Temyiz Karar Detayı
Kamu İdaresi
Yüksek Öğretim Kurumları
Yılı
2022
Daire
2
Dosya No
54026
Tutanak No
58668
Tutanak Tarihi
06.12.2025
Konu
Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar
KARAR
Konu: Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde “bilimsel görüş” adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması.
31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde “bilimsel görüş” adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle sebep olunan ... TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.
Söz konusu hüküm Temyiz Kurulu’nun 27.11.2024 tarih ve 57519 tutanak sayılı Kararı’nın 1’inci maddesi ile tasdik edilmiştir.
Bu kez karar düzeltilmesi kanun yoluna başvuran Harcama Yetkilisi ... ve Gerçekleştirme Görevlisi ... tarafından 54026 no.lu dosya kapsamında gönderilen karar düzeltilmesi talebine ilişkin ortak dilekçede;
“Kamu zararı kavramı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71. maddesinde tanımlanmıştır. Söz konusu maddeye göre kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Burada, madde metnindeki “kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” ibaresi üzerinde durulmalıdır. 5018 sayılı kanunun 71.maddesinden, kamu zararına sebebiyet verilebilmesi için, kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması gerektiği, çok açık bir biçimde anlaşılmaktadır.
Oysaki somut olayımızda, Hastanemizin kaynağında artışa engel olabilecek veya eksilmeye neden olabilecek herhangi bir durum söz konusu değildir. Tam aksine Hastanemize gelir getirici bir faaliyet söz konusudur. Dolayısıyla somut olayda kamu zararından bahsedilemez. Bilimsel görüş adı altında tahsil edilen ve bütçeye gelir olarak kaydedilen ücretlerin bir kısmı öğretim üyelerine katkı payı olarak dağıtılmış ve bir kısmı da Hastanemizin cari harcamalarında kullanılmıştır.
Diğer taraftan bilimsel görüş adı altında hastalardan alınan bu ücretlerle ilgili bugüne kadar herhangi bir şikâyet ve dava süreci de başlatılmış değildir. Bununla ilgili olarak fazladan tazminat, ceza veya herhangi bir külfet de yüklenilmiş değildir.
Ayrıca bu uygulama Hastanemizce 01.01.2024 tarihinden itibaren uygulamadan kaldırılmıştır. Uygulamaya son verilmesinin neticesinde bilimsel görüş ücretlerinin alınmaması nedeniyle Hastanemizde görev yapan öğretim üyeleri özel muayene sayılarını düşürerek hastaların muayene taleplerine yeterince cevap vermemekte; çoğunlukla akademik faaliyetler, öğrenci yetiştirme ve bilimsel faaliyetlerle uğraşmaktadırlar. Dolayısıyla birçok hasta öğretim üyelerine ulaşmakta ve randevu almakta zorlanmaktadır. Bundan dolayı hasta ister istemez ya özel hastaneleri tercih etmek zorunda kalmakta ya da sağlık haklarından feragat etmek durumunda kalmaktadırlar.
Mümkün olan en yüksek bedensel ve ruhsal sağlık standardına sahip olma hakkı, kısaca “Sağlık Hakkı” temel bir insan hakkıdır. “Sağlık Hakkı”, sağlıklı bireyler ve toplum hedefine ulaşabilmek için gerekli tesislere ve şartlara ulaşma, bunları kullanma hakkıdır.
1948'de kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 25.maddesinin 1. fıkrası “Herkesin kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır.” şeklindedir. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi’nin 12. maddesi de sağlık hakkını “Sağlık Standardı Hakkı” başlığı altında şöyle düzenlemiştir.
“1. Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, herkesin mümkün olan en yüksek seviyede fiziksel ve ruhsal sağlık standartlarına sahip olma hakkını tanır.
2. Bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin bu hakkı tam olarak gerçekleştirmek amacıyla alacakları tedbirler, aşağıdakiler için de alınması gerekli tedbirleri içerir:
a) Var olan doğum oranının ve bebek ölümlerinin düşürülmesi ile çocukların sağlıklı gelişmelerinin sağlanması;
b) Çevre sağlığını ve sanayi temizliğini her yönüyle ileriye götürme;
c) Salgın hastalıkların, yöresel hastalıkların, mesleki hastalıkların ve diğer hastalıkların önlenmesi, tedavisi ve kontrolü;
d) Hastalık halinde her türlü sağlık hizmetinin ve bakımının sağlanması için gerekli şartların yaratılması.”
1965'te yürürlüğe giren Avrupa Sosyal Şartı'nda ise, 11. maddede ve “Sağlığın Korunması Hakkı” başlığı altında:
“Akit Taraflar sağlığın korunması hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere, ya doğrudan veya kamusal veya özel örgütlerle işbirliği içinde, diğer önlemlerin yanı sıra,
1- Sağlığın bozulmasına yol açan nedenleri olabildiğince ortadan kaldırmak;
2- Sağlığı geliştirmek ve sağlık konularında kişisel sorumluluğu artırmak üzere eğitim ve danışma kolaylıkları sağlamak;
3- Salgın hastalıklarla yerleşik mevzii ve başka hastalıklar olabildiğince önlemek; üzere tasarlanmış uygun önlemler almayı taahhüt ederler.” şeklinde bir düzenleme getirilmiştir.
Görüleceği üzere birçok düzenleme ile sağlık hakkı başlı başına bir hak olarak açıkça tanımlanmıştır.
Diğer taraftan Üniversite hastaneleri; ülkemizin en ileri düzeyde sağlık hizmeti veren ve bu konuda araştırmalar yapan, tıp fakültesi öğrencilerine, araştırma görevlisi ve uzman hekim adaylarına uygulama imkânı sağlayan sağlık kuruluşlarıdır. Üniversite Hastaneleri, bir yandan üçüncü basamak sağlık kuruluşu olmalarının verdiği sorumlulukla kendilerine müracaat eden hastaları tedavi edip bu hastaların beklentilerini karşılamaya çalışmakta, diğer yandan sağlık alanında araştırmalar yapıp tüm dünya insanları için hastalıklara çözüm yolu bulma, yeni tedavi yöntemleri geliştirme ve tıp alanında alet ve cihazların geliştirilip sektöre kazandırılması gibi yenilikleri insanlığa kazandırma gayreti içerisindedir. Ancak bunları yaparken başta mali imkansızlıklar olmak üzere Üniversite Hastanelerinin çok büyük sıkıntıları mevcuttur. Üniversite Hastaneleri; bir taraftan eğitim öğretim, yeni tedavi yöntemleri ve tıp alanında yeniliklerle uğraşırken, diğer taraftan mali sürdürülebilirlik açısından gelir getirici faaliyetler yaparak yukarıda belirtmiş olduğumuz çalışmalara destek sağlama çabası içindedir.
İşte tüm bu sebeplerden dolayı, Hastanemiz Yönetim Kurulu tarafından 22/06/2022 tarihinde alınan karara istinaden Hastanemiz öğretim üyesi özel muayene ücretleri Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yayınlanan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) hükümleri gereğince ayaktan başvuranlarda ödeme listesinde belirtilen tutarların iki katı şeklinde tahsil edilmekteydi. SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması nedeniyle öğretim üyelerinin özel muayene ücretlerinin günümüz şartlarında çok düşük kalması ve dolayısıyla öğretim üyelerinin özel muayenelerde daha fazla zaman harcaması ancak vermiş oldukları sağlık hizmetlerinin maddi olarak karşılığını alamaması neticesinde, öğretim üyeleri günlük ortalama 4-5 hasta muayenesi yapmaktayken Hastane Yönetim Kurulunun 01/08/2022 tarihinden itibaren (özel muayene ücretinden ayrı olarak) bilimsel görüş adı altında alınan 150 TL ilave ücretten sonra ise öğretim üyelerinin motivasyonu aitmiş ve günlük 10-15 hasta muayenesi yapmaya başlamış, Sayıştay sorgusuna istinaden 01/01/2024 tarihinden itibaren bilimsel görüş adı altında alınan ücretten vazgeçilmesinden dolayı ise öğretim üyeleri tekrar hasta sayılarını düşürmüş, akademik faaliyet, bilimsel çalışma ve öğrenci yetiştirme faaliyetlerine başlamışlardır. Bundan dolayı yukarıda bahsedilen sağlık hakkı çerçevesinde değerlendirilecek olursa; maddi imkânı olan hastalar, özel hastaneleri tercih ederek ekstra 2000-3000 TL özel muayene ücreti vermekte, maddi imkânı olmayan hastalar ise sağlık hakkından istemeyerek de olsa vazgeçmek durumunda kalmaktadırlar.
Diğer taraftan bir Üniversitede özel yetenek sınavları için başvuru ücreti alınması ve alınan ücretlerin özel bütçe yerine ilgili Üniversitenin Vakfına aktarılması işlemlerinde 5018 sayılı Kanunun yukarıda değinilen 71’inci maddesi kapsamında bir kamu zararı oluşturmayacağı 15.05.2019 tarihli ve 46220 tutanak sayılı Sayıştay Temyiz Kurulu Kararıyla ortaya konmuş olup 22.09.2021 sayılı ve 50170 tutanak sayılı kararında da Temyiz Kurulu, anılan konudaki yaklaşımını aynen devam ettirmiştir.
Karar Düzeltme istemimizin kabulüne karar verilmesini ve yukarıda arz edilen sebeplerden dolayı, kararın düzeltilmesini talep ederiz.” denilmiştir.
(Karar Düzeltilmesine İlişkin) BAŞSAVCILIK MÜTALAASI:
Başsavcılığın mütalaasında;
“İlamın 1’inci maddesine ilişkin karar düzeltilmesi talebinde özetle; sorumlular temyiz dilekçesinde yer alan gerekçelere benzer şekilde Temyiz Kurulu kararlarını emsal göstererek hastalardan bilimsel görüş adı altında bedel alınması ve alınan bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması işlemlerinin kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olmadığı, 5018 sayılı Kanunun 71’nci maddesinde belirtilen fiillerden herhangi biriyle uyuşan bir yönü de bulunmadığı, herhangi bir kamu zararından bahsedilebilmesinin söz konusu olmadığından bahisle İlam hükmünün temyizen kaldırılmasını talep etmektedir.
Dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde; Temyiz ilamında yasal gerekçeleriyle açıklandığı üzere 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun "Gelirlerin dayanakları" başlıklı 37’nci maddesine aykırı olarak kanuni dayanağı bulunmayan bir gelirin tahsil edilmesi ve toplanan gelirden aynı Kanunun 71’nci maddesine aykırı olarak mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması ayrıca aynı Kanunun 72’nci maddesinin ihlal edilmesi nedeniyle kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Bu nedenle sorumluların karar düzeltilmesi talebinin reddedilerek karar düzeltilmesine mahal olmadığına karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.” denilmiştir.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde “bilimsel görüş” adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle sebep olunan ... TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.
Söz konusu hüküm Temyiz Kurulu’nun 27.11.2024 tarih ve 57519 tutanak sayılı Kararı’nın 1’inci maddesi ile tasdik edilmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Sağlık hizmetlerinin sağlanma yöntemi ve sağlık giderlerinin ödenmesi” başlıklı 73’üncü maddesinin ikinci fıkrasında;
“Kamu idaresi sağlık hizmeti sunucuları dışındaki vakıf üniversiteleri dahil sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularınca, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen sağlık hizmetleri bedeline ek olarak, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerden sağlık hizmeti sunucularının giderleri ve ürettikleri sağlık hizmetlerinin maliyetleri, yapılan sübvansiyonlar gibi kriterler dikkate alınarak bu bedellerin iki katına kadar alınabilecek ilave ücretin tavanını belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu tavan dahilinde alınabilecek ilave ücret oranları Kurumca belirlenir.
…”
Denilmiştir.
2022 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği’nin “İlave Ücret” başlıklı 1.9 maddesi birinci fıkrasının (a) bendinde, tedavi olan kişilerden kurumca belirlenen oranı geçmemek üzere ilave ücret alınabileceği; (b) bendinde ise, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ilave ücret alınabilecektir.
Yapılan incelemede, Hastane Yönetim Kurulunun 22.06.2022 tarih ve 04 sayılı Toplantısında; “Hastanemiz öğretim üyesi özel muayene ücretleri, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) hükümleri gereğince eki EK-2/A Ayaktan Başvurularda Ödeme Listesinde belirlenen tutarların iki katı şeklide tahsil edilmektedir. Ancak SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması ve hastanın muayenelerinde öğretim üyesi tercihlerinin artması nedeniyle özel muayene ücretlerine ilave olarak “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında 150 TL ilave ücret alınması uygun görülmüştür. Hoca bazlı alınan bu “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü ücreti %50 hastane %50 Öğretim Üyesi oranı ile dağıtılacaktır. Bu uygulama HBYS sisteminde yapılacak düzenlemeler hayata geçirildikten sonra uygulamaya geçirilecektir. Muhtemel uygulama tarihi 01 Ağustos 2022 olarak planlanması uygun görülmüştür.” şeklinde karar alındığı, söz konusu karar ile her muayene için hastalardan özel muayene ücretine ilave olarak, SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması ve hasta muayenelerinde öğretim üyesi tercihlerinin artması gerekçe gösterilerek, Sağlık Uygulama Tebliğinde (SUT) yer almadığı halde “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında 150,00 TL ilave ücret alındığı ve bilimsel görüş ücreti adı altında tahsil edilen söz konusu tutarın %50’sinin öğretim üyelerine ek ödeme olarak dağıtıldığı %50’sinin ise döner sermayeye geliri olarak kaydedildiği anlaşılmıştır.
Bununla birlikte, sorumlular tarafından gönderilen karar düzeltilmesi dilekçesinde söz konu uygulamaya 01.01.2024 tarihi itibariyle son verildiği ifade edilmiştir.
Ayrıca sorumlular karar düzeltme dilekçelerinde; SUT’ta tanımlanan bedelin aşılmadığını, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğunu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığını belirtmişlerdir.
Ancak somut uygulamada mevzuata aykırı olan husus; SUT ile belirlenen sınırın aşılması değil, Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılmasıdır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde:
“Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz.
Yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılması, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat veya ödeme yapılması hallerinde; söz konusu tutarlar, yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılanlardan alınarak, ilgisine göre bütçeye gelir kaydedilir veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedilir. Ayrıca, bunlar hakkında ilgili kanunları uyarınca adli ve idari yönden gerekli işlemler yapılır.” hükümlerine yer verilerek, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlar altında tahsilat yapılması hallerinde ne tür bir işlem yapılması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Buna göre, hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “bilimsel görüş ücreti” adı altında tahsil edilen tutarların yetkisiz ödeme yapılanlardan alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ya bütçeye gelir kaydedilmesi ya da ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması gerekmektedir.
Somut olayda tahsil edilen tutarlar, İdare tarafından ilgililere iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınmayıp, aynı maddedeki diğer seçenek tercih edilerek bütçeye gelir kaydedildiğinden, söz konusu tutarların kamu gelirinin tabi olduğu mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
Sonuç olarak, mevzuata aykırı bir şekilde Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında hastalardan ilave olarak tahsil edilerek döner sermaye bütçesine gelir kaydedilen ücretlerin kamu geliri olduğunda tereddüt bulunmamaktadır. Bu nedenle, mevzuat hükmü uyarınca döner sermaye bütçesine gelir olarak kaydedilip İdare geliri haline gelen söz konusu ücretlerin %50’sinin öğretim üyelerine ek ödeme olarak dağıtılması suretiyle 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında “kamu kaynağında eksilmeye” neden olunarak kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinde; “… Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur. …” denilmektedir.
Oluşan kamu zararından; 5018 sayılı Kanun’un 32 ve 33’üncü maddeleri gereğince ödeme emri belgesi ve eki belgelerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile aynı Kanun’un 31’inci maddesi uyarınca Üniversite Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu kararında imzası bulunan Yönetim Kurulu Üyelerinin de sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, Temyiz Kurulu Kararındaki gerekçeler ve yukarıda yapılan açıklamalar uyarınca bu aşamada ileri sürülen hususlar Kararın düzeltilmesini icap ettirecek bir mahiyette görülmediğinden, sorumluların iddialarının Reddedilerek; (31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünü tasdik eden) 27.11.2024 tarih ve 57519 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararı’nın 1’inci maddesinde KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLMADIĞINA,
(Üye ... ve Üye ...’in karşı oyu ile) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 03.12.2025 tarih ve 58668 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi
Üye ...’in karşı oy gerekçesi:
... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;
2022 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği’nin “İlave Ücret” başlıklı 1.9 maddesi birinci fıkrasının (a) bendinde, tedavi olan kişilerden kurumca belirlenen oranı geçmemek üzere ilave ücret alınabileceği; (b) bendinde ise, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabileceği belirtilmiştir.
Sorumlular savunmalarında, SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığını, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğunu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığını ifade etmişlerse de; Yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmıştır.
Bu çerçevede konu değerlendirildiğinde, ... Tıp Fakültesi Hastanesi tarafından Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan bilimsel görüş adı altında hastalardan tahsil edilen bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması ve diğer kısmının da döner sermaye geliri olarak kaydedilmesi işlemlerinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu kabul edilmekle birlikte, söz konusu uygulama 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir. Zira, hastalardan bilimsel görüş adı altında yersiz olarak alınan muayene ücretleri tahsil edilmemiş olsaydı, kamunun hiçbir kaybından bahsedilemeyecekti.
Bununla birlikte, 5018 sayılı Kanun’un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde:
“Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz.
Yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılması, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat veya ödeme yapılması hallerinde; söz konusu tutarlar, yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılanlardan alınarak, ilgisine göre bütçeye gelir kaydedilir veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedilir. Ayrıca, bunlar hakkında ilgili kanunları uyarınca adli ve idari yönden gerekli işlemler yapılır.” hükümlerine yer verilerek, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlar altında tahsilat yapılması hallerinde ne tür bir işlem yapılması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Buna göre, hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) tanımlı olmayan “bilimsel görüş ücreti” adı altında tahsil edilen tutarların yetkisiz ödeme yapılanlardan alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ya bütçeye gelir kaydedilmesi ya da ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması gerekmektedir.
Somut olayda, özel muayene ücretine ilave olarak “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında her bir hasta için tahsil edilen 150 TL’nin, %50’sinin ilgili öğretim üyesine ek ödeme olarak dağıtıldığı, %50’sinin ise döner sermaye hesabına gelir olarak kaydedildiği, ancak yetkisiz olarak hastalardan tahsil edilen söz konusu tutarların ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılmasında kamu kaynağında artışa engel ya da eksilmeye neden olacak ve dolayısıyla kamu zararına sebebiyet verecek bir husus bulunmadığından söz konusu Temyiz Kurulu Kararının Düzeltilmesine Mahal Olduğuna karar verilerek, 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün BOZULMASINA ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince hastalardan yetkisiz olarak tahsil edilen tutarlardan öğretim üyelerine dağıtılan kısmın geri alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ilgili döner sermaye hesabına gelir kaydedilmesi veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması için Üniversite Rektörlüğüne yazılmasını teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, karar verilmesi gerekir.
Üye ...’in karşı oy gerekçesi:
31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde bilimsel görüş adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle kamu zararına neden olunduğuna hükmedilmiş olup, söz konusu hüküm Temyiz Kurulu’nun 27.11.2024 tarih ve 57519 tutanak sayılı Kararı’nın 1’inci maddesi ile tasdik edilmiştir.
Sorumluların savunmalarında SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığı, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığı ifade edilmişse de; Yükseköğretim Kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmıştır.
Bu kapsamda, ... Tıp Fakültesi Hastanesi tarafından hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında yersiz olarak hastalardan tahsil edilen bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması ve diğer kısmının da döner sermaye geliri olarak kaydedilmesi işlemlerinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu kabul edilmekle birlikte, söz konusu uygulama 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir.
Bilimsel görüş adı altında tahsil edilen ve bütçeye gelir olarak kaydedilen ücretlerin bir kısmı öğretim üyelerine katkı payı olarak dağıtılmış ve bir kısmı da Hastanenin cari harcamalarında kullanılmıştır. Bu bağlamda, 5018 sayılı Kanun’un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde belirtilen şekilde bütçeye gelir kaydı yapıldığı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, sorumlular sözlü savunmalarında ilama konu edilen hatalı uygulamanın 01.01.2024 tarihi itibariyle sonlandırıldığını beyan etmişlerdir.
Somut olaydaki uygulama, 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir. Ayrıca, İdarenin yorum hatasına bağlı olarak yaptığı uygulamadan dolayı fazladan (tazminat, ceza vb. gibi) bir külfet yüklenilmiş de değildir.
Bu itibarla, yukarı açıklanan gerekçelerle söz konusu Temyiz Kurulu Kararının Düzeltilmesine Mahal Olduğuna karar verilerek, 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA karar verilmesi gerekir.
31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde “bilimsel görüş” adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle sebep olunan ... TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.
Söz konusu hüküm Temyiz Kurulu’nun 27.11.2024 tarih ve 57519 tutanak sayılı Kararı’nın 1’inci maddesi ile tasdik edilmiştir.
Bu kez karar düzeltilmesi kanun yoluna başvuran Harcama Yetkilisi ... ve Gerçekleştirme Görevlisi ... tarafından 54026 no.lu dosya kapsamında gönderilen karar düzeltilmesi talebine ilişkin ortak dilekçede;
“Kamu zararı kavramı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71. maddesinde tanımlanmıştır. Söz konusu maddeye göre kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Burada, madde metnindeki “kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” ibaresi üzerinde durulmalıdır. 5018 sayılı kanunun 71.maddesinden, kamu zararına sebebiyet verilebilmesi için, kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması gerektiği, çok açık bir biçimde anlaşılmaktadır.
Oysaki somut olayımızda, Hastanemizin kaynağında artışa engel olabilecek veya eksilmeye neden olabilecek herhangi bir durum söz konusu değildir. Tam aksine Hastanemize gelir getirici bir faaliyet söz konusudur. Dolayısıyla somut olayda kamu zararından bahsedilemez. Bilimsel görüş adı altında tahsil edilen ve bütçeye gelir olarak kaydedilen ücretlerin bir kısmı öğretim üyelerine katkı payı olarak dağıtılmış ve bir kısmı da Hastanemizin cari harcamalarında kullanılmıştır.
Diğer taraftan bilimsel görüş adı altında hastalardan alınan bu ücretlerle ilgili bugüne kadar herhangi bir şikâyet ve dava süreci de başlatılmış değildir. Bununla ilgili olarak fazladan tazminat, ceza veya herhangi bir külfet de yüklenilmiş değildir.
Ayrıca bu uygulama Hastanemizce 01.01.2024 tarihinden itibaren uygulamadan kaldırılmıştır. Uygulamaya son verilmesinin neticesinde bilimsel görüş ücretlerinin alınmaması nedeniyle Hastanemizde görev yapan öğretim üyeleri özel muayene sayılarını düşürerek hastaların muayene taleplerine yeterince cevap vermemekte; çoğunlukla akademik faaliyetler, öğrenci yetiştirme ve bilimsel faaliyetlerle uğraşmaktadırlar. Dolayısıyla birçok hasta öğretim üyelerine ulaşmakta ve randevu almakta zorlanmaktadır. Bundan dolayı hasta ister istemez ya özel hastaneleri tercih etmek zorunda kalmakta ya da sağlık haklarından feragat etmek durumunda kalmaktadırlar.
Mümkün olan en yüksek bedensel ve ruhsal sağlık standardına sahip olma hakkı, kısaca “Sağlık Hakkı” temel bir insan hakkıdır. “Sağlık Hakkı”, sağlıklı bireyler ve toplum hedefine ulaşabilmek için gerekli tesislere ve şartlara ulaşma, bunları kullanma hakkıdır.
1948'de kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 25.maddesinin 1. fıkrası “Herkesin kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır.” şeklindedir. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi’nin 12. maddesi de sağlık hakkını “Sağlık Standardı Hakkı” başlığı altında şöyle düzenlemiştir.
“1. Bu Sözleşmeye Taraf Devletler, herkesin mümkün olan en yüksek seviyede fiziksel ve ruhsal sağlık standartlarına sahip olma hakkını tanır.
2. Bu Sözleşmeye Taraf Devletlerin bu hakkı tam olarak gerçekleştirmek amacıyla alacakları tedbirler, aşağıdakiler için de alınması gerekli tedbirleri içerir:
a) Var olan doğum oranının ve bebek ölümlerinin düşürülmesi ile çocukların sağlıklı gelişmelerinin sağlanması;
b) Çevre sağlığını ve sanayi temizliğini her yönüyle ileriye götürme;
c) Salgın hastalıkların, yöresel hastalıkların, mesleki hastalıkların ve diğer hastalıkların önlenmesi, tedavisi ve kontrolü;
d) Hastalık halinde her türlü sağlık hizmetinin ve bakımının sağlanması için gerekli şartların yaratılması.”
1965'te yürürlüğe giren Avrupa Sosyal Şartı'nda ise, 11. maddede ve “Sağlığın Korunması Hakkı” başlığı altında:
“Akit Taraflar sağlığın korunması hakkının etkin biçimde kullanılmasını sağlamak üzere, ya doğrudan veya kamusal veya özel örgütlerle işbirliği içinde, diğer önlemlerin yanı sıra,
1- Sağlığın bozulmasına yol açan nedenleri olabildiğince ortadan kaldırmak;
2- Sağlığı geliştirmek ve sağlık konularında kişisel sorumluluğu artırmak üzere eğitim ve danışma kolaylıkları sağlamak;
3- Salgın hastalıklarla yerleşik mevzii ve başka hastalıklar olabildiğince önlemek; üzere tasarlanmış uygun önlemler almayı taahhüt ederler.” şeklinde bir düzenleme getirilmiştir.
Görüleceği üzere birçok düzenleme ile sağlık hakkı başlı başına bir hak olarak açıkça tanımlanmıştır.
Diğer taraftan Üniversite hastaneleri; ülkemizin en ileri düzeyde sağlık hizmeti veren ve bu konuda araştırmalar yapan, tıp fakültesi öğrencilerine, araştırma görevlisi ve uzman hekim adaylarına uygulama imkânı sağlayan sağlık kuruluşlarıdır. Üniversite Hastaneleri, bir yandan üçüncü basamak sağlık kuruluşu olmalarının verdiği sorumlulukla kendilerine müracaat eden hastaları tedavi edip bu hastaların beklentilerini karşılamaya çalışmakta, diğer yandan sağlık alanında araştırmalar yapıp tüm dünya insanları için hastalıklara çözüm yolu bulma, yeni tedavi yöntemleri geliştirme ve tıp alanında alet ve cihazların geliştirilip sektöre kazandırılması gibi yenilikleri insanlığa kazandırma gayreti içerisindedir. Ancak bunları yaparken başta mali imkansızlıklar olmak üzere Üniversite Hastanelerinin çok büyük sıkıntıları mevcuttur. Üniversite Hastaneleri; bir taraftan eğitim öğretim, yeni tedavi yöntemleri ve tıp alanında yeniliklerle uğraşırken, diğer taraftan mali sürdürülebilirlik açısından gelir getirici faaliyetler yaparak yukarıda belirtmiş olduğumuz çalışmalara destek sağlama çabası içindedir.
İşte tüm bu sebeplerden dolayı, Hastanemiz Yönetim Kurulu tarafından 22/06/2022 tarihinde alınan karara istinaden Hastanemiz öğretim üyesi özel muayene ücretleri Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yayınlanan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) hükümleri gereğince ayaktan başvuranlarda ödeme listesinde belirtilen tutarların iki katı şeklinde tahsil edilmekteydi. SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması nedeniyle öğretim üyelerinin özel muayene ücretlerinin günümüz şartlarında çok düşük kalması ve dolayısıyla öğretim üyelerinin özel muayenelerde daha fazla zaman harcaması ancak vermiş oldukları sağlık hizmetlerinin maddi olarak karşılığını alamaması neticesinde, öğretim üyeleri günlük ortalama 4-5 hasta muayenesi yapmaktayken Hastane Yönetim Kurulunun 01/08/2022 tarihinden itibaren (özel muayene ücretinden ayrı olarak) bilimsel görüş adı altında alınan 150 TL ilave ücretten sonra ise öğretim üyelerinin motivasyonu aitmiş ve günlük 10-15 hasta muayenesi yapmaya başlamış, Sayıştay sorgusuna istinaden 01/01/2024 tarihinden itibaren bilimsel görüş adı altında alınan ücretten vazgeçilmesinden dolayı ise öğretim üyeleri tekrar hasta sayılarını düşürmüş, akademik faaliyet, bilimsel çalışma ve öğrenci yetiştirme faaliyetlerine başlamışlardır. Bundan dolayı yukarıda bahsedilen sağlık hakkı çerçevesinde değerlendirilecek olursa; maddi imkânı olan hastalar, özel hastaneleri tercih ederek ekstra 2000-3000 TL özel muayene ücreti vermekte, maddi imkânı olmayan hastalar ise sağlık hakkından istemeyerek de olsa vazgeçmek durumunda kalmaktadırlar.
Diğer taraftan bir Üniversitede özel yetenek sınavları için başvuru ücreti alınması ve alınan ücretlerin özel bütçe yerine ilgili Üniversitenin Vakfına aktarılması işlemlerinde 5018 sayılı Kanunun yukarıda değinilen 71’inci maddesi kapsamında bir kamu zararı oluşturmayacağı 15.05.2019 tarihli ve 46220 tutanak sayılı Sayıştay Temyiz Kurulu Kararıyla ortaya konmuş olup 22.09.2021 sayılı ve 50170 tutanak sayılı kararında da Temyiz Kurulu, anılan konudaki yaklaşımını aynen devam ettirmiştir.
Karar Düzeltme istemimizin kabulüne karar verilmesini ve yukarıda arz edilen sebeplerden dolayı, kararın düzeltilmesini talep ederiz.” denilmiştir.
(Karar Düzeltilmesine İlişkin) BAŞSAVCILIK MÜTALAASI:
Başsavcılığın mütalaasında;
“İlamın 1’inci maddesine ilişkin karar düzeltilmesi talebinde özetle; sorumlular temyiz dilekçesinde yer alan gerekçelere benzer şekilde Temyiz Kurulu kararlarını emsal göstererek hastalardan bilimsel görüş adı altında bedel alınması ve alınan bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması işlemlerinin kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olmadığı, 5018 sayılı Kanunun 71’nci maddesinde belirtilen fiillerden herhangi biriyle uyuşan bir yönü de bulunmadığı, herhangi bir kamu zararından bahsedilebilmesinin söz konusu olmadığından bahisle İlam hükmünün temyizen kaldırılmasını talep etmektedir.
Dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde; Temyiz ilamında yasal gerekçeleriyle açıklandığı üzere 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun "Gelirlerin dayanakları" başlıklı 37’nci maddesine aykırı olarak kanuni dayanağı bulunmayan bir gelirin tahsil edilmesi ve toplanan gelirden aynı Kanunun 71’nci maddesine aykırı olarak mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması ayrıca aynı Kanunun 72’nci maddesinin ihlal edilmesi nedeniyle kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Bu nedenle sorumluların karar düzeltilmesi talebinin reddedilerek karar düzeltilmesine mahal olmadığına karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.” denilmiştir.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde “bilimsel görüş” adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle sebep olunan ... TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.
Söz konusu hüküm Temyiz Kurulu’nun 27.11.2024 tarih ve 57519 tutanak sayılı Kararı’nın 1’inci maddesi ile tasdik edilmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Sağlık hizmetlerinin sağlanma yöntemi ve sağlık giderlerinin ödenmesi” başlıklı 73’üncü maddesinin ikinci fıkrasında;
“Kamu idaresi sağlık hizmeti sunucuları dışındaki vakıf üniversiteleri dahil sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularınca, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen sağlık hizmetleri bedeline ek olarak, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerden sağlık hizmeti sunucularının giderleri ve ürettikleri sağlık hizmetlerinin maliyetleri, yapılan sübvansiyonlar gibi kriterler dikkate alınarak bu bedellerin iki katına kadar alınabilecek ilave ücretin tavanını belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu tavan dahilinde alınabilecek ilave ücret oranları Kurumca belirlenir.
…”
Denilmiştir.
2022 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği’nin “İlave Ücret” başlıklı 1.9 maddesi birinci fıkrasının (a) bendinde, tedavi olan kişilerden kurumca belirlenen oranı geçmemek üzere ilave ücret alınabileceği; (b) bendinde ise, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ilave ücret alınabilecektir.
Yapılan incelemede, Hastane Yönetim Kurulunun 22.06.2022 tarih ve 04 sayılı Toplantısında; “Hastanemiz öğretim üyesi özel muayene ücretleri, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) hükümleri gereğince eki EK-2/A Ayaktan Başvurularda Ödeme Listesinde belirlenen tutarların iki katı şeklide tahsil edilmektedir. Ancak SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması ve hastanın muayenelerinde öğretim üyesi tercihlerinin artması nedeniyle özel muayene ücretlerine ilave olarak “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında 150 TL ilave ücret alınması uygun görülmüştür. Hoca bazlı alınan bu “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü ücreti %50 hastane %50 Öğretim Üyesi oranı ile dağıtılacaktır. Bu uygulama HBYS sisteminde yapılacak düzenlemeler hayata geçirildikten sonra uygulamaya geçirilecektir. Muhtemel uygulama tarihi 01 Ağustos 2022 olarak planlanması uygun görülmüştür.” şeklinde karar alındığı, söz konusu karar ile her muayene için hastalardan özel muayene ücretine ilave olarak, SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması ve hasta muayenelerinde öğretim üyesi tercihlerinin artması gerekçe gösterilerek, Sağlık Uygulama Tebliğinde (SUT) yer almadığı halde “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında 150,00 TL ilave ücret alındığı ve bilimsel görüş ücreti adı altında tahsil edilen söz konusu tutarın %50’sinin öğretim üyelerine ek ödeme olarak dağıtıldığı %50’sinin ise döner sermayeye geliri olarak kaydedildiği anlaşılmıştır.
Bununla birlikte, sorumlular tarafından gönderilen karar düzeltilmesi dilekçesinde söz konu uygulamaya 01.01.2024 tarihi itibariyle son verildiği ifade edilmiştir.
Ayrıca sorumlular karar düzeltme dilekçelerinde; SUT’ta tanımlanan bedelin aşılmadığını, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğunu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığını belirtmişlerdir.
Ancak somut uygulamada mevzuata aykırı olan husus; SUT ile belirlenen sınırın aşılması değil, Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılmasıdır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde:
“Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz.
Yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılması, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat veya ödeme yapılması hallerinde; söz konusu tutarlar, yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılanlardan alınarak, ilgisine göre bütçeye gelir kaydedilir veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedilir. Ayrıca, bunlar hakkında ilgili kanunları uyarınca adli ve idari yönden gerekli işlemler yapılır.” hükümlerine yer verilerek, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlar altında tahsilat yapılması hallerinde ne tür bir işlem yapılması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Buna göre, hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “bilimsel görüş ücreti” adı altında tahsil edilen tutarların yetkisiz ödeme yapılanlardan alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ya bütçeye gelir kaydedilmesi ya da ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması gerekmektedir.
Somut olayda tahsil edilen tutarlar, İdare tarafından ilgililere iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınmayıp, aynı maddedeki diğer seçenek tercih edilerek bütçeye gelir kaydedildiğinden, söz konusu tutarların kamu gelirinin tabi olduğu mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
Sonuç olarak, mevzuata aykırı bir şekilde Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında hastalardan ilave olarak tahsil edilerek döner sermaye bütçesine gelir kaydedilen ücretlerin kamu geliri olduğunda tereddüt bulunmamaktadır. Bu nedenle, mevzuat hükmü uyarınca döner sermaye bütçesine gelir olarak kaydedilip İdare geliri haline gelen söz konusu ücretlerin %50’sinin öğretim üyelerine ek ödeme olarak dağıtılması suretiyle 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında “kamu kaynağında eksilmeye” neden olunarak kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinde; “… Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur. …” denilmektedir.
Oluşan kamu zararından; 5018 sayılı Kanun’un 32 ve 33’üncü maddeleri gereğince ödeme emri belgesi ve eki belgelerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile aynı Kanun’un 31’inci maddesi uyarınca Üniversite Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu kararında imzası bulunan Yönetim Kurulu Üyelerinin de sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, Temyiz Kurulu Kararındaki gerekçeler ve yukarıda yapılan açıklamalar uyarınca bu aşamada ileri sürülen hususlar Kararın düzeltilmesini icap ettirecek bir mahiyette görülmediğinden, sorumluların iddialarının Reddedilerek; (31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünü tasdik eden) 27.11.2024 tarih ve 57519 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararı’nın 1’inci maddesinde KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLMADIĞINA,
(Üye ... ve Üye ...’in karşı oyu ile) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 03.12.2025 tarih ve 58668 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi
Üye ...’in karşı oy gerekçesi:
... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;
2022 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği’nin “İlave Ücret” başlıklı 1.9 maddesi birinci fıkrasının (a) bendinde, tedavi olan kişilerden kurumca belirlenen oranı geçmemek üzere ilave ücret alınabileceği; (b) bendinde ise, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabileceği belirtilmiştir.
Sorumlular savunmalarında, SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığını, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğunu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığını ifade etmişlerse de; Yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmıştır.
Bu çerçevede konu değerlendirildiğinde, ... Tıp Fakültesi Hastanesi tarafından Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan bilimsel görüş adı altında hastalardan tahsil edilen bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması ve diğer kısmının da döner sermaye geliri olarak kaydedilmesi işlemlerinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu kabul edilmekle birlikte, söz konusu uygulama 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir. Zira, hastalardan bilimsel görüş adı altında yersiz olarak alınan muayene ücretleri tahsil edilmemiş olsaydı, kamunun hiçbir kaybından bahsedilemeyecekti.
Bununla birlikte, 5018 sayılı Kanun’un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde:
“Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz.
Yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılması, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat veya ödeme yapılması hallerinde; söz konusu tutarlar, yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılanlardan alınarak, ilgisine göre bütçeye gelir kaydedilir veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedilir. Ayrıca, bunlar hakkında ilgili kanunları uyarınca adli ve idari yönden gerekli işlemler yapılır.” hükümlerine yer verilerek, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlar altında tahsilat yapılması hallerinde ne tür bir işlem yapılması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Buna göre, hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) tanımlı olmayan “bilimsel görüş ücreti” adı altında tahsil edilen tutarların yetkisiz ödeme yapılanlardan alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ya bütçeye gelir kaydedilmesi ya da ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması gerekmektedir.
Somut olayda, özel muayene ücretine ilave olarak “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında her bir hasta için tahsil edilen 150 TL’nin, %50’sinin ilgili öğretim üyesine ek ödeme olarak dağıtıldığı, %50’sinin ise döner sermaye hesabına gelir olarak kaydedildiği, ancak yetkisiz olarak hastalardan tahsil edilen söz konusu tutarların ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılmasında kamu kaynağında artışa engel ya da eksilmeye neden olacak ve dolayısıyla kamu zararına sebebiyet verecek bir husus bulunmadığından söz konusu Temyiz Kurulu Kararının Düzeltilmesine Mahal Olduğuna karar verilerek, 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün BOZULMASINA ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince hastalardan yetkisiz olarak tahsil edilen tutarlardan öğretim üyelerine dağıtılan kısmın geri alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ilgili döner sermaye hesabına gelir kaydedilmesi veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması için Üniversite Rektörlüğüne yazılmasını teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, karar verilmesi gerekir.
Üye ...’in karşı oy gerekçesi:
31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde bilimsel görüş adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle kamu zararına neden olunduğuna hükmedilmiş olup, söz konusu hüküm Temyiz Kurulu’nun 27.11.2024 tarih ve 57519 tutanak sayılı Kararı’nın 1’inci maddesi ile tasdik edilmiştir.
Sorumluların savunmalarında SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığı, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığı ifade edilmişse de; Yükseköğretim Kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmıştır.
Bu kapsamda, ... Tıp Fakültesi Hastanesi tarafından hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında yersiz olarak hastalardan tahsil edilen bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması ve diğer kısmının da döner sermaye geliri olarak kaydedilmesi işlemlerinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu kabul edilmekle birlikte, söz konusu uygulama 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir.
Bilimsel görüş adı altında tahsil edilen ve bütçeye gelir olarak kaydedilen ücretlerin bir kısmı öğretim üyelerine katkı payı olarak dağıtılmış ve bir kısmı da Hastanenin cari harcamalarında kullanılmıştır. Bu bağlamda, 5018 sayılı Kanun’un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde belirtilen şekilde bütçeye gelir kaydı yapıldığı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, sorumlular sözlü savunmalarında ilama konu edilen hatalı uygulamanın 01.01.2024 tarihi itibariyle sonlandırıldığını beyan etmişlerdir.
Somut olaydaki uygulama, 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir. Ayrıca, İdarenin yorum hatasına bağlı olarak yaptığı uygulamadan dolayı fazladan (tazminat, ceza vb. gibi) bir külfet yüklenilmiş de değildir.
Bu itibarla, yukarı açıklanan gerekçelerle söz konusu Temyiz Kurulu Kararının Düzeltilmesine Mahal Olduğuna karar verilerek, 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA karar verilmesi gerekir.