Konu: Taşıt ve iş makinesi kiralama işinde ekonomik açıdan en düşük teklif sahibi isteklinin teklifi kapsamında sunduğu ve değerlendirme dışı kalmasına neden olan aynı marka ve model minibüsü sonradan yüklenicinin çalıştırmasına izin verilmesi.

55 sayılı İlamın 2’nci maddesiyle; Belediye’nin Destek Hizmetleri Müdürlüğünce birim fiyatlı şekilde ihale edilen … İhale Kayıt Numaralı "… Belediyesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere 30 Ay Süre ile Muhtelif Cinslerde Taşıt ve İş Makinesi Kiralama Hizmeti Alım İşi” kapsamında ekonomik açıdan en avantajlı teklifi sunan isteklinin değerlendirme dışı bırakılması suretiyle oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, kararı verilmiştir.

Esasa İlişkin Birincil Mevzuat

237 sayılı Taşıt Kanunu'nun "Kanunun şümulü” başlıklı 1’inci maddesinde;

"a) Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri,

…

bu Kanun hükümlerine tabidir.” hükmü,

Aynı Kanun’un "Tarifler " başlıklı 3’üncü maddesinde;

"a) Kurum: 1 inci madde hükmüne giren bütün daire, teşekkül ve

b) Taşıt: Motorlu ve motorsuz bütün ulaştırma araçlarını,

c) Arazi binek: Bütün tekerlekleri muharrik binek taşıtlarını,

d) Kaptı kaçtı: Asgari iki sıra oturma yeri bulunan kapalı ve insan taşımaya mahsus taşıtları,

e) Arazi kaptıkaçtı: Bütün tekerlekleri muharrik olan kaptıkaçtıları,

j) Pikap: Şoför mahallinde şoför dahil 3 kişiye kadar oturacak yeri ile arkasında azami 1750 kilograma kadar yük taşımak için yeri bulunan motorlu taşıtları,

g) Arazi pikap: Bütün tekerlekleri muharrik olan pikapları,

h) Panel: Yük taşıma yeri tamamen kapalı olan pikapları ifade eder.” hükmü,

Aynı Kanun’un 10’uncu maddesinin beşinci fıkrasında;

“(Değişik beşinci fıkra: 11/2/2014-6519/21 md.) Bu Kanun kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerini belirlemeye ve sınırlamalar getirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.” hükmü,

Aynı Kanun’un 12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendinde de;

“(Ek: 21/4/2005-5335/6 md.) Hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların cinsi, adedi, yaşı, hangi hizmetlerde kullanılacağı, kaynağı, yabancı menşeli olup olmayacağı ve diğer hususlar için gerekli esas ve usûller Cumhurbaşkanınca saptanır.”

Hükmü yer almaktadır.

Esasa İlişkin İkincil Mevzuat

01.04.2006 tarih ve 26126 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller'in "Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (e) bendinde;

"Yabancı menşeli taşıt: Kanunun 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca yerli muhteva oranı %50'nin altında kalan taşıtları ifade eder.” hükmü,

Aynı Esas ve Usuller'in "Genel Esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde;

"Hizmet alımı suretiyle yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilmesini Kanunun 10’uncu maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen makam ve hizmetler ile sınırız olacaktır.” hükmü bulunmaktadır.

Taşıt Kanunu'nun 10’uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca 10.06.2014 tarihli ve 29026 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan 2014/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'na ekli 237 Sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Karar'ın "Taşıtların Nitelikleri' başlıklı 1’inci maddesinde;

"(l) 5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu’na ekli (l) sayılı Cetvelde ve son iki sırasında belirtilenler hariç olmak üzere (2) sayılı Cetvelde yer alan makamlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar, koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunanlar ve idarelerin yurt dışz teşkilatlan için yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinilebilir. Bunların dışında hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinilemez.

(2) Birinci fikra kapsamındaki makam ve hizmetler hariç olmak üzere, edinilecek binek veya station-wagon cinsi taşıtların silindir hacimleri 1.600 'cc 'yi geçemez

(3) Yerli muhteva oranı %50'nin altında kalan taşıtlar yabancı menşeli sayılır.

(4) Binek ve station-wagon dışındaki taşıtlar hakkında yukarıdaki sınırlamalar uygulanmaz." hükmü bulunmaktadır.

Aynı Karar'ın "Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinimi” başlıklı 2’nci maddesinde "Hizmet Alımı suretiyle edinilecek taşıtların menşei ve silindir hacimleri hakkında 1 inci madde hükümleri uygulanır.” ifadesi yer almaktadır.

… Belediyesince ihale edilen … İhale Kayıt Numaralı "… Belediyesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere 30 Ay Süre ile Muhtelif Cinslerde Taşıt ve İş Makinesi Kiralama Hizmeti Alım İşi”ne ait Teknik Şartname ve Genel Şartnamenin 4.18 ve 5.1.6 maddelerinde;

“4.18 Teklif edilecek binek araç, çift sürgülü camız panel (Kapalı Kasa Kamyonet), minibüs ve pick-up’ların yerli muhteva oranı %50'nin üzerinde olacaktır.

"5.1.6 Taşıtlar 17.03.2006 tarih ve 2066/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına "Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller" uygun özelliklerde olacaktır.” ifadeleri yer almaktadır.

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Teknik Şartname " başlıklı 16’ncı maddesinde;

“İşin teknik ayrıntılarını ve şartlarını gösteren bir teknik şartname hazırlanarak ihale dokümanına dahil edilir. Teknik şartnamelerde belirlenecek teknik verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması zorunludur.” hükmü yer almaktadır.

Aynı Yönetmelik'in “Sözleşmenin yürütülmesi aşamasındaki mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler” başlıklı 30’uncu maddesinin ilk fıkrasında;

“Ön yeterlik şartnamesinde veya idari şartnamede yeterlik kriteri olarak belirlenmeyen, ancak sözleşmenin yürütülmesi aşamasında işin yerine getirilmesi için gerekli olduğu öngörülen mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler teknik şartnamede yer alır. Bu düzenlemelerde, işin niteliği ile bu Yönetmelik ve ilgili mevzuat hükümleri esas alınır. Bu yükümlülüklere ilişkin olarak yüklenici tarafından hangi belgelerin idareye sunulması gerektiğinin teknik şartnamede açıkça düzenlenmesi zorunludur.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Fiili durum

Söz konusu ihale uhdesinde kalan istekli olan … Ltd. Şti tarafından, Belediye’ye (Destek Hizmetleri Müdürlüğü’ne) 24.12.2021 tarih ve 56835 numaralı dilekçe ile başvurulduğu, taahhüt edilen söz konusu aracın global tedarik sıkıntısı nedeniyle temin edilemediğinin belirtildiği, yerine ekonomik açıdan en düşük teklif sahibi isteklinin teklifi kapsamında sunduğu ve değerlendirme dışı kalmasına neden olan aynı marka ve model minibüsün çalıştırılabileceğinin teklif/taahhüt edildiği, Belediye (Destek Hizmetleri Müdürlüğü) tarafından 29.12.2021 tarih ve E-33732574934.2.1-37549 sayılı yazı ile Başkanlık Makamı Olur’u alındığı, 30.12.2021 tarih ve E33732574-934.2.1-37659 sayılı yazı ile adı geçen yüklenici firmaya taahhüt edilen taşıtın çalıştırılabileceğinin uygun görüldüğü, anlaşılmaktadır.

Esas yönünden değerlendirme

Yukarıda yer verilen, 2014/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'na ekli, 237 Sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Karar'ın "Taşıtların Nitelikleri' başlıklı 1’inci maddesinin 4’üncü fıkrasında, binek ve station-wagon dışındaki taşıtlar hakkında yukarıda bahsedilen sınırlamaların uygulanmayacağı düzenlemesine göre, kamu idarelerinin bu şekilde bir belirleme yapmalarına, mevzuatta herhangi bir engel bulunmamaktadır.

Dolayısıyla yapılan ihale işlemi mevzuata uygun olduğundan, kamu zararı oluşmamıştır.

Ancak bu iş kapsamında çalıştırılması gereken araçların dışında araç çalıştırılması durumunda, sözleşme ve eklerinde bir ceza öngörülmüş ise konunun bu yönüyle ayrıca ele alınmalı ve bu bağlamda, yükleniciye para cezası kesilmesi ya da buna benzer yaptırımların uygulanmamış olması nedeniyle kamu zararı oluşup oluşmadığı irdelenmelidir.

Bu itibarla;

… Belediyesi (Destek Hizmetleri Müdürlüğü) tarafından birim fiyatlı şekilde ihale edilen ve … İhale Kayıt Numaralı "… Belediyesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere 30 Ay Süre ile Muhtelif Cinslerde Taşıt ve İş Makinesi Kiralama Hizmeti Alım İşi” kapsamında, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi sunan isteklinin değerlendirme dışı bırakılması sonucu oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, yönündeki Daire İlam hükmünün BOZULMASINA (Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı karşı oylarına/azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 07.05.2025 tarih ve 58018 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.







KARŞI OYLAR/AZINLIK GÖRÜŞLERİ

Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …:

237 sayılı Taşıt Kanunu, 01.04.2006 tarih ve 26126 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller ve ayrıca İş ile ilgili Teknik Şartname ve Genel Şartname’de yer verilen hükümlere göre;

Kamu kurum ve kuruluşlarının, yapacakları ihalelerde sağlıklı rekabet ortamını ve isteklilere karşı eşit muameleyi sağlamakla sorumlu olup, düzenleyecekleri teknik şartnamelerde, bu hususlarla beraber işin fonksiyonelliğini ve verimliliğini tesis etmek zorunda oldukları ve ayrıca, teknik şartnamelerinde yer verdikleri teknik ve mesleki yükümlülükleri ise, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'ne ve diğer ilgili mevzuatlara uygun şekilde belirlemekle yükümlüdür.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde, Kanun kapsamındaki idareler, hizmet alımı suretiyle taşıt edinmelerinde, ilgili Karar'da istisna tutulanlar hariç olmak üzere, binek ve station-wagon taşıtların yerli muhteviyat oranını %50'nin üzerinde olmasını sağlamak zorunda olup, binek ve station-wagon dışındaki taşıtlar hakkında bu sınırlamaların uygulanmasının, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırıdır.

Ancak uygulamada, … Belediyesi (Destek Hizmetleri Müdürlüğü) tarafından gerçekleştirilen 30 ay süreli hizmet alımı suretiyle taşıt edinilmesi işine ait teknik şartnamede, mevzuata aykırı olarak ve rekabeti engelleyici biçimde binek araç dışında kalan taşıtlar (minibüs) için yerli muhteviyat oranı %50'nin üzerinde olması şartına yer verilmesi nedeniyle, 16.11.2021 tarih ve 1 karar sayılı İhale Komisyonu kararı ile ekonomik açıdan en avantajlı teklifin, değerlendirme dışı bırakıldığı anlaşılmaktadır.

Mevzuata aykırı hüküm içeren teknik şartnameye dayanak olarak gösterilen 2021/14 sayılı "Tasarruf Tedbirleri” konulu Genelge ile Başbakanlık tarafından yayımlanan 2017/22 sayılı "Yerli Ürün Kullanılması" konulu Genelgede bulunan tasarruf tedbirleri ile yerli ürünlerin teşviki ile ilgili düzenlemeler dikkate alınırken, konunun bu düzenlemelerle birlikte 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 237 sayılı Taşıt Kanunu hükümleri doğrultusunda ele alınması gerekmektedir.

Bu bağlamda, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Sözleşmenin yürütülmesi aşamasındaki mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler” başlıklı 30 uncu maddesinde, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında işin yerine getirilmesi için gerekli olduğu öngörülen mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler için anılan Yönetmelik hükmüyle birlikte, konu ile ilgili diğer mevzuat hükümlerinin de esas alınacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla kapsam dahilindeki idarelerin hizmet alımı suretiyle taşıt edinimlerine ilişkin teknik şartnamelerindeki yerli malı düzenlemeleri, 237 sayılı Taşıt Kanunu hükümlerine uygun olmak zorundadır.

Bu doğrultuda, taşıtlar için yabancı menşeli şartı koyulup koyulmaması Taşıt Kanunu'nun öngördüğü sınırlar çerçevesince mümkündür. Konuyla ilgili aynı Kanun'un 12’nci maddesinde, hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların yabancı menşe’li olmayacağına ilişkin esas ve usullerin Cumhurbaşkanınca saptanacağına hükmedilmiştir.

Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller'de de; hizmet alımı suretiyle yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilmesi hususunda, Kanun’un 10’uncu maddesine atıf yapılmış olup,

Bu konuda, Kanun'un 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca belirlenerek yürürlüğe konulan "237 Sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Belirlenmesine Dair Karar" ın 1’inci maddesinde; istisnalar dışında kalanların hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinemeyeceği düzenlenmiş ve 4 üncü maddesinde ise binek ve station-wagon dışındaki taşıtlar hakkında bu sınırlamaların uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Taşıt Kanunu'na göre kaptı kaçtı olarak tanımlanan ve insan taşımaya mahsus minibüs tipi taşıtın bu sınırlamalara tâbi olmadığı açık olduğu, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan Türkiye'de Üretilen Motorlu Araç 2021 Yılı Yerli Katkı Oranları Tablosunda yerli muhteva oranı %50'nin üzerinde olan yalnızca iki markaya ait minibüs (16+1) tipi araç bulunduğundan, “yerli minibüs” şartının teknik şartnamede yer verilmesinin, 237 sayılı Taşıt Kanunu ile beraber 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve alt mevzuatının rekabet ve fırsat eşitliği ilkelerine de aykırılık oluşturacaktır.

İş’le ilgili Sözleşme, “yerli minibüs” şartını yerine getirmediği için ekonomik açıdan en düşük teklif sahibi istekli ile imzalanmamış ve bunun sonucunda bütçeden daha fazla kaynak çıkışına neden olunmuştur.

Ayrıca, ihale, uhdesinde kalan istekli olan … Ltd. Şti tarafından, Belediye’ye (Destek Hizmetleri Müdürlüğü’ne) 24.12.2021 tarih ve 56835 numaralı dilekçe ile başvurulduğu, taahhüt edilen söz konusu aracın global tedarik sıkıntısı nedeniyle temin edilemediğinin belirtildiği, yerine ekonomik açıdan en düşük teklif sahibi isteklinin teklifi kapsamında sunduğu ve değerlendirme dışı kalmasına neden olan aynı marka ve model minibüsün çalıştırılabileceğinin taahhüt edildiği, Belediye (Destek Hizmetleri Müdürlüğü) tarafından 29.12.2021 tarih ve E-33732574934.2.1-37549 sayılı yazı ile Başkanlık Makamı Olur’u alındığı, 30.12.2021 tarih ve E33732574-934.2.1-37659 sayılı yazı ile adı geçen yüklenici firmaya taahhüt edilen taşıtın çalıştırılabileceğinin uygun görüldüğü, anlaşılmaktadır.

Sonuç olarak, yerli minibüs şartı nedeniyle daha düşük fiyatlı teklif sunan isteklinin teklifinin değerlendirmeye alınmadığı, kamu kaynaklarında olması gerekenden daha fazla kaynak kullanımına sebep olunduğu, üstelik ihale konusu hizmet işinin gördürülmesi sırasında elenen isteklinin teklifi kapsamında sunulan marka ve model minibüslerin çalıştırıldığı görülmüştür.

Söz konusu kamu zararı dolayısıyla, Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 32 ve 33’üncü maddeleri ile 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı uyarınca, teknik şartnameyi düzenleyen personelin, mevzuata aykırı kararı alan komisyon üyelerinin ve ayrıca ihale yetkilisinin de sorumluluğu söz konusudur.

Bu gerekçelerle, temyiz dilekçelerindeki itirazların reddi ile … Belediyesi (Destek Hizmetleri Müdürlüğü) tarafından birim fiyatlı şekilde ihale edilen ve … İhale Kayıt Numaralı "… Belediyesi Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere 30 Ay Süre ile Muhtelif Cinslerde Taşıt ve İş Makinesi Kiralama Hizmeti Alım İşi” kapsamında, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi sunan isteklinin değerlendirme dışı bırakılması sonucu oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, yönündeki Daire İlam hükmünün tasdiki gerekir.