Konu: Tıp Fakültesi öğretim elemanları tarafından yürütülen klinik çalışmalardan elde edilen döner sermaye gelirlerinde kurum payı kesintisinin %35 yerine %15 oranında uygulanması ve buna bağlı olarak araştırmayı yürüten öğretim üyelerine fazla ek ödeme yapılması.

30 sayılı İlamın 4’üncü maddesi ile; Tıp Fakültesi öğretim elemanları tarafından yürütülen klinik çalışmalardan elde edilen döner sermaye gelirlerinde kurum payı kesintisinin %35 yerine %15 oranında uygulanması ve buna bağlı olarak araştırmayı yürüten öğretim üyelerine fazla ek ödeme yapılması suretiyle sebep olunan ... TL kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.

Söz konusu hükme karşı sorumlular temyize başvurmuşlardır.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin (b), (c) ve (e) fıkralarında;

“b) Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın, tıp ve diş hekimliği fakülteleri sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ile açık öğretim hizmeti veren yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 35’i, ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu, sürekli eğitim merkezleri ile bünyesinde atölye veya laboratuvar bulunan yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 30’u, diğer yükseköğretim kurumları için ise asgari yüzde 15'i, ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için kullanılır. Bu oranları yüzde 75'ine kadar artırmaya üniversite yönetim kurulu yetkilidir.

c) Tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinin hesabında toplanan döner sermaye gelirleri bakiyesinden, bu yerlerde;

1) Gelir getiren görevlerde çalışan öğretim üyesi ve öğretim görevlilerine aylık (ek gösterge dahil), yan ödeme, ödenek (geliştirme ödeneği hariç) ve her türlü tazminat (28/3/1983 tarihli ve 2809 sayılı Kanunun geçici 3 üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca ödenen tazminat dahil, makam, temsil ve görev tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç) toplamından oluşan ek ödeme matrahının yüzde 950’sini, araştırma görevlilerine ise yüzde 650’sini; bu yerlerde görevli olmakla birlikte gelire katkısı olmayan öğretim üyesi ve öğretim görevlilerine yüzde 750’sini, araştırma görevlilerine ise yüzde 375’ini,

2) Diğer öğretim elemanlarına ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi personel (…) ile aynı Kanunun 4’üncü maddesinin (B) bendine göre sözleşmeli olarak çalışan personele ek ödeme matrahının; uzman tabipler için yüzde 750’sini, … diğer öğretim elemanları ile diğer personel için yüzde 225’ini, (…) geçmeyecek şekilde aylık ek ödeme yapılır. (…)

“e) Yükseköğretim kurumlarının (c) ve (d) fıkraları kapsamına girenler haricindeki diğer birimlerinde döner sermaye işletmesi hesabına yapılan iş veya hizmetler karşılığında tahsil edilen gelirlerden kanuni kesintiler ile varsa yapılan iş veya hizmetle bağlantılı giderler düşüldükten sonra geri kalan tutar, hizmet karşılığı olarak gelir tahsilatının yapıldığı tarihi izleyen bir ay içinde, veya hizmet bedelinin peşin tahsil edilmesi halinde hizmetin gerçekleşme oranına bağlı olarak aylara bölünerek hizmeti veren öğretim elemanlarına ödenir.

Tıp ve diş hekimliği fakültelerindeki öğretim elemanlarının sağlık hizmeti dışında verdikleri hizmetler karşılığında döner sermaye hesabına tahsil edilen paradan pay alma hususunda bu fıkra hükümleri uygulanır. Bu kapsamda bulunan hizmetler ile öğretim elemanlarının yükseköğretim kurumlarının imkanlarını kullanmaksızın verdikleri hizmetler karşılığında elde edilen gelirlerden (b) fıkrasının birinci bendi uyarınca yapılacak kesintilerin uygulanmasında asgari yüzde 15 oranı uygulanır.”

denilmek suretiyle, tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile sağlık uygulama ve araştırma merkezlerindeki döner sermaye faaliyetleri nedeniyle yapılacak ek ödemelerde, sağlık hizmeti ve sağlık hizmeti dışı olmak üzere ikili bir ayrıma gidilmiştir. Bu ayrım sonucu sağlık hizmeti dışında kalan faaliyetlerden elde edilen gelirlerden, ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için %15 oranında kurum payı kesilmesi, sağlık hizmetlerinden elde edilen gelirlere ilişkin kurum payının ise %35 oranında uygulanması hükme bağlanmıştır.

Yapılan incelemede;

- Tıp Fakültesi ile özel kuruluşlar arasında düzenlenen sözleşmelerin, teşhis ve tedavi amaçlı geliştirilen araştırma ürünlerine ait klinik çalışmaların (Teşhis, tetkik ve tedavi işlemleri ile sonuçların elde edilmesi ve değerlendirilmesi) tamamını kapsadığı,

- Teşhis, tetkik ve tedavi işlemlerinin, Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde (... Hastanesi) gerçekleştirildiği ve bu işlemlere ilişkin gelirlerin de Merkez Hesabına intikal ettirildiği,

- Teşhis, tetkik ve tedavi işlemlerine ait sonuçlar ile bu sonuçların değerlendirilmesinin, çalışma yürütücüsü öğretim üyesi tarafından Tıp Fakültesi üzerinden yapılarak buna ilişkin gelirlerin de Fakülte hesabına yatırıldığı,

- Klinik çalışma sonuçları ile sonuç değerlendirme işlemlerinin, 2547 sayılı Kanun’un 58’inci maddesinin (e) fıkrası kapsamında danışmanlık hizmeti olarak değerlendirilmesi sonucu elde edilen gelirlerdeki kurum payının %15 olarak uygulandığı ve buna bağlı olarak araştırmayı yürüten öğretim üyelerine daha fazla ek ödeme yapılmasının sağlandığı,

Anlaşılmıştır.

Sorumluların sorgu aşamasında gönderdikleri savunmalarda, gönüllü bireylerin araştırmanın her aşamasında ve hiçbir şarta bağlı olmaksızın istediği zaman çalışmadan ayrılabildiği, dolayısıyla ilacın hasta üzerinde etkilerinin takip edildiği, teşhis ve tedavi yapılmadığı iddia edilmişse de; araştırma konusu söz konusu ilaçların hastaya verilme sebebi tedavi maksatlı olup, bir sağlık sorununun teşhisine ve çözümüne yönelik bir uygulama olduğu konusunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır.

Klinik çalışmalardaki hastaların masraflarının SGK veya ilgili şirket tarafından karşılanması, araştırmanın sağlık hizmeti kapsamında ve Kurum imkanları dahilinde yapıldığı gerçeğini değiştirmemektedir. Zira söz konusu olay; ilgili öğretim üyesinin bilgi birikiminin ve deneyiminin aktarıldığı ve Kurum imkanlarının kullanılmadığı sınırlı bir danışmanlık hizmetinden ibaret değildir.

Teşhis ve tedavi amaçlı geliştirilen araştırma ürünlerine ait klinik çalışmalar, araştırma ürününün sağlık hizmetleri veren bir tesiste hastaya uygulanması sonucu ortaya çıkan etkilere göre, ürünün gelişiminin sağlanmasına, ürünün iyileştirme ve ruhsatlandırma süreçlerinin tamamlanmasına yönelik çalışmalardır. Çalışmaların temelinde hasta ve sağlık hizmeti bulunduğundan, verilen danışmanlık hizmeti sağlık hizmetinden ayrı bir işlem değil onun ayrılmaz bir parçası ve sonucudur.

Bu kapsamda sonuçların elde edilmesi ve değerlendirilmesi işlemlerini teşhis, tetkik ve tedavi işlemlerinden ayırmak fiilen mümkün değildir. Adı danışmanlık olsa da verilen hizmet sağlık hizmeti olup, hizmette kurum kaynakları kullanıldığından bu gelirlerden ilgili mevzuat uyarınca %35 oranında kurum payı kesintisi yapılması gerekmektedir.

Kurum payı kesintisinin %35 yerine %15 oranında uygulanması mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmekle birlikte, araştırmayı yürüten öğretim üyelerine %20 oranı kadar fazla bir ek ödemede bulunulmasına sebebiyet vermiştir.

Bu nedenle, Tıp Fakültesi öğretim elemanları tarafından yürütülen klinik çalışmalardan elde edilen döner sermaye gelirlerinde kurum payı kesintisinin %35 yerine %15 oranında uygulanması ve buna bağlı olarak araştırmayı yürüten öğretim üyelerine fazla ek ödeme yapılması suretiyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71’inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Bu itibarla, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklanan gerekçelerle, Tıp Fakültesi öğretim elemanları tarafından yürütülen klinik çalışmalardan elde edilen döner sermaye gelirlerinde kurum payı kesintisinin %35 yerine %15 oranında uygulanması ve buna bağlı olarak araştırmayı yürüten öğretim üyelerine fazla ek ödeme yapılması suretiyle 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi uyarınca kamu zararına sebebiyet verildiğinden, sorumlunun iddia ve itirazlarının REDDİ ile 30 sayılı İlamın 4’üncü maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünün TASDİKİNE, (Temyiz Kurulu ve 5. Daire Başkanı ..., 3. Daire Başkanı ..., Üye ..., Üye ..., Üye ... ve Üye ...’nun aşağıda yazılı azınlık görüşleri karşısında) oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 22.01.2025 tarih 57657 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.



Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Temyiz Kurulu ve 5. Daire Başkanı ..., 3. Daire Başkanı ..., Üye ..., Üye ..., Üye ... ve Üye ...’nun karşı oy gerekçesi

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin (b), (c) ve (e) fıkralarında; Tıp ve Diş Hekimliği Fakültelerinde görevli öğretim elemanlarının sağlık hizmeti dışında verdikleri ve Yükseköğretim kurumlarının imkanlarını kullanmaksızın yapılan hizmetler karşılığında alınan paralardan kurum payı kesintisinin %15 olarak uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Sağlık hizmetleri karşılığında tahsil edilen paralardan kesilen kurum payı oranı ise %35’tir.

Üniversite Yönetim Kurulu’nun, bazı ilaç firmaları ile öğretim görevlilerinin ilaç etkilerinin değerlendirilmesi için klinik araştırmalar yapmasını onayladığı anlaşılmıştır.

30 sayılı ilamın 4’üncü maddesi ile adı geçen araştırmalar karşılığı ilaç firmalarınca ödenen tutarlardan %15 yerine %35 kesinti yapılması gerektiği gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiş olup, tazmin hükmünün gerekçesi, yapılan araştırmaların sağlık hizmeti olduğu ve kurum kaynaklarının kullanıldığıdır.

Söz konusu araştırmalar, mevzuatında belirlenen usullere uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan işlemin sağlık hizmeti olup olmadığı, teknik bir husustur. Buna karşılık hastaların olağan tedavileriyle ilgili olmadığı açıktır. Kurum kaynaklarının kullanımıyla ilgili olarak, yapılan işlemlerin bedellerinin tamamı araştırmayı talep eden kurum tarafından döner sermayeye ödenmiştir. Ödeme SUT ile belirlenen fiyatların üzerindedir. Kaynak kullanımının dar yorumu, bilimsel araştırma kurumları olan üniversitelerin ortak klinik araştırma yapmasını imkânsız hale getirecektir. Sonuçta öğretim görevlisi de kaynaktır. Bilimsel araştırmaların; öğretim üyeleri, üniversite ve Ülke için bir ihtiyaç olduğu hususunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. Bu yorumun sonucu, tamamen kamu kaynağı kullanılarak yapılacak araştırma bedellerinin ödenmesi, buna karşılık maliyeti özel kuruluşlarca karşılanacak araştırmaların bedelinin ödenmemesi gibi çelişik bir duruma sebebiyet verecektir. Sonuç olarak araştırma kapsamında ödenen bedellerin tamamı özel sektöre aittir. Yani kamu kaynağı değildir. Döner sermayeye yatırılan bu tutardan %15 kurum payı kesilmesi de mevzuata uygundur. Bu itibarla, 30 sayılı ilamın 4’üncü maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA karar verilmesi gerekir.