici tarafından hazırlanması da istenebilir.” hükmü ile “Projelerin Uygulanması” başlıklı 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasındaki; “Uygulama projelerinde değişiklik yapılması, 22’nci maddede yer alan esaslar göz önünde bulundurularak hesaplanacak bedel karşılığında, yükleniciden de istenebilir.” hükmüne istinaden yüklenici tarafından hazırlanmasının istendiğini, yapılan statik hesaplar doğrultusunda hazırlanan uygulama projelerinin İdarece onaylanmış olup, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 12’nci maddesinin dördüncü fıkrası doğrultusunda listede yer alan küçük sanat yapılarının proje bedellerinin yüklenici firmaya ödendiğini,



Bu çerçevede yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, sorguda (sonrasında İlamda) iddia edildiği üzere, küçük sanat yapıları projelerinin hazırlanması ile iksa ve istinat projelerinin hazırlanması işleri sözleşme kapsamında yüklenici sorumluluğunda olmasına rağmen, yeni birim fiyat düzenlenerek yükleniciye ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmesinin söz konusu olmadığını, ayrıca, Genel Müdürlük tarafından kamu yararı gözetilerek yukarıda belirtilen küçük sanat yapıları tip projeleri için “standart kutu menfez tipleri” ve “… Tasarım El Kitabında yer alan harçlı taş istinat ve iksa duvarları abakları” hazırlanarak, bu kapsamda yer alan tip projeler için yüklenicilere ödeme yapılmamasının sağlandığını ve bu durumun sözleşmenin “Diğer Hususlar” kısmında taraflarınca hazırlanan metinde belirtildiğini, söz konusu menfez tipleri ve duvar abakları hazırlanmayarak sözleşmenin 33.12’nci maddesi taraflarınca oluşturulmasaydı, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin Uygulanması” başlıklı 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasına istinaden yapılacak tüm proje işlemleri için yükleniciye ödeme yapılmak zorunda kalınacak olduğunu, nitekim taraflarınca oluşturulan ilgili sözleşme metninin Genel Müdürlük bünyesinde çalışan tüm teknik personel ve yükleniciler tarafından yukarıda izah edildiği şekilde anlaşılmakta ve uygulanmakta olduğunu, kaldı ki; söz konusu sorgu maddesi ile ilgili olarak İlamda alınan karar oy çokluğuyla alınmış olup, Yargılama Heyeti Başkanı’nın karşı oy gerekçesinde sözleşme maddesine uygun olarak ödeme yapıldığının açık ve net bir şekilde belirtildiğini; bu nedenle, söz konusu İlam sonucu belirlenen tazmin hükmünün kaldırılmasının uygun olacağını Kurulumuza arz etmişlerdir.

Bu itirazlar üzerine Temyiz Kurulunun 19.11.2023 tarihli ve 56143 tutanak (40125 ilam) sayılı Kararında özetle; “bahse konu yapım işinde küçük sanat yapıları projelerinin hazırlanması ve iksa ve istinat projelerinin hazırlanması işleri için sözleşmeye ve mer’i Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne aykırı olarak yeni birim fiyat düzenlenerek yükleniciye ödeme yapılmasının, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesi kapsamında kamu zararına sebebiyet verdiği” belirtilerek verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oy çokluğuyla karar verilmiştir.

Yukarıda adı geçen kamu görevlilerinden … ve … karar düzeltilmesi talebinde bulunmuş olmakla beraber, ortaklaşa gönderdikleri karar düzeltilmesi dilekçesinde özetle; temyiz talebi başvuru dilekçesinde belirtilen savunmalarına ek olarak aşağıda belirtilen açıklamalar çerçevesinde konunun tekrar değerlendirilmesi gerektiğinin düşünüldüğünü, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na istinaden ihale edilen yapım işlerinde, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 6’ncı, 11’inci ve 12’nci maddeleri gereğince işe ait projelerin yükleniciye teslim edilmekte olduğunu, söz konusu işin ihale tarihinde geçerli olan Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İşyerinin yükleniciye teslimi’’ başlıklı 6’ncı maddesinde;

“(1) Sözleşmenin imzalanmasından sonra, sözleşmede yazılı süre içinde işe başlanabilmesi için işyeri, ihaleye esas proje ve mahal üstesine göre; eksen kazıkları, someler, röperler ve benzerleri, proje sahası, güzergah, zemin veya buna benzer yerler üzerinde kontrol edilerek, İdare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin de bulunduğu komisyon tarafından yükleniciye teslim edilir. Bu hususta iki taraf arasında bir tutanak düzenlenir.

(2) Yer teslim tutanağının imzalanmasıyla yükleniciye yer teslimi yapılmış olur. Ancak; yer teslim tutanağında, yer tesliminin tutanağın onaylanması halinde gerçekleşmiş olacağının belirtilmesi halinde, tutanağın onaylandığının yükleniciye tebliğ edildiği tarihte yer teslimi yapılmış olur.

(3) Yüklenici, kendisine teslim edilen işyerindeki someler ve röperleri işin sonuna kadar korumak ve varsa toprak işlerine ait eksen kazıklarını da, bu işler bittikten sonra boy kesite göre tekrar yerlerine çakmak zorundadır.

(4) İdare, işin yapılacağı yerleri, sözleşme veya eklerinde aksi yazılı olmadıkça, iş için gerekli tesislerin kurulmasında ihtiyaç duyulan sahalar ile hizmet yollarının geçeceği yerleri, her türlü toprak işlerine ait olup sözleşme veya eklerinde belirlenmiş veya sonradan idarece tespit edilmiş olan ariyet ve depo yerlerini, sözleşme veya eklerinde kamuya ait ocaklardan temini öngörülen yapı malzemeleri varsa (taş, kum, çakıl, gravye, balast, stabilize vb.) bunların temin yerlerini, yükleniciye bedelsiz olarak teslim eder. İşyeri yükleniciye kısımlar halinde de teslim edilebilir.

(5) İş için gerekli olması nedeniyle, el konacak taşınmaz malların kamulaştırılmasına veya geçici işgaline ait harita, plan, cetveller ve diğer bütün işlemler, sözleşmede aksi yazılı olmadığı takdirde, idarece yapılır ve kamulaştırılacak veya geçici olarak el konacak yerler, işlemler tamamlandıkça iş programına uygun olarak kısım kısım yükleniciye teslim edilir.

(6) İşlerin yapılacağı yerlerin yükleniciye tesliminde gecikme olması ve bunun işin bir kısmının veya tamamının zamanında bitirilmesini geciktirmesi halinde, sözleşmede tespit edilen iş süresi, işin bir kısmı veya tamamı için gecikmeyi karşılayacak şekilde uzatılır.

(7) Zorunluluk halinde, sözleşme bedelinin aşılmaması ve idare ile yüklenicinin karşılıklı olarak anlaşması kaydıyla yükleniciye teslim edilmiş olan işyerlerinde değişiklik yapılabilir. Bu durumda, iş başına getirilmiş olan malzeme, araç ve makinelerin yeni iş yerine taşınması giderleri ile eski iş yerinde (kurulmuş ise) şantiye bina ve tesislerin yeni iş yerine taşınma ve kurulma giderleri yükleniciye aittir. Bu durumda işin süresi, işin bir kısmı veya tamamı için gecikmeyi karşılayacak kadar uzatılır.”,

“Projelerin yükleniciye teslimi” başlıklı 11’inci maddesinde;

“(1) Anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde, yapılacak işlerin uygulama projeleri, şartnameler ve diğer teknik belgelerle birlikte, sözleşmenin imzalanması sırasında yükleniciye verilir.

(2) Birim fiyat esaslı sözleşmelerde, işlerin ön veya kesin projeleri, şartnameler ve diğer belgelerle birlikte, sözleşmenin imzalanması sırasında yükleniciye verilir.

(3) Ön ve/veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılan işlerde, uygulama projesinin idare tarafından hazırlanması veya hazırlatılması esas olup, bunlar, iş programına göre gerekli oldukları zamanlarda, ikişer takım olarak bir yazı ekinde yükleniciye teslim edilir.

(4) Uygulama projelerinin yüklenici tarafından hazırlanması da istenebilir, bu durumda aşağıdaki esaslar geçerlidir:

a) Yüklenicinin yapacağı uygulama projeleri, hesaplar vb. sözleşme ve eklerinde belirtilen şartlara, idare tarafından kendisine verilen ön/kesin projelere, talimatlara, esaslara, fen ve sanat kurallarına uygun olarak iş programını aksatmayacak şekilde hazırlanır ve uygulamada gerekli görülecek tüm ölçüleri ve ayrıntıları kapsar.

b) Uygulama projelerinin hazırlanması sırasında, farklı tercihlerin mümkün olması hallerinde, yüklenici, seçim yapılabilmesini sağlamak üzere bu tercihleri gösteren projeleri, hesapları ve diğer gerekli bilgi ve raporları hazırlayıp idareye verir.

c) Yüklenici tarafından hazırlanan uygulama projelerinde idare tarafından değişiklik yapılması gerekli görüldüğü ve/veya verilen bilgiler yeterli görülmediği takdirde, projelerde ve ilgili raporlarda istenen değişikliklerin yapılması ve/veya eksik bilgilerin tamamlanması için projeler, istenilenlere uygun şekle getirilmek üzere, yükleniciye geri verilir. İdare, isterse projeler üzerinde kendisi de değişiklik yapabilir.

ç) Onay işlemi sırasında idare tarafından proje ve eklerinde hatalar ve eksikler tespit edildiği takdirde, yüklenici idarenin yazılı talimatı üzerine ve verilen süre içinde, ayrıca bir bedel ödenmesini istemeksizin bunları düzeltmek zorundadır.

d) Sözleşme veya eklerinde başka bir hüküm bulunmadığı takdirde, yüklenici tarafından idareye verilen projeler ve ilgili raporlar, verildikleri tarihten başlamak üzere bir aylık süre içinde aynen onaylanmış veya gerekli görülen değişiklikler yapılmış olarak veya eksiklerin tamamlanması kaydı ile yükleniciye geri verilir. Bu konuda gecikme olursa yüklenici, iş süresinin bu gecikme süresi kadar uzatılması hususunda hak kazanmış olur.

e) İdare, değiştirilmesini gerekli gördüğü projeleri, değişikliğin özelliğine, işin aciliyet durumuna göre, isterse, yapılması gerekli görülen değişikliklerin daha sonra yapılması şartı ile onaylayabilir.

f) Yüklenici, hazırladığı projelerin ve hesapların hata ve eksiklerinden ve bunların her türlü sonuçlarından sorumludur. Projelerin idare tarafından görülmüş ve onaylanmış olması yükleniciyi bu sorumluluktan kurtarmaz.

g) Yüklenici tarafından hazırlanan proje ve hesapların belirlenen tarihlerde idareye verilmemesinden, verilen proje ve hesapların hata ve eksiklerinden dolayı, idarece onaylanmadan geri verilmiş olmalarından kaynaklanan zaman kayıpları ve gecikmelerden yüklenici sorumludur.

(5) Karma sözleşmelerde, işin götürü bedel ve birim fiyat teklif alınan kısımlarında ilgisine göre birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkradaki hükümler uygulanır.

(6) Proje ve proje yapılması için gereken mühendislik hizmetleri için (harita alımı, jeoteknik etüt ve sondajlar, vb.) yükleniciye, ihale dokümanında öngörülmesi şartıyla birim fiyat üzerinden ödeme yapılabilir.

(7) İşlerin geçici kabulü yapıldıktan sonra, uygulama projeleri ister idarece verilmiş ister yüklenici tarafından hazırlanarak idarece onaylanmış olsun, uygulama sırasında yapılmış değişiklikleri de içeren ve işin bitmiş durumunu gösteren nihai projeler, yüklenici tarafından bedelsiz olarak hazırlanıp orijinalleri idareye teslim edilir.”,

“Projelerin uygulanması” başlıklı 12’nci maddesinde;

“(1) Sözleşme konusu işler, idare tarafından yükleniciye verilen veya yüklenici tarafından hazırlanıp idarece onaylanan uygulama projelerine uygun olarak yapılır.

(2) Birim fiyatlı işlerin, onaylı uygulama projesi hazırlanmamış kısımlarına idarenin izni olmadan başlanamaz. Aksine bir davranışın sorumluluğu yükleniciye aittir.

(3) Projelerin zemine uygulanması sırasında meydana gelen hataların sorumluluğu ve hataların neden olduğu zararlar ve giderler yükleniciye ait olup, bunun sonucu olarak meydana gelen hatalı işin bedeli de yükleniciye ödenmez.

(4) İdare, sözleşme konusu işlerle ilgili proje v.b. teknik belgelerde, değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde, işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkilidir. Yüklenici, işlerin devamı sırasında gerekli görülecek bu değişikliklere uygun olarak işe devam etmek zorundadır.

Proje değişiklikleri, ilk projeye göre hazırlanmış malzemenin terk edilmesini veya değiştirilmesini veya başka yerde kullanılmasını gerektirirse, bu yüzden doğacak fazla işçilik ve giderleri idare yükleniciye öder. Proje değişiklikleri işin süresini etkileyecek nitelikte ise yüklenicinin bu husustaki süre talebi de idare tarafından dikkate alınır.

(5) İdarenin veya yapı denetim görevlisinin yazılı bir tebliği olmaksızın yüklenici, projelerde herhangi bir değişiklik yaptığı takdirde sorumluluk kendisine ait olup bu gibi değişiklikler nedeniyle bir hak iddiasında bulunamaz.

(6) İşlerin devamı sırasında yüklenici, proje uygulaması konusunda kendisine yapılan tebliğin sözleşme hükümlerine aykırı olduğu veya bildirim konusunun fen ve sanat kurallarına uygun olmadığı görüşüne varırsa, bu husustaki karşı görüşlerini 14’üncü madde hükümlerine göre idareye bildirmek zorundadır. Aksi halde aynı maddenin diğer hükümlerine göre işlem yapılır.”

Hükümlerinin yer aldığını, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde;

“Ön proje: Belli bir yapının kesin ihtiyaç programına göre; gerekli arazi ve zemin araştırmaları yapılmadan, bilgilerin halihazır haritalardan alındığı, çevresel etki değerlendirme ve fizibilite raporları dahil elde edilen verilere dayanılarak hazırlanan plân, kesit, görünüş ve profillerin belirtildiği bir veya birkaç çözümü içeren projeyi,

Kesin proje: Belli bir yapının onaylanmış ön projesine göre; mümkün olan arazi ve zemin araştırmaları yapılmış olan, yapı elemanlarının ölçülendirilip boyutlandırıldığı, inşaat sistem ve gereçleri ile teknik özelliklerinin belirtildiği projeyi,

Uygulama projesi: Belli bir yapının onaylanmış kesin projesine göre yapının her türlü ayrıntısının belirtildiği projeyi, ifade eder.”

Denildiğini, söz konusu maddeler kapsamında belirtilen ve ilam konusu olan uygulama projelerinin; … inşaatına esas projeler konuları açısından özel uzmanlık, yetkin personel, makine, ekipman ve bilgisayar programlarının kullanımını gerektirmesi nedeniyle proje firmalarına ihaleli olarak ve bedel karşılığında hazırlatıldığını, proje hazırlanması aşamasında;

- Araştırma mühendislik hizmetleri kapsamında; yol kazı-dolgu kesimleri, köprü, tünel, viyadük, özel ve yüksek duvarlar (toprakarme, betonarme duvarlar, geo-arme vb.), altgeçitler, dolgu yüksekliği fazla olan kutu menfezler vb. projeleri zemin araştırmaları kapsamında açılan araştırma çukurları ve sondaj kuyuları ile SPT, presiyometre, inklonometre ölçümleri ile, alınan örselenmiş ve örselenmemiş numunelere yapılan deneyler sonucunda toprak veya kaya zeminlerin analizlerde kullanılan taşıma gücü ve diğer karakteristik parametrelerinin tespitinin yapılabildiğini, arazide yapılan testler ve laboratuvarda yapılan deneyler sonucunda tespit edilen zemin parametreleri ile proje firmaları tarafından geoteknik değerlendirme yapılmak üzere yol projesinde yüksek yarma ve dolguda geçilen kesimlerle, zemin yapısı açısından problemli görünen kesimlerle ilgili özel analiz programları kullanılarak, toprak zeminlerde statik ve deprem durumları için stabilite analizleri ile kaya zeminlerde kinematik analizlerle kama tipi kayma, devrilme ve toptan göçme analizleri yapılmakta olup, olası kaya düşmeleri, heyelan riskleri ve alınacak tedbirlerin belirlendiğini, ayrıca dolguda geçilen kesimler, köprü-viyadük yaklaşımları için zemin taşıma kapasiteleri ve oturma analizleri yapılarak gerekli zemin iyileştirme tedbirlerinin belirlendiğini,

- Etüt ve proje işleri kapsamında, yol güzergahı boyunca, yer kontrol noktalarının yerleştirilmesi, kot ve koordinat verilmesi, harita alımı yapılması, köprü, viyadük, tünel vb. yapılar için detay alımların yapılarak plankotelerin hazırlanması, havza alanlarının belirlenmesi ile güzergahtaki sanat yapılarının yerlerinin ve ebatlarının belirlenmesi, kritik kesimler ve özel yapılara (yol kazı-dolgu kesimleri, köprü, tünel, viyadük, yüksek duvarlar (toprakarme, betonarme, geoarme duvarlar, v.b.) , altgeçitler, dolgu yüksekliği fazla olan kutu menfezler vb.) yerlerinin ve ebatlarının belirlenerek statik analizlerinin yapıldığını ve detay projelerinin hazırlandığını, belirtilen proje işlerinin yapımı için gerekli olan makine, ekipman, çizim ve analizlerde kullanılan programlar ile proje hazırlanması için gerekli bilgi, beceri ve tecrübeye sahip personelin yapım işini üstlenen yüklenici bünyesinde bulunmadığı durumlarda, projelerin bu konuda yeterliliği olan uzman proje firmalarına hazırlatıldığını, sözleşme ve eklerine göre projelerin hazırlatılarak yükleniciye teslim edilmesi her ne kadar idarenin sorumluluğunda olsa dahi, işin yapımı sırasında ortaya çıkan ve hazırlanması zaruriyeti olan veya revize edilmesi ihtiyacı olan projeler için idarenin ihale yapabildiğini veya projelerin yapımdan sorumlu yükleniciye yaptırılabildiğini, özel makine, ekipman, bilgisayar programı ve deneyimli personel gerektiren proje işlerinin, ister idare tarafından isterse yapım işini üstlenen yüklenici tarafından konusunda yeterliliği olan proje firmalarına hazırlatıldığını, idare veya yapım işini üstlenen yüklenici tarafından proje firmalarına hazırlatılan projeler için bedel ödendiğini,

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Yükleniciye ait giderler” başlıklı 27’nci maddesinde;

“(1) İşin gerçekleştirilmesi için gerekli ve yüklenicinin yapmak zorunda olduğu bazı işlerin karşılığı olan, aşağıdaki bentlerde gösterilen giderlerin tümü, sözleşme veya eklerinde kimin tarafından ödeneceği belirtilmemiş ve aksine bir hüküm bulunmamakta ise;

a) Gerek işin yönetimi gerekse işte kullanılacak her türlü malzeme, araç, makine, taşıt vb. nin taşınmaları (teklif birim fiyatlarda yer alanlar bunun dışındadır), bunlar için gerekli depo, baraka, hangar, garaj vb. tesislerin yapılması, bunların korunmaları ve sigortaları ile ilgili giderler,

b) İşin yerine getirilmesi için, yüklenici tarafından gerekli görülen bütün hizmet yolları (30 uncu maddede açıklanan malzeme ocaklarının değiştirilmesi halinde açılacak yollar bunun dışındadır) ile bunların üzerindeki geçici köprü ve geçitlerin yapım ve bakım giderleri ile kamuya açık yollarda iş süresince alınması gerekebilecek tedbirlerin giderleri,

c) Projelerin zemine uygulanması, röleve gibi işler ile yapı denetim görevlisi tarafından denetim amacıyla istenen her türlü ölçmeler için gerekli araç, malzeme ve personel giderleri,

ç) Sözleşmede veya eklerinde belirtilen yükleme ve benzeri teknik deneylerin giderleri,

d) Kabul heyetlerinin gerekli gördüğü durumlarda, yüklenicinin yaptığı işlerle ilgili olarak güven sağlamak için yapılacak bütün teknik deneylerin giderleri,

e) Şantiye hizmetleri için gerekli enerji ve suyun (yapının bünyesine giren su ve enerji bunun dışındadır) sağlanması, taşınması ve dağıtılması için gerekli tesislerin yapılması ve bunlarla ilgili işletme giderleri,

f) Yapı denetim görevlisinin işin durumunu, ilerlemesini göstermek ve tespit etmek üzere, iş süresince gerekli göreceği zamanlarda çekilecek, işin değişik aşamalarını gösterir üçer kopya fotoğraflarının filmleri ile birlikte giderleri,

yükleniciye aittir.”

Hükmünün yer aldığını, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 27’nci maddesinde sözleşmenin ifasında yükleniciye ait giderlerin belirtildiğini, bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde yüklenicinin projelerin uygulanması ile ilgili giderleri belirtilmiş olup, projelerin bedelsiz olarak hazırlaması gerektiği ile ilgili bir husustan bahsedilmediğini, Sayıştay Temyiz Kurulu Kararında “Görüldüğü üzere, sorumluların dilekçelerinde yer alan hüküm, 08.08.2019 tarihli ve 30856 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanarak 18.08.2019 tarihinde yürürlüğe girmiş olup, ihale tarihinde yürürlükte olan ve sözleşme eki olarak kabul edilen Yapını İşleri Genel Şartnamesinde böyle bir hüküm bulunmamaktadır.” açıklaması bulunduğunu, 08.08.2019 tarihli ve 30856 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak 18.08.2019 tarihinde yürürlüğe giren Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin Uygulanması” başlıklı 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasında; “(4) İdare, sözleşme konusu işlerle ilgili proje vb. teknik belgelerde, değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde, işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkilidir.(Ek cümle: 08.08.2019-30856 R.G./22. md., yürürlük: 18.08.2019) Uygulama projelerinde değişiklik yapılması, 22 nci maddede yer alan esaslar göz önünde bulundurularak hesaplanacak bedel karşılığında, yükleniciden de istenebilir. Yüklenici, işlerin devamı sırasında gerekli görülecek bu değişikliklere uygun olarak işe devam etmek zorundadır. Proje değişiklikleri, ilk projeye göre hazırlanmış malzemenin terk edilmesini veya değiştirilmesini veya başka yerde kullanılmasını gerektirirse, bu yüzden doğacak fazla işçilik ve giderleri idare yükleniciye öder. Proje değişiklikleri işin süresini etkileyecek nitelikte ise yüklenicinin bu husustaki süre talebi de idare tarafından dikkate alınır.” hükmüne yer verildiğini, Yapım İşleri Genel Şartnamesinde yapılan düzenleme ile “Projelerin Uygulanması” başlıklı 12’nci maddenin dördüncü fıkrasına; “Uygulama projelerinde değişiklik yapılması, 22’nci maddede yer alan esaslar göz önünde bulundurularak hesaplanacak bedel karşılığında, yükleniciden de istenebilir.” ibaresi eklenerek projelerin yükleniciye yaptırılması halinde bunun karşılığında bedel ödenebileceği konusuna açıklık getirildiğini, Kamu İhale Kurumu tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na istinaden düzenlenen mevzuat hükümlerinde yapılan değişikliklerin; genellikle mevcut uygulamayı daha detaylı açıklamaya ve uygulamada görülen olumsuzlukların çözümüne yönelik, hukuki açıdan eksiklik tespit edilen hususlarla vb. konularla ilgili olduğunu, nitekim Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin Uygulanması” başlıklı 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasında yapılan düzenlemenin bu çerçevede yapıldığını, ayrıca Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin Yükleniciye Teslimi” başlıklı 11’inci maddesinin;

- Dördüncü fıkrasının (ç) fıkrasında; “Onay işlemi sırasında idare tarafından proje ve eklerinde hatalar ve eksikler tespit edildiği takdirde, yüklenici idarenin yazılı talimatı üzerine ve verilen süre içinde, ayrıca bir bedel ödenmesini istemeksizin bunları düzeltmek zorundadır.” hükmünün yorumlanmasından; yüklenici tarafından hazırlanan uygulama projelerinin, idare tarafından düzeltilmesinin istenmesi durumunda yüklenicinin ayrıca bir bedel ödemesi istemeksizin düzeltmeyi yapmak zorunda olduğunun belirtildiğini, buradan da anlaşılacağı üzere yükleniciye uygulama projesi için bir bedel ödemesi yapılacağını; ancak düzeltme yapılan durumlarda ilave bir ödeme yapılmayacağını,

- Yine aynı maddenin altıncı fıkrasında belirtilen; “Proje ve proje yapılması için gereken mühendislik hizmetleri için (harita alımı, jeoteknik etüt ve sondajlar, vb.) yükleniciye, ihale dokümanında öngörülmesi şartıyla birim fiyat üzerinden ödeme yapılabilir.” hükmünün yorumlanmasından; proje için yükleniciye, birim fiyat üzerinden ödeme yapılabileceği gibi proje yapılması için gerekli mühendislik hizmetleri için de ödeme yapılabileceğinin düşünüldüğünü, ayrıca ilgili hüküm içerisinde belirtilen "(harita alımı, jeoteknik etüt ve sondajlar, vb.)” ifadesi nedeniyle benzeri her türlü mühendislik hizmeti için ödeme yapılabileceğinin değerlendirildiğini,

Yükleniciye yapılacak ödemeyle ilgili olarak ise Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde;

“(1) 12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.

(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:

6) İdare istediği taktirde; bir işte, sözleşmeye esas proje içinde kalan ancak öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olduğu hallerde, ayrıca bir yükleniciye yaptırılması mümkün olan bir işi başkasına da yaptırabilir, bundan dolayı yüklenici herhangi bir hak talebinde bulunamaz.”

Hükümlerinin bulunduğunu, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasına istinaden söz konusu uygulama projeleri için gerekli ödemenin yapılması gerektiğinin düşünüldüğünü, ayrıca, söz konusu işe ait sözleşmenin “Diğer Hususlar” başlığı altındaki “Projeler ve Projelerin Tatbiki” başlıklı 33.12’nci maddesinde;

“İnşaat için gerekli projeler (Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri hariç) iş programına uygun bir şekilde İdarece yükleniciye verilecektir.

Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri iş programına uygun olarak tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak her sanat yapısına başlama tarihinden bir hafta önce Yapı Denetim Görevlisine verilecektir.

Yapı Denetim Görevlileri gerekli gördüğü düzeltmeleri yaparak bir hafta içinde projeyi tasdik ederek tatbik edilmek üzere yükleniciye verecektir.

Bir hafta içinde tasdik edilmeyen projeler yüklenicinin vermiş olduğu şekilde tatbik edilecektir.

Bu hususlarda ve projeler hakkında yüklenici tarafından istenen bilgiler, Yapı Denetim Görevlisince verilecektir.

İdarece ve yüklenici tarafından çakılan gerekli kazıkların ve diğer işaretlerin korunmasından ve işlerin bunlara uygun olarak yapılmasından yüklenici sorumludur. Yüklenicinin kusuru veya ihmali ile bu işlerin yeniden yapılması halinde, masrafları, yükleniciye ait olacak ve bu işlerin yapımı tarihinden sonra tahakkuk edecek ilk hakkedişten kesilecektir.

Yüklenici tarafından hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmez.”

Denildiğini, İdare tarafından sözleşmelere eklenen “hazırlanan proje” kavramı olarak, bahse konu sözleşme maddesinde açık ve net bir şekilde tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak küçük sanat yapıları projeleri için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmeyeceği belirtilmiş olup, bu projelerin yine aynı maddede belirtildiği üzere şantiyede hazırlanan ve yapı denetim görevlisinin tasdikinin yeterli olduğu projeler olduğunu, nitekim tip ve abaklar haricindeki projelerin yüklenici tarafından hazırlanmasının mümkün olmadığını, söz konusu uygulama projelerinin yeterliliği olan proje firmalarına hazırlatılması gerektiğini, sözleşmenin 33.12’nci maddesinde yer alan; “Yüklenici tarafından hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmez." ifadesi tek başına ele alındığında farklı anlama gelmekle birlikte, bu madde de belirtilen hususlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde; söz konusu maddenin;

- 1’inci fıkrasında; “İnşaat için gerekli projeler (Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri hariç) iş programına uygun bir şekilde İdarece yükleniciye verilecektir.” denildiğini, belirtilen ifade ile projelerin İdare tarafından verileceği; sadece “Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların” projelerinin verilemeyeceği hususunun belirtildiğini,

-2’nci fıkrasında; "Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri iş programına uygun olarak tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak her sanat yapısına başlama tarihinden bir hafta önce Yapı Denetim Görevlisine verilecektir.” denildiğini, belirtilen ifade ile büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projelerinin tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacağının belirtildiğini, tip ve abakları olmayan sanat yapıları projelerinin yüklenicilerin bünyesinde çalışan teknik personel tarafından hazırlanması imkansız olup, bu tür projelerin bir haftada kontrol edilmesinin mümkün olmadığını, nitekim Bölge Müdürlüklerinde bu projeleri kontrol edebilecek ve analiz-çizim programlarını yorumlayabilecek uzman personel bulunmamakta olup, mevzuat gereği bu projelerin ilgili Daire Başkanlıkları tarafından onaylanması gerektiğini,

- 7’nci fıkrasında; “Yüklenici tarafından hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmez.” denildiğini, belirtilen ifade ile sadece tip ve abaklara göre şantiyedeki teknik personel tarafından hazırlanan ve yapı denetim mühendisi tarafından kontrol edilebilen küçük sanat yapısı uygulama projelerinin kastedildiğini, uygulama projelerinin yüklenici tarafından yeterliliği olan proje firmalarına hazırlatılması ve bedelinin ödenmesi; fakat İdare tarafından yükleniciye herhangi bir bedel ödenmemesinin sözleşme hukukuna uygun olmadığının düşünüldüğünü, nitekim taraflarınca oluşturulan ilgili sözleşme metninin Genel Müdürlük bünyesinde çalışan tüm teknik personel ve yükleniciler tarafından yukarıda izah edilen şekilde anlaşılmakta ve uygulanmakta olduğunu,

Ayrıca proje hazırlanma işlerinin bilgi, birikim, beceri ve uzmanlık gerektirmesi, özel makine, ekipman ve analiz-çizim programlarıyla yapılabilmesinin mümkün olması nedeniyle ancak yeterliliği olan proje firmaları tarafından hazırlanabileceği konularıyla birlikte değerlendirildiğinde; … Genel Müdürlüğü Sanat Yapıları Dairesi Başkanlığı tarafından 2005 tarihinde yayınlanan kutu menfez tip abakları ile, 25 metre dolgu yüksekliğine kadar ve 1,0 m x 1,0 m - 3,0 m x 3,0 m ebatları arasındaki küçük sanat yapıları ve 2012 yılında yayınlanan hidrolik kutu kesitli yapı ve altgeçitler için tip abaklar ile, 6 metre dolgu yüksekliğine kadar 4,0 m x 4,0 m - 9,5 m x 6,0 m ebatları arasındaki büyük sanat yapılarına ait projelerin, “… Tasarım El Kitabı” ve “Enkesit Elemanlarının Tasarımı” harçlı istinat ve iksa duvarları belirlenen tiplere göre projeleri hazırlandığını, belirtilen tip abaklara göre hazırlanan projelerin herhangi bir zemin araştırması, deney, etüt, program analizi ve hesap gerektirmeyen işler olması nedeniyle özel makine, ekipman ve personel ihtiyacı duyulmamakta olup, yapım işine ait yüklenici bünyesinde bulunan teknik personel tarafından hazırlanabildiğini, sözleşmenin 33.12’nci maddesinde, tip abaklar üzerinden yükleniciye hazırlatılan projeler için herhangi bir ödeme yapılmayacağının ifade edildiğini, dolgu yüksekliğinin 25 metrenin üzerinde olduğu, söz konusu standart kutu menfez tiplerine göre projelendirilmesi mümkün olmayan kutu menfezler ile harçlı taş istinat ve iksa duvar tipleri içerisinde yer almayan muhtelif kesimlerde öngörülen donatılı zemin duvarları için ayrıca zemin incelemesi, geoteknik rapor, stabilite ve statik analizler ile özel hesaplar gerektirmesi nedeniyle projelerin, proje firmaları tarafından hazırlanarak zemin raporlarının, Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı ve statik değerlendirme raporları ve projelerinin Sanat Yapıları Dairesi Başkanlığı tarafından onaylanması gerektiğini, kapsamlı zemin araştırması, analiz ve hesaplarla her biri ayrı uzmanlık gerektiren söz konusu proje işlerinin, yapım işini üstlenen yüklenici tarafından hazırlanması ve hazırlanan projelerin yapı denetim görevlisi tarafından onaylanmasının mümkün olmadığını, sözleşme gereği yüklenici tarafından hazırlanması istenilen ve tip abaklar dışında kalan projelerin, yükleniciler tarafından proje firmalarına bedel karşılığında hazırlatıldığını, ayrıca, işe ait sözleşmenin 8’inci maddesinde;

“8.1. Sözleşme, ekindeki ihale dokümanı ve diğer belgelerle bir bütündür, İdareyi ve Yükleniciyi bağlar. Ancak, Sözleşme hükümleri ile ihale dokümanım oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık olması halinde, ihale dokümanında yer alan hükümler esas alınır.

8.2. İhale dokümanını oluşturan belgeler

8.2.1. İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir: 1- Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 2- İdari Şartname, 3- Sözleşme Tasarısı, 4- Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli, 5- Mahal Listesi, 6- Özel Teknik Şartname, 7- Genel Teknik Şartname. 8- On / Kesin Projeler, 9- Açıklamalar (varsa), 10- Diğer Ekler.

8.3. Varsa, zeyilnameler ait oldukları dokümanın öncelik sırasına sahiptir.”

Denildiğini, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 11’inci, 12’nci ve 27’nci maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, projeleri yükleniciden hazırlamasını istemesi durumunda proje hazırlanması karşılığı yükleniciye bedelinin ödenebileceği belirtilmekte olup, buna karşılık sözleşmenin 33.12’nci maddesindeki hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmeyeceği şekliyle yorumlanması durumunda ihale dokümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık oluşacağını, bu durumda 8.2.1’inci maddesine göre, Yapım İşleri Genel Şartnamesine öncelik verilerek, burada belirtilen esaslara göre işlem düzenlenmesi gerektiğini, diğer taraftan sözleşmenin 33.12’nci maddesinde tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. projeleri için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmeyeceği, bunların dışında hazırlanacak ve zemin araştırması, analiz ve hesaplarla her biri ayrı uzmanlık gerektiren söz konusu proje işlerinin bedellerinin yükleniciye ödenebilmesi şekliyle yorumlanması durumunda Yapım İşleri Genel Şartnamesi ile çelişki veya farklılık oluşacak bir husus ortaya çıkmadığını, ayrıca Genel Müdürlük tarafından kamu yararı gözetilerek yukarıda belirtilen küçük sanat yapılarından kutu menfezlere ait tip projelerinin “Standart Kutu Menfez Tipleri” ve “… Tasarım El Kitabında yer alan Harçlı Taş İstinat ve İksa Duvarları Abakları” hazırlanılarak, bu kapsamda yer alan projeler için yüklenicilere ödeme yapılmamasının sağlandığını ve bu husus ile ilgili sözleşmenin “Diğer Hususlar” kısmında taraflarınca hazırlanan metin oluşturulduğunu, bu şekilde bir çalışma (tip menfez tablosu ve duvar abakları) yapılmayarak sözleşmenin 33.12’nci maddesi taraflarınca oluşturulmasaydı;, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin Uygulanması” başlıklı 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasına istinaden yapılacak tüm proje işlemleri için ödeme yapılmak zorunda kalınacağını, nitekim bu konuda yaşanan olumsuzluk ve kamu zararına sebep olunması kararının netleşmesi durumunda aynı çelişkili durumun yaşanmaması adına bundan sonra düzenlenecek işlere sözleşmelerin Diğer Hususlar başlığı altındaki “Projeler ve Projelerin Tatbiki” başlıklı 33.12’nci maddesinde hiçbir düzenleme yapılmadan boş bırakılmasının değerlendirmeye alınacağını, sözleşmenin 33.12’nci maddesinin düzenlenmemesi durumunda yükleniciye teslim edilmeyen ve yüklenici tarafından hazırlanan her türlü “Büz, kutu menfez, tabiiyeti veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların” projeleri için Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin Yükleniciye Teslimi” başlıklı 11’inci maddesinin dördüncü, “Projelerin uygulanması” başlıklı 12’nci maddesinin dördüncü ve “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasına istinaden ödeme yapılmak zorunda kalınacağını ifade ederek yukarıda belirtilen tüm gerekçeler göz önüne alınarak, Sayıştay Temyiz Kurulu Kararı ile tasdik edilen tazmin hükmünün kaldırılmasını Kurulumuza arz etmişlerdir.

(Karar düzeltilmesine ilişkin) Başsavcılık mütalaasında özetle; adı geçenlerin İlamın 22’nci maddesi ile ilgili dilekçelerinde özetle, daha önceki savunmaları da tekrarlanarak;

- 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu'na istinaden ihale edilen yapım işlerinde, Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 6'ncı, 11'inci ve 12'nci maddeleri gereğince işe ait projelerin yükleniciye teslim edildiği,

- Söz konusu maddeler kapsamında belirtilen ve ilam konusu olan uygulama projelerinin; … inşaatına esas projeler konuları açısından özel uzmanlık, yetkin personel, makine, ekipman ve bilgisayar programlarının kullanımını gerektirmesi nedeniyle proje firmalarına ihaleli olarak ve bedel karşılığında hazırlatıldığı,

- Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 27’nci maddesinde sözleşmenin ifasında yükleniciye ait giderlerin belirtildiği, bu maddenin (c) bendinde yüklenicinin projelerin uygulanması ile ilgili giderleri belirtilmiş olup projelerin bedelsiz olarak hazırlaması gerektiği ile ilgili bir husustan bahsedilmediği,

- Yapım İşleri Genel Şartnamesinde yapılan düzenleme ile “Projelerin Uygulanması” başlıklı 12'nci maddenin dördüncü fıkrasına; “Uygulama projelerinde değişiklik yapılması, 22'nci maddede yer alan esaslar göz önünde bulundurularak hesaplanacak bedel karşılığında, yükleniciden de istenebilir.” ibaresi eklenerek projelerin yükleniciye yaptırılması halinde bunun karşılığında bedel ödenebileceği konusuna açıklık getirildiği,

- Ayrıca Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin “Projelerin Yükleniciye Teslimi” başlıklı 11’inci maddesinin dördüncü bendinin (ç) bendinde belirtilen; “Onay işlemi sırasında idare tarafından proje ve eklerinde hatalar ve eksikler tespit edildiği takdirde, yüklenici idarenin yazılı talimatı üzerine ve verilen süre içinde, ayrıca bir bedel ödenmesini istemeksizin bunları düzeltmek zorundadır.” hükmünün yorumlanmasından; yüklenici tarafından hazırlanan uygulama projelerinin, idare tarafından düzeltilmesinin istenmesi durumunda yüklenicinin ayrıca bir bedel ödemesi istemeksizin düzeltmeyi yapmak zorunda olduğunun belirtildiği,

- Buradan da anlaşılacağı üzere yükleniciye uygulama projesi için bir bedel ödemesi yapılacağının; ancak düzeltme yapılan durumlarda ilave bir ödeme yapılmayacağının anlaşıldığı,

- Yine aynı maddenin altıncı fıkrasında belirtilen; “Proje ve proje yapılması için gereken mühendislik hizmetleri için (harita alımı, jeoteknik etüt ve sondajlar, vb.) yükleniciye, ihale dokümanında öngörülmesi şartıyla birim fiyat üzerinden ödeme yapılabilir.” hükmünün yorumlanmasından; proje için yükleniciye, birim fiyat üzerinden ödeme yapılabileceği gibi proje yapılması için gerekli mühendislik hizmetleri için de ödeme yapılabileceğinin düşünüldüğü,

- Ayrıca ilgili hüküm içerisinde belirtilen “(harita alımı, jeoteknik etüt ve sondajlar, vb.)” ifadesi nedeniyle benzeri her türlü mühendislik hizmeti için ödeme yapılabileceğinin düşünüldüğü,

- Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasına istinaden söz konusu uygulama projeleri için gerekli ödemenin yapılması gerektiğinin düşünüldüğü,

- Sözleşmenin 33.12'nci maddesinde yer alan; “Yüklenici tarafından hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmez.” ifadesi tek başına ele alındığında farklı anlama gelmekle birlikte, bu madde de belirtilen hususlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde;

- Söz konusu maddenin;

• 1'inci bendinde; “İnşaat için gerekli projeler (Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri hariç) iş programına uygun bir şekilde İdarece yükleniciye verilecektir.” denildiği, belirtilen ifade ile projelerin idare tarafından verileceğinin; sadece “Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların” projelerinin verilemeyeceğinin belirtildiği,

• 2'nci bendinde; “Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri iş programına uygun olarak tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak her sanat yapısına başlama tarihinden bir hafta önce Yapı Denetim Görevlisine verilecektir.” denildiği, belirtilen ifade ile büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projelerinin tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacağının belirtildiği, tip ve abakları olmayan sanat yapıları projelerinin yüklenicilerin bünyesinde çalışan teknik personel tarafından hazırlanması imkânsız olup, bu tür projelerin bir haftada kontrol edilmesinin mümkün olmadığı, Bölge Müdürlüklerinde bu projeleri kontrol edebilecek ve analiz-çizim programlarını yorumlayabilecek uzman personellerinin bulunmadığı, mevzuat gereği bu projelerin ilgili Daire Başkanlıkları tarafından onaylanması gerektiği,

• 7'nci bendinde; “Yüklenici tarafından hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmez.” denildiği, belirtilen ifade ile sadece tip ve abaklara göre şantiyedeki teknik personel tarafından hazırlanan ve yapı denetim mühendisi tarafından kontrol edilebilen küçük sanat yapısı uygulama projelerinin kast edildiği, uygulama projelerinin yüklenici tarafından yeterliliği olan proje firmalarına hazırlatılması ve bedelinin ödenmesi; fakat idare tarafından yükleniciye herhangi bir bedel ödenmemesinin sözleşme hukukuna uygun olmadığı,

- Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 11'inci, 12'nci ve 27'nci maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, projeleri yükleniciden hazırlamasını istemesi durumunda proje hazırlanması karşılığı yükleniciye bedelinin ödenebileceği belirtilmekte olup, buna karşılık sözleşmenin 33.12’nci maddesindeki hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmeyeceği şekliyle yorumlanması durumunda ihale dokümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık oluşacağı, bu durumda 8.2.1’inci maddesine göre, Yapım İşleri Genel Şartnamesine öncelik verilerek, burada belirtilen esaslara göre işlem düzenlenmesi gerektiği,

- Diğer taraftan sözleşmenin 33.12’nci maddesinde tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. projeleri için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmeyeceği, bunların dışında hazırlanacak ve zemin araştırması, analiz ve hesaplarla her biri ayrı uzmanlık gerektiren söz konusu proje işlerinin bedellerinin yükleniciye ödenebilmesi şekliyle yorumlanması durumunda Yapım İşleri Genel Şartnamesi ile çelişki veya farklılık oluşacak bir hususun ortaya çıkmadığı,

Hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün tasdikine ilişkin Temyiz Kurulu Kararının düzeltilerek tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; Sayıştay 1. Dairesi tarafından verilen Kararda ve Sayıştay Temyiz Kurulu Kararında savunmada ileri sürülen hususlar karşılandığından; temyiz talebinin yerinde olmadığı; bu nedenlerle, “Kararın Düzeltmesine Mahal Bulunmadığına” karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuştur.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Temyize (ve bu defa karar düzeltilmesine) konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, adı geçen yapım işinde küçük sanat yapıları projelerinin hazırlanması ile iksa ve istinat projelerinin hazırlanması işleri sözleşme kapsamında yüklenici sorumluluğunda olmasına rağmen; yeni birim fiyat düzenlenerek yükleniciye ödeme yapılmasının kamu zararına neden olduğu gerekçesiyle verilmiştir.

Söz konusu işe ait sözleşmenin “Projeler ve Projelerin Tatbiki” başlıklı 33.12’nci maddesinde:

“İnşaat için gerekli projeler (Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri hariç) iş programına uygun bir şekilde İdarece yükleniciye verilecektir.

Büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs, gibi yapıların projeleri iş programına uygun olarak tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak her sanat yapısına başlama tarihinden bir hafta önce Yapı Denetim Görevlisine verilecektir.

Yapı Denetim Görevlileri gerekli gördüğü düzeltmeleri yaparak bir hafta içinde projeyi tasdik ederek tatbik edilmek üzere yükleniciye verecektir.

Bir hafta içinde tasdik edilmeyen projeler yüklenicinin vermiş olduğu şekilde tatbik edilecektir.

Bu hususlarda ve projeler hakkında yüklenici tarafından istenen bilgiler, Yapı Denetim Görevlisince verilecektir.

İdarece ve yüklenici tarafından çakılan gerekli kazıkların ve diğer işaretlerin korunmasından ve işlerin bunlara uygun olarak yapılmasından yüklenici sorumludur. Yüklenicinin kusuru veya ihmali ile bu işlerin yeniden yapılması halinde, masrafları, yükleniciye ait olacak ve bu işlerin yapımı tarihinden sonra tahakkuk edecek ilk hakedişten kesilecektir.

Yüklenici tarafından hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmez.”

Denilmektedir.

Bu sözleşme maddesinin ilk paragrafına göre; ister tip olsun, isterse ayrı bir statik hesap gerektirsin tüm “büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri”nin yüklenici tarafından hazırlanması gerektiği açıktır. Söz konusu maddenin sonraki paragrafı ise yalnızca; bu yapıların projelerinden …nca tip olarak yayımlanmış olanların, idare onayına ihtiyaç duyulmadan yapı denetim görevlisince uygulanmasına karar verilebileceğine yönelik bir düzenleme getirmektedir. Nihayet aynı maddenin son paragrafı da; -önceki paragrafları da kapsayıcı şekilde- yüklenici tarafından hazırlanan projeler için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmeyeceğini hükme bağlamaktadır.

Dolayısıyla, karar düzeltilmesine konu olayın sözleşme boyutuyla; gerek sözleşme bedeline dahil olduğundan, gerekse de sözleşmede sanat yapılarının standart tipler dışında olması halinde yeni birim fiyat yapılabileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı için yukarıdaki sözleşme maddesi hükümlerinden böyle bir anlam çıkarılamayacağından; ister tip projeler olsun isterse ayrı statik hesaba dayalı projeler olsun, yüklenici tarafından hazırlanması gereken tüm “büz, kutu menfez, tabliyeli veya kemer menfez, her türlü tahkimat, istinat duvarı vs. gibi yapıların projeleri” için yeni birim fiyat düzenlenerek bir bedel ödenmesi mümkün değildir.

Diğer yandan sorumlular, Sanat Yapıları (Eski Köprüler) Dairesi Başkanlığınca 2005 ve 2012 yıllarında yayımlanan Standart Kutu Menfez Tiplerinde yer alan ebatlarda ve dolgu yüksekliklerine (3x3 kesite kadar maksimum 25,00 m. dolgu yüksekliğine, 3x3 kesitin üzerindeki kesitlerde ise maksimum 6,00 m. dolgu yüksekliğine kadar) göre yüklenici firma tarafından hazırlanan ve Yapı Denetim Görevlisince tasdik edilen kutu menfez projeleri ile … Tasarım El Kitabında yer alan harçlı taş istinat ve iksa duvarları abaklarına göre yüklenici firma tarafından hazırlanan ve Yapı Denetim Görevlisince tasdik edilen harçlı taş istinat ve iksa duvarlarının projeleri için yüklenici firmaya herhangi bir proje bedeli ödenmediğini, söz konusu standart kutu menfez tiplerine göre projelendirilmesi mümkün olmayan, enkesitlere göre dolgu yüksekliğinin 25 m.’nin üzerinde olması nedeniyle ayrıca statik hesap yapılarak projelendirilmesi gereken 5 adet kutu menfez ile harçlı taş istinat ve iksa duvarları abaklarına göre projelendirilmesi mümkün olmayan ve ayrıca statik hesap yapılarak projelendirilmesi gereken muhtelif kesimlerdeki istinat duvarlarının (donatılı zemin duvar) projelerinin Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin yükleniciye teslimi” başlıklı 11’inci maddesinin dördüncü fıkrasındaki; “Uygulama projelerinin yüklenici tarafından hazırlanması da istenebilir.” hükmü ile “Projelerin Uygulanması” başlıklı 12’nci maddesinin dördüncü fıkrasındaki; “Uygulama projelerinde değişiklik yapılması, 22 nci maddede yer alan esaslar göz önünde bulundurularak hesaplanacak bedel karşılığında, yükleniciden de istenebilir.” hükmüne istinaden yüklenici tarafından hazırlanmasının istendiğini ve yapılan statik hesaplar doğrultusunda hazırlanan uygulama projelerinin İdarece onaylanmış olup, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 12’nci maddesinin dördüncü fıkrası doğrultusunda listede yer alan küçük sanat yapılarının proje bedellerinin yüklenici firmaya ödendiğini iddia etmekte iseler de; ihale tarihi olan 18.03.2013 tarihinde geçerli olan (13.08.2012 tarihinde yapılan son değişiklilerin işlendiği-sonraki değişiklik 13.04.2013 tarihinde yapılmış olan) Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin (8 no.lu) eki ve sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Projelerin yükleniciye teslimi” başlıklı 11’inci maddesinde:

“…

(4) Uygulama projelerinin yüklenici tarafından hazırlanması da istenebilir, bu durumda aşağıdaki esaslar geçerlidir:

a) Yüklenicinin yapacağı uygulama projeleri, hesaplar vb. sözleşme ve eklerinde belirtilen şartlara, idare tarafından kendisine verilen ön/kesin projelere, talimatlara, esaslara, fen ve sanat kurallarına uygun olarak iş programını aksatmayacak şekilde hazırlanır ve uygulamada gerekli görülecek tüm ölçüleri ve ayrıntıları kapsar.

b) Uygulama projelerinin hazırlanması sırasında, farklı tercihlerin mümkün olması hallerinde, yüklenici, seçim yapılabilmesini sağlamak üzere bu tercihleri gösteren projeleri, hesapları ve diğer gerekli bilgi ve raporları hazırlayıp idareye verir.

c) Yüklenici tarafından hazırlanan uygulama projelerinde idare tarafından değişiklik yapılması gerekli görüldüğü ve/veya verilen bilgiler yeterli görülmediği takdirde, projelerde ve ilgili raporlarda istenen değişikliklerin yapılması ve/veya eksik bilgilerin tamamlanması için projeler, istenilenlere uygun şekle getirilmek üzere, yükleniciye geri verilir. İdare, isterse projeler üzerinde kendisi de değişiklik yapabilir.

ç) Onay işlemi sırasında idare tarafından proje ve eklerinde hatalar ve eksikler tespit edildiği takdirde, yüklenici idarenin yazılı talimatı üzerine ve verilen süre içinde, ayrıca bir bedel ödenmesini istemeksizin bunları düzeltmek zorundadır.

d) Sözleşme veya eklerinde başka bir hüküm bulunmadığı takdirde, yüklenici tarafından idareye verilen projeler ve ilgili raporlar, verildikleri tarihten başlamak üzere bir aylık süre içinde aynen onaylanmış veya gerekli görülen değişiklikler yapılmış olarak veya eksiklerin tamamlanması kaydı ile yükleniciye geri verilir. Bu konuda gecikme olursa yüklenici, iş süresinin bu gecikme süresi kadar uzatılması hususunda hak kazanmış olur.

e) İdare, değiştirilmesini gerekli gördüğü projeleri, değişikliğin özelliğine, işin aciliyet durumuna göre, isterse, yapılması gerekli görülen değişikliklerin daha sonra yapılması şartı ile onaylayabilir.

f) Yüklenici, hazırladığı projelerin ve hesapların hata ve eksiklerinden ve bunların her türlü sonuçlarından sorumludur. Projelerin idare tarafından görülmüş ve onaylanmış olması yükleniciyi bu sorumluluktan kurtarmaz.

g) Yüklenici tarafından hazırlanan proje ve hesapların belirlenen tarihlerde idareye verilmemesinden, verilen proje ve hesapların hata ve eksiklerinden dolayı, idarece onaylanmadan geri verilmiş olmalarından kaynaklanan zaman kayıpları ve gecikmelerden yüklenici sorumludur.

(5) Karma sözleşmelerde, işin götürü bedel ve birim fiyat teklif alınan kısımlarında ilgisine göre birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkradaki hükümler uygulanır.

(6) Proje ve proje yapılması için gereken mühendislik hizmetleri için (harita alımı, jeoteknik etüt ve sondajlar, v.b.) yükleniciye, ihale dokümanında öngörülmesi şartıyla birim fiyat üzerinden ödeme yapılabilir.

(7) İşlerin geçici kabulü yapıldıktan sonra, uygulama projeleri ister idarece verilmiş, ister yüklenici tarafından hazırlanarak idarece onaylanmış olsun, uygulama sırasında yapılmış değişiklikleri de içeren ve işin bitmiş durumunu gösteren nihai projeler, yüklenici tarafından bedelsiz olarak hazırlanıp orjinalleri idareye teslim edilir.”,

“Projelerin Uygulanması” başlıklı 12’nci maddesinde ise:

“(1) Sözleşme konusu işler, idare tarafından yükleniciye verilen veya yüklenici tarafından hazırlanıp idarece onaylanan uygulama projelerine uygun olarak yapılır.

(2) Birim fiyatlı işlerin, onaylı uygulama projesi hazırlanmamış kısımlarına idarenin izni olmadan başlanamaz. Aksine bir davranışın sorumluluğu yükleniciye aittir.

(3) Projelerin zemine uygulanması sırasında meydana gelen hataların sorumluluğu ve hataların neden olduğu zararlar ve giderler yükleniciye ait olup, bunun sonucu olarak meydana gelen hatalı işin bedeli de yükleniciye ödenmez.

(4) İdare, sözleşme konusu işlerle ilgili proje v.b. teknik belgelerde, değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde, işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkilidir. Yüklenici, işlerin devamı sırasında gerekli görülecek bu değişikliklere uygun olarak işe devam etmek zorundadır. Proje değişiklikleri, ilk projeye göre hazırlanmış malzemenin terk edilmesini veya değiştirilmesini veya başka yerde kullanılmasını gerektirirse, bu yüzden doğacak fazla işçilik ve giderleri idare yükleniciye öder. Proje değişiklikleri işin süresini etkileyecek nitelikte ise yüklenicinin bu husustaki süre talebi de idare tarafından dikkate alınır.

(5) İdarenin veya yapı denetim görevlisinin yazılı bir tebliği olmaksızın yüklenici, projelerde herhangi bir değişiklik yaptığı takdirde sorumluluk kendisine ait olup bu gibi değişiklikler nedeniyle bir hak iddiasında bulunamaz.

(6) İşlerin devamı sırasında yüklenici, proje uygulaması konusunda kendisine yapılan tebliğin sözleşme hükümlerine aykırı olduğu veya bildirim konusunun fen ve sanat kurallarına uygun olmadığı görüşüne varırsa, bu husustaki karşı görüşlerini 14 üncü madde hükümlerine göre idareye bildirmek zorundadır. Aksi halde aynı maddenin diğer hükümlerine göre işlem yapılır.”

Hükümleri yer almaktadır.

Görüldüğü üzere, sorumluların dilekçelerinde yer alan hüküm (YİGŞ-12/4), 08.08.2019 tarihli ve 30856 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 18.08.2019 tarihinde yürürlüğe girmiş olup; ihale tarihinde yürürlükte olan ve sözleşme eki olarak kabul edilen Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde böyle bir hüküm bulunmamaktadır.

Dolayısıyla, temyize konu olayın Yapım İşleri Genel Şartnamesi boyutuyla da; YİGŞ’nin 12/4 maddesi gereğince 18.08.2019 tarihinden önce uygulama projelerinde değişiklik yapılmasının, 22’nci maddede yer alan esaslar göz önünde bulundurularak hesaplanacak bedel karşılığında yükleniciden istenebilmesi öngörülmemiş olduğundan; söz konusu projeler için yeni birim fiyat oluşturulmak suretiyle yükleniciye ödeme yapılması mümkün görülmemektedir. Yine YİGŞ’nin 11/6’ncı maddesi gereğince sadece harita alımı, jeoteknik etüt ve sondajlar, vb. proje ve proje yapılması için gerekli mühendislik hizmetleri için, o da ihale dokümanında yer alması şartıyla yükleniciye birim fiyat üzerinden ödeme yapılabilmesi imkânı tanınmış olmakla birlikte, mevcut ihale dokümanında proje bedeli ödenmesi öngörülmemiştir. Kaldı ki, anılan maddede “ihale dokümanında yer alma durumu” emredici bir koşul olup, bu koşulun yerine getirilmesi halinde sözleşmede teklif edilen birim fiyat üzerinden ödeme yapılacaktır. Diğer anlatımla, bu madde proje bedeli ödenebileceğinin ihale dokümanında yer almaması halinde yeni birim fiyat yapılarak ödenebilmesine cevaz vermemektedir.

Bunun yanı sıra, YİGŞ’nin 12/4’üncü maddesinin ihale tarihinde yürürlükte olan halinin yorumlanmasından; 18.08.2019 tarihinden önce yapılan ihalelerde; standart kutu menfez tiplerine göre projelendirilmesi mümkün olmayan, enkesitlere göre belirli bir dolgu yüksekliğinin üzerinde olması nedeniyle ayrıca statik hesap yapılarak projelendirilmesi gereken menfez ile harçlı taş istinat ve iksa duvarları abaklarına göre projelendirilmesi mümkün olmayan ve ayrıca statik hesap yapılarak projelendirilmesi gereken muhtelif kesimlerdeki istinat duvarlarının projeleri için değil, sadece kendi imalat bedelleri için Yapım İşleri Genel Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesi doğrultusunda yeni birim fiyat oluşturulabileceği sonucu ortaya çıkmaktadır.

Son olarak, sorumlular tarafından gönderilen karar düzeltilmesi dilekçesinde; sözleşmenin “Diğer hususlar" başlıklı 33.12’nci maddesinin, Sayıştay Başkanlığı tarafından yapılan denetimler sonucunda bulgu konusu olması nedeniyle; 06.03.2023 tarihli ve E.55500382- 755.02.08/1900725 sayılı yazı ekindeki tarif ile ilgili maddenin içeriği daha detaylı ve belirgin hazırlanarak, uygulamaya konulduğu ileri sürülmekte ise de; 18.08.2019 tarihinden sonra yapılan ihalelerde proje değişikliklerinin bedeli karşılığında yükleniciye yaptırılmasına Yapım İşleri Şartnamesi’nin değişen 12/4’üncü maddesi ile zaten cevaz verilmiş olduğundan; … Genel Müdürlüğünce sözleşmelerde yapılan revizyon, sadece sözleşmelerin mevzuata uyarlanmasından ibaret olmaktadır.

Yukarıya alınan mevzuat hükümleri ve bu hükümler kapsamında yapılan açıklamalar doğrultusunda verilen “TASDİK” kararına karşılık, karar düzeltilmesi kanun yoluna başvurulmakta ise de; sorumlu tarafından (genel anlamda temyiz dilekçesi ile birebir aynı nitelikte) ileri sürülen iddia ve itirazların tamamının Temyiz Kurulu Kararında karşılandığı ve Kararın Kanuna aykırı bir yönünün bulunmadığı anlaşıldığından ve ayrıca bu aşamada ileri sürülen hususlar Kararın düzeltilmesini icap ettirecek bir mahiyette görülmediğinden; [183 sayılı (Asıl) İlamın 22’nci maddesiyle verilen … TL’lik tazmin hükmünü tasdik eden] söz konusu 29.11.2023 tarihli ve 56143 tutanak (40125 ilam) sayılı Temyiz Kurulu Kararında KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLMADIĞINA, (Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 07.01.2026 tarih ve 58721 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Temyiz Kurulu ve ... Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …:

Söz konusu yapım işine ait sözleşmenin 33.12’nci maddesinde açık ve net bir şekilde tiplere göre yüklenici tarafından hazırlanacak küçük sanat yapıları projeleri için yükleniciye herhangi bir bedel ödenmeyeceği belirtilmiştir. Bu projeler yine aynı maddede belirtildiği üzere şantiyede hazırlanan ve Yapım Denetim Görevlisinin tasdikinin yeterli olduğu projelerdir.

Söz konusu küçük sanat yapılarından kutu menfezlere ait tip projeler Standart Kutu Menfez Tipleri olarak 2005 ve 2012 yıllarında Sanat Yapıları (Eski Köprüler) Dairesi Başkanlığınca yayımlanmıştır. Bununla birlikte yine küçük sanat yapılarından harçlı taş istinat ve iksa duvarlarına ait abaklar Genel Müdürlükçe yayımlanan “… Tasarım El Kitabı”nın “Enkesit Elemanlarının Tasarımı” kısmında yer almaktadır. Standart kutu menfez tiplerinde yer alan ebatlarda ve dolgu yüksekliklerine (3x3 kesite kadar maksimum 25,00 m. dolgu yüksekliğine, 3x3 kesitin üzerindeki kesitlerde ise maksimum 6,00 m. dolgu yüksekliğine kadar) göre yüklenici firma tarafından hazırlanan ve Yapı Denetim Görevlisince tasdik edilen kutu menfez projeleri ile … Tasarım El Kitabında yer alan harçlı taş istinat ve iksa duvarları abaklarına göre yüklenici firma tarafından hazırlanan ve Yapı Denetim Görevlisince tasdik edilen harçlı taş istinat ve iksa duvarlarının projeleri için yüklenici firmaya herhangi bir proje bedeli ödenmemiştir.

Söz konusu standart kutu menfez tiplerine göre projelendirilmesi mümkün olmayan, enkesitlere göre dolgu yüksekliğinin 25 m.’nin üzerinde olması nedeniyle ayrıca statik hesap yapılarak projelendirilmesi gereken 2 adet hidrolik kutu menfez ile harçlı taş istinat ve iksa duvarları abaklarına göre projelendirilmesi mümkün olmayan ve ayrıca statik hesap yapılarak projelendirilmesi gereken muhtelif kesimlerdeki istinat duvarlarının (donatılı zemin duvar) projeleri için yeni birim fiyat yapılarak ödeme yapılmış olup, değişiklik yapılan projeler için Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesi doğrultusunda yeni birim fiyat düzenlenerek yükleniciye ödeme yapılmasında kamu zararına sebebiyet veren bir husus bulunmamaktadır.

Bu itibarla, sorumluların iddia ve itirazlarının kabulüyle, karar düzeltilmesine mahal olduğuna karar verilerek tazmin hükmünün kaldırılması gerekir.