Temyiz Karar Detayı
Kamu İdaresi
Belediyeler ve Bağlı İdareler
Yılı
2022
Daire
1
Dosya No
54849
Tutanak No
57800
Tutanak Tarihi
05.03.2025
Konu
Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar
KARAR
Konu: Belediye tarafından derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması;
74 sayılı İlamın 7’nci maddesiyle; Belediye tarafından derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması sonucunda oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, kararı verilmiştir.
TEMYİZ DİLEKÇESİ
Daire İlam hükmünde “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54849), “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54850), “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54851) ve “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54852) tarafından gönderilen aynı metne dayalı (ayrı) temyiz dilekçelerinde özetle;
5018 sayılı KMYKK ile kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılması düzenlendiği gibi katılım, tutarlılık, açıklık ve mali şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri ile de kamu kültürünün değişiminin sağlandığını, kültürel değişimin meşrulaşmasını sağlamak amacıyla kamu kurumlan için stratejik plan, performans programı, bütçe, faaliyet raporu gibi destekleyici araçların ortaya konulduğunu, yapılan yasal düzenlemeler ve kullanılan bu analitik araçların tamamının, yönetişim sürecinin işlerliğini arttırarak vatandaşın yönetime katılımını sağladığını
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, belediyelerin görev ve sorumluluklarını geniş bir yelpazede tanımladığını, Kanun’un 13’üncü maddesinde;
“Herkes ikamet ettiği beldenin hemşerisidir. Hemşerilerin, belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma haltları vardır” maddesi ile hemşehri hukukunun da ortaya konulduğunu,
Kent yaşayanlarının yönetime (karar alma ve hizmetlere) katılımının sağlanmasında derneklerin de öneminin büyük olduğunu, sivil toplumun önemli dinamiği olan sivil toplum kuruluşları özellikle kentsel yaşam kalitesinin arttırılması, kentlerin sosyo-ekonomik kalkınmalarının sağlanmasında önemli bir lokomotif görevi gördüğünü,
Aynı maddenin (b) bendinde;
“Belediye, hemşeriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapar. Bu çalışmalarda üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” hükmünün yer aldığını,
5393 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesi (a) bendinde;
“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, sosyal hizmet ve yardım, hizmetlerini yapar veya yaptırır.” ifadesi ve
Aynı Kanun’un 14’üncü maddesinin (b) bendinde de;
“Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir.” ifadesinin yer aldığını,
Aynı Kanun’un Belediyenin yetkileri ve imtiyazları başlıklı 15’inci maddesinin (a) bendinde;
“Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak” ifadesinin yer aldığını,
Belediye Kanun’un “Belediyenin Giderleri” başlıklı 60’ncı maddesi (k) ve (n) bentlerinde, “temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler” ifadesi yer aldığını,
Yapılan alımlar ile ilgili olarak;
1- … Derneği’nden gelen talebe istinaden araç kiralama hizmet alımı;
5393 sayılı Belediye Kanunu 13’üncü maddesi, 14’üncü maddesinin (a) bendi, 15’inci maddesinin (a) bendi ile 60’ıncı maddesinin (k) ve (n) bendinde belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde hizmet alımının gerçekleştirildiğini,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye görev ve sorumlukları” başlıklı 14’üncü maddesinde;
“Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor sosyal hizmet ve yardım, hizmetlerini yapar ya da yaptırır.”
“Belediye Giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesinde;
“Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve sosyal-kültürel, sanat ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderleri”
“Hemşeri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinde;
“… Belediye, hemşeriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirmesi ve kültürel değerlerin korunması gerekli çalışmalar yapar. Bu çalışmalar üniversitelerin, kamu kurum niteliğindeki meslek kuruluşları, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır. …”
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde ise;
“Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunabilir.” hükmünün bulunduğunu,
Söz konusu hükümlerde belirtildiği üzere, yapılan ayni yardımların sivil toplum örgütlerinin üyelerine hemşerilik hukuku kapsamında; sosyal, kültürel ve tanıtım maksatlı olduğunu,
Sosyal Belediyeciliğin, “Mahalli idare sosyal alanlarda planlama ve düzenleme işlevi yükleyen, bu çerçevede kamu harcamalarım konut, sağlık eğitim ve çevrenin korunması alanlarının kapsayacak şekilde sosyal amaca kanalize eden; işsiz ve kimsesizlere yardım yapılması, sosyal dayanışma ve entegrasyon tesis edilmesi ile sosyal-kültürel faaliyet ve çalışmaların gerçekleştirebilmesi için gerekli olan altyapı yatırımlarını yapılması için bilinçli politikalar üretmesini öngören; birey ve toplumsal kesimlerin arasında zayıflayan sosyal güvenlik ve adalet mevhumunu güçlendirmeye yönelik olarak mahalli idarelere sosyalleştirme ve sosyal kontrol işlevleri yükleyen bir modeldir” şeklinde tanımlandığını,
Bu kapsamda … Belediyesi’nin, Sosyal Belediyecilik anlayışıyla 2020-2024 Stratejik planlamasında dezavantajlı gruplara yönelik çalışmaların yürütülmesinin yer aldığını,
15/06/2020 tarihli ve 2020/79 sayılı Meclis Kararıyla, Sayıştay’ın görüşü alınarak yürürlüğe giren … Belediyesi Sosyal Hizmetler ve Yardım Yönetmeliğinde yer alan 7’nci maddede;
“Yardım talebinde bulunmak isteyenler dilekçeyle belediyeye başvurabilirler. Müracaatlar ihtiyaç sahiplerinin kendileri tarafından yapılabileceği gibi, zabıta, polis gibi kolluk kuvvetleri, muhtar, vatandaş ve dernekler tarafından da yapılabilir.” ifadesinin yer aldığını,
Yine … Belediyesi Sosyal Destek Hizmetleri Müdürlüğü’nün Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönergesi’nin “Görev, Yetki ve Sorumluluklar” başlıklı 6’ncı maddesi (g) bendinde;
“Dezavantajlı grupların kentte sosyal ve kültürel yaşamın içinde yer almalarına katkı sağlamak” ibaresinin yer aldığını,
Türkiye Cumhuriyeti Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 2019-2022 Roman Vatandaşlara Yönelik Stratejik Eylem Planında iş birlikçi kamu kurum kuruluşları arasında Yerel Yönetimlerin de yer alması ve Dernek Tüzüğünün “Derneğin Amacı” başlıklı 2’nci maddesinde;
“Kadınların, engellilerin, göçmenlerin, gençlerin ve çocukların sosyal dışlanma ve ayırımcılıkla baş etmesinin sağlanması, herkesin sahip olduğu geçmiş tecrübelerinden ve fırsatlarından bağımsız olarak belli bir yaşam seviyesine kavuşturulması, bireyleri toplumla tekrar entegre edilmesi amacıyla kurulmuştur.” ifadesinin yer aldığını,
Bu kapsamda kentte yaşayan dezavantajlı hemşerilerin (engelli, göçmen gençlerin, çocuk ve kadın vb.) kendilik bilincinin, birlik beraberlik olgusunun, eşitlik ruhunun gelişmesi için kültürel ve sosyal etkinliklere katılımını desteklemek amacıyla talep ettikleri, Balıkesir’e araç kiralama hizmet alımının, Belediye Kanunu’nun ilgili maddelerine istinaden ve Belediyenin Stratejik Planında da yer alan bir faaliyet olarak gerçekleştirildiğini,
Dezavantajlı vatandaşlara ulaşımlarının sağlandığı bu faaliyetin, ilgili dernek aracılığı yapıldığını, burada söz konusu derneğe herhangi bir ayni veya nakdi yardım yapılmadığını, sadece … de yaşayan dezavantajlı kişilerin tespitine yönelik bir paydaş önerisi alındığını, ülkemizde tüm belediyelerin bu tür uygulamaları yaptığını, yapılan bu harcamaların kamu zararı olarak tazminine hükmedilmesinin, usul ve yasaya aykırı olduğunu,
2- …’den gelen talebe istinaden araç kiralama hizmet alımlarının;
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 13’üncü maddesi 2’nci fıkrası, 14’üncü maddesinin (a) bendi, 15’inci maddesi ve 60’ncı maddesinin (k) ve (n) bendinde belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirildiğini,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye görev ve sorumlukları” başlıklı 14’üncü maddesinde;
“Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor sosyal hizmet ve yardım, hizmetlerini yapar ya da yaptırır.”
“Belediye Giderleri” başlıklı 60’ncı maddesinde;
“Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve sosyal-kültürel, sanat ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderleri”
“Hemşeri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinde;
“... Belediye, hemşeriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirmesi ve kültürel değerlerin korunması gerekli çalışmalar yapar. Bu çalışmalar üniversitelerin, kamu kurum niteliğindeki meslek kuruluşları, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır. …” ve
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” 15’inci maddesinde ise,
“Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunabilir.” hükümlerinin bulunduğunu,
Söz konusu hükümlerde belirtildiği üzere, yapılan ayni yardımların sivil toplum örgütlerinin üyelerine hemşerilik hukuku kapsamında, sosyal, kültürel ve tanıtım maksatlı yapıldığını,
5393 sayılı Belediye Kanunu’yla ilgili olarak, yukarıda sayılan ilgili maddelere istinaden kamu yararına çalışan dernekler listesinde yer alan …;
6502 sayılı Tüketicilerin Korunması Hakkındaki Kanun’un amacının;
“Kamu yararına uygun olarak tüketicinin sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını koruyucu, zararlarını tazmin edici, çevresel tehlikelerden korunmasını sağlayıcı, tüketiciyi aydınlatıcı ve bilinçlendirici önlemleri almak, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini özendirmek ve bu konulardaki politikaların oluşturulmasında gönüllü örgütlenmeleri teşvik etmeye ilişkin hususları düzenlemektir.” olarak ifade edildiğini,
… … şubesinden gelen talebe istinaden İstanbul’ da düzenlenecek kültürel etkinliğe katılmak isteyen dernek üyelerinin ulaşımlarını sağlamak amacıyla araç kiralama hizmet alımının Belediye Kanunu’ndaki ilgili maddelere istinaden gerçekleştirildiğini, yapılan bu harcamaların kamu zararı olarak tazminine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu,
3- … Derneği’nin talebine istinaden, araç kiralama alım işi ile ilgili olarak;
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 13’üncü maddesinin 2’nci fıkrası, 14’üncü maddesinin (b) bendi ile 60’ncı maddesinin (k) ve (n) bendinde belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde alımlar gerçekleştirildiğini,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye görev ve sorumlukları” başlıklı 14’üncü maddesinde,
“Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor sosyal hizmet ve yardım, hizmetlerini yapar ya da yaptırır.”
“Belediye Giderleri” başlıklı 60’mcı maddesinde;
“Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve sosyal-kültürel, sanat ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderleri”
“Hemşeri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinde;
“... Belediye, hemşeriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirmesi ve kültürel değerlerin korunması gerekli çalışmalar yapar. Bu çalışmalar üniversitelerin, kamu kurum niteliğindeki meslek kuruluşları, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” ve
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde ise;
“Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarım karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunabilir.” hükümlerinin bulunduğunu,
Söz konusu hükümlerde belirtildiği üzere, yapılan ayni yardımların sivil toplum örgütlerinin üyelerine hemşerilik hukuku kapsamında, sosyal, kültürel ve tanıtım maksatlı yapıldığını,
…nden gelen talebe istinaden Yalova İlinde düzenlenecek 2. Bölge Hakemleri Arası Futbol Turnuvasına, ilimizi temsil etmek üzere gidecek hakemlerin ulaşımlarını sağlamak amacıyla araç kiralama hizmetinin, Belediye Kanunu’nda yer alan maddelere istinaden gerçekleştirildiğini, spora teşvik amacıyla yapılan bu harcamaların kamu zararı olarak tazminine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu,
Bu kapsamda Belediye’nin, gerek hemşerilik hukuku ilişkilerinin geliştirilmesi gerekse Belediye Yasası ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda altı çizilen katılımcılığın ve yönetişimin gerçekleştirebilmesi için sivil toplum örgütleri ile ortak çalışmalar yürütmesinin bir zorunluluk olduğunu,
Özellikle 5393 sayılı Kanun’un "Diğer kuruluşlarla ilişkiler" başlıklı 75'inci maddesinin, açık bir şekilde usul ve esasları tanımladığını, fakat sorgu kapsamına alınan harcamalardan da anlaşılacağı üzere, belirtilen alımların mevzuatta belirtilen “yardımlar” kapsamında olmadığını,
Sonuç olarak;
Belediye bütçesinin kullanımında usul ve esasların, diğer kurum, kuruluş, demek, vakıf vb. yapılarla ilişkilerin, yasal düzenlemelerle ortaya konulduğunu, özellikle Kanun’un (5393 sayılı Kanun’un) "Diğer kuruluşlarla ilişkiler" başlıklı 75'inci maddesinin, açık bir şekilde usul ve esasları tanımladığını, fakat, İlamda tazminine hükmedilen alımlar yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere mevzuatta belirtilen “yardımlar” kapsamında olmadığını, söz konusu harcamalar Belediyenin asli görev ve hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla yapıldığını,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nda tanımlanan görev ve sorumlulukların yerine getirilmesi amacıyla belediye tarafından verilen hizmetlerin, doğru hedef kitleye ulaştırılması amacıyla sivil toplum kuruluşları ile birlikte çalışılması olduğunu, yapılan yardımların direkt olarak adı geçen derneklere “şahsi” bir menfaat şeklinde aktarılmadığını, mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçların giderilmesi için derneklerin, bir sivil toplum örgütü olarak aracı olduğunu, yerel yönetim mevzuatında tanımlanan katılımın sağlanmasında önemli bir aktör olan sivil toplum kuruluşlarının sadece toplantılar, yüz yüze görüşmeler, anketler vb. araçlarla kararlara katılımının sağlanmasının, kentsel bütünlük ve katılımın sürdürülebilirliği için mümkün olmadığını, bunun yanında, zaten ekonomik olarak imkânları bulunmayan kuruluşların, motive edici ve hizmet alanlarının geliştirilmesi için de, desteklenmesi gerektiğini,
… Belediyesi’nin, süregelen sosyal ve katılımcı belediyecilik anlayışı ile kentte varlığını sürdürme çabası veren tüm sivil toplum kuruluşlarına hiçbir dini, siyasi, etnik vb. ayrımcılık yapmadan birlikte yönetme ilkesi güden bir yerel bir yönetim birimi olduğunu, katılımcılık ve yönetişim ilkelerinin de yerel yönetimlerin en önemli yönetsel araçlar olduğunu, dolayısıyla sivil toplum kuruluşlarının da bu anlayışı yaşama geçirmenin en önemli tamamlayıcı unsurları olduğunu, adı geçen derneklerin Dernekler Yasası’na tabii, hemşerilerimiz tarafından kurulmuş, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar olduğunu, varlıklarını sürdürebilmek için de düzenledikleri etkinlik vb. faaliyetlerinde yerel yönetimlere sundukları taleplerini imkânlar ölçüsünde, adilce karşılamanın da Belediyelerin görevleri arasında olduğunu, söz konusu taleplerin, genellikle etkinlik takviminden kısa bir süre önce Kuruma (Belediye’ye) iletildiği için ortak hizmet projesi olarak değil, bir ihtiyacın karşılanması olarak değerlendirildiğini, söz konusu Derneklere herhangi bir ayni ya da nakdi yardım sağlanmadığını,
Yapılan alımların, 5393 sayılı Belediye Kanunu’na aykırılık teşkil etmediğini ve kamu zararı niteliğinde olmadığını,
Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda sorgunun (Daire İlam hükmü ile verilen tazmin kararının) uhdelerinden kaldırılmasını arz ettiğini, ifade etmiştir.
BAŞSAVCILIK MÜTALAASI
Başsavcılığın, Daire İlam hükmünde “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54849), “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54850) “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54851) ve “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan …’ın (Dosya No: 54852) gönderdiği aynı metne dayalı (ayrı) temyiz dilekçeleri ile ilgili Mütalaasında;
… Belediyesi 2022 yılı hesabının 1. Dairede yargılanması sonucu çıkarılan 14.08.2024 tarih ve 74 numaralı ilamın 7. maddesini temyiz eden Harcama Yetkilisi …'ın ilgi yazı ekinde gönderilen dilekçesi ve ekleri incelendi.
“Adı geçen İlamın 7’nci maddesi ile ilgili dilekçelerinde, daha önceki ifadelerini ve muhalif üye görüşlerini de tekrarlayarak özetle;
…
Sayıştay 1. Dairesi tarafından verilen karar da savunmada ileri sürülen hususlar karşılandığından, temyiz talebi yerinde değildir.
Bu nedenle temyiz talebinin reddi ile … Belediyesi 2022 yılı hesabının 1. Dairede yargılanması sonucu çıkarılan 14.08.2024 tarih ve 74 numaralı İlamın 7’nci maddesi ile verilen tazmin hükümlerinin tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalâa edilmektedir. Arz ederim.” Denilmektedir.
YAPILAN DURUŞMADA
Daire İlam hükmünde “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … duruşmaya katılmış ve;
(Ödemeye ilişkin) işlemlerin kamu zararı oluşturmadığını, taleplerin adı geçen derneklerden yazılı dilekçe ile (Belediyeye) iletildiğini, söz konusu taleplerin bütçenin yetersiz olması durumunda kabul edilmediğini, bu derneklere ayni yardım yapılmadığını, bu ödemelerin 5393 s. Kanun’un 75’inci maddesi hükmüne göre yapılması gerektiğini, projelendirmeye ve protokol imzalanması süreçlerine zaman kalmadığını, ancak Valilik ile iletişim halinde olunduğunu, ifade etmiştir.
Duruşmada, Daire İlam hükmünde “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan, … adına vekili Av. … yerine:
Av. …;
Yapılan ödemelerin hemşerilik hukuku kapsamında olduğunu, yazılı savunmalarda dayanak gösterilen Yönetmeliğin, Belediye Meclisi kararı ile onaylandığını ve bu Yönetmelik hükümlerine göre ödeme yapıldığını, bu düzenlemenin Sayıştay onayından geçtiğini, fazla ödeme söz konusu olmadığını, bilhassa toplumda dışlanmayı ve ayrımcılığı önleme konusunda politika ve uygulamalar yapılması için sadece yerel yönetimlere değil, genel yönetime de görev düştüğünü, ifade etmiştir.
Av. …;
Yapılan ödemelerin komşuluk ve hemşerilik hukuku kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, taleplerin Belediyeye ani iletildiğini, ayni yardımın söz konusu olmadığını, temyiz dilekçesindeki itirazları ve karşı görüşleri tekrar ettiğini ve bu bağlamda ilçede halk yararına faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerinin ihtiyaç duyduğu ve mali gücünün olmadığı konularda Belediye bütçesinden yapılan ödemeler olduğunu, esas yönünden “kamu zararı” şeklinde nitelenemeyeceğini, usul yönünden (tabi olunan mevzuat hükümlerine göre) her hangi bir eksiklik/yanlışlık içermediğini, şahsa dönük bir menfaat sağlanmadığını, ifade etmiştir.
Sayıştay Savcısı;
Yazılı Mütalaada yer verilen gerekçelerle, Daire İlam hükmünün tasdikinin uygun olacağını, ifade etmiştir.
Yapılan duruşmada, Daire İlam hükmünde “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … ile Daire İlam hükmünde “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan, … adına vekili Av. … yerine Av. … ve Av. … ve de Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenilmesinden, dosyada mevcut bilgi ve belgelerin okunup incelenmesinden sonra;
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
74 sayılı İlamın 7’nci maddesiyle; Belediye tarafından derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması sonucunda oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, kararı verilmiştir.
Esasa İlişkin Mevzuat
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun, “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinde;
“Gerçek veya tüzel kişilere kanunda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.
...” hükmü,
5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun “Yardım ve iş birliği” başlıklı 10’uncu maddesinde;
“...
5072 sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, dernekler kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütebilirler. Bu projelerde kamu kurum ve kuruluşları, proje maliyetlerinin en fazla yüzde ellisi oranında aynî veya nakdî katkı sağlayabilirler.
…” hükmü,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde;
“Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;
…
c) (Değişik: 12/11/2012-6360/19 md.) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir.
…
(Ek fıkra: 12/11/2012-6360/19 md.) 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.
…” hükümleri yer almaktadır.
Esasa İlişkin Değerlendirme
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, 5018 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesinde kamu kurumlarınca derneklere yardım yapılabileceği belirtilmiş ise de;
5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesine 6360 sayılı Kanunla eklenen üçüncü fıkra sonrasında, bu hükümlerin belediyeler için uygulanma olanağı kalmamıştır. Bu durumun istisnası ise, 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesi birinci fıkrasının (c) bendinde ifade edildiği üzere ortak hizmet projeleridir.
Anılan mevzuat hükümleri uyarınca, belediyelerin, dernek veya vakıf gibi kuruluşlarla ortak hizmet projesi gerçekleştirebileceği, ancak bu kuruluşlara ayni ya da nakdi yardım yapamazlar.
Bu durumda belediyenin, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda kamu yararına çalışan dernekler ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebileceği, diğer dernekler ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için ise, meclis kararının yanında, ayrıca mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerektiği kurala bağlanmıştır.
İdarece yapılan işlemin ortak hizmet projesi kapsamında değerlendirilebilmesi için mevzuatında düzenlenmiş olan şartların tümünün birlikte gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Çünkü bu düzenlemelere göre; belediye meclisinin kararı üzerine belediyeler kamu yararına çalışan dernekler ve Cumhurbaşkanı’nca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre belediyeler, sadece bir ortak hizmet projesi kapsamında dernek ve vakıflara yardım edebilir.
Belediyelerin dernek ve vakıflara başka bir şekilde yardım yapması, hukuken mümkün değildir. Nitekim, 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinde, 5018 sayılı Kanunun 29’uncu maddesinin 1’inci fıkrasının ikinci cümlesinin, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmayacağı, belirtilmiştir. Dolayısıyla gerek belediyelerin gerekse belediye şirketlerinin dernek ve vakıflara doğrudan yardım yapamayacağı açıktır.
Fiili Durum
Belediye ile … Derneği, … Derneği ve ayrıca … Derneği arasında, ortak hizmet projesi bulunmadığı ve bu derneklerden … Derneği ve ayrıca … Derneği’nin “kamu yararına çalışan dernek” statüsünde olmadığı halde, söz konusu derneklere spor malzemesi alımı ile çeşitli İllere gerçekleştirilen bu derneklerce organize edilmiş olan gezilerin araç kiralaması işleri için ayni yardım yapıldığı, anlaşılmaktadır.
Gerçekleşen ödemelerin kamu zararı niteliği
5018 sayılı Kanun’un “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinde;
“(Değişik birinci fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde;
…
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
esas alınır.
…” hükmü yer almaktadır.
5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinde düzenlenmiş olan şartların yerine getirilmemesi sebebiyle söz konusu Dernekler ile yürütülen bir ortak hizmet projesinden söz edilemez. Dolayısıyla da, adı geçen Dernekler için Belediye bütçesinden harcanmış olan tutarlar mevzuatta öngörülmemiş olduğundan, bu tutarlar kamu zararıdır.
Bu itibarla;
Temyiz başvurusu yapmış olan sorumlu tarafından ileri sürülen itirazların REDDİ ve 74 sayılı İlamın 7’nci maddesiyle, Belediye tarafından derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması sonucunda oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, yönündeki Daire İlam hükmünün TASDİKİNE, (Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’un aşağıda yazılı karşı oyları/azınlık görüşlerine kaşı) oyçokluğuyla,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 05.03.2025 tarih ve 57800 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
KARŞI OYLAR/AZINLIK GÖRÜŞLERİ
Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı …, Üye …, Üye …., Üye …, Üye … ve Üye …
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Hemşehri hukuku” başlıklı 13'üncü maddesinde yer alan;
"Belediye, hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapar. Bu çalışmalarda üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” hükmü ile,
Aynı Kanun’un "Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14'üncü maddesinin (b) fıkrasında yer alan;
"Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir.” hükmü gereğince,
Söz konusu derneklere yapılan yardımlar hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve sporu teşvik amaçlıdır. Bu nedenle belediyenin görev ve sorumlulukları arasında olan bu yardımlar nedeniyle kamu zararı oluşmadığından, ödeme tutarlarının “sorumlularına ödettirilmesi”, yönündeki Daire İlam hükmünün kaldırılması, kararı verilmesi gerekir.
74 sayılı İlamın 7’nci maddesiyle; Belediye tarafından derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması sonucunda oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, kararı verilmiştir.
TEMYİZ DİLEKÇESİ
Daire İlam hükmünde “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54849), “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54850), “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54851) ve “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54852) tarafından gönderilen aynı metne dayalı (ayrı) temyiz dilekçelerinde özetle;
5018 sayılı KMYKK ile kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılması düzenlendiği gibi katılım, tutarlılık, açıklık ve mali şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri ile de kamu kültürünün değişiminin sağlandığını, kültürel değişimin meşrulaşmasını sağlamak amacıyla kamu kurumlan için stratejik plan, performans programı, bütçe, faaliyet raporu gibi destekleyici araçların ortaya konulduğunu, yapılan yasal düzenlemeler ve kullanılan bu analitik araçların tamamının, yönetişim sürecinin işlerliğini arttırarak vatandaşın yönetime katılımını sağladığını
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, belediyelerin görev ve sorumluluklarını geniş bir yelpazede tanımladığını, Kanun’un 13’üncü maddesinde;
“Herkes ikamet ettiği beldenin hemşerisidir. Hemşerilerin, belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma haltları vardır” maddesi ile hemşehri hukukunun da ortaya konulduğunu,
Kent yaşayanlarının yönetime (karar alma ve hizmetlere) katılımının sağlanmasında derneklerin de öneminin büyük olduğunu, sivil toplumun önemli dinamiği olan sivil toplum kuruluşları özellikle kentsel yaşam kalitesinin arttırılması, kentlerin sosyo-ekonomik kalkınmalarının sağlanmasında önemli bir lokomotif görevi gördüğünü,
Aynı maddenin (b) bendinde;
“Belediye, hemşeriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapar. Bu çalışmalarda üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” hükmünün yer aldığını,
5393 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesi (a) bendinde;
“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, sosyal hizmet ve yardım, hizmetlerini yapar veya yaptırır.” ifadesi ve
Aynı Kanun’un 14’üncü maddesinin (b) bendinde de;
“Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir.” ifadesinin yer aldığını,
Aynı Kanun’un Belediyenin yetkileri ve imtiyazları başlıklı 15’inci maddesinin (a) bendinde;
“Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak” ifadesinin yer aldığını,
Belediye Kanun’un “Belediyenin Giderleri” başlıklı 60’ncı maddesi (k) ve (n) bentlerinde, “temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler” ifadesi yer aldığını,
Yapılan alımlar ile ilgili olarak;
1- … Derneği’nden gelen talebe istinaden araç kiralama hizmet alımı;
5393 sayılı Belediye Kanunu 13’üncü maddesi, 14’üncü maddesinin (a) bendi, 15’inci maddesinin (a) bendi ile 60’ıncı maddesinin (k) ve (n) bendinde belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde hizmet alımının gerçekleştirildiğini,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye görev ve sorumlukları” başlıklı 14’üncü maddesinde;
“Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor sosyal hizmet ve yardım, hizmetlerini yapar ya da yaptırır.”
“Belediye Giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesinde;
“Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve sosyal-kültürel, sanat ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderleri”
“Hemşeri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinde;
“… Belediye, hemşeriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirmesi ve kültürel değerlerin korunması gerekli çalışmalar yapar. Bu çalışmalar üniversitelerin, kamu kurum niteliğindeki meslek kuruluşları, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır. …”
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde ise;
“Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunabilir.” hükmünün bulunduğunu,
Söz konusu hükümlerde belirtildiği üzere, yapılan ayni yardımların sivil toplum örgütlerinin üyelerine hemşerilik hukuku kapsamında; sosyal, kültürel ve tanıtım maksatlı olduğunu,
Sosyal Belediyeciliğin, “Mahalli idare sosyal alanlarda planlama ve düzenleme işlevi yükleyen, bu çerçevede kamu harcamalarım konut, sağlık eğitim ve çevrenin korunması alanlarının kapsayacak şekilde sosyal amaca kanalize eden; işsiz ve kimsesizlere yardım yapılması, sosyal dayanışma ve entegrasyon tesis edilmesi ile sosyal-kültürel faaliyet ve çalışmaların gerçekleştirebilmesi için gerekli olan altyapı yatırımlarını yapılması için bilinçli politikalar üretmesini öngören; birey ve toplumsal kesimlerin arasında zayıflayan sosyal güvenlik ve adalet mevhumunu güçlendirmeye yönelik olarak mahalli idarelere sosyalleştirme ve sosyal kontrol işlevleri yükleyen bir modeldir” şeklinde tanımlandığını,
Bu kapsamda … Belediyesi’nin, Sosyal Belediyecilik anlayışıyla 2020-2024 Stratejik planlamasında dezavantajlı gruplara yönelik çalışmaların yürütülmesinin yer aldığını,
15/06/2020 tarihli ve 2020/79 sayılı Meclis Kararıyla, Sayıştay’ın görüşü alınarak yürürlüğe giren … Belediyesi Sosyal Hizmetler ve Yardım Yönetmeliğinde yer alan 7’nci maddede;
“Yardım talebinde bulunmak isteyenler dilekçeyle belediyeye başvurabilirler. Müracaatlar ihtiyaç sahiplerinin kendileri tarafından yapılabileceği gibi, zabıta, polis gibi kolluk kuvvetleri, muhtar, vatandaş ve dernekler tarafından da yapılabilir.” ifadesinin yer aldığını,
Yine … Belediyesi Sosyal Destek Hizmetleri Müdürlüğü’nün Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönergesi’nin “Görev, Yetki ve Sorumluluklar” başlıklı 6’ncı maddesi (g) bendinde;
“Dezavantajlı grupların kentte sosyal ve kültürel yaşamın içinde yer almalarına katkı sağlamak” ibaresinin yer aldığını,
Türkiye Cumhuriyeti Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 2019-2022 Roman Vatandaşlara Yönelik Stratejik Eylem Planında iş birlikçi kamu kurum kuruluşları arasında Yerel Yönetimlerin de yer alması ve Dernek Tüzüğünün “Derneğin Amacı” başlıklı 2’nci maddesinde;
“Kadınların, engellilerin, göçmenlerin, gençlerin ve çocukların sosyal dışlanma ve ayırımcılıkla baş etmesinin sağlanması, herkesin sahip olduğu geçmiş tecrübelerinden ve fırsatlarından bağımsız olarak belli bir yaşam seviyesine kavuşturulması, bireyleri toplumla tekrar entegre edilmesi amacıyla kurulmuştur.” ifadesinin yer aldığını,
Bu kapsamda kentte yaşayan dezavantajlı hemşerilerin (engelli, göçmen gençlerin, çocuk ve kadın vb.) kendilik bilincinin, birlik beraberlik olgusunun, eşitlik ruhunun gelişmesi için kültürel ve sosyal etkinliklere katılımını desteklemek amacıyla talep ettikleri, Balıkesir’e araç kiralama hizmet alımının, Belediye Kanunu’nun ilgili maddelerine istinaden ve Belediyenin Stratejik Planında da yer alan bir faaliyet olarak gerçekleştirildiğini,
Dezavantajlı vatandaşlara ulaşımlarının sağlandığı bu faaliyetin, ilgili dernek aracılığı yapıldığını, burada söz konusu derneğe herhangi bir ayni veya nakdi yardım yapılmadığını, sadece … de yaşayan dezavantajlı kişilerin tespitine yönelik bir paydaş önerisi alındığını, ülkemizde tüm belediyelerin bu tür uygulamaları yaptığını, yapılan bu harcamaların kamu zararı olarak tazminine hükmedilmesinin, usul ve yasaya aykırı olduğunu,
2- …’den gelen talebe istinaden araç kiralama hizmet alımlarının;
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 13’üncü maddesi 2’nci fıkrası, 14’üncü maddesinin (a) bendi, 15’inci maddesi ve 60’ncı maddesinin (k) ve (n) bendinde belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirildiğini,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye görev ve sorumlukları” başlıklı 14’üncü maddesinde;
“Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor sosyal hizmet ve yardım, hizmetlerini yapar ya da yaptırır.”
“Belediye Giderleri” başlıklı 60’ncı maddesinde;
“Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve sosyal-kültürel, sanat ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderleri”
“Hemşeri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinde;
“... Belediye, hemşeriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirmesi ve kültürel değerlerin korunması gerekli çalışmalar yapar. Bu çalışmalar üniversitelerin, kamu kurum niteliğindeki meslek kuruluşları, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır. …” ve
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” 15’inci maddesinde ise,
“Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunabilir.” hükümlerinin bulunduğunu,
Söz konusu hükümlerde belirtildiği üzere, yapılan ayni yardımların sivil toplum örgütlerinin üyelerine hemşerilik hukuku kapsamında, sosyal, kültürel ve tanıtım maksatlı yapıldığını,
5393 sayılı Belediye Kanunu’yla ilgili olarak, yukarıda sayılan ilgili maddelere istinaden kamu yararına çalışan dernekler listesinde yer alan …;
6502 sayılı Tüketicilerin Korunması Hakkındaki Kanun’un amacının;
“Kamu yararına uygun olarak tüketicinin sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını koruyucu, zararlarını tazmin edici, çevresel tehlikelerden korunmasını sağlayıcı, tüketiciyi aydınlatıcı ve bilinçlendirici önlemleri almak, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini özendirmek ve bu konulardaki politikaların oluşturulmasında gönüllü örgütlenmeleri teşvik etmeye ilişkin hususları düzenlemektir.” olarak ifade edildiğini,
… … şubesinden gelen talebe istinaden İstanbul’ da düzenlenecek kültürel etkinliğe katılmak isteyen dernek üyelerinin ulaşımlarını sağlamak amacıyla araç kiralama hizmet alımının Belediye Kanunu’ndaki ilgili maddelere istinaden gerçekleştirildiğini, yapılan bu harcamaların kamu zararı olarak tazminine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu,
3- … Derneği’nin talebine istinaden, araç kiralama alım işi ile ilgili olarak;
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 13’üncü maddesinin 2’nci fıkrası, 14’üncü maddesinin (b) bendi ile 60’ncı maddesinin (k) ve (n) bendinde belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde alımlar gerçekleştirildiğini,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye görev ve sorumlukları” başlıklı 14’üncü maddesinde,
“Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor sosyal hizmet ve yardım, hizmetlerini yapar ya da yaptırır.”
“Belediye Giderleri” başlıklı 60’mcı maddesinde;
“Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve sosyal-kültürel, sanat ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderleri”
“Hemşeri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinde;
“... Belediye, hemşeriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirmesi ve kültürel değerlerin korunması gerekli çalışmalar yapar. Bu çalışmalar üniversitelerin, kamu kurum niteliğindeki meslek kuruluşları, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” ve
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde ise;
“Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarım karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunabilir.” hükümlerinin bulunduğunu,
Söz konusu hükümlerde belirtildiği üzere, yapılan ayni yardımların sivil toplum örgütlerinin üyelerine hemşerilik hukuku kapsamında, sosyal, kültürel ve tanıtım maksatlı yapıldığını,
…nden gelen talebe istinaden Yalova İlinde düzenlenecek 2. Bölge Hakemleri Arası Futbol Turnuvasına, ilimizi temsil etmek üzere gidecek hakemlerin ulaşımlarını sağlamak amacıyla araç kiralama hizmetinin, Belediye Kanunu’nda yer alan maddelere istinaden gerçekleştirildiğini, spora teşvik amacıyla yapılan bu harcamaların kamu zararı olarak tazminine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu,
Bu kapsamda Belediye’nin, gerek hemşerilik hukuku ilişkilerinin geliştirilmesi gerekse Belediye Yasası ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda altı çizilen katılımcılığın ve yönetişimin gerçekleştirebilmesi için sivil toplum örgütleri ile ortak çalışmalar yürütmesinin bir zorunluluk olduğunu,
Özellikle 5393 sayılı Kanun’un "Diğer kuruluşlarla ilişkiler" başlıklı 75'inci maddesinin, açık bir şekilde usul ve esasları tanımladığını, fakat sorgu kapsamına alınan harcamalardan da anlaşılacağı üzere, belirtilen alımların mevzuatta belirtilen “yardımlar” kapsamında olmadığını,
Sonuç olarak;
Belediye bütçesinin kullanımında usul ve esasların, diğer kurum, kuruluş, demek, vakıf vb. yapılarla ilişkilerin, yasal düzenlemelerle ortaya konulduğunu, özellikle Kanun’un (5393 sayılı Kanun’un) "Diğer kuruluşlarla ilişkiler" başlıklı 75'inci maddesinin, açık bir şekilde usul ve esasları tanımladığını, fakat, İlamda tazminine hükmedilen alımlar yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere mevzuatta belirtilen “yardımlar” kapsamında olmadığını, söz konusu harcamalar Belediyenin asli görev ve hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla yapıldığını,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nda tanımlanan görev ve sorumlulukların yerine getirilmesi amacıyla belediye tarafından verilen hizmetlerin, doğru hedef kitleye ulaştırılması amacıyla sivil toplum kuruluşları ile birlikte çalışılması olduğunu, yapılan yardımların direkt olarak adı geçen derneklere “şahsi” bir menfaat şeklinde aktarılmadığını, mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçların giderilmesi için derneklerin, bir sivil toplum örgütü olarak aracı olduğunu, yerel yönetim mevzuatında tanımlanan katılımın sağlanmasında önemli bir aktör olan sivil toplum kuruluşlarının sadece toplantılar, yüz yüze görüşmeler, anketler vb. araçlarla kararlara katılımının sağlanmasının, kentsel bütünlük ve katılımın sürdürülebilirliği için mümkün olmadığını, bunun yanında, zaten ekonomik olarak imkânları bulunmayan kuruluşların, motive edici ve hizmet alanlarının geliştirilmesi için de, desteklenmesi gerektiğini,
… Belediyesi’nin, süregelen sosyal ve katılımcı belediyecilik anlayışı ile kentte varlığını sürdürme çabası veren tüm sivil toplum kuruluşlarına hiçbir dini, siyasi, etnik vb. ayrımcılık yapmadan birlikte yönetme ilkesi güden bir yerel bir yönetim birimi olduğunu, katılımcılık ve yönetişim ilkelerinin de yerel yönetimlerin en önemli yönetsel araçlar olduğunu, dolayısıyla sivil toplum kuruluşlarının da bu anlayışı yaşama geçirmenin en önemli tamamlayıcı unsurları olduğunu, adı geçen derneklerin Dernekler Yasası’na tabii, hemşerilerimiz tarafından kurulmuş, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar olduğunu, varlıklarını sürdürebilmek için de düzenledikleri etkinlik vb. faaliyetlerinde yerel yönetimlere sundukları taleplerini imkânlar ölçüsünde, adilce karşılamanın da Belediyelerin görevleri arasında olduğunu, söz konusu taleplerin, genellikle etkinlik takviminden kısa bir süre önce Kuruma (Belediye’ye) iletildiği için ortak hizmet projesi olarak değil, bir ihtiyacın karşılanması olarak değerlendirildiğini, söz konusu Derneklere herhangi bir ayni ya da nakdi yardım sağlanmadığını,
Yapılan alımların, 5393 sayılı Belediye Kanunu’na aykırılık teşkil etmediğini ve kamu zararı niteliğinde olmadığını,
Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda sorgunun (Daire İlam hükmü ile verilen tazmin kararının) uhdelerinden kaldırılmasını arz ettiğini, ifade etmiştir.
BAŞSAVCILIK MÜTALAASI
Başsavcılığın, Daire İlam hükmünde “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54849), “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54850) “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … (Dosya No: 54851) ve “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan …’ın (Dosya No: 54852) gönderdiği aynı metne dayalı (ayrı) temyiz dilekçeleri ile ilgili Mütalaasında;
… Belediyesi 2022 yılı hesabının 1. Dairede yargılanması sonucu çıkarılan 14.08.2024 tarih ve 74 numaralı ilamın 7. maddesini temyiz eden Harcama Yetkilisi …'ın ilgi yazı ekinde gönderilen dilekçesi ve ekleri incelendi.
“Adı geçen İlamın 7’nci maddesi ile ilgili dilekçelerinde, daha önceki ifadelerini ve muhalif üye görüşlerini de tekrarlayarak özetle;
…
Sayıştay 1. Dairesi tarafından verilen karar da savunmada ileri sürülen hususlar karşılandığından, temyiz talebi yerinde değildir.
Bu nedenle temyiz talebinin reddi ile … Belediyesi 2022 yılı hesabının 1. Dairede yargılanması sonucu çıkarılan 14.08.2024 tarih ve 74 numaralı İlamın 7’nci maddesi ile verilen tazmin hükümlerinin tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalâa edilmektedir. Arz ederim.” Denilmektedir.
YAPILAN DURUŞMADA
Daire İlam hükmünde “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … duruşmaya katılmış ve;
(Ödemeye ilişkin) işlemlerin kamu zararı oluşturmadığını, taleplerin adı geçen derneklerden yazılı dilekçe ile (Belediyeye) iletildiğini, söz konusu taleplerin bütçenin yetersiz olması durumunda kabul edilmediğini, bu derneklere ayni yardım yapılmadığını, bu ödemelerin 5393 s. Kanun’un 75’inci maddesi hükmüne göre yapılması gerektiğini, projelendirmeye ve protokol imzalanması süreçlerine zaman kalmadığını, ancak Valilik ile iletişim halinde olunduğunu, ifade etmiştir.
Duruşmada, Daire İlam hükmünde “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan, … adına vekili Av. … yerine:
Av. …;
Yapılan ödemelerin hemşerilik hukuku kapsamında olduğunu, yazılı savunmalarda dayanak gösterilen Yönetmeliğin, Belediye Meclisi kararı ile onaylandığını ve bu Yönetmelik hükümlerine göre ödeme yapıldığını, bu düzenlemenin Sayıştay onayından geçtiğini, fazla ödeme söz konusu olmadığını, bilhassa toplumda dışlanmayı ve ayrımcılığı önleme konusunda politika ve uygulamalar yapılması için sadece yerel yönetimlere değil, genel yönetime de görev düştüğünü, ifade etmiştir.
Av. …;
Yapılan ödemelerin komşuluk ve hemşerilik hukuku kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, taleplerin Belediyeye ani iletildiğini, ayni yardımın söz konusu olmadığını, temyiz dilekçesindeki itirazları ve karşı görüşleri tekrar ettiğini ve bu bağlamda ilçede halk yararına faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerinin ihtiyaç duyduğu ve mali gücünün olmadığı konularda Belediye bütçesinden yapılan ödemeler olduğunu, esas yönünden “kamu zararı” şeklinde nitelenemeyeceğini, usul yönünden (tabi olunan mevzuat hükümlerine göre) her hangi bir eksiklik/yanlışlık içermediğini, şahsa dönük bir menfaat sağlanmadığını, ifade etmiştir.
Sayıştay Savcısı;
Yazılı Mütalaada yer verilen gerekçelerle, Daire İlam hükmünün tasdikinin uygun olacağını, ifade etmiştir.
Yapılan duruşmada, Daire İlam hükmünde “Gerçekleştirme Görevlisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … ile Daire İlam hükmünde “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan, … adına vekili Av. … yerine Av. … ve Av. … ve de Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenilmesinden, dosyada mevcut bilgi ve belgelerin okunup incelenmesinden sonra;
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
74 sayılı İlamın 7’nci maddesiyle; Belediye tarafından derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması sonucunda oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, kararı verilmiştir.
Esasa İlişkin Mevzuat
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun, “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinde;
“Gerçek veya tüzel kişilere kanunda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.
...” hükmü,
5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun “Yardım ve iş birliği” başlıklı 10’uncu maddesinde;
“...
5072 sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, dernekler kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütebilirler. Bu projelerde kamu kurum ve kuruluşları, proje maliyetlerinin en fazla yüzde ellisi oranında aynî veya nakdî katkı sağlayabilirler.
…” hükmü,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde;
“Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;
…
c) (Değişik: 12/11/2012-6360/19 md.) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir.
…
(Ek fıkra: 12/11/2012-6360/19 md.) 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.
…” hükümleri yer almaktadır.
Esasa İlişkin Değerlendirme
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, 5018 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesinde kamu kurumlarınca derneklere yardım yapılabileceği belirtilmiş ise de;
5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesine 6360 sayılı Kanunla eklenen üçüncü fıkra sonrasında, bu hükümlerin belediyeler için uygulanma olanağı kalmamıştır. Bu durumun istisnası ise, 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesi birinci fıkrasının (c) bendinde ifade edildiği üzere ortak hizmet projeleridir.
Anılan mevzuat hükümleri uyarınca, belediyelerin, dernek veya vakıf gibi kuruluşlarla ortak hizmet projesi gerçekleştirebileceği, ancak bu kuruluşlara ayni ya da nakdi yardım yapamazlar.
Bu durumda belediyenin, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda kamu yararına çalışan dernekler ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebileceği, diğer dernekler ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için ise, meclis kararının yanında, ayrıca mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerektiği kurala bağlanmıştır.
İdarece yapılan işlemin ortak hizmet projesi kapsamında değerlendirilebilmesi için mevzuatında düzenlenmiş olan şartların tümünün birlikte gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Çünkü bu düzenlemelere göre; belediye meclisinin kararı üzerine belediyeler kamu yararına çalışan dernekler ve Cumhurbaşkanı’nca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre belediyeler, sadece bir ortak hizmet projesi kapsamında dernek ve vakıflara yardım edebilir.
Belediyelerin dernek ve vakıflara başka bir şekilde yardım yapması, hukuken mümkün değildir. Nitekim, 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinde, 5018 sayılı Kanunun 29’uncu maddesinin 1’inci fıkrasının ikinci cümlesinin, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmayacağı, belirtilmiştir. Dolayısıyla gerek belediyelerin gerekse belediye şirketlerinin dernek ve vakıflara doğrudan yardım yapamayacağı açıktır.
Fiili Durum
Belediye ile … Derneği, … Derneği ve ayrıca … Derneği arasında, ortak hizmet projesi bulunmadığı ve bu derneklerden … Derneği ve ayrıca … Derneği’nin “kamu yararına çalışan dernek” statüsünde olmadığı halde, söz konusu derneklere spor malzemesi alımı ile çeşitli İllere gerçekleştirilen bu derneklerce organize edilmiş olan gezilerin araç kiralaması işleri için ayni yardım yapıldığı, anlaşılmaktadır.
Gerçekleşen ödemelerin kamu zararı niteliği
5018 sayılı Kanun’un “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinde;
“(Değişik birinci fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde;
…
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,
esas alınır.
…” hükmü yer almaktadır.
5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinde düzenlenmiş olan şartların yerine getirilmemesi sebebiyle söz konusu Dernekler ile yürütülen bir ortak hizmet projesinden söz edilemez. Dolayısıyla da, adı geçen Dernekler için Belediye bütçesinden harcanmış olan tutarlar mevzuatta öngörülmemiş olduğundan, bu tutarlar kamu zararıdır.
Bu itibarla;
Temyiz başvurusu yapmış olan sorumlu tarafından ileri sürülen itirazların REDDİ ve 74 sayılı İlamın 7’nci maddesiyle, Belediye tarafından derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması sonucunda oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, yönündeki Daire İlam hükmünün TASDİKİNE, (Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’un aşağıda yazılı karşı oyları/azınlık görüşlerine kaşı) oyçokluğuyla,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 05.03.2025 tarih ve 57800 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
KARŞI OYLAR/AZINLIK GÖRÜŞLERİ
Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı …, Üye …, Üye …., Üye …, Üye … ve Üye …
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Hemşehri hukuku” başlıklı 13'üncü maddesinde yer alan;
"Belediye, hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapar. Bu çalışmalarda üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” hükmü ile,
Aynı Kanun’un "Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14'üncü maddesinin (b) fıkrasında yer alan;
"Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir.” hükmü gereğince,
Söz konusu derneklere yapılan yardımlar hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve sporu teşvik amaçlıdır. Bu nedenle belediyenin görev ve sorumlulukları arasında olan bu yardımlar nedeniyle kamu zararı oluşmadığından, ödeme tutarlarının “sorumlularına ödettirilmesi”, yönündeki Daire İlam hükmünün kaldırılması, kararı verilmesi gerekir.