Konu: Diş Hekimliği Fakültesi’nde, öğretim üyeleri ve diğer personele mesai içinde yapılan muayene ve tedavi gibi gelir getirici işlemlerin mesai dışında yapılmış gibi kabul edilmesi suretiyle ek ödeme yapılması.

44 sayılı İlamın 4’üncü maddesinin (B) bendi ile; ... Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nde öğretim üyeleri ve diğer personele mesai içinde yapılan muayene ve tedavi gibi gelir getirici işlemlerin mesai dışında yapılmış gibi kabul edilmesi suretiyle ... TL tutarında ek ödeme yapılmasında “ilişilecek husus bulunmadığına” hükmedilmiştir.

Söz konusu hükme karşı Başsavcılık tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58’inci maddesinin (c) fıkrasında;

"Tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinin hesabında toplanan döner sermaye gelirleri bakiyesinden, bu yerlerde;

1) Gelir getiren görevlerde çalışan öğretim üyesi ve öğretim görevlilerine aylık (ek gösterge dahil), yan ödeme, ödenek (geliştirme ödeneği hariç) ve her türlü tazminat (28/3/1983 tarihli ve 2809 sayılı Kanunun geçici 3 üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca ödenen tazminat dahil, makam, temsil ve görev tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç) toplamından oluşan ek ödeme matrahının yüzde 800'ünü, araştırma görevlilerine ise yüzde 500'ünü; bu yerlerde görevli olmakla birlikte gelire katkısı olmayan öğretim üyesi ve öğretim görevlilerine yüzde 600'ünü, araştırma görevlilerine ise yüzde 300'ünü,

2) Diğer öğretim elemanlarına ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi personel ile aynı Kanunun 4’üncü maddesinin (B) bendine göre sözleşmeli olarak çalışan personele ek ödeme matrahının; uzman tabipler için yüzde 600'ünü,"

(f) fıkrasında; "Rektör, rektör yardımcısı ve genel sekreterlere gelir getirici katkılarına bakılmaksızın, üniversite yönetim kurulunun uygun gördüğü birimin döner sermaye hesabından yönetici payı olarak ayrılan tutardan ek ödeme yapılır. Yapılacak ek ödemenin tutarı ek ödeme matrahının, rektörler için yüzde 600'ünü, rektör yardımcıları için yüzde 300'ünü, genel sekreterler için yüzde 200'ünü geçemez. Bu kimselere döner sermaye gelirleri dışında üniversitenin; teknokent, teknopark, teknoloji transfer ofisi, iktisadi işletmeler ve iştirakleri gibi gelir getirici müesseseler ve birimleri sebebiyle ayrıca huzur hakkı, yönetici payı, koordinatörlük, danışmanlık ve benzeri ücret ödenmez.

Döner sermaye gelirinin elde edildiği birimlerin dekan, başhekim ve enstitü ve yüksekokul müdürleri ile bunların yardımcılarına, gelir getirici katkılarına bakılmaksızın, görev yaptıkları birimin döner sermaye gelirlerinden yönetici payı olarak ayrılan tutardan ek ödeme yapılır. Yapılacak ek ödemenin tutarı, ek ödeme matrahının, dekan, enstitü ve yüksekokul müdürü için yüzde 250'sini, bunların yardımcıları için yüzde 100'ünü, tıp ve diş hekimliği fakülteleri dekanları ile sağlık uygulama ve araştırma merkezleri başhekimleri için yüzde 500'ünü, bunların yardımcıları için yüzde 300'ünü geçemez.

Bu fıkra kapsamında bulunan yöneticilere, mesai saatleri içerisinde verdikleri mesleki hizmetlerinden dolayı ayrıca ek ödeme yapılmaz. Mesai saatleri dışında döner sermaye gelirlerine katkıları bulunması hâlinde alabilecekleri toplam ek ödeme tutarı, hiçbir şekilde yönetici payı dahil ilgisine göre (c) ve (d) fıkralarında belirtilen esaslara göre hesaplanacak tutarı geçemez."

(h) fıkrasında, "Öğretim üyelerinin mesai saatleri dışında üniversitede sundukları sağlık hizmetlerinden dolayı 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 73’üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca alınan ilave ücretler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanır. Bu tutardan ayrıca Hazine payı kesintisi ve (b) fıkrası uyarınca kesinti yapılmaz. Bu şekilde elde edilen gelirin yüzde 50'sinden az ve yüzde 60'ından fazla olmamak üzere üniversite yönetim kurulunca tespit edilecek oranı, mesai saatleri dışında sağlık hizmeti sunan öğretim üyesine, mesai içinde gerçekleştirilen iş miktarı ve çeşidi dikkate alınarak belirlenen toplam performansı aşmamak kaydıyla, ek ödeme matrahının yüzde 800'ünü geçmemek üzere her ay ayrıca ödenir. Mesai saatleri dışında ilave ücret alınmayacak sağlık hizmetlerini veren öğretim üyeleri için de yüzde 800 oranı uygulanır. Ancak bu fıkra kapsamında öğretim üyelerine yapılacak ek ödeme ile (c) ve (f) fıkraları uyarınca yapılacak ek ödeme toplamı, özellikli tıbbi işlemler ve uluslararası sağlık hizmetleri kapsamında yapılacak ek ödeme hariç olmak üzere, ek ödeme matrahının yüzde 1600'ünü geçemez. Bu fıkra uyarınca dağıtılan gelirlerden kalan tutarlar (b) fıkrasında belirtilen işler ile (c) fıkrasının ikinci paragrafı uyarınca fiilen mesai dışında çalışan diğer personele yapılacak ek ödemede kullanılır."

Hükümlerine yer verilmek suretiyle münhasıran döner sermaye gelirlerinden yapılacak ek ödemenin temel esasları, ilkeleri ve çerçevesi belirlemiş bulunmaktadır.

Söz konusu madde hükmünde, öğretim üyelerinin mesai saatleri dışında üniversitede sundukları sağlık hizmetlerinden dolayı alınan ilave ücretlerin döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanacağı belirtilmektedir. Dolayısıyla özel muayene ek ödemesi olarak adlandırılan bu ödemenin yapılabilmesi için sağlık hizmetinin fiilen ve mesai saatleri dışında sunulması gereklidir.

Rapor ekinde yer alan “Fakülte Otomasyon Sistemi” üzerinden alınan verilerden, 2022 yılında özel muayene adı altında sunulan sağlık hizmetlerinin mesai saatleri içerisinde yani 16:00 öncesi yapılan özel muayeneler olduğu anlaşılmıştır.

Üniversite Diş Hekimliği Fakültesi tarafından 10.03.2014 tarihinde alınan Fakülte Yönetim Kurulu Kararı ile çalışma saatleri 08:00-16:00, özel muayene saatleri ise 16:00-18:00 olarak kabul edilmiştir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58’inci maddesinin (h) fıkrasına göre, özel muayene adı altında yapılan sağlık hizmetlerinin mesai dışı çalışma saatlerinde yapılması gerekirken, kanuna aykırı olarak Diş Hekimliği Fakültesi'nde mesai içinde yapılan muayene ve tedavi gibi gelir getirici işlemlerin mesai dışında yapılmış gibi kabul edilmesi suretiyle öğretim üyeleri ve diğer personele ek ödeme yapılması sonucu 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71’inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verildiği değerlendirilmektedir.

Bu itibarla, yukarıda belirtilen gerekçelerle Sayıştay Başsavcılığının konunun esasına ilişkin iddia ve itirazlarının KABULÜ ile 44 sayılı İlamın 4’üncü maddesinin (B) bendi ile verilen “ilişilecek husus bulunmadığına” ilişkin hükmün BOZULMASINA ve yukarıda belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen yeniden hüküm tesisi için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, (Temyiz Kurulu ve 5. Daire Başkanı ...’in aşağıda yazılı azınlık görüşü karşısında) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 22.01.2025 tarih 57663 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Temyiz Kurulu ve 5. Daire Başkanı ...’in karşı oy gerekçesi

44 sayılı İlamın 4’üncü maddesinin (B) bendi ile; ... Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nde öğretim üyeleri ve diğer personele mesai içinde yapılan muayene ve tedavi gibi gelir getirici işlemlerin mesai dışında yapılmış gibi kabul edilmesi suretiyle ... TL tutarında ek ödeme yapılmasında “ilişilecek husus bulunmadığına” hükmedilmiştir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58’inci maddesinin (c) fıkrasında:

“c) Tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinin hesabında toplanan döner sermaye gelirleri bakiyesinden, bu yerlerde;

1) Gelir getiren görevlerde çalışan öğretim üyesi ve öğretim görevlilerine aylık (ek gösterge dahil), yan ödeme, ödenek (geliştirme ödeneği hariç) ve her türlü tazminat (28/3/1983 tarihli ve 2809 sayılı Kanun’un geçici 3’üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca ödenen tazminat dahil, makam, temsil ve görev tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç) toplamından oluşan ek ödeme matrahının yüzde 800’ünü, araştırma görevlilerine ise yüzde 500’ünü; bu yerlerde görevli olmakla birlikte gelire katkısı olmayan öğretim üyesi ve öğretim görevlilerine yüzde 600’ünü, araştırma görevlilerine ise yüzde 300’ünü,

2) Diğer öğretim elemanlarına ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanun’una tabi personel ile aynı Kanun’un 4’üncü maddesinin (B) bendine göre sözleşmeli olarak çalışan personele ek ödeme matrahının; uzman tabipler için yüzde 600’ünü, hastaneler başmüdürü ve eczacılar için yüzde 250’sini, başhemşireler için yüzde 200’ünü, diğer öğretim elemanları ile diğer personel için yüzde 150’sini, işin ve hizmetin özelliği dikkate alınarak yoğun bakım, doğumhane, yeni doğan, süt çocuğu, yanık, diyaliz, ameliyathane, enfeksiyon, özel bakım gerektiren ruh sağlığı, organ ve doku nakli, acil servis ve benzeri sağlık hizmetlerinde çalışan personel için yüzde 200’ünü geçmeyecek şekilde aylık ek ödeme yapılır. Sözleşmeli personele yapılacak ek ödeme matrahı, sözleşmeli personelin çalıştığı birim ve bulunduğu pozisyon unvanı itibarıyla aynı veya benzer unvanlı memur kadrosunda çalışan, hizmet yılı ve öğrenim durumu aynı olan emsali personel dikkate alınarak belirlenir. Emsali bulunmayan sözleşmeli personelin ek ödeme matrahı ise brüt sözleşme ücretlerinin yüzde 25'ini geçemez. Bu fıkra uyarınca yapılacak ödeme sigorta prim kesintisine tabi tutulmaz.

Nöbet hizmetleri hariç olmak üzere mesai saatleri dışında gelir getirici çalışmalarından doğan katkılarına karşılık olarak (1) numaralı bentte belirtilen personel için yüzde 50’sini, (2) numaralı bentte belirtilen personel için yüzde 20’sini geçmeyecek şekilde ayrıca aylık ek ödeme yapılır.

…”

Denilmek suretiyle yükseköğretim kurumları bünyesinde öğretim elemanı pozisyonunda yer alan personele döner sermaye gelirlerinden yapılacak ek ödemenin kurallarını ve limitlerini belirleyen temel hukuksal çerçeve çizilmiştir.

Diğer taraftan öğretim elemanı kadrosunda bulunan personelin mesai dışında verdikleri ücretli muayene hizmetleriyle Döner sermaye gelirlerine katkı sağlayanlara, bu hizmetlerine karşılık olarak verilecek ek ödemeye ilişkin olarak maddenin (h) fıkrasında; “h) Öğretim üyelerinin mesai saatleri dışında üniversitede sundukları sağlık hizmetlerinden dolayı 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 73’üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca alınan ilave ücretler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanır. Bu tutardan ayrıca Hazine payı kesintisi ve (b) fıkrası uyarınca kesinti yapılmaz. Bu şekilde elde edilen gelirin yüzde 50’sinden az ve yüzde 60’ından fazla olmamak üzere üniversite yönetim kurulunca tespit edilecek oranı, mesai saatleri dışında sağlık hizmeti sunan öğretim üyesine, mesai içinde gerçekleştirilen iş miktarı ve çeşidi dikkate alınarak belirlenen toplam performansı aşmamak kaydıyla, ek ödeme matrahının yüzde 800’ünü geçmemek üzere her ay ayrıca ödenir…” hükmüne yer vermiştir.

Öğretim üyelerinin ameliyat, bilimsel araştırma, proje vb. döner sermaye (satış) gelirlerini doğrudan etkileyen çalışmalarda bizzat yer almalarına dayanan faaliyetler, Kanunda ve ikincil mevzuatta açıklığa kavuşturulan (B) puanına (mesai içi ve mesai dışı olmak üzere) esas gelir getirici faaliyetlere karşılık gelmektedir. Kanun ve Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik, B puanı olarak ek ödeme dağıtımında hem mesai içinde hem de mesai dışında yapılan gelir getirici faaliyetleri esas almakla birlikte; (c/2) fıkrasında yer alan hükümler öğretim elemanlarına doğrudan gelir getirici faaliyete katkıları olmaksızın yaptıkları mesai içi çalışmalarına karşılık olarak da ek ödeme yapılmasını mümkün kılmaktadır. Dolayısıyla öğretim elemanlarına mesai dışı çalışmaları için ek ödeme yapılması, söz konusu personelin Döner sermaye gelirlerin mutlak surette katkı yapmaları halinde mümkün bulunmaktadır.

Öğretim elemanlarının mesai saatleri dışında yaptıkları ilave çalışmalar karşılığında ise çoğunlukla SUT ile mesai içi saatler için belirlenen muayene ücretlerinin iki katı tutarında ücret alınmakta ve bu çalışmalar sonucu elde edilen gelirin en az %40 en fazla %50’si Döner Sermayede kalmakta ve bunun döner sermaye gelirlerini ciddi oranda artırıcı etkisi bulunmaktadır. Öğretim elemanlarının mesai saatleri dışında hizmet verip vermemeleri tamamen kendi istekleri çerçevesinde gerçekleşmekte olup, öğretim elemanlarının bu hizmetleri vermek istememeleri halinde döner sermaye tarafından da herhangi bir ilave gelir elde edilmemektedir.

... Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi tarafından 10.03.2014 tarihinde alınan Fakülte Yönetim Kurulu Kararı ile de mesai içi çalışmaların hafta içi günlerde saat 16:00’ya kadar sürdürülmesi, sonrasının ise mesai dışı olarak kabul edilmesine karar verilmiştir.

Döner sermaye gelirlerinden ek ödeme yapılmasına ilişkin mevzuat hükümlerinin lafzından hareket edildiğinde saat 16:00’dan önce yöneticiler tarafından sunulan hizmetlerin mesai dışı olarak kabulü ve kendilerine (B2) mesai dışı ek ödeme yapılması mümkün görülmemekle birlikte; öğretim üyelerinin genellikle yoğun çalışma saatlerine tabi olmalarının ve hem eğitim hem sağlık hizmeti sunmalarının normal mesai saatlerinin çok ötesinde çalışmalarını gerektirmesi, öğretim üyelerinden eğitim kalitesini artırmaları için ek çalışmalar yapmalarının beklenmesi ve bunun mesai saatleri içinde ya da dışında mesleki gelişim ve öğrenci danışmanlığı gibi görevleri gerektirmesi, sağlık hizmetlerinin özelliğinden dolayı planlanmamış durumların ve acil müdahalelerin esnek bir çalışma programını zorunlu kılması, Akademik kariyerde ilerleme, araştırma ve yayın yapma zorunluluğu olması ve bu faaliyetlerin genellikle mesai saatleri içinde tamamlanamaması ve ekstra zaman gerektirmesi, Öğretim elemanlarının Kurumca talep edilmesi veya gerekmesi halinde mesai saatleri dışında ücretli muayeneler dışında mesleki faaliyetlerine devam ediyor olmaları, Öğretim elemanlarının bu şekilde planlama yaparken kendilerinden beklenen mesai içi hizmetlerini aksatmıyor olmaları ve Üniversitenin de ücretli muayene yapan öğretim elemanları hakkında kendilerinden beklenen mesai içi hizmetlerini aksattıklarına dair herhangi bir tespitinin bulunmaması gibi durumlar göz önüne alındığında, tıp ve diş hekimliği fakültelerinde işlerin yapılmasında ve sağlık hizmetlerin sunumunda mesai içi yapılması planlanan işlerin mesai dışına, mesai dışında yapılması planlanan işlerin mesai içine alınmasını gerektiren durumların olması olağandır.

Bununla birlikte, ilamda yer alan öğretim elemanlarına yapılan ek ödemenin öğretim elemanlarınca yapılan ücretli muayene gelirlerine dayanıyor olması ve söz konusu ücretli muayene hizmetleri yapılmamış olsaydı öğretim elemanlarına herhangi bir ödeme yapılmamış olacağı ve benzer şekilde bu ücretlerin %40 ile %50’si oranında Döner Sermayeye irat kaydedilmiş olan gelirlerin de gerçekte var olamayacak olması da göz ününde bulundurulduğunda, ilama konu ödemelerin kurum açısından kamu zararı olarak değerlendirilmesi mümkün görünmemektedir.

Bu itibarla, Sayıştay Başsavcılığının konunun esasına ilişkin iddia ve itirazlarının REDDİ ile 44 sayılı İlamın 4’üncü maddesinin (B) bendi ile verilen “ilişilecek husus bulunmadığına” ilişkin hükmün TASDİKİ gerekir.