Konu: Yapım İşinde proje değişikliği nedeniyle meydana gelen iş artışı kapsamındaki yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının yeni birim fiyatlarının, piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle belirlenmesi

262 Ek İlam sayılı Daire Kararının 3/A maddesiyle, ... Ek Bina ve Tesisleri Yapım İşi (İKN: ...)’nde proje değişikliği nedeniyle meydana gelen iş artışı kapsamındaki yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının yeni birim fiyatlarının, piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle yüksek belirlenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesine hükmedilmiştir. Kararda sorumlu tutulanlar: Harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ile hakedişlerin ilgili bölümlerini düzenleyenler ve hakedişleri onaylayanlardır.

Temyiz Dilekçesi

Harcama yetkilileri (... İl Müdür Yardımcısı) ..., (... İl Müdür Vekili) ..., gerçekleştirme görevlileri (İnşaat Mühendisi) ..., (Mimar) ..., (Şube Müdür Vekili) ... tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.

A) Daire Kararının 3/A hesaplanan ...-TL kamu zararına açıklanması:

A-1) Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Kaplaması Yapılması

Müdürlük tarafından Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Kaplaması Yapılması işinde ihale tarihi esas alınarak yeni birim fiyat yüklenici karı dâhil KDV hariç 325,00-TL/m2 olarak belirlendiği,

Sayıştay Ek İlamında Çimento Yonga Levha İle Dış Cephe Kaplaması işine ilişkin olarak Sayıştay Başkanlığı sorgusunda uygulama ayı rayiçleri yerine Odadan alınan 2021 yılı ve 2022 yılı fiyatlarının fiyat farkı katsayısına bölünerek (Pn) bölünerek hesaplanan ve savunmalarında yer verilen sözleşme yılı birim fiyatının belirlenmesi cari mevzuatta bulunmadığından ve [bu suretle] belirlenen birim fiyatların geçerliliği bulunmadığından, 17/12/2021 tarih ve 2018/2700.6.2870 sayılı Sayıştay sorgusunda bilirkişi tarafından ...Ltd.Şti‘ye ait proforma fatura kullanarak 175,24TL/m2 fiyat belirlendiği, bu birim fiyatı dikkate alınarak kamu zararı hesaplandığı,

...Ltd.Şti‘ye ait proforma fatura kullanılarak hesap edilen 175,24 TL/m2 birim fiyatı oluşturan proforma faturaya ait bilirkişi tarafından oluşturulan analiz ve analiz girdilerinin incelenmesinde aşağıdaki hususlar tespit edildiği:

• Özel poz 6 Akrilat esaslı çift bileşenli epoksi astar analizi 1 m2 sarfiyat girdisi 0,01 adet ve birim fiyatı 10,87 TL/adet ve bilirkişi analizinde toplam girdisi 0,11 TL olarak hesap edildiği, Analizde kullanılan vida ve epoksi imalatı cephe kaplaması betopan ve taşıyıcı çelik konstrüksiyonun mevcut binaya sabitlenerek taşıma işlemini yapacağı, Betopan dış cephe kaplaması çimento esaslı bir yapı malzemesi olup 12 mm malzemenin metrekare ağırlığı (0,012 m * 1450 kg /m3 = 17,40 kg /m2) 17,40 kg /m2 olduğu, Bilirkişi analizinde dış cephede çelik konstrüksiyonun ağırlığı dahil edilmeden 17,40 kg/m2 malzeme 1 metrekarede 0,01 adet vida ile taşıtıldığı, Yani bilirkişi analizinde 100 metrekare cephe malzemesinin taşınması için bir adet vida kullanıldığı, bu durumda bilirkişi tarafından hesaplarda kullanılan her bir vida (17,40 kg/m2 *100 = 1740 kg) 1740 kg yük taşıdığı, [Fiili durumda ise] toplam 1563 m2 dış cephe kaplamasında yaklaşık 16 adet vida ve epoksi kullanıldığı, Bilirkişi tarafından belirlenen birim fiyatın ne kadar hatalı olduğunun bu hesaplama ile dahi ortaya çıktığı, Bilirkişi tarafından belirlenen birim fiyatın gerçek ortalama metrekarede 6-7 adet vida kullanılması durumunda (10,87*7 = 76,09 * 1,25 =95,11 ) yüklenici karı dahil 95,11- TL/m2 arttığı,

•Özel-17 poz no da Boya yapılması imalatı 1 m2 cephe kaplaması için 0,23 kg/m2 sarfiyat bedelinin bilirkişi analizine konulduğu, Boya imalatına karşılık gelen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Y.25.004/04 poz nolu Brüt beton, sıvalı veya eski boyalı yüzeylere, astar uygulanarak silikon esaslı su bazlı boya yapılması (dış cephe) İmalatının birim fiyat analizinde 10.300.1012 rayiç nolu silikon esaslı dış cephe boyası 1 m2 cephe kaplaması için sarfiyat bedeli 0,30 kg/m2 olarak belirlenmiş olduğu, Bilirkişi tarafından belirlenen birim fiyat analizinde ise boya sarfiyat bedeli (0,30-0,23 = 0,07 kg/m2) 0,07 kg/m2 eksik olduğu,

•Bilirkişi analizinde özel 21 poz nolu İşçilik (Macun Boya Astar) işleri için 7,46 -TL/m2 bedel belirlendiği, Dış cephe boya imalatına karşılık gelen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Y.25.004/04 poz nolu Brüt beton, sıvalı veya eski boyalı yüzeylere, astar uygulanarak silikon esaslı su bazlı boya yapılması (dış cephe) imalatının birim fiyat analizinde işçilik kısmında 2017 yılı birim fiyat ve rayiçlerine göre 10.100.1023 boyacı ustası (0,88 saat * 10,85 = 9,55 TL/m2 ) 9,55-TL/m2 ve 10.100.1062 Düz işçi (0,44 saat * 7,95 = 9,55TL/m2) 3,50-TL/m2 olmak üzere toplam işçilik bedeli (9,55+3,5 = 13,05 TL/m2) 13,05 -TL/m2 olarak belirlendiği, Bilirkişi tarafından dış cephe kaplaması işinde boya işçilik bedeli (Özel 21 : 7,46) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Birim fiyatında boya imalatını işçilik bedelinden (13,05-7,46 = 5,59 -TL) 5,59 -TL /m2 eksik belirlendiği,

•Boya işleri için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Y.25.004/04 poz nolu boya yapımı imalatında toplam işçilik saat girdisi boyası ustası 0,88 saat ve düz işçi 0,44 saat olmak üzere toplam 1 m2 boya işinde işçilik girdisi (0,88+0,44 = 1,32 saat) 1,32 saat olup bu saatlik ücretin 2017 yılı asgari ücretin bir saatlik ücreti olan 7,90 -TL/saat değer ile çarpılması sonucu (1,32*7,90 =10,43 TL/m2) 10,43 -TL/m2 bedel hesap edildiği, Çevre Şehircilik Bakanlığı birim fiyatında boya işi için belirlenen işçilik bedeli 13,05 - TL/m2 hesap edildiği, boya işinin ustalar tarafından değil de asgari ücret ile çalışan elemanlar tarafından yapılması durumda dahi hesaplanan işçilik bedeli 10,43 -TL/m2 iken bilirkişi tarafından hesap edilen işçilik bedeli (Özel 21 : 7,46 ) 7,46 -TL/m2 olup bu işçilik bedelinin asgari ücretin dahi çok altında olduğu,

•Bilirkişi tarafından belirlenen birim fiyat analizinde işçilik bedellerinin birim değeri metrekare olarak belirlendiği, Ülkemizde kullanılan tüm pozlarda işçilik bedeli saat olarak hesap edilirken bilirkişi tarafından metrekare hesap edilmesi hatalı olduğu, Şöyle ki metrekare olarak fiyat hesap edilmesi durumunda denetime elverişsiz fiyatlar oluştuğu, yukarıda boya işinde hesap edildiği gibi asgari ücretin dahi altında işçilik bedeli belirlendiği, Bilirkişi tarafından belirlenen Özel 18, Özel 19 ve Özel 20 işçilik metrekare girdilerinin ne şekilde hesap edildiğinin anlaşılamadığı, Bu hesap girdilerinin denetime elverişli olmadığı,

•Bilirkişinin yeni birim fiyat tespit ederken işin yapıldığı yerdeki en az üç firmadan fiyat araştırması yapmak yerine, Ankara’daki tek bir firmadan, firmanın kendi analizini kullanarak bir fiyat bulduğu, Söz konusu proforma fatura Ankara İlinde olduğundan Ankara ... arası nakliyeler bu fiyata dahil edilmemiş olduğu,

•Bilirkişi tarafından belirlenen fiyatta Özel 23 poz nolu “İş Güvenliği Ekipmanları” bir metrekarede 0,34-TL/m2 fiyat belirlendiği, Sorgu konusu işte 1576,53 rn2 dış cephe uygulaması yapılmış olduğu, Bilirkişi tarafından belirlenen fiyattaki analiz girdileri dikkate alınırsa “İş Güvenliği Ekipmanları”nın (1576,53 m2 x0,34TL/m2=536,02TL) 536,02TL olduğu, Dış cephe kaplaması yapılması yaklaşık dört ay sürmüş olup bilirkişi tarafından belirlenen toplam 536,02TL’lik bedelin işin süresi olan dört aya bölünmesi durumda aylık (536,02/4 = 134,00 TL) 134-TL fiyatın piyasa şartlarına aykırı olduğu,

•Bilirkişi tarafından belirlenen fiyatta Özel 21 poz nolu ‘‘Ekipman Sarf Malzeme Girdisi” için 1 metrekarede 1,03-TL fiyat belirlendiği, Sorgu konusu işte 1576,53 m2 dış cephe uygulaması yapıldığı, Bilirkişi tarafından belirlenen fiyattaki analiz girdileri dikkate alınırsa “Ekipman Sarf Malzeme Girdisi” (1576,53 m2 xl,03TL/m2=1623,92- TL) 1623,92TL olduğu, Dış cephe kaplamasının yapımında kullanılan tek bir hilti-matkabın dahi fiyatının 2017 yılında 2000-3000 TL civarı olduğu düşünülürse 1623,92 -TL gibi çok düşük bir tutarda ekipman girdisi belirlenmesi oldukça hatalı olduğu,

•Bilirkişi tarafından belirlenen birim fiyat analizinde boya işlerinin bedeli Özel 16 Astar (2,17 TL/m2) Özel 17 Boya (2,77 -TL/m2) Özel 21 (7,46 -TL/m2) analizlerinden ödenmiş olup bu analizlerin toplam tutarı (2,17+2,77+7,46 = 12,39 -TL/m2 * 1,25) 15,48 -TL/m2 olarak hesap edildiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Y.25.004/04 poz nolu Brüt beton, sıvalı veya eski boyalı yüzeylere, astar uygulanarak silikon esaslı su bazlı boya yapılması (dış cephe) imalatının birim fiyat analizinde İşçilik kısmında 2017 yılı birim fiyat yüklenici karı dahil 21,65 -TL/m2 olup bilirkişi tarafından belirlenen boya birim fiyatı pozun fiyatının 6,17 -TL/m2 altında bir değer olduğu, Ayrıca dış cephe kaplamasında Jotun marka boya kullanılmış olup piyasada normal boya fiyatının 2-3 katı pahalı bir boya ürünü olup bu hususunda ayrıca değerlendirmesi gerektiği,

•Sonuç olarak bilirkişi tarafından belirlenen dış cephe kaplaması birim fiyatı asgari ücretin dahi altında işçilik bedeli kullanılarak hesap edildiği, hiçbir bilimsel veriye dayanmadan analiz girdileri oluşturulduğu, gerçek piyasa fiyatlarından oldukça uzak olduğu, Bilirkişi analizinde belirlenen birim fiyatın yüklenici karı olmadan 140,20 -TL/m2 olduğu, bu fiyata 76,09 -TL vida ve epoksi bedeli ile dış cephe boya farkı olan 6,17 -TL eklenmesi durumunda (140,20+76,09+6,17 - 222,46 -TL /m2 ) 222,46 -TL /m2 bedel hesap edileceği, Buna ayrıca Ankara ... Nakliye Bedeli olarak birim fiyatın %10 bedeli (222,46 *0,10 = 22,24 -TL) ve ekipman ve iş güvenliği bedeli olarak yine birim fiyatın % 10 bedeli (222,46*0,10 = 22,46 -TL) eklenmesi durumunda ( 222,46 + 22,46+ 22,46 = 267,38 * 1,25 = 334,22) yüklenici karı dahil 334,22 -TL/m2 bedel rahatlıkla hesap edileceği, Bu durumda İdare tarafından hesap edilen 325,00 -TL/m2 bedelin gerçek bedel olduğu kolaylıkla anlaşılabileceği,

Yapım İşleri Genel Şartnamesi 22. maddesinde “(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır: / b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kale mine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler” düzenlemesi bulunduğu, Bu düzenlemeden anlaşılacağı üzere diğer idarelerce mevcut olan yen iş kalemine benzerlik gösteren analiz kıyaslanarak yeni birim fiyat tespit edilebileceği, Bu kapsamda ... Üniversitesi Yapı İşleri Teknik Daire Başkanlığı tarafından çeşitli işlerde kullanılan, her türlü Sayıştay denetiminden geçmiş Çimento yonga levha ile dış cephe kaplaması yapılması imalatının 2018 yılı birim fiyatı yüklenici karı dâhil 432,31 TL/m2 olarak belirlendiği, bu fiyatın Pn ile 2017 yılına getirilmesi halinde 306,81 TL/m2 olarak hesap edildiği ve İdare tarafından tespit edilen fiyatın 325,00 -TL/m2 olduğu dikkate alınırsa her iki fiyatın birbirine çok yakın olduğu dikkate alınırsa herhangi bir kamu zararı oluşmadığı anlaşılacağı, 262 İlam No Sayıştay Ek İlamında A-6 ve A-7 bentlerinde kurşun geçirmez cam imalatı … İl Özel İdaresi’nde kullanılan birim fiyat İdare tarafından kullanılan birim fiyata yakın olduğu gerekçesi ile idare tarafından oluşturulan birim fiyatın piyasa birim fiyat ve rayiçlerine uygun olduğu ve kamu zararı oluşmadığı belirtilmişken aynı uygulamanın A-1 bendinde yer alan betopan kaplama için de yapılması gerektiği,

Yapım İşleri Genel Şartnamesi 22. maddesinde “(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir. / ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri” düzenlemesi bulunduğu, Bu düzenlemeden anlaşılacağı üzere Ticaret odasından uygulama ayına ait rayiçlerin kullanılması gerektiği,

İdare tarafından ... Ticaret Odasından iki ayrı döneme ait (2021 yılı ve 2022 yılı) uygulama ayı birim fiyatı sorulduğu ve bu birim fiyatlar kullanılarak analiz yapıldığı ve birim fiyat oluşturulduğu Bu şekilde oluşturulan birim fiyatların her türlü denetime açık olduğu,

... Ticaret ve Sanayi Odasının 05.01.2022 tarih ve 41564610|Ek-10] sayılı yazısında yeterli piyasa araştırması yapılarak sorgu konusu özel pozlara ait işçilik, montaj ve nakliye hariç 2022 yılı rayiç birim fiyatları belirlenerek Müdürlüğe/İdareye gönderildiği ve Müdürlük tarafından MSB 48.680.1001 pozu kullanılarak analiz yapılarak yeni birim fiyat 354,20 TL bulunduğu,

Sonuç Olarak: Yapım İşleri Genel Şartnamesinde belirtildiği üzere üç farklı şekilde yeni birim oluşturulduğu, ... Ticaret ve Sanayi Odasının yazısında|Ek-4] yeterli piyasa araştırması yapılarak sorgu konusu özel pozlara ait işçilik, montaj ve nakliye hariç 2021 yılı rayiç birim fiyatları belirlenerek Müdürlüğe gönderildiği ve Müdürlük tarafından MSB 48.680.1001 pozu kullanılarak analiz yapılarak yeni birim fiyat 350,11 TL bulunduğu, ... Üniversitesi Yapı İşleri Teknik Daire Başkanlığı tarafından çeşitli işlerde kullanılan ve her türlü Sayıştay denetiminden geçmiş olan Çimento yonga levha ile dış cephe kaplaması yapılması imalatının 2018 yılı birim fiyatı yüklenici karı dâhil 432,31 TL/m2 olarak belirlendiği, bu fiyatın Pn ile 2017 yılına getirilmesi halinde 306,81 TL/m2 olarak hesap edildiği, ... Ticaret ve Sanayi Odasının 05.01.2022 tarih ve 41564610 sayılı yazısında yeterli piyasa araştırması yapılarak sorgu konusu özel pozlara ait işçilik, montaj ve nakliye hariç 2022 yılı rayiç birim fiyatları belirlenerek Müdürlüğe gönderildiği ve Müdürlük tarafından MSB 48.680.1001 pozu kullanılarak analiz yapılarak 354,20TL bulunduğu, Sorguya esas olan bilirkişi raporunda dahi belirlenen analizde analiz girdilerinin doğru bir şekilde yapılması durumunda 334,22 TL/m2 bedel hesap edilmişken Müdürlük/İdare tarafından hesap edilen 325,00 - TL/m2 bedelin gerçek bedel olduğu anlaşıldığı,

A-2) Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Söve Yapılması

Müdürlük tarafından sorgu konusu işte Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Söve Yapılması işinde ihale tarihi esas alınarak yeni birim fiyat yüklenici karı dahil KDV hariç 150,00TL/m2 olarak belirlendiği,

262 İlam No Sayıştay Ek İlamında Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Söve Yapılması işine ilişkin olarak uygulama ayı rayiçleri yerine Odadan alınan 2021 yılı ve 2022 yılı fiyatlarının fiyat farkı katsayısına bölünerek (Pn) bölünerek hesaplanan ve savunmalarında yer verilen sözleşme yılı birim fiyatının belirlenmesi cari mevzuatta yeri bulunmadığı için belirlenen birim fiyatların geçerliliği bulunmadığından, Yeni birim fiyatın Sayıştay Başkanlığı sorgusunda bilirkişi tarafından 2017 yılı Eylül ayı fiyatlarıyla 123,4ITL/m2 olduğu belirlendiği ve bu fiyat dikkate alınarak kamu zararı hesap edildiği,

Yapım İşleri Genel Şartnamesi 22.maddesinde “(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir: / ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri” düzenlemesi bulunduğu, Bu düzenlemeden anlaşılacağı üzere Ticaret odasından alınan uygulama ayına ait rayiçlerin kullanılması gerektiği,

İdare tarafından ... Ticaret Odasından iki ayrı döneme ait (2021 yılı ve 2022 yılı) uygulama ayı birim fiyatı sorulduğu ve bu birim fiyatlar kullanılarak analiz yapılarak birim fiyat oluşturulduğu, Bu şekilde oluşturulan birim fiyatın her türlü denetime açık olduğu,

... Ticaret ve Sanayi Odasının yazısında [Ek-4] yeterli piyasa araştırması yapılarak sorgu konusu özel pozlara ait İşçilik, montaj ve nakliye hariç 2021 yılı rayiç birim fiyatları belirlenerek Müdürlüğe gönderildiği ve Müdürlük tarafından MSB 48.680.1001 pozu kullanılarak analiz yapıldığı ve yeni birim fiyat 226,01TL bulunduğu,

Sayıştay Başkanlığı sorgusunda yeni birim fiyatın bilirkişi tarafından 2017 yılı Eylül ayı fiyatlarıyla 123,41TL/m2 olduğu belirlendiği,

Bilirkişinin yeni birim fiyat tespit ederken ... Ticaret ve Sanayi Odasının yazısındaki [Ek-4] piyasa araştırmasını dikkate almadığı, Müdürlük tarafından belirlenen birim fiyatı dikkate aldığı, Müdürlük tarafından belirlenen birim fiyat Pn ile geri götürülerek yeni birim fiyat hesabı yapıldığı ve bu şekilde yeni birim fiyat tespit edilmesinin Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’inci maddesinin ilgili hükümlerine uygun olmadığı,

A-3) RAL 9002 8 Cm Taş Yünü Çatı Paneli Yapılması

Müdürlük tarafından sorgu konusu işte RAL 9002 8 Cm Taş Yünü Çatı Paneli Yapılması işinde ihale tarihi esas alınarak yeni birim fiyat yüklenici karı dâhil KDV hariç 250,00TL/m2 olarak belirlendiği,

262 İlam Nolu Sayıştay Ek İlamında RAL 9002 8 Cm Taş Yünü Çatı Paneli Yapılması işine ilişkin olarak uygulama ayı rayiçleri yerine Odadan alınan 2021 yılı ve 2022 yılı fiyatlarının fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek hesaplanan ve savunmalarında yer verilen sözleşme yılı birim fiyatının belirlenmesinin cari mevzuatta yeri bulunmadığından belirlenen birim fiyatların geçerliliği bulunmadığı, 17/12/2021 tarih ve 2018/2700.6.2870 sayılı Sayıştay Başkanlığı sorgusunda bilirkişi tarafından 157,46 TL/m2 fiyat belirlendiği, bu birim fiyattan yüklenici tarafından sunulan vinç faturası düşülerek kamu zararı hesap edildiği,

Yapım İşleri Genel Şartnamesi 22. Maddesinde “(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir: / ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri” düzenlemesi bulunduğu, Bu düzenlemeden anlaşılacağı üzere Ticaret odasından uygulama ayına ait rayiçlerin kullanılabileceği,

İdare tarafından ... Ticaret Odasından iki ayrı döneme ait (2021 yılı ve 2022 yılı) uygulama ayı birim fiyatı sorulduğu, Bu birim fiyatlar kullanılarak analiz yapıldığı ve birim fiyat oluşturulduğu, Bu kapsamda;

... Ticaret ve Sanayi Odasının yazısında [Ek-4] yeterli piyasa araştırması yapılarak sorgu konusu özel pozlara ait işçilik, montaj ve nakliye hariç 2021 yılı rayiç birim fiyatları belirlenerek Müdürlüğe gönderildiği, Müdürlük tarafından ÇŞB 15.320.1010 pozu kullanılarak analiz yapıldığı ve yeni birim fiyat 258,20TL bulunduğu,

... Ticaret ve Sanayi Odasının 05.01.2022 tarih ve 41564610[Ek-10J sayılı yazısında yeterli piyasa araştırması yapılarak sorgu konusu özel pozlara ait işçilik, montaj ve nakliye hariç 2022 yılı rayiç birim fiyatları belirlenerek Müdürlüğe gönderildiği, Pn ile ihale tarihine çevrilen ve Müdürlük tarafından ÇŞB 15.320.1010 pozu kullanılarak analiz yapılarak yeni birim fiyatın 268,38TL bulunduğu,

Sayıştay Ek İlamında hesap edildiği üzere faturalar üzerinden birim fiyatın hesap edilmesi halinde; RAL 9002 8 Cm Taş Yünü Çatı Paneli Yapılması işine ait %2,02 tenzilatlı olarak 237.262,54 -TL kamu zararı hesap edildiği, bu tutardan yüklenicinin sunmuş olduğu 50.000,00 -TL vinç faturası Pn bölünerek ve yüklenici karı eklenerek … -TL kamu zararından düşüldüğü fakat nakliye faturaları olmadığı için [nakliye bedelinin] hesaplamaya dahil edilmediği,

Sayıştay sorgusunda kullanılmak üzere 29.09.2021 tarih ve 1839874 Sayılı yazı [Ek-6] ile yükleniciden sorgu konusu işe ait tüm faturalar talep edildiği, Yüklenicinin 14.10.2021 tarih ve bila sayılı [Ek-6-a], [Ek-6-b], [Ek-6-b-1] dilekçe ile tüm faturaları İdareye sunduğu, Faturalar üzerinde yapılan incelemede 31.12.2018 tarihli 56.000,00 -TL vinç kiralama ücreti ile yüklenici firmanın kendi araçları ( ... plakalı tır ile ... plakalı kamyon) ile yaptığı nakliye işlerinde kullanılan akaryakıt faturalarının da minha edilmesi gerektiği,

Sayıştay Ek İlamında Hesap Edilen Kamu Zararı: ...

[Nakliye için kullanılan akaryakıt fatura bedelinin hesaplanmasını gösteren Tablo temyiz dilekçelerinde yer almaktadır. Tablo buraya alınmamıştır.]

Fatura bedeli Pn ile geri götürülen : ... -TL

Yüklenici karı ilave edilmiş tutar: ... * 1,25 =...

30.11.2018 tarihli vinç bedeli (Sayıştay Ek ilamında düşülen tutar): 50.000,00 -TL

Pn ile bölünerek elde edilen Tutar : …

Yüklenici Karı Dahil Tutar: … * 1,25 =…

31.12.2018 tarihli vinç faturası: 56.000,00 -TL

Pn ile bölünerek elde edilen Tutar: …

Yüklenici Karı Dahil Tutar: …* 1,25 =…

Şayet bilirkişi raporunda hesap edilen birim fiyatın esas alınması halinde yüklenicinin savunma ekinde ruhsatları sunulan kendi araçları (... plakalı tır ile ... plakalı kamyon) ile taşıdığı malzemelerde kullanılan akaryakıt gideri ile 30.11.2018 tarihli vinç ve 31.12.2018 tarihli vinç faturalarının da hesap edilen kamu zararında düşülmesi gerektiği,

Sayıştay Ek İlamında Hesap Edilen Kamu Zararı: ...

[Tablo]

Tüm faturaların minha edilmesi durumunda … -TL kamu yararı oluştuğu,

262 İlam Nolu Sayıştay Ek İlamında A-5 antiasitik seramik kaplama A-6 ve A-7 bentlerinde kurşun geçirmez cam imalatlarında bilirkişi tarafından belirlenen birim fiyata nakliye bedelleri dahil edilmediğinden kamu zararı oluşmadığı belirtilmiş olup aynı değerlendirmenin A-3 bendinde yer alan çatı paneli imalatı için de yapılması veya akaryakıt faturaları ile mobil vinç faturalarının da hesaplamalara dahil edilmesi gerektiği,

YİGŞ’nin 22.maddesi usul ve esaslarına uygun olarak yüklenicinin bu iş kalemi ile ilgili tüm faturalarının dikkate alınması sonucu hesap edilen tutar …-TL) ve Müdürlük tarafından sorgu konusu imalat için analiz yapıldığı; ... Ticaret ve Sanayi Odasının yazısında [Ek-4] birim fiyatlar esas alınarak 258,20 TL/m2, ... Ticaret ve Sanayi Odasının yazısında [Ek-10] birim fiyatlar esas alınarak 268,38 TL/m2 fiyat belirlendiği, Her iki fiyatın birbirine yakın fiyatlar olduğu, Müdürlük tarafından belirlenen 250,00 TL/m2 fiyatın gerçek piyasa birim fiyat ve rayiçlerine uygun olduğu, Herhangi bir kamu zararı oluşmadığı,

A-4) Geotaş ile Çevre Düzenlemesi Yapılması

Müdürlük tarafından sorgu konusu işte Geotaş ile Çevre Düzenlemesi Yapılması işinde ihale tarihi esas alınarak yeni birim fiyat yüklenici karı dâhil KDV hariç 300,00 TL/m2 olarak belirlendiği,

262 İlam Nolu Sayıştay Ek İlamında Geotaş ile Çevre Düzenlemesi Yapılması işine ilişkin olarak uygulama ayı rayiçleri yerine Odadan alınan 2021 yılı ve 2022 yılı fiyatlarının fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek hesaplanan ve savunmalarda yer verilen sözleşme yılı birim fiyatının belirlenmesinin cari mevzuatta yeri bulunmadığı için belirlenen birim fiyatların geçerliliği bulunmadığından, 17/12/2021 tarih ve 2018/2700.6.2870 sayılı Sayıştay Başkanlığı sorgusunda bilirkişi tarafından % 2,02 tenzilat düşülmüş haliyle … -TL kamu zararı hesap edildiği, sonradan … Şev Taşı Nakliye bedeli faturaları … -TL hesap edildiği ve … -TL,’den nakliye bedelinin düşülmesi halinde ( … -TL KDV Fiyat Farkı hariç kamu zararı hesap edildiği,

[Bilirkişi tarafından oluşturulan ve Daire Kararında esas alınan analize tablo olarak yer verilmiştir. Tablo dilekçede yer almaktadır. Tabloya burada yer verilmemiştir.]

Bilirkişi tarafından hesap edilen birim fiyata ait analizde işçilik analiz girdisi (6,51+3,98+2,39 =12,88 -TL/m2) 12,88 -TL/m2 hesap edildiği,

Bilirkişinin geotaş için Y.26.017/032 poz nolu 8 cm yüksekliğinde beton parke taşı yapım işi pozundan yararlanılarak analiz yapıldığını belirttiği, Parke taşı zemine uygulanmakta olup geotaş kaplaması şevli yüzeylere duvar şeklinde dikey uygulandığı, Zemine kaplaması yapımı işçilik gideri ile şevli zemine 1-2-3 metre yüksekliğinde istinat duvarı vazifesi görmesi için uygulanan kaplama işçiliğinin aynı değerlendirilmesi teknik olarak mümkün olmadığı, Şev taşı imalatının kuru duvar imalatı gibi değerlendirilmesi gerektiği,

[Yerine yapılan Geotaş imalatı ile bilirkişi tarafından analize esas alınan kilit taşı imalatlarının ayrı ayrı görsellerine yer verilerek,]

Yapılan geotaş kaplama işine en uygun Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyatı 15.210.1001 poz nolu ocak taşı ile kuru duvar yapılması imalatı olduğu, bu poza ait birim fiyat analizini gösterir tabloya yer verilerek [Tablo dilekçede yer almaktadır. Tabloya burada yer verilmemiştir.],

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyatı 15.210.1001 poz nolu ocak taşı ile kuru duvar yapılması imalatının poz analizi ile geotaş yapımı incelendiğinde kuru ocak taşının 1 metrekare kalınlığı 25 cm olup getoaş kalınlığı da 25 cm olması, her iki imalatın da harçsız yapılması, her ikisi de duvar olarak zeminden dik yükseklikte yapılması ve her ikisi de istinat duvarı gereken yerlerde yapılması hususları benzer özelikleri olduğundan her iki pozun işçiliği aynı olması gerektiği,

Bilirkişi tarafından tespit edilen birim fiyatta işçilik girdisi 12,88 -TL/m2 olup asıl harçsız kargir duvar analizinde yer alan işçilik girdisi 34,85 -TL/m2 olduğu, İki analiz arasında (34,85-12,88 = 21,97 -TL/m2) 21,97 -TL/m2 işçilik fiyat farkı bulunduğu,

Bu işçilik farkının toplam imalat miktarı ile çarpılması durumunda: … -TL işçilik farkı oluştuğu,

Yukarıda hesap edilen …-TL kamu zararından işçilik farkının düşülmesi durumunda … -TL kamu yararı hesap edildiği,

... Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığının [Ek-10] verdiği malzeme rayiç birim fiyatlarının Pn ile sözleşme yılına götürüldüğü, İşçilik, montaj ve yüklenici karı dâhil fiyatların hesaplanabilmesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı (MSB) birim fiyat kitabında bulunan poz analizlerinden yararlanılarak aşağıda yer alan yeni birim fiyatlar hesaplandığı,

1- ÖZEL J01 Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Kaplaması Yapılması pozunun analizi, MSB 48.680.1001 pozu kullanılarak yapıldığı, Sözleşme yılı birim fiyatı yüklenici karı dâhil 354,20 TL olarak hesaplandığı [Ek 12, Ek 12-a],

2-ÖZEL J02 Çimento Yonga Levha ile Dış Cephe Söve Yapılması pozunun analizi, MSB 48.680.1001 pozu kullanılarak yapıldığı, Sözleşme yılı birim fiyatı yüklenici karı dahil 232,77 TL olarak hesaplandığı [Ek 13, Ek 13-a],

3- ÖZEL J04 RAL 9002 8 cm taş yünü çatı paneli yapılması pozunun analizi, ÇŞB 15.320.1010 pozu kullanılarak yapıldığı, Sözleşme yılı birim fiyatı yüklenici karı dahil 268,38 TL olarak hesaplandığı [Ek 14, Ek 14-a].

SONUÇ OLARAK;

Bilirkişi marifetiyle oluşturulan analiz ve birim fiyatların incelenmesinde aşağıda belirtilen hatalar tespit edildiği:

• Çimento Yonga Dış Cephe Kaplaması imalatında

• Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Söve Yapılması imalatında

• RAL 9002 8 Cm Taş Yünü Çatı Paneli Yapılması imalatında

• Geotaş ile Çevre Düzenlemesi Yapılması imalatında

Daire Kararında esas alınan bilirkişi analiz ve yeni birim fiyat tespitlerinde söz konusu özel imalatların reel piyasa şartlarında ne kadar fiyata yapıldığını tespit etmek yerine, fiyat tespitinde proforma fatura, yüklenici faturası ve İl Müdürlüğünün tespit ettiği fiyatları kullanarak 3 farklı yöntem ile yeni fiyat belirlemesi yapıldığı, Daire Kararında esas alınan bilirkişi analiz ve yeni birim fiyat tespitlerinde sorumlular tarafından savunmalarda belirtilmemiş olan/tespit edilemeyen yüklenici tarafından sunulan mobil vinç, nakliye, kazı, sarf giderler v.b. bilimum giderler dikkate alınmadığı, Mühendisin bilirkişi olarak kendi meslek uzmanlık alanı dışındaki işlerle ilgili değerlendirme yaptığı, Kaldı ki bilirkişinin satıcılardan söz konusu imalatlar için 3 ay önce ve 3 ay sonra satış bedellerini isteyerek bir sonuca ulaşmaya çalıştığı, Ancak bilinmelidir ki sorguya konu imalatların tümü özel üretim ve özel sipariş usulüyle yapıldığı, Bu nedenle de yüklenicinin faturasından başkaca bir satışa rastlayamadığı ve yüklenici faturasından sonuca gitmeye çalıştığı, Bu şekliyle oluşturulan fiyatlar YİGŞ 22.maddesinde bulunan hiçbir usul ve esasa uygun olmayıp, hazırlanan fiyatların gerçek piyasa rayiçlerine, fen ve sanat kurallarına uygun hazırlanmadığı, Daire Kararına esas bilirkişi raporunda tespiti yapılan analiz ve yeni birim fiyatların sorumlular tarafından kabulü mümkün olmadığı,

İl Müdürlüğü tarafından yeni birim fiyatların tespitine ilişkin olarak yapılan hesaplamalarda YİGŞ 22.maddesinin ç-bendinde belirtildiği üzere “ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayma ait yerel rayiçleri.” kullanılır hükmüne uygun olarak ... Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığına yazı yazıldığı [Ek-11], Gelen cevabi yazıda [Ek-14], malzemelere ait rayiç fiyatlar belirtildiği, bu rayiçler Pn endeksleri kullanılarak İhale tarihi olan 2017 yılı Eylül ayına geri götürülerek yeni birim fiyatlar yeniden hesap edildiği ve … TL kamu yararı olduğu taraflarınca tespit edildiği,

Kesin hesabı tamamlanmamış, tüm dosya ve evraklar fiziki olarak Sayıştay denetiminde olduğundan, Müdürlükte incelemeye esas herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığından savunma amacıyla kapsamlı inceleme yapılamadığı, Yüklenici firmanın teminat süresi 4 yılı aşkın süredir uzatıldığı, ayrıca yapı denetim görevlileri tarafından inşaat mahallinde sürekli denetim yapıldığı, yapılar ilgili idare tarafından aktif olarak kullanıldığı, oluşan her türlü eksiklikler ve imalat bozulmaları yüklenicinin uhdesinde olduğundan herhangi bir kamu zararı mevcut olmadığı,

İfade edilerek Daire Kararının Kaldırılması talep edilmektedir.

Başsavcılık Mütalaası

Harcama yetkilileri (... İl Müdür Yardımcısı) ..., (... İl Müdür Vekili) ..., gerçekleştirme görevlileri (İnşaat Mühendisi) ..., (Mimar) ..., (Şube Müdür Vekili) ... tarafından temyiz başvurusunda bulunulması üzerine verilen Başsavcılık Mütalaasında:

“Savunmada ve ekinde yer alan bilgi ve belgelerden 3/A Maddesindeki; "A-l) Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Kaplaması Yapılması" işi, "A-3) RAL 9002 8 Cm Taş Yünü Çatı Paneli Yapılması" işi ve "A-4) Geotaş ile Çevre Düzenlemesi Yapılması" işi ile ilgili kamu zararı hesabına ilişkin rakamların tekrar değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varıldığından,

… [Mütalaanın 3/C,D maddeleri ile ilgili kısımlarına burada yer verilmemiştir.]

Bu hususlara ilişkin temyiz talebinin uygun olduğu düşünülmüştür

Bu nedenlerle temyiz talebinin kabulü ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2018 yılı hesabının 1. Dairede yargılanması sonucu çıkarılan 10.03.2023 tarih ve 262 numaralı ilamın 3A,C,D Maddesi ile verilen tazmin hükümlerinin bozularak yeniden hüküm tesisi için Dairesine gönderilmesine karar verilmesinin uygun olacağı mütalâa edilmektedir. Arz ederim.”

denilmektedir.

Duruşmaya gerçekleştirme görevlileri ... (Şube Müdür Vekili) ve ... (İnşaat Mühendisi) katılmıştır. Adı geçen kişiler tarafından temyiz dilekçelerinde yer alan hususlar tekrarlandıktan sonra, Daire Kararında esas alınan bilirkişi raporunda yer alan tespit ve hesaplamaların ilim ve fenden uzak olduğu [Bu konuda iş kalemleri ve analizleri ile bilirkişi raporundaki analizler konusunda somut ve teknik açıklamalar yapılmıştır.], Ticaret odasının İdarenin birim fiyat sorması karşısında fiyat bulunamadığı cevabı verebildiği ancak aynı iş hakkında Sayıştayın birim fiyat sorması üzerine ticaret odasının Sayıştaya birim fiyat içeren bir cevap verebildiği, Somut olayda da Sayıştayın ticaret odasından aldığı fiyat ile İdarenin aynı iş için ticaret odasından aldığı fiyat bilgisinin çok farklı olduğu, Daireye sunulan savunmada analizlerin teknik detaylarına yer verilmiş olduğu, Daire Kararının 3/A,C,D maddelerinde fiyat farkının hesabı konusunda uygulama ayının iş programı veya şantiye defterine göre belirlenebileceği, Somut uygulamada belirlenen yeni birim fiyatlar dolayısıyla kamu zararı oluşmadığı vurgulanarak Daire Kararının Kaldırılması talep edilmiştir.

Duruşma sırasında Sayıştay Savcısı tarafından, yazılı mütalaada belirtilen gerekçeyle Daire Kararının Bozulmasının uygun olacağı ifade edilmiştir.

Sorumlu gerçekleştirme görevlileri ..., ... ve Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

Duruşma talebinde bulunan sorumlular ..., ..., ...’a usulüne uygun olarak duruşma günü bildirilmiş olmasına karşın duruşmaya katılmadıklarından, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin altıncı fıkrası hükmü uyarınca dosya üzerinde ve gıyaplarında,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

262 Ek İlam sayılı Daire Kararının 3/A maddesiyle, ... Ek Bina ve Tesisleri Yapım İşi (İKN: ...)’nde proje değişikliği nedeniyle meydana gelen iş artışı kapsamındaki yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının yeni birim fiyatlarının, piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle yüksek belirlenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesine hükmedilmiştir. Kararda sorumlu tutulanlar: Harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ile hakedişlerin ilgili bölümlerini düzenleyenler ve hakedişleri onaylayanlardır.

Esas yönünden inceleme

Somut uygulama

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ... İl Müdürlüğü tarafından ... Ek Bina ve Tesisleri Yapım İşi (İKN: ...)’nin ihalesi 12.09.2017 tarihinde yapılmıştır. İhaleyi alan ... Anonim Şirketi ile 04.10.2017 tarihinde sözleşme imzalanmıştır. Yapım işinin sözleşme bedeli … TL’dir.

İşin yürütülmesi sırasında proje değişikliği yapılmıştır. İş artışı dolayısıyla yeni iş kalemleri/iş gruplarının imalatına karar verilmiştir. Yeni iş kalemleri/iş gruplarının yeni birim fiyatları herhangi bir analiz yapılmaksızın piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınarak belirlenmiştir.

Daire Kararının 3/A maddesinde iş artışı kapsamındaki yeni iş kalemlerinin birim fiyatlarının analizler yapılmadan ve bu analizlere usulüne uygun belirlenen rayiçler uygulanmaksızın firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle belirlendiği tespit edilmiştir. Söz konusu yeni birim fiyatlardan dört tanesinde birim fiyatın yüksek belirlendiği tespit edilmiştir. Bahsi geçen dört yeni birim fiyatlı işin imalatı sonucunda -23.11.2021 tarihli Bilirkişi Raporuna dayanılarak- kamu zararı oluştuğuna hükmedilmiştir. Daire Kararında hesaplanan kamu zararının içeriği; dört iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatının üzerinde birim fiyatla imalatı dolayısıyla ödenen fazla tutar ve bunun fiyat farkından oluşmaktadır. Daire Kararında fiyat farkından kaynaklanan kamu zararının hesaplanmasında imalatın yapıldığı aya ait Pn değerinin değil, kamu zararı sorgusunun düzenlendiği tarih itibarıyla var olan son hakedişe ait Pn değerinin kullanıldığı görülmektedir. Daire Kararında kamu zararına sebep olunduğu belirtilen dört yeni iş kalemi aşağıdadır:

(1) Özel J01, “Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Kaplaması Yapılması”

(2) Özel J02, “Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Söve Yapılması”

(3) Özel J04, “RAL 9002 8 Cm Taş Yünü Çatı Paneli Yapılması”

(4) Özel J05, “Şev Taşı (Geotaş) ile Çevre Düzenlemesi Yapılması"

Sorumlular tarafından ise belirtilen 4 iş kaleminin imalatı dolayısıyla kamu zararı oluşmadığı savunulmaktadır. Teknik yönü ağır basan ve sorguya gönderilen savunmalara ilave hususların yer aldığı Temyiz savunmalarının detayları aşağıda “Değerlendirme” alt başlığı altında yer almaktadır.



Mevzuat ve Sözleşme

Sözleşmenin 14’üncü maddesine göre “Fiyat farkı hesaplanacaktır.” Sözleşmenin 27, 28’inci maddeleri aşağıdadır:

“Madde 27 - Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi

27.1. Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesine ilişkin hususlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uygulanır.

Madde 28 - Sözleşmede bulunmayan işlere ait birim fiyat tespiti

28.1. Sözleşme ve eklerinde birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedeli, Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre hesaplanır.”

Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesi ihale tarihinde yürürlükte olan haliyle aşağıdadır:

“(1) ... proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.

(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:

a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.

ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.

(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:

a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.”

YİGŞ’nin 4’üncü maddesinde “Uygulama ayı: İdarece onaylanmış iş programına göre işlerin gerçekleştirildiği ayı … ifade eder.” tanımı yer almaktadır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın (RG tarihi: 31.08.2013, sayısı: 28751) ilgili maddeleri aşağıdadır:

“Tanımlar

MADDE 4- (1) Bu Esaslarda geçen;

… / ç) Güncel endeks: Uygulama ayına ait endeksi,

… / e) Fiyat farkı: Birim fiyatlı sözleşmelerde, uygulama ayı içinde gerçekleşen imalat iş kalemleri ve ihzarat için; anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde ise uygulama ayı içinde ilerleme yüzdelerine göre gerçekleşen imalat iş grupları için, bu Esaslara göre ödenecek veya kesilecek bedeli,

f) İş: 4734 sayılı Kanun kapsamındaki her türlü yapım işini,

… / ı) Temel endeks: İhale tarihinin içinde bulunduğu aya … ait endeksi,

i) Uygulama ayı: İş programına uygun olarak işlerin gerçekleştirilmesi gereken ayı,

… / ifade eder.”

“Fiyat farkı hesabı

MADDE 5- (1) Türk parası cinsinden sözleşmeye bağlanan yapım işlerine ilişkin fiyat farkı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

F = An x B x ( Pn - 1 )



(2) Formülde yer alan;

a) F: Fiyat farkını (TL),

b) An: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hak edişte; birim fiyatlı işlerde uygulama ayında gerçekleşen iş kalemleri ve ihzarat miktarlarının sözleşme birim fiyatlarıyla çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL), …

c) B: 0,90 sabit katsayısını,

ç) Pn: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, fiyat farkı hesabında kullanılan temel endeksler ve güncel endeksler ile a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c değerlerinin ağırlık oranları temsil katsayılarının yukarıdaki formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısını,

… / ifade eder.”

5018 sayılı Kanun’un “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinin ilgili kısımları aşağıdadır:

“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kamu zararının belirlenmesinde;

… / g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,

esas alınır.”

Değerlendirme

Daire Kararında birim fiyatları dolayısıyla kamu zararına sebep olunduğu belirtilen

(1) Özel J01, “Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Kaplaması Yapılması”

(2) Özel J02, “Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Söve Yapılması”

(3) Özel J04, “RAL 9002 8 Cm Taş Yünü Çatı Paneli Yapılması”

(4) Özel J05, “Şev Taşı (Geotaş) ile Çevre Düzenlemesi Yapılması"

iş kalemleri ile ilgili değerlendirmeler ayrı ayrı aşağıdadır.

Daire Kararında dört iş kalemi dolayısıyla oluşan kamu zararının hesaplanmasında 23.11.2021 tarihli Bilirkişi Raporunda belirlenen yeni birim fiyatlar esas alınmıştır.

İlk olarak:

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesine göre yeni fiyat tespitinde öncelikle iş kalemi veya grubunun niteliğine göre ikinci fıkrada belirtilen sıralamaya uyularak o iş kalemi/grubunun analizi tespit edilir. Sonrasında bu analizlere aynı maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen rayiçler öncelik sıralaması bulunmaksızın ancak “kaynakların verimli kullanılması gözetilerek” uygulanır. Böylelikle yeni iş kaleminin birim fiyatı tespit edilir.

Aşağıda her bir iş kalemi özelinde açıklandığı üzere somut uygulamada bahsi geçen yapım işinde yeni iş kalemlerinin birim fiyatlarının belirlenmesinde YİGŞ m.22’ye göre analizler yapılmamış, bu analizlere rayiç bedeller uygulanmamıştır. Somut uygulamada iş kalemlerinin yeni birim fiyatları piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle belirlenmiştir. Somut uygulamada yeni birim fiyatların belirlenme usulünün YİGŞ m.22’ye aykırı olduğu sabit olmakla birlikte, İdare tarafından belirlenen bu yeni birim fiyatlar üzerinden ödemelerin yapılması neticesinde kamu zararı oluşup oluşmadığının ayrıca tespit edilmesi gerekmektedir.

Aşağıda Daire Kararındaki dört iş kaleminin yeni birim fiyatlarının YİGŞ m.22’de belirtilen usullere uygun tespit edilmemesi neticesinde bu birim fiyatların yüksek belirlendiği ve bunun sonucunda kamu zararı oluştuğu yönündeki tespitlerin fiili duruma uygun olup olmadığı sırayla incelenmiştir:

(1) Özel J01, “Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Kaplaması Yapılması”

İdare tarafından tespit edilen birim fiyat: 325,00 TL/m2

23.11.2021 tarihli Bilirkişi Raporunda tespit edilen birim fiyat: 175,24 TL/ m2

Daire Kararının gerekçesi aşağıdadır:

“Hem İdarenin aldığı proforma faturalardan hem de yüklenicinin malzemeyi tedarik ettiği firmadan, kullanılan malzemenin Tepe Betopan ürünleri olduğu anlaşılmaktadır. Proforma fatura alınan 3 firmadan 2’si ve yüklenicinin malzemeyi tedarik ettiği firma Tepe Betopanın bayisidir. Bilirkişinin de birim fiyat tespitine esas almış olduğu analiz, Tepe Betopanın bayisi ve İdarenin proforma fatura aldığı firmalardan birisi olan ...Ltd.Şti’ne aittir. İmalata ilişkin idarenin kendi analizinin olmaması ve resmi pozlarda imalatı karşılayacak herhangi bir analiz bulunmaması nedeniyle bilirkişi tarafından, ürünün satıcısı olan ve faturaları piyasa rayicini yansıtan ilgili firmanın analizinin kullanılması doğru bir yöntemdir.” (Karar, s.24,25)

Buna göre, Özel J01 poz numaralı imalat için İdarenin kendi analizleri bulunmamaktadır; bu imalat için YGİŞ’de belirtilen şekliyle resmi analizler de bulunmamaktadır. Bu iş kaleminin imalatında kullanılan malzemenin Tepe Betopan ürünleri olması dolayısıyla Bilirkişi, Tepe Betopanın bayisi olan bir şirkete ait analizi Özel J01 poz numaralı iş kalemine ait birim fiyatın tespitinde esas almıştır. Yani Bilirkişi, İdarede resmi analizi bulunmayan iş kaleminin analizini söz konusu işin fiilen gerçekleştirilen imalatının içeriğine ve imalatın bilimsel/teknik gereklerine bakarak tespit etmemiştir; Bilirkişi, malzeme bayisi olan ve bahsi geçen yapım işinde İdarenin proforma fatura aldığı bir şirketin bir analizini olduğu gibi esas alarak yeni birim fiyatı belirlemiştir. Bu yönüyle Bilirkişi tarafından yeni birim fiyatın hesabında esas alınan analiz, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin ilgili hükümlerine uygun belirlenmemiştir.

Bu bağlamda, sorumluların temyiz dilekçelerinde bilirkişi analizinin içerik, miktar ve birim fiyat bakımdan imalatın fiili durumuna, işin bilimsel-teknik gereklerine ve piyasa koşullarına uygun olmadığı savunulmaktadır. Bu hususların bazıları aşağıdaki tabloya alınmıştır:

Poz No Bilirkişi Analizi Fiilen yapılan imalat / Bilirkişi analizinin eleştirisi

Özel 6 0,1 adet vida/m2 6 veya 7 adet vida/m2 (Fiili imalat)

Özel 17 0,23 kg boya/m2 Bakanlık, Y.25.004/04 poz no.lu analize göre: 0,30 kg boya/m2

Özel 21 7,46 TL/m2 (işçilik) Bakanlık, Y.25.004/04 poz no.lu analize göre: İmalatın usta değil asgari ücretli tarafından yapılması halinde dahi 10,43 TL/m2 (işçilik)

Özel 18,19,20 İşçilik bedeli TL/m2 İşçilik bedeli TL/sa

Özel 23 İş güvenliği ekipmanları = 134 TL/ay Bahsi geçen yapım işinde 134 TL/ay, iş güvenliği ekipmanları için piyasanın çok altında ve gerçek bedele aykırı bir tutardır.

Özel 16+17+21 15,48 TL/m2 (Boya ve işçilik) Bakanlık, Y.25.004/04 poz no.lu analize göre: Sadece işçilik bile 21,65 TL/sa’dir. Ayrıca yapılan işte boya malzemesi Jotun markadır.

Bu durumda savunmalarda Özel J01 poz numaralı imalat ile ilgili belirtilen esasa etkili hususların ve bilirkişi analizine yapılan itirazın dikkate alınarak YİGŞ’deki düzenlemelere göre fiili imalata uygun analiz oluşturulması ve bu analize göre birim fiyat tespiti yapılması gerektiği anlaşılmıştır.

Hesap yargısında hükme konu olan husus bir idari karar, işlem ve eylemdeki mevzuata aykırılık sonucunda 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşup oluşmadığıdır. Salt yeni birim fiyatın belirlenmesindeki usulün mevzuata aykırı olması, kamu zararı sonucuna yol açmayabilir. Kamu zararına hükmedilebilmesi için, mevzuata aykırı olduğu kabul edilen karar, işlem ve eylem sonucundaki “kamu kaynaklarında azalma veya artışa engel olma” halinin ayrıca ortaya konulması gerekmektedir. Bu bağlamda somut uygulama neticesinde oluşan kamu zararının tespit edilebilmesi için, mevzuata aykırı usulle belirlendiği iddia edilen yeni birim fiyatın rayiç fiyatlar kullanılarak bulunduğu ifade edilen ve kamu zararı hesaplamasına esas alınan bilirkişi birim fiyatlarından daha yüksek (5018, m.71/2-d) olduğunun, yine mevzuata ve fiili imalata uygun bir şekilde yapılacak hesaplamalarla kanıtlanması gerekmektedir. Oysaki Daire Kararında Özel J01 poz numaralı iş kalemine ait yeni birim fiyatın yüksek olmasına ilişkin yer alan Bilirkişi analizinin imalatın fiili durumuna, işin teknik ve bilimsel gereklerine ve piyasa koşullarına uygun olmadığı yukarıda açıklanmıştır.

Dolayısıyla Özel J01 poz numaralı iş kaleminin yeni birim fiyatının belirlenmesindeki usul mevzuata uygun olmamakla birlikte kamu zararı hesabında kullanılan bilirkişi analizi ve rayiçleri söz konusu iş kaleminin fiili durumunu, fiilen gerçekleştirilen imalatın içeriğini ve imalatın bilimsel/teknik gereklerini yansıtmadığından, İdare tarafından belirlenmiş olan bu yeni birim fiyatın kamu zararına neden olacak şekilde yüksek olduğu sabit değildir.



(2) Özel J02, “Çimento Yonga Levhalarla Dış Cephe Söve Yapılması”

İdare tarafından tespit edilen birim fiyat: 150,00 TL/m2

Daire Kararında esas alınan birim fiyat: 123,45 TL/m2

İdarede Özel J02 poz numaralı imalatın analizi mevcuttur.

Daire Kararının gerekçesinde “Bilirkişi tarafından yapılan piyasa araştırması sonucunda herhangi bir fiyat tespit edilemediğinden İdarenin belirleyip uyguladığı 150,00 TL fiyat veri kabul edilmiştir. Ancak idarenin belirlemiş olduğu fiyat 2018 yılı içinde olan uygulama ayı birim fiyatı olduğundan bilirkişi tarafından (Pn) kullanılarak ihale tarihi olan 2017 Eylül ayı fiyatı 123,45 TL olarak tespit edilmiştir.”

Bu hususa göre, “Bilirkişi tarafından yapılan piyasa araştırması sonucunda herhangi bir fiyat tespit edilemediğinden” (Karar, s.26) Daire Kararında İdarenin belirlemiş olduğu uygulama ayına ait yeni birim fiyatın Pn değerine bölünmesiyle bulunan ihale tarihi birim fiyatına kıyasla kamu zararı hesaplanmıştır. Yani bilirkişi, YİGŞ’de kabul edilen piyasa fiyatları veya sanayi ve ticaret odalarından görüş alarak bir birim fiyat oluşturmamıştır. Bilirkişi, İdarenin belirlemiş olduğu uygulama ayına ait birim fiyatı -bu birim fiyatın piyasa rayiçlerine göre fazla veya düşük olma halini gözetmeden- Pn ile ihale tarihindeki birim fiyata indirmiş ve bu iki birim fiyata göre kamu zararı hesaplamıştır. Dolayısıyla Daire Kararında esas alınmış olan 123,45TL birim fiyatın gerçekten ihale tarihindeki birim fiyat olduğu sonucuna varılamamaktadır.

Sorumlular tarafından, İdarenin belirlemiş olduğu 150,00 TL yeni birim fiyatın uygulama ayında dahi zaten piyasa rayiçleriyle oluşturulan fiyatların altında olduğu savunulmaktadır. Sorumlular tarafından somut işte kullandıkları birim fiyatın düşük olduğunu göstermek için Ticaret ve Sanayi Odasından 2021 yılı ve 2022 yılı rayiç fiyatları alınarak Özel J02 poz numaralı imalatın ihale tarihindeki birim fiyatı bulunmuştur. Buna göre, 2021 yılı rayiç bedelleri Pn değerine bölünerek Özel J02 poz numaralı imalatın ihale tarihindeki birim fiyat 226,01 TL bulunmuştur. Benzer şekilde 2022 yılı rayiç bedelleri Pn değerine bölünerek Özel J02 poz numaralı imalatın ihale tarihindeki birim fiyat 232,77 TL bulunmuştur. Özetle sorumlular tarafından, bilirkişinin piyasa rayiçlerini kullanarak birim fiyat tespit etmiş olsaydı İdarenin belirlediği birim fiyattan daha yüksek bir tutar bulacağı ifade edilmektedir.

Sonuç olarak, Daire Kararında da açıkça belirtildiği üzere bilirkişi tarafından Özel J02 poz numaralı imalatın birim fiyatı piyasa fiyatları esas alınarak yeniden tespit edilmemiştir; Bilirkişi tarafından İdarenin uygulama ayına ait tespit ettiği birim fiyat Pn değerine bölünerek ihale tarihindeki birim fiyat elde edilmiştir. Bu nedenle bilirkişi tarafından hesaplanan ve Daire Kararında esas alınan 123,45 TL birim fiyatın Özel J02 poz numaralı imalatın ihale tarihindeki birim fiyatı olup olmadığı bilinememektedir. Oysaki İdarede mevcut Özel J02 poz numaralı imalatın analizine YİGŞ’de belirtilen rayiçlerin “kaynakların verimli kullanılması” ilkesi gözetilerek uygulanması sonucu bulunacak birim fiyata kıyasen kamu zararı tespiti yapılması gerekirdi. Dolayısıyla Daire Kararında ÖzelJ02 poz numaralı iş kaleminin imalatıyla ilgili hesaplanan kamu zararının fiili gerçekleştirilen imalata ve mevzuata uygun olduğu sonucuna varılamamıştır.



(3) Özel J04, “RAL 9002 8 Cm Taş Yünü Çatı Paneli Yapılması”

İdare tarafından tespit edilen birim fiyat: 250,00 TL/m2

Daire Kararında esas alınan birim fiyat: 157,46 TL/ m2

Daire Kararına esas alınan bilirkişi raporunda tedarikçi firmadan alınan faturalarda yer alan rayici esas alarak analiz yapıldığı belirtilmektedir (Karar s.28). Yani bilirkişi raporunda Özel J04 poz numaralı iş kaleminde fiilen yapılan imalatın girdileri veya bu imalatın teknik-bilimsel gerekleri esas alınarak değil, tedarikçi firmadan alınan faturalar esas alınarak analiz oluşturulmuştur. Oysaki savunmalarda fiilen gerçekleştirilen Özel J04 poz numaralı iş kaleminin bilirkişi analizinde yer alan imalat girdilerinden daha fazlasını içerdiği belirtilmektedir. Nakliye bedelleri bunlardan biridir.

Belirtilmelidir ki tedarikçi firmadan nakliye faturalarının edinilmemiş olması bu işte nakliye bedeli ödenmediğini ispatlamaya yeterli değildir. Özel J04 poz numaralı iş kaleminin imalat analizi ile yeni birim fiyatının firmanın düzenlediği faturalar esas alınarak değil, işin fiili imalat girdileri ve imalatın bilimsel-teknik gerekleri esas alınarak oluşturulması gerekmektedir. Bu konuda savunmalarda, bilirkişi raporunda dikkate alınmamış olan nakliye ve vinç bedelleri de dikkate alınarak yeniden hesaplama yapılmıştır [Nakliye bedelleri ile ilgili olan ve bilirkişinin analiz ve hesaplamalarında dikkate almadığı faturalar dilekçelerin ekinde sunulmuştur.]. Savunmalarda Özel J04 poz numaralı imalata uygulanan yeni birim fiyatın kamu zararına neden olmadığı ifade edilmektedir.

Sonuç olarak, bilirkişinin tedarikçi firmadan aldığı faturalara dayanarak oluşturduğu analize göre tespit edilen yeni birim fiyata değil, Özel J04 poz numaralı işin fiili imalat girdileri ve bilimsel-teknik özelliklerine göre oluşturulacak analize göre tespit edilen yeni birim fiyata itibar edilerek somut uygulamada kamu zararı oluşup oluşmadığının denetlenmesi ve açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Buna göre somut uygulamanın hesap yargısı denetiminde Özel J04 poz numaralı iş kaleminin bilirkişi raporundaki yeni birim fiyatının dikkate alınmasının isabetli olmadığı anlaşılmıştır.

(4) Özel J05, “Şev Taşı (Geotaş) ile Çevre Düzenlemesi Yapılması"

İdare tarafından tespit edilen birim fiyat: 300,00 TL/m2

Daire Kararında esas alınan birim fiyat: 184,80 TL/m2

Savunmalarda Özel J05 poz numaralı imalata en uygun olan analizin ÇŞB15.210.1001 poz numaralı imalat analizi olduğu savunulmaktadır. Bu husus savunmada Özel J05 poz numaralı iş kalemi ve ÇŞB15.210.1001 poz numaralı imalatın her ikisinin de aynı ebatta malzeme ile yapılması, harçsız olması, zemine dik olması, benzer işçilik gerektirmesi gibi özelliklere dayandırılmıştır. Bilirkişi tarafından ise ÖzelJ05 poz numaralı imalat analizinin belirlenmesinde kullanılan analiz ÇŞB Y.26.017/032 poz numaralı 8 cm yüksekliğinde normal çimentolu buhar kürlü beton parke taşı ile döşeme kaplaması yapılması (her ebat, renk ve desende) [ÇŞB15.435.1005] imalatına aittir.

Savunmalarda: “Bilirkişi geotaş için Y.26.017/032 poz nolu 8 cm yüksekliğinde beton parke taşı yapım işi pozundan yararlanılarak analiz yapıldığını belirtmiştir. Parke taşı zemine uygulanmakta olup geotaş kaplaması şevli yüzeylere duvar şeklinde dikey uygulanmaktadır. Zemine kaplaması yapımı işçilik gideri ile şevli zemine 1-2-3 metre yüksekliğinde istinat duvarı vazifesi görmesi için uygulanan kaplama işçiliğinin aynı değerlendirilmesi teknik olarak mümkün değildir. Şev taşı imalatının kuru duvar imalatı gibi değerlendirilmesi gerekmektedir.” denilmektedir.

Buna göre Daire Kararında esas alınan analiz ve yeni birim fiyatın fiilen yapılan Özel J05 poz numaralı imalata uygun olmadığı anlaşılmıştır. Yani Daire Kararında esas alınan analiz ve yeni birim fiyata dayanılarak Özel J05 poz numaralı iş kalemi için yapılan ödemeler neticesinde kamu zararı oluştuğuna hükmedilmesi söz konusu iş kalemindeki fiili imalat durumuna ve mevzuata aykırıdır.



İkinci olarak:

Daire Kararında hesaplanan kamu zararının içeriği; dört iş kaleminin sözleşme yılı fiyatının üzerinde birim fiyatla imalatı dolayısıyla ödenen fazla tutar ve bunun fiyat farkından oluşmaktadır. Daire Kararında fiyat farkından kaynaklanan kamu zararının hesaplanmasında uygulama ayına ait Pn değerinin değil, kamu zararı sorgusunun düzenlendiği tarih itibarıyla var olan son hakedişe ait Pn değerinin kullanıldığı görülmektedir. Ancak 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın 4, 5 ve ilgili diğer maddelerine göre, fiyat farkı hesaplanmasında uygulama ayına ait Pn değerinin esas alınması ve fiyat farkı ödemelerinin bu düzenlemelere göre yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla Daire Kararındaki dört iş kaleminin yeni birim fiyatları piyasa rayicinin üzerinde belirlendiği yönündeki tespitler fiili duruma uygunsa bile Kararda yer alan fiyat farkı kapsamındaki kamu zararının hesabında son hakedişe ait Pn değerinin kullanılması mevzuata aykırıdır.

Özetle, Daire Kararının esas yönünden incelenmesi neticesinde:

İlk olarak, yukarıda her bir iş kalemiyle ilgili olarak ayrı ayrı açıklandığı üzere, Daire Kararında esas alınan (bilirkişi tarafından belirlenmiş olan) analiz ve yeni birim fiyatların söz konusu imalatlara uygun olmadığı anlaşılmıştır. Bilirkişi tarafından analiz oluşturma yöntemlerinin mevzuatta belirlenen çerçeveye uygun düşmemektedir. Bununla bağlantılı olarak Dairenin İlamına karşı Temyiz dilekçelerinde teknik yönü ağır basan oldukça detaylı açıklamalar ve gerekçelere yer verildiği görülmüş, söz konusu açıklamaların Dairesi tarafından incelenmesi ve değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmıştır.

İkinci olarak, Daire Kararında fiyat farkı hesaplanmasında uygulama ayına ait Pn değerinin değil, imalatın son hakedişte yapılıp yapılmadığı dikkate alınmaksızın son hakedişe ait Pn değerinin kullanıldığı görülmektedir. Ancak Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’a göre, fiyat farkı hesaplanmasında uygulama ayına ait Pn değerinin esas alınması gerekmektedir. Dolayısıyla Daire Kararındaki dört iş kaleminin yeni birim fiyatları piyasa rayicinin üzerinde belirlendiği yönündeki tespitler fiili duruma uygunsa bile Kararda yer alan fiyat farkı kapsamındaki kamu zararı hesabının mevzuata aykırı olduğu anlaşılmıştır.

Ayrıca Daire Kararında, bahsi geçen yeni birim fiyatların mevzuata aykırı bir usulde belirlenmesi neticesinde kamu zararı oluştuğu ifade edilmiş ve kamu zararından ödeme emri belgesini imzalayan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi ile hakedişlerin ilgili bölümlerini düzenleyen ve hakedişleri onaylayan kamu görevlileri sorumlu tutulmuştur. Bu bağlamda, yeniden yapılacak inceleme itibarıyla yeni birim fiyatların kamu zararına neden olduğu sonucuna ulaşılması halinde, uygun illiyet bağı teorisine göre, söz konusu yeni birim fiyatları mevzuata aykırı bir usulde şekilde tespit eden kamu görevlilerinin bu kamu zararından sorumlu tutulması gerekmektedir.



BU İTİBARLA, yukarıda belirtilen gerekçeyle 10874 Karar-262 Ek İlam sayılı Daire Kararının 3/A maddesinin BOZULARAK, yeniden hüküm kurulmasını teminen Dosyanın Dairesine Gönderilmesine (… .Daire Başkanı …, ….Daire Başkanı …, Üyeler …, …, …, …, …’in karşı oyuyla), oy çokluğuyla,

Karar verildiği 26.11.2025 tarih ve 58656 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.



(Karşı oy gerekçesi

… .Daire Başkanı …, … .Daire Başkanı …, Üyeler …, …, …’ın karşı oy gerekçesi

Daire Kararının esas yönünden incelenmesi neticesinde:

İlk olarak, Daire Kararında fiyat farkı hesaplanmasında uygulama ayına ait Pn değerinin değil, imalatın son hakedişte yapılıp yapılmadığı dikkate alınmaksızın son hakedişe ait Pn değerinin kullanıldığı görülmektedir. Ancak Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’a göre, fiyat farkı hesaplanmasında uygulama ayına ait Pn değerinin esas alınması gerekmektedir. Dolayısıyla Daire Kararında yer alan fiyat farkı kapsamındaki kamu zararı hesabının mevzuata aykırı olduğu anlaşılmıştır.

İkinci olarak, bahsi geçen dört yeni iş kaleminde Daire Kararında esas alınan (bilirkişi tarafından belirlenmiş olan) analiz ve yeni birim fiyatların söz konusu imalatlara uygun değildir. İdarenin yeni birim fiyatları fiilen yapılan işe ve piyasa koşullarına uygun tespit edildiğinden kamu zararı oluşmadığı konusunda sorumluların yazılı ve sözlü savunmalarının kabulü gerektiği anlaşılmıştır.

Bu İtibarla, yukarıda belirtilen gerekçeyle Daire Kararının 3/A maddesinin Kaldırılması gerekir.

Üye …’in karşı oy gerekçesi

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin Projelerin Uygulanması başlıklı 12’nci maddesinin 4’üncü fıkrasında;

“İdare, sözleşme konusu işlerle ilgili proje v.b. teknik belgelerde, değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkânsız olduğu hallerde, işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkilidir. Yüklenici, işlerin devamı sırasında gerekli görülecek bu değişikliklere uygun olarak işe devam etmek zorundadır. Proje değişiklikleri, ilk projeye göre hazırlanmış malzemenin terk edilmesini veya değiştirilmesini veya başka yerde kullanılmasını gerektirirse, bu yüzden doğacak fazla işçilik ve giderleri idare yükleniciye öder. Proje değişiklikleri işin süresini etkileyecek nitelikte ise yüklenicinin bu husustaki süre talebi de idare tarafından dikkate alınır.”

Sözleşmede Bulunmayan İşlerin Fiyatının Tespiti başlıklı 22’inci maddesinin 1’nci fıkrasında;

“12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.”

Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre analizlerin nasıl oluşturulacağı 2’nci fıkrada bentler halinde açıklanmıştır.

3’ncü fıkrasında;

“(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:

a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.”

Aynı maddenin 4 ve 5’inci fıkralarında ise;

“(4) Yeni fiyat yüklenici ile birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve otuz gün zarfında idarece onaylanarak geçerli olur. Yeni fiyat tespitinde yüklenici ile uyuşulamaz ise, taraflarca anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve anlaşmazlık idare tarafından on gün içerisinde Bayındırlık Kuruluna intikal ettirilir. Bayındırlık Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur. Yüklenici, fiyat uyuşmazlığı hakkındaki Bayındırlık Kurulunun kararını beklemeden idare tarafından tespit edilmiş fiyat üzerinden işe devam etmek zorundadır.

(5) Yeni fiyatın hesabında, ikinci fıkranın (a) bendine göre, teklif analiz ile kıyaslanarak bulunan analizin kullanılması halinde, bu analizin temsil ettiği iş kalemi miktarı ile yeni tespit edilecek iş kalemi miktarının rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır.”

Hükümlerine yer verilmiştir.

Söz konusu işte; projede yapılan değişiklik nedeniyle teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemleri oluşmuştur. Oluşan yeni iş kalemleri için yeni birim fiyat tespitinde; idarenin doğrudan tek fatura üzerinden hareket ettiği görülmektedir.

Yukarıda yer verdiğimiz şartnamenin 22’nci maddesinin 3’fıkrasının (ç) bendinde; “İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri” denilmiş ve bu faturaların ticaret ve/veya sanayi odalarınca onaylanmış uygulama ayına ait fiyatlar olması gerektiği belirtilmiştir. Bu sebeple doğrudan faturalar üzerinden yeni birim fiyatların tespiti doğru bir yöntem değildir. Fakat burada esas olan “idarenin kabul etmesidir.” İdare; yüklenici, ticaret ve/veya sanayi odalarınca onaylanmış fatura getirmiş olsa bile kabul etmeyebilir.

Proforma fatura üzerinden yeni birim fiyat tespiti yönteminde eksiklik ortaya çıkmış olsa da sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işler için tespit edilen yeni birim fiyatların iki tarafça da kabul edildiği anlaşılmıştır.

Bilirkişi tarafından birim fiyatların oluşturulmasında ilgili analizlerde yer alması gereken rayiçlerde; miktar ve nitelik itibariyle hatalı işçiliklerin yer aldığı, vinç kiralama ücretinin, nakliye bedelleri gibi iş kalemlerinin dahil edilmediği dosya münderacatından anlaşılmaktadır.

4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Uygulama esasları” başlıklı 6’ncı maddesinin 8’inci fıkrasında;

“(8) Sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre sözleşme yılı fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyat, uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilir. Belirlenen bu yeni birim fiyat, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatı tespit edilir ve fiyat farkı hesabı bu fiyat esas alınarak yapılır.”

denildiğinden işin yürütülmesi sırasında projede değişiklik gereği idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin birim fiyatlarının bulunmasında yüklenicinin sunduğu proforma fatura üzerinden belirlenen rayiçler esas alınarak yapılan yeni bir birim fiyat yapılması bu birim fiyatın uygulama ayına ait Pn değeri esas alınarak sözleşme fiyatının bulunması bu fiyatlar üzerinden fiyat farkı ödenmesinde kamu zararı oluştuğunu söylemek mümkün gözükmemektedir.

Bu nedenle tazmin hükmüne ilişkin Daire Kararının “Kaldırılması” gerektiği gerekçesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.

Üye …’in karşı oy gerekçesi

Daire Kararında yer alan tespitler fiili duruma uygundur. Daire Kararında mevzuatın İdarenin işlemlerine uygulanması hukuka uygundur. Kararda kamu görevlileri uygun illiyet bağı dahilinde kamu zararından sorumlu tutulmuştur; Kararda yer alan kamu zararından sorumluluk tesisi mevzuata ve hukuka uygundur.

Bu İtibarla, Daire Kararının 3/A maddesinin Tasdiki gerekir.)