Temyiz Karar Detayı
Kamu İdaresi
Belediyeler ve Bağlı İdareler
Yılı
2022
Daire
2
Dosya No
54563
Tutanak No
57836
Tutanak Tarihi
19.03.2025
Konu
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
KARAR
Konu: Belediye tarafından araç kiralanması hizmet alımı işi kapsamında bazı araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda kamu zararı oluştuğu hakkında.
62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; … Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda oluşan …-TL kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine karar verilmiştir.
Sorumluların aynı mahiyetteki temyiz dilekçesinde özetle:
“Öncelikle belirtmek gerekir ki, ilama konu ihalenin; 12.06.2024 ilam tarihli, 62 ilam no.lu, 35792 karar no.lu Sayıştay İlamı Denetçi Görüşünde yer alan 31.05.2022 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen 2022/… kayıt no.lu ihale olmadığı, İlam konusunun, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesine göre, açık ihale usulü ile 25.10.2021 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen 10.12.2021 tarihinde sözleşmesi imzalanan 2021/… ihale kayıt numaralı “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması” hizmet işi olduğu,
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesine göre, açık ihale usulü ile 25.10.2021 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen 2021/… ihale kayıt numaralı “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması” hizmet alımı işinin, … Ltd. Şti.’nin uhdesinde kaldığı, 10.12.2021 tarihinde sözleşme imzalandığı, Hizmet alımı işi sözleşmenin, teknik şartname ve Hizmet İşleri Genel Şartnamesinde belirtilen tüm hususlara uyularak 31.12.2022 tarihinde eksiksiz bir şekilde tamamlandığı,
İlgili işe ait Teknik Şartnamenin ‘’Diğer Hususlar” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Tüm araçların gps sistemi ile bilgisayar üzerinden takip edilebileceği, Araçların konum, geçmiş güzergâh, hız, duraklama süreleri, yaptıkları km değerleri gibi bilgiler anlık ve en az 30 günlük geçmişi içerecek şekilde bilgisayardan izlenebileceği, Bunun için Yüklenicinin İdareye kullanıcı kod ve şifrelerini teslim edeceği, Ayrıca bu bilgiler için idare tarafından belirlenecek limitler aşıldığında uyarı verebileceği,. Gps sistem maliyetinin araçların birim fiyatına dahildir" denildiği, Bu maddede araç ve iş makinalarının fiili çalışma sürelerinin GPS sistemi ile takibinin yapılacağı şartının yer almamakta olup, araç ve iş makinalarına ait takip sisteminde yer alan verilerin hakediş ve ödemelere ait çalışma saatlerini gösterir puantajlarda kullanılacağı hakkında bir ifade de bulunmadığı, Ayrıca araç ve ekipmanların çalışmalarına ait saatlerin, alanların ve yapılan işlerin hakkediş eklerinde yer aldığı,
İlgili işe ait Teknik Şartnamenin 6.2’inci maddesinde;” Araç ve ekipman çalışmalarına ait kayıt ve tutanaklar Hizmet işleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulacaktır.
Araçların ve ekipmanların çalışmasına ait çalışma saatlerini gösterir puantajlar da araç ve ekipmanların çalışma yaptıkları alanlar ve gerçekleştirilen işler belirtilir.” ve 8’inci maddesinde de ”Hizmete ait hakkediş ödemeleri Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda, yüklenicinin başvurusu üzerine, aylık hakkedişler şeklinde gerçekleştirilecektir.
Ödemenin yapılabilmesi için yüklenici, hakkediş dosyasının ekinde;
- Kontrol teşkilatı onayını taşıyan ve hizmetin gerçekleştirilmesinde çalıştırılan araçlara ait çalışma cetveli,
- Vadesi geçmiş vergi borcu bulunmadığına dair belge,
- Yüklenici her ay sonunda taraflarca imzalanmış tutanak, belge vb. dokümanları sunmak zorundadır.
Ödemeler; Kontrol Teşkilatı ve yüklenici tarafından imza altına alınan hakkediş raporunun idareye teslim edilmesine müteakip 20 (yirmi) takvim günü içerisinde İdare tarafından yapılacaktır.’’ denildiğinden araç ve ekipmanların şantiyelerden çıkış ve giriş saatlerinin Büyükşehir Belediyesi personeli olan bölge sorumluları tarafından kayıt altına alınmakta olup İdarenin belirlediği kontrol teşkilatı tarafından kontrol edilerek hakediş dosyası oluşturulduğu, Ödemeye esas olan hakedişlerde yer alan araç puantajlarının oluşturulmasında Yüklenicinin herhangi bir müdahalesi, beyanı olmadığı gibi yapılan işin bizzat başında olan bölge sorumluları tarafından kayıt altına alınan ve kontrol teşkilatı tarafından kontrol edilen araç çalışma sürelerine Yüklenici tarafından herhangi bir itirazda da bulunulmadığı,
Teknik şartnamenin 8. maddesi uyarınca, hakediş hazırlanması aşamasında araç takip sistemi üzerinden bir kontrolün yapılma zorunluluğu olmadığı, Ayrıca Teknik Şartnamenin 10. maddesinde yer alan; “...Tüm araçlar gps sistemi ile bilgisayar üzerinden takip edilebilecektir. Araçların konum, seçilmiş güzergâh, hız, duraklama süreleri, yaptıkları km değerleri gibi bilgiler anlık ve en az 30 günlük geçmişi içerecek şekilde bilgisayardan izlenebilecek Bunun için Yüklenici İdareye kullanıcı kod ve şifrelerini teslim edecektir. Ayrıca bu bilgiler için idare tarafından belirlenecek limitler aşıldığında uyarı verebilecektir, Gps sistem maliyeti araçların birim fiyatına dahildir” düzenlemesiyle GPS (Araç Takip Sistemi) ile nelerin takip edileceğinin açıklandığı, Bu maddenin, araçların konumu, hızı, güzergâhı ve mesafe bilgisi gibi şoförlerin araç kullanım denetiminin sağlanması, limitler şoförler tarafından aşıldığında uyarı verilmesi ve işin verimliliğini etkileyen tüm verilerin elde edilerek daha sonraki planlamalarda bu veriler ışığında bölgelerdeki araç sayısı ve niteliklerini işin gereklerine uygun olarak revize edilmesine yardımcı olması amacıyla eklendiği, Araç takip sistemine hakedişin oluşturulmasında herhangi bir görev yüklenmediği, Kaldı ki; araç takip sistemini yükleniciden istemenin idarenin tercihi olduğu, Dolayısıyla araç takip sistemi işinin hakediş oluşturma aşamasında bir zorunluluk olmadığı,
Şartname hükümleri doğrultusunda araç takip sisteminin teknik şartnamede yer almakla birlikte hakedişlerin takip sisteminin üreteceği raporlara istinaden yapılacağının yer almadığı, hakediş dosyasının ekinde kontrol teşkilatının onayını taşıyan çalışma cetveli doğrultusunda hazırlanması gerektiği ve bu cetvellerde çalışma yerlerinin gösterileceğinin teknik şartnamede net olarak ifade edildiği, Araçların araç takip sistemindeki hatalardan dolayı fazla çalıştığı görülse dahi doğru veri olan çalışma tutanaklarına göre ödeme yapıldığı, fazla ödeme gerçekleştirilmediği,
Sayıştay Temyiz Kurulu, 22.05.2019 tarihli ve 46271 tutanak sayılı ilamında; benzer bir olayla ilgili:
“Yukarıdaki teknik şartnamede de belirtildiği üzere, araçlarda araç takip sistemi bulunacaktır hükmü var ise de raporlama yapılacaktır ve ödemeler bu raporlara istinaden yapılacaktır” hükmü bulunmamaktadır. Aksine şartnamedeki “Ödemelerde idarenin tespit ettiği puantaj dikkate alınacaktır” düzenlemesi, ödemelerde GPS sistemindeki verilerin değil, idare görevlilerince tutulacak puantajların esas alınacağını vurgulamaktadır.
Öte yandan, Şartnamenin yukarıdaki amir hükmü yanında ilamda kamu zararına dayanak olarak gösterilen GPS sisteminin her zaman güvenilir veriler üretmeyeceği de bilinen bir gerçektir. Şöyle ki;
Bilindiği üzere; tıpkı aynı mantık ile çalışan günümüzde kullanILAN cep telefonlarında da olduğu gibi; GPS sisteminde de kentlerin çoğu alanlarında şebeke sorunları yaşandığı, özellikle kırsal alanlarda şebekede çekim sorunları olduğu,
Ayrıca, Araç takip sisteminin araca takılan bir cihazın içinde bulunan sim kart ile çalıştığı ve bu cihazın komple sökülerek başka araçlara takılması sureti ile çalışmış olarak gösterilmesi gibi teknolojinin güvenirliği açısından ciddi problemlerin oluşumuna neden olacağı da aşikardır.
Kurulan sistemde de araçlar üzerinde bulunan araç takip sisteminin sıklıkla arıza yaptığı ve tamirat sürelerinin uzun sürdüğünü anlaşılmaktadır. Bu nedenle çalışan araçlar tek noktada duruyormuş ve çalışmamış gibi görünmektedir.
Ayrıca Tıpkı araç hareket halindeyken sigortasının arızalanması durumunda farların yanmaması gibi, GPS sistemleri de araçtan aldığı elektrik ile çalıştığı için direk olarak araçların sigorta sistemine bağlı olup, sigortanın arızalanması durumunda çalışmıyor gibi görünmektedirler.
Bunlar gibi birçok nedenlere bağlı olarak ihale dosyası hazırlanırken teknik şartnameye, ödemelerde araç takip sistemine göre değil de, idarenin sahada bulunan kontrollerinin günlük olarak birebir tuttuğu puantajlara istinaden, “Ödemelerde idarenin tespit ettiği puantaj dikkate alınacaktır" maddesinin net olarak belirtilmiş olduğu anlaşılmaktadır.
Yukarıda açıklanan nedenler ile İlamda, arozözlerin çalışmaması veya eksik çalışması gibi bir durum somut olarak ortaya konulamamış, buna karşılık Kontrollük nezdinde belirlenen iş programına göre, ihtiyaç olan bölge ve alanlarda çalıştırılan arozözler için birebir puantajlar düzenlenmiş, ödemeler düzenlenen puantajlara göre yapılmış, dolayısı ile kamu zararı oluşmamıştır.” hükmünün verildiği, (EK- 1)
Yine başka bir Sayıştay Temyiz Kurulu kararında (20.10.2021 tarihli ve 50289 tutanak sayılı ilam) ise:
“Yukarıdaki sözleşme ve ekini oluşturan ihale dokümanlarında yer verilen hususlar incelendiğinde, araçlara GPS (araç takip sistemi) takılacağı düzenlemesi yer alsa da GPS kayıtları esas alınarak raporlama yapılacağı ve ödemelerin bu raporlara istinaden yapılacağı düzenlemesi bulunmamaktadır.
Diğer yandan GPS cihazında arıza yaşanması, çalışma yapılan alan büyüklüğü nedeniyle bazı yerlerde GPS sinyalinin alınamaması, teknik sorunlar nedeniyle veri alınamaması vb. nedenlerle GPS kayıtlarından sağlıklı veri elde edilemeyeceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Sonuç itibarıyla; ihale kapsamında çalışan araçlara ait puantajlar yüklenici ve kontrol teşkilatı tarafından tutulduğundan ve ödemeler de düzenlenen puantajlara göre yapıldığından, söz konusu ihale kapsamında kamu zararı oluşmamıştır.” şeklinde karar verildiği,(EK- 2)
Yukarıda yer alan temyiz kurul kararları ve meri mevzuat doğrultusunda; Teknik Şartnamenin 10.Diğer Hususlar maddesinde araçlarda araç takip sisteminin (GPS) bulunmasının yer aldığı belirtilmişse de;
a) Hakedişlerin araç takip sistemi üzerinden kontrolünün yapılarak hazırlanacağının belirtilmediği,
b) Araç takip sisteminin ihale dokümanında yer almasındaki amacın işin verimliliğini etkileyen tüm verilerin elde edilerek daha sonraki planlamalarda bu veriler ışığında bölgelerdeki araç sayısı ve niteliklerini işin gereklerine uygun olarak revize edilmesine yardımcı olması ve belediye personelinin araçları kullanmadaki hassasiyetinin, becerisinin ve sorumluluk sahasından ayrılıp ayrılmadığının izlenmesi olduğu,
c) Hakkedişlerde idaremizin tespit ettiği ve hazırladığı puantajın dikkate alınmasının gerektiği,
d) Araç takip sisteminin her zaman güvenilir veriler üretemeyeceği ve ülkemizde bir performans standardının bulunmadığı (ABD’ de mevcut) ve bunun sektör kullanıcıları tarafından bilindiği,
e) Araç takip sisteminde şebeke sorunlarının olduğu, özellikle kırsal alanlarda bu durumun yaygın görüldüğü,
f) Hakedişlerin hatalı ve performansı düşük araç takip sistemi yardımıyla yapılmasına karar verilse dahi, bu kapsamda personel görevlendirmeye ihtiyaç duyulacağı, ek bir maliyete yol açacağı ve bunun yönetiminin zor olduğu,
g) GPS sisteminin sıklıkla arıza yapabildiği, bu arızaların yükleniciye bildirilmesinin zor olduğu çünkü sürekli ve yüksek sayıda arızanın yaşandığı ve bu konuda hizmet sağlayıcıların hukuksal bir sorumluluk almadığı hususları değerlendirildiğinde;
araç puantajlarının hazırlanmasında araç takip sistemi verilerinin kullanılması uygun görülmemiş olup, idare personeli tarafından yerinde tespit yapılarak hazırlanan, kontrol teşkilatı ve yüklenici tarafından onaylanan çalışma cetvellerinin hakedişe dayanak teşkil ettiği,
Sorguda sorumlu tutulan sorumlular tarafından hazırlanan kıyaslama tablosunun ise herhangi bir kamu zararının kanıtı değil, araç takip sisteminin verdiği sağlıklı olmayan veriler ile hakedişlerde yer alan verilerin kıyaslandığı bir tablo olduğu, Araç takip sistemi raporuna göre bir aracın sisteme veri göndermemesinin o aracın fiili olarak çalışmadığı ya da kullanılmadığı anlamına gelmediği, Takip sistemi cihazının habersizce sökülmesi, arızalanması, özellikle kırsal alanlarda GPS şebeke çekim sorunları, cihaza ait sim kartın bozulması ya da sökülüp başka bir araca takılması gibi birçok nedenden ötürü sisteme sağlıklı veri akışı sağlanamayabileceği,
Hizmet alımı işinin kapsamında çalıştırılan bir arazözün ya da iş makinasının şantiye alanından çıkış yapmasıyla beraber o günkü hizmet alımının başlamış olduğu, gün içerisinde, araçların idarenin belirlediği iş programı çerçevesinde, idarenin kontrolü ve takibinde çalışmalarını gerçekleştirdikten sonra şantiye alanına giriş yapmasıyla beraber o günkü hizmet alımının da tamamlanmış olduğu, Ayrıca gün içerisindeki çalışma saatlerine öğle arası ve molaların dahil edilmediği, Örneğin sabah 07:30 da şantiye alanından çıkış yapan bir araç akşam 17:30 da şantiye alanına giriş yaptıysa hakkedişlerdeki puantajlarda 8,5 saat çalışmış gözükmekte olduğu,
Günlük yapılan iş programına göre, çalışma alanındaki işin gerekliliğinden kaynaklı olarak araçların motorunun durdurulabildiği, Araç motorunun durması ile birlikte araç takip sisteminin veri akışını kestiği, Aracın motorunun durmasının o araçtan fiilen faydalanılmadığı anlamına gelmediği, Şöyle ki; arazözün tankerine su dolumu yapılırken, arazözün tankerinden su boşaltımı yapılırken, iş makinası çalışma alanında yükleme yapmak için kamyon beklerken, çalışma alanındaki iş programından kaynaklı beklemeler vb. durumlarda tıpkı kamyonlarda olduğu gibi işin niteliği gereği bekleme süreleri ortaya çıksa dahi bu sürelerde de İdare tarafından bahse konu araçların motoru dışında diğer ekipmanlarından da fiili olarak hizmet alınmakta olduğu,
Diğer yandan araçların ağır vasıta ve iş makinası olması, özellikle iş makinasının çok fazla titreşimle çalışması sebebiyle araç üzerinde yer alan araç takip sisteminden veri akışının sağlıklı iletilmediğinin takip sistemi veri dökümlerinden anlaşılmakta olduğu, Bu durumun da hakedişi oluşturan araç puantajlarının araç takip sistemi üzerinden yapılmasının gerçek durumu yansıtmayacağının kanıtı olduğu,
İlamda yer alan sorgu konularının yukarıda da bahsedilen 22.05.2019 tarihli ve 46271 tutanak sayılı karar ile 20.10.2021 tarihli 50289 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararlarındaki konular ile birebir aynı özellikleri taşıdığı,
12.06.2024 ilam tarihli, 62 ilam no.lu, 35792 karar no.lu Sayıştay İlamı Savcı Görüşünde yer alan " Kamu İdaresi tarafından 2021/… ihale kayıt numaralı “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması ” hizmet alımı işine ilişkin hakedişe esas puantajların, araç ve makinelerin fiili çalışma süreleri dikkate alınmaksızın genellik arz edecek şekilde ihale dokümanında öngörülen çalışma saatleri üzerinden düzenlendiği, bu nedenle yükleniciye ihale dokümanında ön görülen süreleri tamamlamayan araçlar için de puantajlarda yer verilen sabit hakediş miktarları üzerinden ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği tespiti“nin hiçbir şekilde gerçeği yansıtmadığı, Şöyle ki; 2021/… ihale kayıt numaralı “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması” hizmet alımı işi kapsamında gerçekleştirilen hakedişler incelendiğinde saatlik ücret üzerinden çalışan araçların hiçbirinin çalışma sürelerinin genellik arz etmediği, Her gün aynı iş programını yapan araçlar da olsa araçların çalışma sürelerinin günden güne farklılık gösterdiği, Yani puantajlarda sabit hakkediş miktarları yer almamakla beraber bundan dolayı da herhangi bir kamu zararı oluşmadığı,
Aşağıda yer alan tabloda görüleceği üzere; birim fiyat teklif cetvelinde yer alan miktar öngörülerinin fiili olarak farklı oranlarda gerçekleşmiş olduğu; İddia edildiği üzere öngörülen sabit miktarlar üzerinden puantajların oluşturulmamış ve ödemenin gerçekleştirilmemiş olduğu,
Örneğin; 1 nolu “Arazöz (10-16 Ton)” kalemi 3.750,00 saat olarak ihale dokümanında öngörülmüş ve fiiliyatta 3.044,50 saat olarak gerçekleşmiş ve arada %18,8 oranında fark bulunmakta olduğu; Bu araca 3.750,00 saat üzerinden değil 3.044,50 saat üzerinden ödeme yapıldığı,
Bu kıyaslamanın aşağıdaki tabloda her kalem için ayrı ayrı gerçekleştirildiği, Gerçekleşen hizmet miktarlarının neredeyse tümünün iddia edilenin aksine idarenin iş programına göre hayatın doğal akışına uygun olarak ihale dokümanındaki öngörülerden farklı olduğu, 19-23 numaralı kalemlerin birimi “AY” olduğundan dolayı öngörülen 12 AY ın fiiliyatta da 12 AY olarak gerçekleştiği, (EK- 3)
12.06.2024 ilam tarihli, 62 ilam no.lu, 35792 karar no.lu Sayıştay İlamında, Üye …’un karşı görüşünde:
“(...) yargı raporunda, hakediş ödemesine esas tutulan çalışma sürelerinin ihale dokümanında belirtilen azami süreler üzerinden düzenlenmiş olduğu iddia edilmesine rağmen, bu iddia somut olarak Teknik Şartnamenin ‘6.1. Araç ve Ekipman Özelliği, Sayısı, Çalışma Süresi’ maddesinde yaz ve kış aylarına göre günlük olarak belirlenmiş olan çalışma süreleri ile ödemeye esas tutulan sürelerin karşılıklı analizine dayanmamaktadır. Diğer bir ifadeyle, yaz ve kış aylarına göre günlük olarak belirlenmiş olan çalışma sürelerinin tutanaklara fiili duruma aykırı olacak şekilde hangi miktarlar üzerinden aktarılmış olduğunun kıyas bilgisine yer verilmemiştir.
Esas itibarıyla, somut karşılaştırmalı bilgi sunulmaksızın ödemeye esas tutulan çalışma cetvellerindeki sürelerin genellik arz edecek şekilde ihale dokümanının eki olan ‘Tablo- 1 Araçlar Şartnamesinde yer verilen ve yükleniciden sunması beklenen günlük çalışma saatlerinden oluştuğunun ifade edilmesiyle yetinilmiş ve kamu zararı iddiası araç takip sistemindeki bilgiler ile İdarenin kontrol teşkilatı tarafından tutanağa bağlanan çalışma sürelerinin karşılaştırılması üzerine bina edilmiştir.
Denetçi iddiasını Teknik Şartname’nin ‘Diğer Hususlar’ başlıklı 10’uncu maddesindeki düzenlemeden hareketle, kontrol teşkilatı tarafından tutulan kayıtların araç takip sistemindeki bilgilerle uyuşması gerektiği kabulünden hareketle kurmuştur. Ancak, Denetçi tarafından araç takip sisteminin her durum ve şartta sağlıklı ve güvenilir bilgi üretip üretmediğinin tespiti yapılmadığı gibi, ihale dokümanında; fiili çalışma sürelerinin araç takip sisteminin ürettiği bilgilere göre tutanaklara/puantaj kayıtlarına geçirileceğine dair bağlayıcı bir düzenleme yoktur. Kaldı ki, işin sözleşmesi, ihale dokümanındaki kurallar esasında bağıtlanmıştır. Ne işin sözleşmesinde ne de Teknik Şartnamede ödemeye esas olan tutanakların araç takip sistemindeki bilgilere göre tutulması gerektiği yönünde bir kurala yer verilmiştir.
Bu itibarla, İdare uygulaması kamu zararına neden olmadığından konuyla ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığına karar verilmesi gerekmektedir.” Denildiği,
Üye …’un karşı görüşünde de önemle vurgulandığı üzere, kamu zararı iddiasının somut verilere dayanmadığı, Konuyla ilgili mevzuat uyarınca ödemeye esas oluşturamayacak ve emsal Sayıştay Temyiz Kurulu kararları uyarınca da güvenilir ve sağlıklı bilgi üretemediği sabit olan araç takip sistemi kayıtlarının, kamu zararı iddiasının dayanağı olarak sunulduğu, ancak yukarıda etraflıca açıklandığı üzere bu kayıtların hükme esas alınabilmesinin mümkün olmadığı,
Diğer yandan bahse konu ilamda iddia edilen kamu zararının oluşabilmesi için hem kamu zararının tanımına uygun olması hem de kamu zararının unsurlarının bir arada gerçekleşmesi gerekmekte olduğu,
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda kamu zararının; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucu kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması" şeklinde tanımlandığı,
Kamu zararı tanımından yola çıkarak kamu zararının unsurlarının;
- Kamu görevlilerinin varlığı
- Mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemlerin bulunması
- Mevzuata aykırılığın kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmalleri sonucu ortaya çıkması
- Kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde sıralanabileceği,
Bu bağlamda kamu zararı ile ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda kamu zararından bahsedebilmek için bu dört unsurun bir arada/birlikte gerçekleşmesi gerekeceği, diğer bir ifadeyle, bu unsurlardan birinin eksik olması halinde kamu zararından bahsedilemeyeceği,
Hakedişlerin oluşturulması sırasında araç takip sistemi kullanılmasının amaçlanmadığı, nitekim ihale dokümanında da hakkedişi oluşturan unsurlar arasında yer almadığı, Dolayısıyla, araç takip sisteminin ödemeye ilişkin herhangi bir etkisi olmadığı, Bu nedenle, kamu zararının da bir unsuru olan mevzuata aykırı karar, işlem ve eylemden söz etmenin mümkün olmadığı,
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7/A maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde “sorumlu ve ilgililerin belirlenmesi” hükmünün bulunduğu, Bu sebeple hem idarenin hem de ilgili olarak firmanın sorumluluğunun doğduğu, Aynı Yönetmeliğin 7/B maddesinin 1. fıkrasında “Sayıştay denetçileri tarafından yapılan denetim sonucunda, kamu zararına ilişkin hususları içeren ve bilgi amaçlı olarak üst yöneticiye gönderilen sorgulardan taşrayı ilgilendirenler mahalline gönderilir. İlgisine göre üst yönetici veya idarenin taşrada bulunan en üst yöneticisi, gerek görmesi halinde söz konusu sorguları ihbar kabul ederek kontrol, denetim ve inceleme başlatır ve Yönetmeliğin 7/A maddesi hükümlerine göre değerlendirmeye tabi tutar. Değerlendirme sonucuna göre kamu zararı veya kamu zararı niteliği taşımamakla birlikte tahsil edilmesi gereken bir alacak olduğuna karar verilmesi durumunda sorumlular ve/veya ilgililer hakkında takip ve tahsil işlemleri başlatılır. Ayrıca, sorumlularla ilgili süreç, 3/12/2010 tarihli ve 6085 sayılı Sayıştay Kanununa göre devam eder.” Denildiği,
… Büyükşehir Belediyesinin 2022 yılı denetimleri sonucunda 17.08.2023 tarihli Sayıştay sorgusunda (EK-4) 2021/… ihale kayıt numaralı hizmet alımı işinde … TL kamu zararına sebebiyet verildiğinin belirtildiği, … Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığının 12.09.2023 tarihli ve E-25208063-845.01-238957 sayılı yazısı (EK-5) ile 17.08.2023 tarihli Sayıştay sorgusunun Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığına gönderilerek kamu zararının tahsili için gerekli işlemlerin yapılması gerektiği bildirildiği, Bahse konu kamu zararına sebebiyet verilmemesi için ilgili işin Yüklenicisinin … Büyükşehir Belediyesiyle devam etmekte olan 2022/… İhale Kayıt Numaralı “10 ay süre ile 5 bölgede, Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Sürücüsüz Olarak Araç ve Makine Kiralanması” hizmet alımı işinin 22.09.2023 tarihli ve 23795 sayılı Ödeme Emri Belgesinde (EK-6 ) … TL tutarında hesap verilebilirlik, sorumluluk ve saydamlık ilkeleri doğrultusunda tedbir amacıyla emanete alma işleminin yapıldığı,
Ayrıca kabul anlamına gelmemekle birlikte tedbiren 12.06.2024 tarih ve 62 sayılı Sayıştay ilamına istinaden, 16.08.2024 tarih ve 336659 sayılı yazı ile emanete alınan … TL tutarın belediye kayıtlarına alınmasının talep edildiği,(Ek-7) 19.08.2024 tarih ve 337410 sayılı yazı ile 2022/62 sayılı Sayıştay İlamı gereği sorumlular adına kişi borcu kaydına alınan … TL’nin, kişi borçlarından tahsil edilerek gelir kaydedilip, kamu zararının kişi borcu kayıtlarına alındığını gösteren belgelerin de Ek-8 de sunulduğu,
Sonuç olarak; Birim Fiyat Teklif Cetvelindeki çalışma sürelerinin, öngörülen miktarlar olup salt bu saatler üzerinden hakkediş ödemesi yapılmadığından, işin sözleşmesinde ve teknik şartnamesinde işe ait hakkediş ödemelerinin araç takip sistemi üzerinden kontrol edilerek yapılacağının yer almamasından dolayı ilgili mevzuata aykırı karar, işlem ve eylem de bulunmadığı ve yukarıda bahsedilen emsal Sayıştay Temyiz Kurulu kararları da göz önüne alındığında kamu zararının unsurlarının gerçekleşmediği,”
İfade edilmiş olup Daire kararının kaldırılması talep edilmiştir.
Başsavcılık Mütalaasında:
“… Büyükşehir Belediyesinin 2022 yılı Hesabının 2’nci Dairece yargılanması sonucunda düzenlenen 12.06.2024 tarih ve 62 no.lu İlamın 1 inci maddesine ilişkin olarak dilekçi tarafından verilen temyiz dilekçesinin ilgi yazı ekinde tarafımıza intikal etmesi sonucunda konu incelendi.
İlamın 1 inci maddesine ilişkin olarak temyiz talebinde özetle;
Dilekçi, şartname hükümleri doğrultusunda araç takip sistemi teknik şartnamede yer almakla birlikle hakkedişlerin takip sisteminin üreteceği raporlara istinaden yapılacağının yer almadığı, hakkediş dosyasının ekinde kontrol teşkilatının onayını taşıyan çalışma cetveli doğrultusunda hazırlanması gerektiği ve bu cetvellerde çalışma yerlerinin gösterileceği teknik şartnamede net olarak ifade edildiğini, araçların, araç takip sistemindeki hatalardan dolayı fazla çalıştığı görülse dahi doğru veri olan çalışma tutanaklarına göre ödeme yapıldığını, fazla ödeme gerçekleştirilmediğini belirterek tazmin hükmünün temyizen incelenerek kaldırılmasına karar verilmesini talep edilmektedir.
Dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde;
Dilekçinin temyiz dilekçesinde dile getirdiği hususlar savunmalarında dile getirdikleri hususlarla benzer nitelikte olup, dilekçede yer alan hususlar Daire kararında yasal gerekçeleriyle tüm yönleriyle de karşılandığından temyiz talebinin reddedilerek Daire kararının tasdik edilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” Denilmektedir.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ
62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; ... Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda; …-TL’ye verilen tazmin hükmü ile ilgili olarak;
İşe ait Teknik Şartname’nin “Araç ve Ekipmanlara Ait Kayıt ve Tutanaklar’’ başlıklı 6.2 ’nci maddesinde;
“Araç ve ekipman çalışmalarına ait kayıt ve tutanaklar Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulacaktır.
Araçların ve ekipmanların çalışmasına ait çalışma saatlerini gösterir puantajlarda araç ve ekipmanların çalışma yaptıkları alanlar ve gerçekleştirilen işler belirtilir. ”
“Hakediş Ödemesi” başlıklı 8 ’inci maddesinde;
“Hizmete ait hakediş ödemeleri Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda, yüklenicinin başvurusu üzerine, aylık hakedişler şeklinde gerçekleştirilecektir.
Ödemenin yapılabilmesi için yüklenici, hakediş dosyasının ekinde;
-Kontrol teşkilatı onayını taşıyan ve hizmetin gerçekleştirilmesinde çalıştırılan araçlara ait çalışma cetveli,
... ” hükümlerine yer verilmiştir.
Teknik Şartname ’nin “Diğer Hususlar" başlıklı 10’uncu maddesinde ise aynen; “Tüm araçlar gps sistemi ile bilgisayar üzerinden takip edilebilecektir. Araçların konum, geçmiş güzergâh, hız, duraklama süreleri, yaptıkları km değerleri gibi bilgiler anlık ve en az 30 günlük geçmişi içerecek şekilde bilgisayardan izlenebilecek. Bunun için Yüklenici İdareye kullanıcı kod ve şifrelerini teslim edecektir. Ayrıca bu bilgiler için idare tarafından belirlenecek limitler aşıldığında uyarı verebilecektir. Gps sistem maliyeti araçların birim fiyatına dahildir. ” denilmektedir.
Hizmet işleri Genel Şartnamesinin “ilgili kayıtlar” başlıklı 34. Maddesinde: “İşyerinde, işin sözleşme ve eklerine ve iş programına uygun olarak yapılmasını temin ve bunun kontrolü için idarenin sözleşmesinde belirlediği kayıtlar, yüklenici ile birlikte kontrol teşkilatı tarafından tutulur. Yüklenici bu kayıtları ve ilgili belgeleri imzalamak zorundadır. Bunlardan imzalı birer kopya yükleniciye verilir. Yüklenici, bu belgeler ve defterleri imzalamış olmakla içindekileri ve yapılan hesapların doğruluğunu kabul etmiş olur. Bu belgeleri imzalamaz veya ihtirazı kayıtla imzalarsa karşı görüşlerini yazılı olarak bildirmesi için, kayıt ve belgelerin kendisine gösterildiği tarihten başlamak üzere, on (10) gün süre verilir. Bu süre içinde karşı görüşlerini yazı ile bildirmezse belgelerin ve defterlerin içinde kayıtlı hususları kabul ve imza etmiş sayılır ve bu durumu tespit eden bir tutanak düzenlenerek kayıtlara eklenir. Sözleşme konusu iş, belli bir hizmetin dönemler halinde (günlük, haftalık, vs ) ifa edilmesi suretiyle yapılan sürekli nitelikte bir iş ise, yukarıda sözü edilen kayıtlar bu dönemler itibariyle tutulur ve kayıtlara itiraz da kayıtların tutulduğu sırada yapılır. Bu kayıtlarda işin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılıp yapılmadığı, işlerdeki hata, kusur ve eksiklikler, kaç kişinin çalıştığı ve hangi makine ve ekipmanın kullanıldığı ve kontrol teşkilatı tarafından gerek görülen diğer hususlar belirtilir. Bu kayıt ve itirazlar hem hakediş ödemelerinde hem de sözleşmenin sona erdiği tarihte kabul komisyonu tarafından gerçekleştirilecek kabul işlemlerinde esas alınır.” Denilmektedir.
Sorumluların savunmalarında GPS sisteminde özellikle kırsal alanlarda şebekede çekim sorunları olduğu, araçlar üzerinde bulunan araç takip sisteminin sıklıkla arıza yaptığı ve tamiratının uzun sürdüğü, günlük yapılan iş programına göre çalışma alanındaki işin gerekliliğinden kaynaklı olarak araçların motorunun durdurulabildiği, araç motorunun durması ile birlikte araç takip sisteminin veri akışını kestiği, aracın motorunun durmasının o araçtan fiilen faydalanılmadığı anlamına gelmediği, ifade edilmiştir. Savunmada, sorgu üzerine emanet hesabına alınan …-TL tutarın, 16.08.2024 tarih ve 21581 sayılı muhasebe işlem fişiyle, ihtirazi kayıtla tahsil edildiği görülmüştür.
Yukarıdaki anılan düzenlemelere göre, yükleniciye yapılacak hakediş ödemelerinde, sorumluların belirttiği gibi, idare tarafından düzenlenen puantaj cetvellerinin dikkate alınacağının belirtilmesinin yanında; ayrıca araçlara GPS (Küresel Konumlama Sistemi) araç takip sistemi takılacağı ifade edilmektedir. Diğer bir ifade ile yüklenicinin hakediş ödemelerinde esas alınacak belge puantaj iken; puantajın temel alacağı bilgilerin de araç takip sisteminden elde edileceği anlaşılmaktadır. Zira araç takip sistemi, araçların harita üzerinde anlık olarak konumunu, yönünü, hızını, seyahat güzergahını ve belirli bölgelere giriş çıkışlarını detaylı olarak bildiren ve sorumluların ispatlayamamalarına rağmen iddia ettiklerinin aksine oldukça yaygın olarak kullanılan ve sürekli arıza vermeyen genel geçer bir sistemdir. Sorumlu savunmasında her ne kadar “Takip sistemi cihazının habersizce sökülmesi, arızalanması, özellikle kırsal alanlarda GPS şebeke çekim sorunları, cihaza ait sim kartın bozulması ya da sökülüp başka bir araca takılması gibi birçok nedenden ötürü sisteme sağlıklı veri akışı sağlanamayabileceği” iddiasında bulunmakta ise de, bu iddiayı kanıtlayacak herhangi bir belge, savunma ekinde yer almamaktadır. Teknik Şartnameye göre, GPS (Küresel Konumlama Sistemi) kurulacak ve kontrol teşkilatının belirleyeceği bilgisayara yüklenecektir. Yani, araçların görevleri bu sistem üzerinden takip edilecektir. Eğer sistemde bir aksama oluşmuş ise bunun (Servis Sağlayıcı Firmanın servis sağlayamadığına ilişkin tutanaklar, sistemin arızalı olduğu, çalışmadığı süreler ile ilgili tutanaklar vb. ile) belgelendirilmesi gerekmektedir. Bu belgelendirmeler yapılmadığı sürece sorumlunun bu yöndeki iddialarını kabul etmek mümkün değildir.
Somut olayda, ödemeye esas teşkil eden hakediş raporları ile araç takip sistemi kayıtlarının bir arada incelenmesi sonucunda; bazı araçların hiç çalışmadığı halde karşılığında ücret ödendiği görülmüştür. Bu durum, ilgili ihaleye ait hizmet alım işi inceleme raporu ile de denetçi tarafından yerinde tutanağa bağlanmıştır. İdare tarafından düzenlenen tutanakta, kamu zararı tablosunda esas alınan arazöz ve iş makinalarının yanında çöp kamyonları da bulunmakta olup, niteliği itibariyle işin başında bekleme süreleri göz önünde tutulan çöp kamyonlarına ilişkin ödemelerin, kamu zararı tablosuna dahil edilmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun 71’inci maddesinde, “Kamu Zararı”, “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmış, maddenin (b) bendinde “Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterler arasında sayılmıştır. Somut olayda araç takip sistemine göre kontağı hiç açılmayan araçların puantaj cetvelinde çalışmış gibi gösterildiği saatler denetçi tarafından tespit edilerek idare yetkililerince tutanağa bağlanmıştır. Bu çerçevede teknik şartname uyarınca puantaj cetvellerine göre ödeme yapılacağı düzenlemesi, araç takip sistemi kayıtlarına göre çalışmayan araç için de ödeme yapılacağı anlamına gelmemekte olup alınmamış hizmet karşılığı ödenen söz konusu tutar kamu zararı teşkil etmektedir.
Sorgu üzerine emanet hesabına alınan …-TL tutarın, 16.08.2024 tarih ve 21581 sayılı muhasebe işlem fişiyle tahsil edildiği görülmüştür.
Bu itibarla, 62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; … Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda oluşan …-TL’ye verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, hüküm tarihinden sonra yapılan tahsilata ilişkin belgelerin dairesine gönderilmesine, (…. Daire Başkanı …, Üyeler …, …, …’ın azınlık görüşlerine karşı) oyçokluğu ile,
6085 sayılı Kanunun 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 19.03.2025 tarih ve 57836 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
…. Daire Başkanı …, Üyeler …, …, …’ın karşı oy gerekçesi
62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; … Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda; …-TL’ye verilen tazmin hükmü ile ilgili olarak;
İşe ait Teknik Şartname’nin “Araç ve Ekipmanlara Ait Kayıt ve Tutanaklar’’ başlıklı 6.2 ’nci maddesinde;
“Araç ve ekipman çalışmalarına ait kayıt ve tutanaklar Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulacaktır.
Araçların ve ekipmanların çalışmasına ait çalışma saatlerini gösterir puantajlarda araç ve ekipmanların çalışma yaptıkları alanlar ve gerçekleştirilen işler belirtilir. ”
“Hakediş Ödemesi ” başlıklı 8 ’inci maddesinde;
“Hizmete ait hakediş ödemeleri Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda, yüklenicinin başvurusu üzerine, aylık hakedişler şeklinde gerçekleştirilecektir.
Ödemenin yapılabilmesi için yüklenici, hakediş dosyasının ekinde;
-Kontrol teşkilatı onayını taşıyan ve hizmetin gerçekleştirilmesinde çalıştırılan araçlara ait çalışma cetveli,
... ” hükümlerine yer verilmiştir.
Teknik Şartname ’nin “Diğer Hususlar" başlıklı 10’uncu maddesinde ise aynen; “Tüm araçlar gps sistemi ile bilgisayar üzerinden takip edilebilecektir. Araçların konum, geçmiş güzergâh, hız, duraklama süreleri, yaptıkları km değerleri gibi bilgiler anlık ve en az 30 günlük geçmişi içerecek şekilde bilgisayardan izlenebilecek. Bunun için Yüklenici İdareye kullanıcı kod ve şifrelerini teslim edecektir. Ayrıca bu bilgiler için idare tarafından belirlenecek limitler aşıldığında uyarı verebilecektir. Gps sistem maliyeti araçların birim fiyatına dahildir. ” denilmektedir.
Hizmet işleri Genel Şartnamesinin ilgili kayıtlar başlıklı 34. Maddesinde: “İşyerinde, işin sözleşme ve eklerine ve iş programına uygun olarak yapılmasını temin ve bunun kontrolü için idarenin sözleşmesinde belirlediği kayıtlar, yüklenici ile birlikte kontrol teşkilatı tarafından tutulur. Yüklenici bu kayıtları ve ilgili belgeleri imzalamak zorundadır. Bunlardan imzalı birer kopya yükleniciye verilir. Yüklenici, bu belgeler ve defterleri imzalamış olmakla içindekileri ve yapılan hesapların doğruluğunu kabul etmiş olur. Bu belgeleri imzalamaz veya ihtirazı kayıtla imzalarsa karşı görüşlerini yazılı olarak bildirmesi için, kayıt ve belgelerin kendisine gösterildiği tarihten başlamak üzere, on (10) gün süre verilir. Bu süre içinde karşı görüşlerini yazı ile bildirmezse belgelerin ve defterlerin içinde kayıtlı hususları kabul ve imza etmiş sayılır ve bu durumu tespit eden bir tutanak düzenlenerek kayıtlara eklenir. Sözleşme konusu iş, belli bir hizmetin dönemler halinde (günlük, haftalık, vs ) ifa edilmesi suretiyle yapılan sürekli nitelikte bir iş ise, yukarıda sözü edilen kayıtlar bu dönemler itibariyle tutulur ve kayıtlara itiraz da kayıtların tutulduğu sırada yapılır. Bu kayıtlarda işin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılıp yapılmadığı, işlerdeki hata, kusur ve eksiklikler, kaç kişinin çalıştığı ve hangi makine ve ekipmanın kullanıldığı ve kontrol teşkilatı tarafından gerek görülen diğer hususlar belirtilir. Bu kayıt ve itirazlar hem hakediş ödemelerinde hem de sözleşmenin sona erdiği tarihte kabul komisyonu tarafından gerçekleştirilecek kabul işlemlerinde esas alınır.” Denilmektedir.
Yukarıdaki anılan düzenlemelere göre, her ne kadar teknik şartnamede araçlarda araç takip sistemi bulunacaktır hükmü var ise de “raporlama yapılacaktır ve ödemeler bu raporlara istinaden yapılacaktır” hükmü bulunmamaktadır. Aksine şartnamedeki “Hizmete ait hakediş ödemeleri Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda, yüklenicinin başvurusu üzerine, aylık hakedişler şeklinde gerçekleştirilecektir.” düzenlemesi, ödemelerde GPS sistemindeki verilerin değil, idare görevlilerince tutulacak puantajların esas alınacağına işaret etmektedir.
Öte yandan sorumluların savunmalarında GPS sisteminde özellikle kırsal alanlarda şebekede çekim sorunları olduğu, araçlar üzerinde bulunan araç takip sisteminin sıklıkla arıza yaptığı ve tamiratının uzun sürdüğü, Günlük yapılan iş programına göre, çalışma alanındaki işin gerekliliğinden kaynaklı olarak araçların motorunun durdurulabildiği, araç motorunun durması ile birlikte araç takip sisteminin veri akışını kestiği, aracın motorunun durmasının o araçtan fiilen faydalanılmadığı anlamına gelmediği, ifade edilmiştir. Savunmada, sorgu üzerine emanet hesabına alınan …-TL tutarın, 16.08.2024 tarih ve 21581 sayılı muhasebe işlem fişiyle, ihtirazi kayıtla tahsil edildiği görülmüştür.
Yukarıda anılan düzenlemeler ve savunmalar ve ilgili temyiz kurulu kararları birlikte değerlendirildiğinde; Teknik şartnamede açıkça ifade edildiği üzere; hakediş ödemelerinin Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda yapılması gerekmektedir. Öte yandan diğer hususlar bölümünde düzenlenen araç GPS sistemlerine ilişkin maddenin; esasen araçların konumu, hızı, güzergâhı ve mesafe bilgisi gibi şoförlerin araç kullanım denetiminin sağlanması, limitler şoförler tarafından aşıldığında uyarı verilmesi ve işin verimliliğini etkileyen tüm verilerin elde edilerek daha sonraki planlamalarda bu veriler ışığında bölgelerdeki araç sayısı ve niteliklerini işin gereklerine uygun olarak revize edilmesine yardımcı olması amacıyla eklendiği, GPS sisteminin her zaman güvenilir verirler üretmediğinden işe ilişkin hakkedişin oluşturulmasında herhangi bir işlevi olmadığı, nitekim ihale dokümanında da hakkedişi oluşturan unsurlar arasında yer almadığı, anlaşılmaktadır. Sonuç itibarıyla; ihale kapsamında çalışan araçlara ait puantajlar yüklenici ve kontrol teşkilatı tarafından tutulduğundan ve ödemeler de düzenlenen puantajlara göre yapıldığından, söz konusu ihale kapsamında kamu zararı oluşmamıştır.
Bu itibarla, 62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; … Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda oluşan …-TL’ye verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA karar verilmesi gerekir.
62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; … Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda oluşan …-TL kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine karar verilmiştir.
Sorumluların aynı mahiyetteki temyiz dilekçesinde özetle:
“Öncelikle belirtmek gerekir ki, ilama konu ihalenin; 12.06.2024 ilam tarihli, 62 ilam no.lu, 35792 karar no.lu Sayıştay İlamı Denetçi Görüşünde yer alan 31.05.2022 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen 2022/… kayıt no.lu ihale olmadığı, İlam konusunun, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesine göre, açık ihale usulü ile 25.10.2021 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen 10.12.2021 tarihinde sözleşmesi imzalanan 2021/… ihale kayıt numaralı “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması” hizmet işi olduğu,
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesine göre, açık ihale usulü ile 25.10.2021 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen 2021/… ihale kayıt numaralı “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması” hizmet alımı işinin, … Ltd. Şti.’nin uhdesinde kaldığı, 10.12.2021 tarihinde sözleşme imzalandığı, Hizmet alımı işi sözleşmenin, teknik şartname ve Hizmet İşleri Genel Şartnamesinde belirtilen tüm hususlara uyularak 31.12.2022 tarihinde eksiksiz bir şekilde tamamlandığı,
İlgili işe ait Teknik Şartnamenin ‘’Diğer Hususlar” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Tüm araçların gps sistemi ile bilgisayar üzerinden takip edilebileceği, Araçların konum, geçmiş güzergâh, hız, duraklama süreleri, yaptıkları km değerleri gibi bilgiler anlık ve en az 30 günlük geçmişi içerecek şekilde bilgisayardan izlenebileceği, Bunun için Yüklenicinin İdareye kullanıcı kod ve şifrelerini teslim edeceği, Ayrıca bu bilgiler için idare tarafından belirlenecek limitler aşıldığında uyarı verebileceği,. Gps sistem maliyetinin araçların birim fiyatına dahildir" denildiği, Bu maddede araç ve iş makinalarının fiili çalışma sürelerinin GPS sistemi ile takibinin yapılacağı şartının yer almamakta olup, araç ve iş makinalarına ait takip sisteminde yer alan verilerin hakediş ve ödemelere ait çalışma saatlerini gösterir puantajlarda kullanılacağı hakkında bir ifade de bulunmadığı, Ayrıca araç ve ekipmanların çalışmalarına ait saatlerin, alanların ve yapılan işlerin hakkediş eklerinde yer aldığı,
İlgili işe ait Teknik Şartnamenin 6.2’inci maddesinde;” Araç ve ekipman çalışmalarına ait kayıt ve tutanaklar Hizmet işleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulacaktır.
Araçların ve ekipmanların çalışmasına ait çalışma saatlerini gösterir puantajlar da araç ve ekipmanların çalışma yaptıkları alanlar ve gerçekleştirilen işler belirtilir.” ve 8’inci maddesinde de ”Hizmete ait hakkediş ödemeleri Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda, yüklenicinin başvurusu üzerine, aylık hakkedişler şeklinde gerçekleştirilecektir.
Ödemenin yapılabilmesi için yüklenici, hakkediş dosyasının ekinde;
- Kontrol teşkilatı onayını taşıyan ve hizmetin gerçekleştirilmesinde çalıştırılan araçlara ait çalışma cetveli,
- Vadesi geçmiş vergi borcu bulunmadığına dair belge,
- Yüklenici her ay sonunda taraflarca imzalanmış tutanak, belge vb. dokümanları sunmak zorundadır.
Ödemeler; Kontrol Teşkilatı ve yüklenici tarafından imza altına alınan hakkediş raporunun idareye teslim edilmesine müteakip 20 (yirmi) takvim günü içerisinde İdare tarafından yapılacaktır.’’ denildiğinden araç ve ekipmanların şantiyelerden çıkış ve giriş saatlerinin Büyükşehir Belediyesi personeli olan bölge sorumluları tarafından kayıt altına alınmakta olup İdarenin belirlediği kontrol teşkilatı tarafından kontrol edilerek hakediş dosyası oluşturulduğu, Ödemeye esas olan hakedişlerde yer alan araç puantajlarının oluşturulmasında Yüklenicinin herhangi bir müdahalesi, beyanı olmadığı gibi yapılan işin bizzat başında olan bölge sorumluları tarafından kayıt altına alınan ve kontrol teşkilatı tarafından kontrol edilen araç çalışma sürelerine Yüklenici tarafından herhangi bir itirazda da bulunulmadığı,
Teknik şartnamenin 8. maddesi uyarınca, hakediş hazırlanması aşamasında araç takip sistemi üzerinden bir kontrolün yapılma zorunluluğu olmadığı, Ayrıca Teknik Şartnamenin 10. maddesinde yer alan; “...Tüm araçlar gps sistemi ile bilgisayar üzerinden takip edilebilecektir. Araçların konum, seçilmiş güzergâh, hız, duraklama süreleri, yaptıkları km değerleri gibi bilgiler anlık ve en az 30 günlük geçmişi içerecek şekilde bilgisayardan izlenebilecek Bunun için Yüklenici İdareye kullanıcı kod ve şifrelerini teslim edecektir. Ayrıca bu bilgiler için idare tarafından belirlenecek limitler aşıldığında uyarı verebilecektir, Gps sistem maliyeti araçların birim fiyatına dahildir” düzenlemesiyle GPS (Araç Takip Sistemi) ile nelerin takip edileceğinin açıklandığı, Bu maddenin, araçların konumu, hızı, güzergâhı ve mesafe bilgisi gibi şoförlerin araç kullanım denetiminin sağlanması, limitler şoförler tarafından aşıldığında uyarı verilmesi ve işin verimliliğini etkileyen tüm verilerin elde edilerek daha sonraki planlamalarda bu veriler ışığında bölgelerdeki araç sayısı ve niteliklerini işin gereklerine uygun olarak revize edilmesine yardımcı olması amacıyla eklendiği, Araç takip sistemine hakedişin oluşturulmasında herhangi bir görev yüklenmediği, Kaldı ki; araç takip sistemini yükleniciden istemenin idarenin tercihi olduğu, Dolayısıyla araç takip sistemi işinin hakediş oluşturma aşamasında bir zorunluluk olmadığı,
Şartname hükümleri doğrultusunda araç takip sisteminin teknik şartnamede yer almakla birlikte hakedişlerin takip sisteminin üreteceği raporlara istinaden yapılacağının yer almadığı, hakediş dosyasının ekinde kontrol teşkilatının onayını taşıyan çalışma cetveli doğrultusunda hazırlanması gerektiği ve bu cetvellerde çalışma yerlerinin gösterileceğinin teknik şartnamede net olarak ifade edildiği, Araçların araç takip sistemindeki hatalardan dolayı fazla çalıştığı görülse dahi doğru veri olan çalışma tutanaklarına göre ödeme yapıldığı, fazla ödeme gerçekleştirilmediği,
Sayıştay Temyiz Kurulu, 22.05.2019 tarihli ve 46271 tutanak sayılı ilamında; benzer bir olayla ilgili:
“Yukarıdaki teknik şartnamede de belirtildiği üzere, araçlarda araç takip sistemi bulunacaktır hükmü var ise de raporlama yapılacaktır ve ödemeler bu raporlara istinaden yapılacaktır” hükmü bulunmamaktadır. Aksine şartnamedeki “Ödemelerde idarenin tespit ettiği puantaj dikkate alınacaktır” düzenlemesi, ödemelerde GPS sistemindeki verilerin değil, idare görevlilerince tutulacak puantajların esas alınacağını vurgulamaktadır.
Öte yandan, Şartnamenin yukarıdaki amir hükmü yanında ilamda kamu zararına dayanak olarak gösterilen GPS sisteminin her zaman güvenilir veriler üretmeyeceği de bilinen bir gerçektir. Şöyle ki;
Bilindiği üzere; tıpkı aynı mantık ile çalışan günümüzde kullanILAN cep telefonlarında da olduğu gibi; GPS sisteminde de kentlerin çoğu alanlarında şebeke sorunları yaşandığı, özellikle kırsal alanlarda şebekede çekim sorunları olduğu,
Ayrıca, Araç takip sisteminin araca takılan bir cihazın içinde bulunan sim kart ile çalıştığı ve bu cihazın komple sökülerek başka araçlara takılması sureti ile çalışmış olarak gösterilmesi gibi teknolojinin güvenirliği açısından ciddi problemlerin oluşumuna neden olacağı da aşikardır.
Kurulan sistemde de araçlar üzerinde bulunan araç takip sisteminin sıklıkla arıza yaptığı ve tamirat sürelerinin uzun sürdüğünü anlaşılmaktadır. Bu nedenle çalışan araçlar tek noktada duruyormuş ve çalışmamış gibi görünmektedir.
Ayrıca Tıpkı araç hareket halindeyken sigortasının arızalanması durumunda farların yanmaması gibi, GPS sistemleri de araçtan aldığı elektrik ile çalıştığı için direk olarak araçların sigorta sistemine bağlı olup, sigortanın arızalanması durumunda çalışmıyor gibi görünmektedirler.
Bunlar gibi birçok nedenlere bağlı olarak ihale dosyası hazırlanırken teknik şartnameye, ödemelerde araç takip sistemine göre değil de, idarenin sahada bulunan kontrollerinin günlük olarak birebir tuttuğu puantajlara istinaden, “Ödemelerde idarenin tespit ettiği puantaj dikkate alınacaktır" maddesinin net olarak belirtilmiş olduğu anlaşılmaktadır.
Yukarıda açıklanan nedenler ile İlamda, arozözlerin çalışmaması veya eksik çalışması gibi bir durum somut olarak ortaya konulamamış, buna karşılık Kontrollük nezdinde belirlenen iş programına göre, ihtiyaç olan bölge ve alanlarda çalıştırılan arozözler için birebir puantajlar düzenlenmiş, ödemeler düzenlenen puantajlara göre yapılmış, dolayısı ile kamu zararı oluşmamıştır.” hükmünün verildiği, (EK- 1)
Yine başka bir Sayıştay Temyiz Kurulu kararında (20.10.2021 tarihli ve 50289 tutanak sayılı ilam) ise:
“Yukarıdaki sözleşme ve ekini oluşturan ihale dokümanlarında yer verilen hususlar incelendiğinde, araçlara GPS (araç takip sistemi) takılacağı düzenlemesi yer alsa da GPS kayıtları esas alınarak raporlama yapılacağı ve ödemelerin bu raporlara istinaden yapılacağı düzenlemesi bulunmamaktadır.
Diğer yandan GPS cihazında arıza yaşanması, çalışma yapılan alan büyüklüğü nedeniyle bazı yerlerde GPS sinyalinin alınamaması, teknik sorunlar nedeniyle veri alınamaması vb. nedenlerle GPS kayıtlarından sağlıklı veri elde edilemeyeceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Sonuç itibarıyla; ihale kapsamında çalışan araçlara ait puantajlar yüklenici ve kontrol teşkilatı tarafından tutulduğundan ve ödemeler de düzenlenen puantajlara göre yapıldığından, söz konusu ihale kapsamında kamu zararı oluşmamıştır.” şeklinde karar verildiği,(EK- 2)
Yukarıda yer alan temyiz kurul kararları ve meri mevzuat doğrultusunda; Teknik Şartnamenin 10.Diğer Hususlar maddesinde araçlarda araç takip sisteminin (GPS) bulunmasının yer aldığı belirtilmişse de;
a) Hakedişlerin araç takip sistemi üzerinden kontrolünün yapılarak hazırlanacağının belirtilmediği,
b) Araç takip sisteminin ihale dokümanında yer almasındaki amacın işin verimliliğini etkileyen tüm verilerin elde edilerek daha sonraki planlamalarda bu veriler ışığında bölgelerdeki araç sayısı ve niteliklerini işin gereklerine uygun olarak revize edilmesine yardımcı olması ve belediye personelinin araçları kullanmadaki hassasiyetinin, becerisinin ve sorumluluk sahasından ayrılıp ayrılmadığının izlenmesi olduğu,
c) Hakkedişlerde idaremizin tespit ettiği ve hazırladığı puantajın dikkate alınmasının gerektiği,
d) Araç takip sisteminin her zaman güvenilir veriler üretemeyeceği ve ülkemizde bir performans standardının bulunmadığı (ABD’ de mevcut) ve bunun sektör kullanıcıları tarafından bilindiği,
e) Araç takip sisteminde şebeke sorunlarının olduğu, özellikle kırsal alanlarda bu durumun yaygın görüldüğü,
f) Hakedişlerin hatalı ve performansı düşük araç takip sistemi yardımıyla yapılmasına karar verilse dahi, bu kapsamda personel görevlendirmeye ihtiyaç duyulacağı, ek bir maliyete yol açacağı ve bunun yönetiminin zor olduğu,
g) GPS sisteminin sıklıkla arıza yapabildiği, bu arızaların yükleniciye bildirilmesinin zor olduğu çünkü sürekli ve yüksek sayıda arızanın yaşandığı ve bu konuda hizmet sağlayıcıların hukuksal bir sorumluluk almadığı hususları değerlendirildiğinde;
araç puantajlarının hazırlanmasında araç takip sistemi verilerinin kullanılması uygun görülmemiş olup, idare personeli tarafından yerinde tespit yapılarak hazırlanan, kontrol teşkilatı ve yüklenici tarafından onaylanan çalışma cetvellerinin hakedişe dayanak teşkil ettiği,
Sorguda sorumlu tutulan sorumlular tarafından hazırlanan kıyaslama tablosunun ise herhangi bir kamu zararının kanıtı değil, araç takip sisteminin verdiği sağlıklı olmayan veriler ile hakedişlerde yer alan verilerin kıyaslandığı bir tablo olduğu, Araç takip sistemi raporuna göre bir aracın sisteme veri göndermemesinin o aracın fiili olarak çalışmadığı ya da kullanılmadığı anlamına gelmediği, Takip sistemi cihazının habersizce sökülmesi, arızalanması, özellikle kırsal alanlarda GPS şebeke çekim sorunları, cihaza ait sim kartın bozulması ya da sökülüp başka bir araca takılması gibi birçok nedenden ötürü sisteme sağlıklı veri akışı sağlanamayabileceği,
Hizmet alımı işinin kapsamında çalıştırılan bir arazözün ya da iş makinasının şantiye alanından çıkış yapmasıyla beraber o günkü hizmet alımının başlamış olduğu, gün içerisinde, araçların idarenin belirlediği iş programı çerçevesinde, idarenin kontrolü ve takibinde çalışmalarını gerçekleştirdikten sonra şantiye alanına giriş yapmasıyla beraber o günkü hizmet alımının da tamamlanmış olduğu, Ayrıca gün içerisindeki çalışma saatlerine öğle arası ve molaların dahil edilmediği, Örneğin sabah 07:30 da şantiye alanından çıkış yapan bir araç akşam 17:30 da şantiye alanına giriş yaptıysa hakkedişlerdeki puantajlarda 8,5 saat çalışmış gözükmekte olduğu,
Günlük yapılan iş programına göre, çalışma alanındaki işin gerekliliğinden kaynaklı olarak araçların motorunun durdurulabildiği, Araç motorunun durması ile birlikte araç takip sisteminin veri akışını kestiği, Aracın motorunun durmasının o araçtan fiilen faydalanılmadığı anlamına gelmediği, Şöyle ki; arazözün tankerine su dolumu yapılırken, arazözün tankerinden su boşaltımı yapılırken, iş makinası çalışma alanında yükleme yapmak için kamyon beklerken, çalışma alanındaki iş programından kaynaklı beklemeler vb. durumlarda tıpkı kamyonlarda olduğu gibi işin niteliği gereği bekleme süreleri ortaya çıksa dahi bu sürelerde de İdare tarafından bahse konu araçların motoru dışında diğer ekipmanlarından da fiili olarak hizmet alınmakta olduğu,
Diğer yandan araçların ağır vasıta ve iş makinası olması, özellikle iş makinasının çok fazla titreşimle çalışması sebebiyle araç üzerinde yer alan araç takip sisteminden veri akışının sağlıklı iletilmediğinin takip sistemi veri dökümlerinden anlaşılmakta olduğu, Bu durumun da hakedişi oluşturan araç puantajlarının araç takip sistemi üzerinden yapılmasının gerçek durumu yansıtmayacağının kanıtı olduğu,
İlamda yer alan sorgu konularının yukarıda da bahsedilen 22.05.2019 tarihli ve 46271 tutanak sayılı karar ile 20.10.2021 tarihli 50289 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararlarındaki konular ile birebir aynı özellikleri taşıdığı,
12.06.2024 ilam tarihli, 62 ilam no.lu, 35792 karar no.lu Sayıştay İlamı Savcı Görüşünde yer alan " Kamu İdaresi tarafından 2021/… ihale kayıt numaralı “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması ” hizmet alımı işine ilişkin hakedişe esas puantajların, araç ve makinelerin fiili çalışma süreleri dikkate alınmaksızın genellik arz edecek şekilde ihale dokümanında öngörülen çalışma saatleri üzerinden düzenlendiği, bu nedenle yükleniciye ihale dokümanında ön görülen süreleri tamamlamayan araçlar için de puantajlarda yer verilen sabit hakediş miktarları üzerinden ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği tespiti“nin hiçbir şekilde gerçeği yansıtmadığı, Şöyle ki; 2021/… ihale kayıt numaralı “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması” hizmet alımı işi kapsamında gerçekleştirilen hakedişler incelendiğinde saatlik ücret üzerinden çalışan araçların hiçbirinin çalışma sürelerinin genellik arz etmediği, Her gün aynı iş programını yapan araçlar da olsa araçların çalışma sürelerinin günden güne farklılık gösterdiği, Yani puantajlarda sabit hakkediş miktarları yer almamakla beraber bundan dolayı da herhangi bir kamu zararı oluşmadığı,
Aşağıda yer alan tabloda görüleceği üzere; birim fiyat teklif cetvelinde yer alan miktar öngörülerinin fiili olarak farklı oranlarda gerçekleşmiş olduğu; İddia edildiği üzere öngörülen sabit miktarlar üzerinden puantajların oluşturulmamış ve ödemenin gerçekleştirilmemiş olduğu,
Örneğin; 1 nolu “Arazöz (10-16 Ton)” kalemi 3.750,00 saat olarak ihale dokümanında öngörülmüş ve fiiliyatta 3.044,50 saat olarak gerçekleşmiş ve arada %18,8 oranında fark bulunmakta olduğu; Bu araca 3.750,00 saat üzerinden değil 3.044,50 saat üzerinden ödeme yapıldığı,
Bu kıyaslamanın aşağıdaki tabloda her kalem için ayrı ayrı gerçekleştirildiği, Gerçekleşen hizmet miktarlarının neredeyse tümünün iddia edilenin aksine idarenin iş programına göre hayatın doğal akışına uygun olarak ihale dokümanındaki öngörülerden farklı olduğu, 19-23 numaralı kalemlerin birimi “AY” olduğundan dolayı öngörülen 12 AY ın fiiliyatta da 12 AY olarak gerçekleştiği, (EK- 3)
12.06.2024 ilam tarihli, 62 ilam no.lu, 35792 karar no.lu Sayıştay İlamında, Üye …’un karşı görüşünde:
“(...) yargı raporunda, hakediş ödemesine esas tutulan çalışma sürelerinin ihale dokümanında belirtilen azami süreler üzerinden düzenlenmiş olduğu iddia edilmesine rağmen, bu iddia somut olarak Teknik Şartnamenin ‘6.1. Araç ve Ekipman Özelliği, Sayısı, Çalışma Süresi’ maddesinde yaz ve kış aylarına göre günlük olarak belirlenmiş olan çalışma süreleri ile ödemeye esas tutulan sürelerin karşılıklı analizine dayanmamaktadır. Diğer bir ifadeyle, yaz ve kış aylarına göre günlük olarak belirlenmiş olan çalışma sürelerinin tutanaklara fiili duruma aykırı olacak şekilde hangi miktarlar üzerinden aktarılmış olduğunun kıyas bilgisine yer verilmemiştir.
Esas itibarıyla, somut karşılaştırmalı bilgi sunulmaksızın ödemeye esas tutulan çalışma cetvellerindeki sürelerin genellik arz edecek şekilde ihale dokümanının eki olan ‘Tablo- 1 Araçlar Şartnamesinde yer verilen ve yükleniciden sunması beklenen günlük çalışma saatlerinden oluştuğunun ifade edilmesiyle yetinilmiş ve kamu zararı iddiası araç takip sistemindeki bilgiler ile İdarenin kontrol teşkilatı tarafından tutanağa bağlanan çalışma sürelerinin karşılaştırılması üzerine bina edilmiştir.
Denetçi iddiasını Teknik Şartname’nin ‘Diğer Hususlar’ başlıklı 10’uncu maddesindeki düzenlemeden hareketle, kontrol teşkilatı tarafından tutulan kayıtların araç takip sistemindeki bilgilerle uyuşması gerektiği kabulünden hareketle kurmuştur. Ancak, Denetçi tarafından araç takip sisteminin her durum ve şartta sağlıklı ve güvenilir bilgi üretip üretmediğinin tespiti yapılmadığı gibi, ihale dokümanında; fiili çalışma sürelerinin araç takip sisteminin ürettiği bilgilere göre tutanaklara/puantaj kayıtlarına geçirileceğine dair bağlayıcı bir düzenleme yoktur. Kaldı ki, işin sözleşmesi, ihale dokümanındaki kurallar esasında bağıtlanmıştır. Ne işin sözleşmesinde ne de Teknik Şartnamede ödemeye esas olan tutanakların araç takip sistemindeki bilgilere göre tutulması gerektiği yönünde bir kurala yer verilmiştir.
Bu itibarla, İdare uygulaması kamu zararına neden olmadığından konuyla ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığına karar verilmesi gerekmektedir.” Denildiği,
Üye …’un karşı görüşünde de önemle vurgulandığı üzere, kamu zararı iddiasının somut verilere dayanmadığı, Konuyla ilgili mevzuat uyarınca ödemeye esas oluşturamayacak ve emsal Sayıştay Temyiz Kurulu kararları uyarınca da güvenilir ve sağlıklı bilgi üretemediği sabit olan araç takip sistemi kayıtlarının, kamu zararı iddiasının dayanağı olarak sunulduğu, ancak yukarıda etraflıca açıklandığı üzere bu kayıtların hükme esas alınabilmesinin mümkün olmadığı,
Diğer yandan bahse konu ilamda iddia edilen kamu zararının oluşabilmesi için hem kamu zararının tanımına uygun olması hem de kamu zararının unsurlarının bir arada gerçekleşmesi gerekmekte olduğu,
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda kamu zararının; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucu kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması" şeklinde tanımlandığı,
Kamu zararı tanımından yola çıkarak kamu zararının unsurlarının;
- Kamu görevlilerinin varlığı
- Mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemlerin bulunması
- Mevzuata aykırılığın kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmalleri sonucu ortaya çıkması
- Kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde sıralanabileceği,
Bu bağlamda kamu zararı ile ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda kamu zararından bahsedebilmek için bu dört unsurun bir arada/birlikte gerçekleşmesi gerekeceği, diğer bir ifadeyle, bu unsurlardan birinin eksik olması halinde kamu zararından bahsedilemeyeceği,
Hakedişlerin oluşturulması sırasında araç takip sistemi kullanılmasının amaçlanmadığı, nitekim ihale dokümanında da hakkedişi oluşturan unsurlar arasında yer almadığı, Dolayısıyla, araç takip sisteminin ödemeye ilişkin herhangi bir etkisi olmadığı, Bu nedenle, kamu zararının da bir unsuru olan mevzuata aykırı karar, işlem ve eylemden söz etmenin mümkün olmadığı,
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7/A maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde “sorumlu ve ilgililerin belirlenmesi” hükmünün bulunduğu, Bu sebeple hem idarenin hem de ilgili olarak firmanın sorumluluğunun doğduğu, Aynı Yönetmeliğin 7/B maddesinin 1. fıkrasında “Sayıştay denetçileri tarafından yapılan denetim sonucunda, kamu zararına ilişkin hususları içeren ve bilgi amaçlı olarak üst yöneticiye gönderilen sorgulardan taşrayı ilgilendirenler mahalline gönderilir. İlgisine göre üst yönetici veya idarenin taşrada bulunan en üst yöneticisi, gerek görmesi halinde söz konusu sorguları ihbar kabul ederek kontrol, denetim ve inceleme başlatır ve Yönetmeliğin 7/A maddesi hükümlerine göre değerlendirmeye tabi tutar. Değerlendirme sonucuna göre kamu zararı veya kamu zararı niteliği taşımamakla birlikte tahsil edilmesi gereken bir alacak olduğuna karar verilmesi durumunda sorumlular ve/veya ilgililer hakkında takip ve tahsil işlemleri başlatılır. Ayrıca, sorumlularla ilgili süreç, 3/12/2010 tarihli ve 6085 sayılı Sayıştay Kanununa göre devam eder.” Denildiği,
… Büyükşehir Belediyesinin 2022 yılı denetimleri sonucunda 17.08.2023 tarihli Sayıştay sorgusunda (EK-4) 2021/… ihale kayıt numaralı hizmet alımı işinde … TL kamu zararına sebebiyet verildiğinin belirtildiği, … Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığının 12.09.2023 tarihli ve E-25208063-845.01-238957 sayılı yazısı (EK-5) ile 17.08.2023 tarihli Sayıştay sorgusunun Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığına gönderilerek kamu zararının tahsili için gerekli işlemlerin yapılması gerektiği bildirildiği, Bahse konu kamu zararına sebebiyet verilmemesi için ilgili işin Yüklenicisinin … Büyükşehir Belediyesiyle devam etmekte olan 2022/… İhale Kayıt Numaralı “10 ay süre ile 5 bölgede, Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Sürücüsüz Olarak Araç ve Makine Kiralanması” hizmet alımı işinin 22.09.2023 tarihli ve 23795 sayılı Ödeme Emri Belgesinde (EK-6 ) … TL tutarında hesap verilebilirlik, sorumluluk ve saydamlık ilkeleri doğrultusunda tedbir amacıyla emanete alma işleminin yapıldığı,
Ayrıca kabul anlamına gelmemekle birlikte tedbiren 12.06.2024 tarih ve 62 sayılı Sayıştay ilamına istinaden, 16.08.2024 tarih ve 336659 sayılı yazı ile emanete alınan … TL tutarın belediye kayıtlarına alınmasının talep edildiği,(Ek-7) 19.08.2024 tarih ve 337410 sayılı yazı ile 2022/62 sayılı Sayıştay İlamı gereği sorumlular adına kişi borcu kaydına alınan … TL’nin, kişi borçlarından tahsil edilerek gelir kaydedilip, kamu zararının kişi borcu kayıtlarına alındığını gösteren belgelerin de Ek-8 de sunulduğu,
Sonuç olarak; Birim Fiyat Teklif Cetvelindeki çalışma sürelerinin, öngörülen miktarlar olup salt bu saatler üzerinden hakkediş ödemesi yapılmadığından, işin sözleşmesinde ve teknik şartnamesinde işe ait hakkediş ödemelerinin araç takip sistemi üzerinden kontrol edilerek yapılacağının yer almamasından dolayı ilgili mevzuata aykırı karar, işlem ve eylem de bulunmadığı ve yukarıda bahsedilen emsal Sayıştay Temyiz Kurulu kararları da göz önüne alındığında kamu zararının unsurlarının gerçekleşmediği,”
İfade edilmiş olup Daire kararının kaldırılması talep edilmiştir.
Başsavcılık Mütalaasında:
“… Büyükşehir Belediyesinin 2022 yılı Hesabının 2’nci Dairece yargılanması sonucunda düzenlenen 12.06.2024 tarih ve 62 no.lu İlamın 1 inci maddesine ilişkin olarak dilekçi tarafından verilen temyiz dilekçesinin ilgi yazı ekinde tarafımıza intikal etmesi sonucunda konu incelendi.
İlamın 1 inci maddesine ilişkin olarak temyiz talebinde özetle;
Dilekçi, şartname hükümleri doğrultusunda araç takip sistemi teknik şartnamede yer almakla birlikle hakkedişlerin takip sisteminin üreteceği raporlara istinaden yapılacağının yer almadığı, hakkediş dosyasının ekinde kontrol teşkilatının onayını taşıyan çalışma cetveli doğrultusunda hazırlanması gerektiği ve bu cetvellerde çalışma yerlerinin gösterileceği teknik şartnamede net olarak ifade edildiğini, araçların, araç takip sistemindeki hatalardan dolayı fazla çalıştığı görülse dahi doğru veri olan çalışma tutanaklarına göre ödeme yapıldığını, fazla ödeme gerçekleştirilmediğini belirterek tazmin hükmünün temyizen incelenerek kaldırılmasına karar verilmesini talep edilmektedir.
Dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde;
Dilekçinin temyiz dilekçesinde dile getirdiği hususlar savunmalarında dile getirdikleri hususlarla benzer nitelikte olup, dilekçede yer alan hususlar Daire kararında yasal gerekçeleriyle tüm yönleriyle de karşılandığından temyiz talebinin reddedilerek Daire kararının tasdik edilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” Denilmektedir.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ
62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; ... Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda; …-TL’ye verilen tazmin hükmü ile ilgili olarak;
İşe ait Teknik Şartname’nin “Araç ve Ekipmanlara Ait Kayıt ve Tutanaklar’’ başlıklı 6.2 ’nci maddesinde;
“Araç ve ekipman çalışmalarına ait kayıt ve tutanaklar Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulacaktır.
Araçların ve ekipmanların çalışmasına ait çalışma saatlerini gösterir puantajlarda araç ve ekipmanların çalışma yaptıkları alanlar ve gerçekleştirilen işler belirtilir. ”
“Hakediş Ödemesi” başlıklı 8 ’inci maddesinde;
“Hizmete ait hakediş ödemeleri Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda, yüklenicinin başvurusu üzerine, aylık hakedişler şeklinde gerçekleştirilecektir.
Ödemenin yapılabilmesi için yüklenici, hakediş dosyasının ekinde;
-Kontrol teşkilatı onayını taşıyan ve hizmetin gerçekleştirilmesinde çalıştırılan araçlara ait çalışma cetveli,
... ” hükümlerine yer verilmiştir.
Teknik Şartname ’nin “Diğer Hususlar" başlıklı 10’uncu maddesinde ise aynen; “Tüm araçlar gps sistemi ile bilgisayar üzerinden takip edilebilecektir. Araçların konum, geçmiş güzergâh, hız, duraklama süreleri, yaptıkları km değerleri gibi bilgiler anlık ve en az 30 günlük geçmişi içerecek şekilde bilgisayardan izlenebilecek. Bunun için Yüklenici İdareye kullanıcı kod ve şifrelerini teslim edecektir. Ayrıca bu bilgiler için idare tarafından belirlenecek limitler aşıldığında uyarı verebilecektir. Gps sistem maliyeti araçların birim fiyatına dahildir. ” denilmektedir.
Hizmet işleri Genel Şartnamesinin “ilgili kayıtlar” başlıklı 34. Maddesinde: “İşyerinde, işin sözleşme ve eklerine ve iş programına uygun olarak yapılmasını temin ve bunun kontrolü için idarenin sözleşmesinde belirlediği kayıtlar, yüklenici ile birlikte kontrol teşkilatı tarafından tutulur. Yüklenici bu kayıtları ve ilgili belgeleri imzalamak zorundadır. Bunlardan imzalı birer kopya yükleniciye verilir. Yüklenici, bu belgeler ve defterleri imzalamış olmakla içindekileri ve yapılan hesapların doğruluğunu kabul etmiş olur. Bu belgeleri imzalamaz veya ihtirazı kayıtla imzalarsa karşı görüşlerini yazılı olarak bildirmesi için, kayıt ve belgelerin kendisine gösterildiği tarihten başlamak üzere, on (10) gün süre verilir. Bu süre içinde karşı görüşlerini yazı ile bildirmezse belgelerin ve defterlerin içinde kayıtlı hususları kabul ve imza etmiş sayılır ve bu durumu tespit eden bir tutanak düzenlenerek kayıtlara eklenir. Sözleşme konusu iş, belli bir hizmetin dönemler halinde (günlük, haftalık, vs ) ifa edilmesi suretiyle yapılan sürekli nitelikte bir iş ise, yukarıda sözü edilen kayıtlar bu dönemler itibariyle tutulur ve kayıtlara itiraz da kayıtların tutulduğu sırada yapılır. Bu kayıtlarda işin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılıp yapılmadığı, işlerdeki hata, kusur ve eksiklikler, kaç kişinin çalıştığı ve hangi makine ve ekipmanın kullanıldığı ve kontrol teşkilatı tarafından gerek görülen diğer hususlar belirtilir. Bu kayıt ve itirazlar hem hakediş ödemelerinde hem de sözleşmenin sona erdiği tarihte kabul komisyonu tarafından gerçekleştirilecek kabul işlemlerinde esas alınır.” Denilmektedir.
Sorumluların savunmalarında GPS sisteminde özellikle kırsal alanlarda şebekede çekim sorunları olduğu, araçlar üzerinde bulunan araç takip sisteminin sıklıkla arıza yaptığı ve tamiratının uzun sürdüğü, günlük yapılan iş programına göre çalışma alanındaki işin gerekliliğinden kaynaklı olarak araçların motorunun durdurulabildiği, araç motorunun durması ile birlikte araç takip sisteminin veri akışını kestiği, aracın motorunun durmasının o araçtan fiilen faydalanılmadığı anlamına gelmediği, ifade edilmiştir. Savunmada, sorgu üzerine emanet hesabına alınan …-TL tutarın, 16.08.2024 tarih ve 21581 sayılı muhasebe işlem fişiyle, ihtirazi kayıtla tahsil edildiği görülmüştür.
Yukarıdaki anılan düzenlemelere göre, yükleniciye yapılacak hakediş ödemelerinde, sorumluların belirttiği gibi, idare tarafından düzenlenen puantaj cetvellerinin dikkate alınacağının belirtilmesinin yanında; ayrıca araçlara GPS (Küresel Konumlama Sistemi) araç takip sistemi takılacağı ifade edilmektedir. Diğer bir ifade ile yüklenicinin hakediş ödemelerinde esas alınacak belge puantaj iken; puantajın temel alacağı bilgilerin de araç takip sisteminden elde edileceği anlaşılmaktadır. Zira araç takip sistemi, araçların harita üzerinde anlık olarak konumunu, yönünü, hızını, seyahat güzergahını ve belirli bölgelere giriş çıkışlarını detaylı olarak bildiren ve sorumluların ispatlayamamalarına rağmen iddia ettiklerinin aksine oldukça yaygın olarak kullanılan ve sürekli arıza vermeyen genel geçer bir sistemdir. Sorumlu savunmasında her ne kadar “Takip sistemi cihazının habersizce sökülmesi, arızalanması, özellikle kırsal alanlarda GPS şebeke çekim sorunları, cihaza ait sim kartın bozulması ya da sökülüp başka bir araca takılması gibi birçok nedenden ötürü sisteme sağlıklı veri akışı sağlanamayabileceği” iddiasında bulunmakta ise de, bu iddiayı kanıtlayacak herhangi bir belge, savunma ekinde yer almamaktadır. Teknik Şartnameye göre, GPS (Küresel Konumlama Sistemi) kurulacak ve kontrol teşkilatının belirleyeceği bilgisayara yüklenecektir. Yani, araçların görevleri bu sistem üzerinden takip edilecektir. Eğer sistemde bir aksama oluşmuş ise bunun (Servis Sağlayıcı Firmanın servis sağlayamadığına ilişkin tutanaklar, sistemin arızalı olduğu, çalışmadığı süreler ile ilgili tutanaklar vb. ile) belgelendirilmesi gerekmektedir. Bu belgelendirmeler yapılmadığı sürece sorumlunun bu yöndeki iddialarını kabul etmek mümkün değildir.
Somut olayda, ödemeye esas teşkil eden hakediş raporları ile araç takip sistemi kayıtlarının bir arada incelenmesi sonucunda; bazı araçların hiç çalışmadığı halde karşılığında ücret ödendiği görülmüştür. Bu durum, ilgili ihaleye ait hizmet alım işi inceleme raporu ile de denetçi tarafından yerinde tutanağa bağlanmıştır. İdare tarafından düzenlenen tutanakta, kamu zararı tablosunda esas alınan arazöz ve iş makinalarının yanında çöp kamyonları da bulunmakta olup, niteliği itibariyle işin başında bekleme süreleri göz önünde tutulan çöp kamyonlarına ilişkin ödemelerin, kamu zararı tablosuna dahil edilmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun 71’inci maddesinde, “Kamu Zararı”, “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmış, maddenin (b) bendinde “Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterler arasında sayılmıştır. Somut olayda araç takip sistemine göre kontağı hiç açılmayan araçların puantaj cetvelinde çalışmış gibi gösterildiği saatler denetçi tarafından tespit edilerek idare yetkililerince tutanağa bağlanmıştır. Bu çerçevede teknik şartname uyarınca puantaj cetvellerine göre ödeme yapılacağı düzenlemesi, araç takip sistemi kayıtlarına göre çalışmayan araç için de ödeme yapılacağı anlamına gelmemekte olup alınmamış hizmet karşılığı ödenen söz konusu tutar kamu zararı teşkil etmektedir.
Sorgu üzerine emanet hesabına alınan …-TL tutarın, 16.08.2024 tarih ve 21581 sayılı muhasebe işlem fişiyle tahsil edildiği görülmüştür.
Bu itibarla, 62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; … Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda oluşan …-TL’ye verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, hüküm tarihinden sonra yapılan tahsilata ilişkin belgelerin dairesine gönderilmesine, (…. Daire Başkanı …, Üyeler …, …, …’ın azınlık görüşlerine karşı) oyçokluğu ile,
6085 sayılı Kanunun 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 19.03.2025 tarih ve 57836 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
…. Daire Başkanı …, Üyeler …, …, …’ın karşı oy gerekçesi
62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; … Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda; …-TL’ye verilen tazmin hükmü ile ilgili olarak;
İşe ait Teknik Şartname’nin “Araç ve Ekipmanlara Ait Kayıt ve Tutanaklar’’ başlıklı 6.2 ’nci maddesinde;
“Araç ve ekipman çalışmalarına ait kayıt ve tutanaklar Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulacaktır.
Araçların ve ekipmanların çalışmasına ait çalışma saatlerini gösterir puantajlarda araç ve ekipmanların çalışma yaptıkları alanlar ve gerçekleştirilen işler belirtilir. ”
“Hakediş Ödemesi ” başlıklı 8 ’inci maddesinde;
“Hizmete ait hakediş ödemeleri Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda, yüklenicinin başvurusu üzerine, aylık hakedişler şeklinde gerçekleştirilecektir.
Ödemenin yapılabilmesi için yüklenici, hakediş dosyasının ekinde;
-Kontrol teşkilatı onayını taşıyan ve hizmetin gerçekleştirilmesinde çalıştırılan araçlara ait çalışma cetveli,
... ” hükümlerine yer verilmiştir.
Teknik Şartname ’nin “Diğer Hususlar" başlıklı 10’uncu maddesinde ise aynen; “Tüm araçlar gps sistemi ile bilgisayar üzerinden takip edilebilecektir. Araçların konum, geçmiş güzergâh, hız, duraklama süreleri, yaptıkları km değerleri gibi bilgiler anlık ve en az 30 günlük geçmişi içerecek şekilde bilgisayardan izlenebilecek. Bunun için Yüklenici İdareye kullanıcı kod ve şifrelerini teslim edecektir. Ayrıca bu bilgiler için idare tarafından belirlenecek limitler aşıldığında uyarı verebilecektir. Gps sistem maliyeti araçların birim fiyatına dahildir. ” denilmektedir.
Hizmet işleri Genel Şartnamesinin ilgili kayıtlar başlıklı 34. Maddesinde: “İşyerinde, işin sözleşme ve eklerine ve iş programına uygun olarak yapılmasını temin ve bunun kontrolü için idarenin sözleşmesinde belirlediği kayıtlar, yüklenici ile birlikte kontrol teşkilatı tarafından tutulur. Yüklenici bu kayıtları ve ilgili belgeleri imzalamak zorundadır. Bunlardan imzalı birer kopya yükleniciye verilir. Yüklenici, bu belgeler ve defterleri imzalamış olmakla içindekileri ve yapılan hesapların doğruluğunu kabul etmiş olur. Bu belgeleri imzalamaz veya ihtirazı kayıtla imzalarsa karşı görüşlerini yazılı olarak bildirmesi için, kayıt ve belgelerin kendisine gösterildiği tarihten başlamak üzere, on (10) gün süre verilir. Bu süre içinde karşı görüşlerini yazı ile bildirmezse belgelerin ve defterlerin içinde kayıtlı hususları kabul ve imza etmiş sayılır ve bu durumu tespit eden bir tutanak düzenlenerek kayıtlara eklenir. Sözleşme konusu iş, belli bir hizmetin dönemler halinde (günlük, haftalık, vs ) ifa edilmesi suretiyle yapılan sürekli nitelikte bir iş ise, yukarıda sözü edilen kayıtlar bu dönemler itibariyle tutulur ve kayıtlara itiraz da kayıtların tutulduğu sırada yapılır. Bu kayıtlarda işin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılıp yapılmadığı, işlerdeki hata, kusur ve eksiklikler, kaç kişinin çalıştığı ve hangi makine ve ekipmanın kullanıldığı ve kontrol teşkilatı tarafından gerek görülen diğer hususlar belirtilir. Bu kayıt ve itirazlar hem hakediş ödemelerinde hem de sözleşmenin sona erdiği tarihte kabul komisyonu tarafından gerçekleştirilecek kabul işlemlerinde esas alınır.” Denilmektedir.
Yukarıdaki anılan düzenlemelere göre, her ne kadar teknik şartnamede araçlarda araç takip sistemi bulunacaktır hükmü var ise de “raporlama yapılacaktır ve ödemeler bu raporlara istinaden yapılacaktır” hükmü bulunmamaktadır. Aksine şartnamedeki “Hizmete ait hakediş ödemeleri Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda, yüklenicinin başvurusu üzerine, aylık hakedişler şeklinde gerçekleştirilecektir.” düzenlemesi, ödemelerde GPS sistemindeki verilerin değil, idare görevlilerince tutulacak puantajların esas alınacağına işaret etmektedir.
Öte yandan sorumluların savunmalarında GPS sisteminde özellikle kırsal alanlarda şebekede çekim sorunları olduğu, araçlar üzerinde bulunan araç takip sisteminin sıklıkla arıza yaptığı ve tamiratının uzun sürdüğü, Günlük yapılan iş programına göre, çalışma alanındaki işin gerekliliğinden kaynaklı olarak araçların motorunun durdurulabildiği, araç motorunun durması ile birlikte araç takip sisteminin veri akışını kestiği, aracın motorunun durmasının o araçtan fiilen faydalanılmadığı anlamına gelmediği, ifade edilmiştir. Savunmada, sorgu üzerine emanet hesabına alınan …-TL tutarın, 16.08.2024 tarih ve 21581 sayılı muhasebe işlem fişiyle, ihtirazi kayıtla tahsil edildiği görülmüştür.
Yukarıda anılan düzenlemeler ve savunmalar ve ilgili temyiz kurulu kararları birlikte değerlendirildiğinde; Teknik şartnamede açıkça ifade edildiği üzere; hakediş ödemelerinin Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uyarınca tutulan kayıt ve tutanaklar doğrultusunda yapılması gerekmektedir. Öte yandan diğer hususlar bölümünde düzenlenen araç GPS sistemlerine ilişkin maddenin; esasen araçların konumu, hızı, güzergâhı ve mesafe bilgisi gibi şoförlerin araç kullanım denetiminin sağlanması, limitler şoförler tarafından aşıldığında uyarı verilmesi ve işin verimliliğini etkileyen tüm verilerin elde edilerek daha sonraki planlamalarda bu veriler ışığında bölgelerdeki araç sayısı ve niteliklerini işin gereklerine uygun olarak revize edilmesine yardımcı olması amacıyla eklendiği, GPS sisteminin her zaman güvenilir verirler üretmediğinden işe ilişkin hakkedişin oluşturulmasında herhangi bir işlevi olmadığı, nitekim ihale dokümanında da hakkedişi oluşturan unsurlar arasında yer almadığı, anlaşılmaktadır. Sonuç itibarıyla; ihale kapsamında çalışan araçlara ait puantajlar yüklenici ve kontrol teşkilatı tarafından tutulduğundan ve ödemeler de düzenlenen puantajlara göre yapıldığından, söz konusu ihale kapsamında kamu zararı oluşmamıştır.
Bu itibarla, 62 sayılı ilamın 1. maddesi ile; … Ltd. Şti. yükleniminde bulunan “… Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde 12 Ay Süre ile 5 Bölgede Park, Yeşil Alan, Arazi, Meydan, Kavşak, Refüj Peyzajı ve Bakımı Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Kiralanması Hizmet Alımı” işi kapsamında araçların fiilen çalışmadığı süreler için de ödemede bulunulması sonucunda oluşan …-TL’ye verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA karar verilmesi gerekir.