Temyiz Karar Detayı
Kamu İdaresi
Belediyeler ve Bağlı İdareler
Yılı
2023
Daire
4
Dosya No
56198
Tutanak No
59171
Tutanak Tarihi
08.04.2026
Konu
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
KARAR
Konu: Revize Birim Fiyatın, Resmi Analiz ve Rayiçlerle Oluşturulan Fiyattan Fazla Belirlenmesi
66 sayılı İlam’ın 3’üncü maddesi ile, “... Rekreasyon Alanı Yapım İşi”nde, “SNC. İNŞ. 086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemi için uygulanan revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının; Harcama Yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) ile Gerçekleştirme Görevlisi ...’a (İnşaat Mühendisi) ödettirilmesine karar verilmiştir.
Temyiz Dilekçesi
Harcama yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) tarafından 56198 sayılı dosya kapsamında; Gerçekleştirme Görevlisi ... (İnşaat Mühendisi) tarafından 56199 sayılı dosya kapsamında temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Ortak nitelikteki temyiz başvurusuna esas dilekçelerde özetle;
Sayıştay 4. Dairesinin 22.05.2025 tarih ve 66 İlam, 343 Karar nolu ilamının 3 sıra nosu ile verilen kararın aşağıda detayı ile izah edilen gerekçelerle hukuki olmadığını değerlendirdikleri,
“... Rekreasyon Alanı Yapım” işinde; revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle kamu zararı oluştuğunun mezkur daire ilamında ifade edildiği,
Sorgu, sorgu üzerine alman ilam kararı ve savunmanın sözleşmenin 28.2.1. maddesine dayanmadığı,
"(28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez, İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır."
Revize birim fiyatın, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatı geçemeyeceğinin kural olarak düzenlediği, Sözleşmede iş kalemine yönelik bir düzenleme yapılmış olup, girdi unsurlarının farklı olduğu durumlarda iki iş kaleminin aynı olduğundan bahsetmenin hukuken mümkün gözükmediği, Nitekim Sayıştay Temyiz Kurulunun 10.07.2024 tarih ve 57023 tutanak nolu kararında, girdi unsurlarında ortaya çıkan ebat değişikliğin dahi yeni birim fiyat tespitini zorunlu kıldığı,
"Yüklenicinin Teklif Birim Fiyatının İçerisindeki Temel Girdilerden Olan Bitümün İdarece Verilmesi, Teklif Birim Fiyatın Bütünlüğünü Esastan Bozduğu İçin, Yeni Birim Fiyat (YBF) Tespiti Şartlarının Oluştuğunun Kabulü Gerektiği,
Bu örnekleri çoğaltmanın mümkün olduğu, yapım yöntemi (birim fiyat tarifi) tamamen aynı olan kaplama imalatlarında kaplama malzemesinin ebatlarının değişmesi, resmi rayici bulunan malzeme yerine faturalı ithal malzeme kullanılması gibi durumlarda da imalatın yapım şekli aynı kalmasına rağmen malzeme değişikliklerinin yeni birim fiyat tespitini zorunlu kıldığı".
Bu sebeple; kamu zararına dayanak her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli iş kalemi ile fiilen yerinde yapılan özel kazı her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli iş kaleminin girdilerinin ve imalat yöntemlerinin farklı olduğunu ispatının yeterli olacağı, Zira, kamu zararının dayanağı fiilen yapılan iş ile birebir aynı mahiyette resmi analiz ve rayiç olması halinde geçerli olacağı, aksi durumda dayanağın ortadan kalkmış olacağı,
Daire ilamında dikkate alınan resmi analiz ve rayicin, mevcut zeminin kazılması, çıkan malzemenin taşınarak kullanılması ve/veya kullanılmadan saha dışına deplase edilmesi işlerini içerdiği, Bu iş kalemi ile sözleşme konusu işin yerine getirilmesinin mümkün olmadığının teknik olarak tespit edildiği, İdare tarafından yapılan işte ise kazılardan çıkan malzemenin kullanılmasının yanı sıra saha dışından getirilen malzemenin de serilmesi, sıkıştırılması suretiyle imalatın yapılması, ayrıca balçık malzemenin kazılması ve saha dışına nakliyesi işlerinin de bulunduğu, Bu işlere yönelik bütün imalatların, malzemenin mahiyetine yönelik tüm fotoğrafların Sayın Denetçiye ve Sayın Daireye sunulduğu,
Buradan hareketle, kamu zararına dayanak olarak alman resmi analiz ve rayici olan iş kaleminin girdileri arasında saha dışından getirilen malzemenin serilmesi, sıkıştırılması ve aynı zamanda balçık malzemenin kazılması ve saha dışına nakledilmesi imalatlarının var olup olmadığı, Girdilere bakıldığında her iki girdi unsurunun da olmadığının açıkça görüleceği,
Ölçünün dahi değişmesi durumunda yeni birim fiyat yapılıyorken, girdi unsurlarının ve imalat yöntemlerinin farklı olması durumunda kamu zararında gösterilen resmi analiz ve rayicin dikkate alınarak sonuca gidilmesi nasıl mümkün olduğu, Kaldı ki, bu imalatların yapıldığına yönelik her türlü bilgi ve belgenin de sunulduğu,
Bunun yanında, imalatın yapıldığı alanın, kamu zararında dayanak olarak gösterilen resmi analiz ve rayici olan her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli iş kalemi ile yapılmasının teknik olarak mümkün olmadığı, Teknik olarak yapılmasına imkan vermeyen bir iş kaleminin nasıl kamu zararına dayanak kabul edildiği,
Sayıştay Temyiz Kurulunun 02.02.2012 tarih ve 34332 tutanak nolu kararına göre; iş kalemlerinin benzer olduğuna yönelik teknik bir tespite yer verilmeksizin kamu zararı iddiasında bulunulmasının mümkün olamayacağının şu şekilde ifade edildiği,
"İlamda puantaj tutularak analiz yapılan Papatya deresi ile tazmin konusu yeni birim fiyatın uygulandığı yerlerdeki derelerin temizliklerinin benzer nitelikli olduğuna dair teknik bir tespite yer verilmemiştir. Bu durumda, makine ağırlıklı temizlik yapılan Papatya deresi için puantajla belirlenen analizlerin, el işçiliği ağırlıklı temizlik yapılan yerler için de uygulanması gerektiği iddiasıyla tazmin hükmü verilmesi mümkün değildir."
Emsal Temyiz Kurulu kararına benzer şekilde; tazmin konusuna dayanak iş kaleminin girdi unsurları ile yapım teknikleri, fiilen tutanak tutulan ve yapılan işin girdi unsurları ve yapım teknikleri ile aynı olmadığı, Aynı olmadığının açıkça ve delilleriyle ifade edildiği, Yerinde fiili ve fiziki bir denetim yapılmış olsaydı, zaten aynı olmadığının da rahatlıkla görülebileceği,
Kararda yer alan azınlık görüşünde de, "Kamu zararına dayanak resmi analiz ile idarece oluşturulan SNC.İNŞ.086 poz numaralı her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli özel pozunun BİRBİRİNDEN FARKLI OLDUĞU ANLAŞILMAKTADIR. Şöyle ki; kıyas edilen ve sınır olarak gösterilen resmi analizden farklı olarak, özel poz mahiyetinde olan idare analizinde imalat sahası dışından getirilen malzemenin dolgusunun yapılması ile imalat sahası dışına balçığın nakledilmesi girdileri de bulunmaktadır." İfadelerine yer verilmekle kamu zararı olmadığının ifade edildiği, Azınlık görüşünün, açıklanan gerekçeler çerçevesinde hukuken doğru olduğunu değerlendirdikleri,
Bu sebeplerle, revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle haklarında alınan kamu zararı kararının hukuken doğru olmadığını ve kamu zararı kararının kaldırılması gerektiğini değerlendirdikleri,
Başsavcılık Görüşü
Başvuru yapan tüm sorumlular için geçerli olmak üzere, Başsavcılık Görüşünde:
Temyize konu olan 4. Dairenin 22.05.2025 tarih ve 66 no.lu ilamın 3'üncü maddesinde; "...
... revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle oluşan ve hesabı aşağıda gösterilen ... TL kamu zararının; ... ilamda adı geçen sorumlulardan müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53'üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, ..." karar verildiğinin görüldüğü,
Sorumlunun savunmasında, Daire yargılaması sürecinde yapmış olduğu açıklamaları ve ileri sürdüğü iddiaları tekrar ederek; "... Daire ilamında dikkate alınan resmi analiz ve rayiç, MEVCUT zeminin kazılması, çıkan malzemenin taşınarak kullanılması ve/veya kullanılmadan saha dışına deplase edilmesi işlerini içermektedir. Bu iş kalemi ile sözleşme konusu işin yerine getirilmesinin mümkün olmadığı teknik olarak tespit edilmiştir. İdaremiz tarafından yapılan işte ise kazılardan çıkan malzemenin kullanılmasının yanı sıra saha dışından getirilen malzemenin de serilmesi, sıkıştırılması suretiyle imalatın yapılması, ayrıca balçık malzemenin kazılması ve saha dışına nakliyesi işleri de bulunmaktadır.
Buradan hareketle, kamu zararına dayanak olarak alınan resmi analiz ve rayici olan iş kaleminin girdileri arasında saha dışından getirilen malzemenin serilmesi, sıkıştırılması ve aynı zamanda balçık malzemenin kazılması ve saha dışına nakledilmesi imalatları var mıdır? Girdilere bakıldığında her iki girdi unsurunun da olmadığı açıkça görülecektir.
Bu sebeplerle, revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle hakkımızda alınan kamu zararı kararının hukuken doğru olmadığını ve kamu zararı kararının kaldırılması gerektiğini değerlendirmekteyiz." Denildiği,
Yargılamanın konusunun, ... Belediyesince ihale edilen, ... Tarım Ür. Elek. Ür. Paz. İnş. Gıda San. Tic. A.Ş. yüklenimindeki "... Rekreasyon Alanı Yapım işinin yürütülmesi sırasında, miktar artışı sebebiyle revize birim fiyat hesabı yapılan iş kalemine ait revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi hususunun olduğunun görüldüğü,
Sorumluların savunmalarında ileri sürdükleri hususlar Daire ilamında ayrıntılı bir şekilde karşılanmış olup Savcılığın görüşüne aşağıda yer verildiği,
Bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
Söz konusu iş kapsamındaki "SNC. İNŞ. 086" poz numaralı "Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli" iş kalemi için miktar artışı nedeniyle revize birim fiyat uygulandığı,
Bu iş kalemi için sözleşmede yer alan formül kullanılarak revize birim fiyat hesaplandığı ve bu fiyat üzerinden yükleniciye ödeme yapıldığı,
Ancak bu iş kalemi için formül sonucu bulunan fiyatın, resmi analiz ve rayiçler kullanılmak suretiyle hesaplanan fiyatın üzerinde olduğu,
Yükleniciye yapılacak ödemede esas alınması gereken revize birim fiyatın üst sınırının resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyat olması nedeniyle üst sınıra uyulmadan yapılan bu ödemenin mevzuatına uygun olmadığı,
İş kaleminin tarifi incelendiğinde; kazıdan çıkan her türlü malzemenin 1000 metreye kadar taşınmasının birim fiyata dahil olduğu, kazıdan çıkan malzemenin dolguya yetmediği durumlarda temin edilecek dolgu malzemesinin bedelinin yeni fiyat tespit edilerek yükleniciye ödeneceği, bunun dışındaki bütün masrafların birim fiyata dahil olduğu,
Kamu zararına esas analizin girdileri incelendiğinde, her bir metreküp (1 m3) imalat için; (0,55 m3) kazı malzemesinin 30 km mesafeye taşınması ve bunun hafriyat sahasına döküm bedeli ile (0,45 m3) kazı malzemesinin 2 km mesafeye taşınması bedelinin analiz hesabında bulunduğu,
Analiz girdileri ve birim fiyat tarifinin karşılaştırılması neticesinde, birim fiyata dahil olmayan; "kazıdan çıkan ve kullanılmayan her türlü malzemenin (zayıf zemin, kaya, bataklık vb.) nakliyesinin" analizin hesabına ilave edildiği, dışarıdan getirilen dolgu malzemesinin bedelinin yeni fiyat yapılmak suretiyle ayrıca ödenmesi öngörüldüğünden analiz hesabında yer almadığının anlaşıldığı,
Yapılan tespitlerin ve Daire kararındaki açıklamaların yerinde olduğu anlaşıldığından oluşan fazla ödemenin 5018 sayılı Kanunun 71 maddesi hükmü gereği kamu zararını oluşturduğunun değerlendirildiği,
Bu itibarla, söz konusu Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağının düşünüldüğü,
Belirtilmiştir.
Duruşmaya Harcama yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) ile Gerçekleştirme Görevlisi ... (İnşaat Mühendisi) katılmış ve sözlü ifadelerinde, dilekçelerinde belirtilen hususları tekrar etmişlerdir. Sayıştay Savcısı yazılı görüşünü yinelemiştir.
Duruşmaya katılan sorumlular ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
66 sayılı İlam’ın 3’üncü maddesi ile, “... Rekreasyon Alanı Yapım İşi”nde, “SNC. İNŞ. 086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemi için uygulanan revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının; Harcama Yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) ile Gerçekleştirme Görevlisi ...’a (İnşaat Mühendisi) ödettirilmesine karar verilmiştir.
Bu defa, Harcama yetkilisi ... tarafından 56198 sayılı dosya kapsamında; Gerçekleştirme Görevlisi ... tarafından 56199 sayılı dosya kapsamında temyiz başvurusunda bulunulmuştur.
Mevzuat:
İşe ait sözleşmenin 28.2 nci maddesinde;
“İş kalemi miktarının değişmesi
28.2.1. Herhangi bir iş kaleminin (sözleşmede yer alan ya da yeni fiyatla sözleşmeye dahil olan iş kalemi) miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.
R = F x [ 1 – (A x F) / S ]
S = Sözleşme bedeli (TL),
F = İş kaleminin birim fiyatı (TL / ….),
A = İş kaleminde meydana gelen artış miktarı (Adet, mt, m² vb.),
R = Revize birim fiyat (TL / ….).
28.2.2. (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez. İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır.”,
İhale dokümanında yer alan “SNC.İNŞ.086” “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kaleminin birim fiyat tarifinde ise aynen;
“KTŞ'nin ilgili kısımlarındaki esaslar ve şartlar dahilinde, her cins ve klastaki zeminde yarma kazısı yapılması ve kullanılması.
Birim Fiyata Dahil Olan Masraflar : Yarma ve dolgu sahalarındaki temizleme ve sökme işlerinin yapılması, makine ve gerektiğinde patlayıcı madde de kullanılarak yarma sahalarında; zayıf zemin, bataklık, her cins toprak, her cins küskülük, yumuşak, sert veya çok sert kaya kazılarının yapılması, kırmataş, şose veya asfalt sökülmesi, bunlardan çıkan her cins kazı ve sökme malzemelerinin vasıtalara yüklenmesi, nihai ortalama 1000 m mesafeye kadar taşınması, tabakalar halinde serilmesi ve düzeltilmesi veya Yapı Denetim Görevlisince gösterilecek yerlerde, istenilecek şekilde depo veya istif edilmesi ile aşağıda ""Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar"" başlığı altında sayılanlar dışında kalan diğer bütün işlerin yapılması için gerekli olan her türlü işçilik, malzeme, makine, alet ve araç giderleri ile yüklenici karı ve genel masraflar.
Kazıdan çıkan malzeme dolguya uygun olanı dolguya kullanılacak uygun olmayan malzeme idarenin göstereceği uygun yerlere depo edilecektir. Kazıdan çıkan malzeme dolguya yetmezse idarece dolgu malzemesi için yeni fiyat tutulup ihtiyaç duyulan miktar kadar dolguya uygun malzeme temin edilerek dolgu yapılacaktır ve ödemesi yeni fiyat tutulup yapılacaktır.
Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar: Poz KGM/18.190 dışındaki mevcut yapıların yıkma ve sökme işleri.
Ölçü: Yukarıda sayılan malzemelerin; kazı öncesi ve sonrası yerinde ölçülen ve sahalar ortalaması metodu ile hesap edilen metreküp cinsinden hacmidir.” Denilmektedir.
Değerlendirme:
Yukarıda yer verilen sözleşme hükmü gereğince, sözleşmenin yürütülmesi sırasında bir iş kalemi için miktar artışı nedeniyle revize birim fiyat hesaplanmasının gerektiği durumlarda, madde metninde yer alan formül kullanılmak suretiyle hesaplama yapılması; ancak bulunan revize birim fiyatın, iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyattan fazla olmaması gerekmektedir.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; söz konusu iş kapsamındaki “SNC. İNŞ. 086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemi için miktar artışı nedeniyle revize birim fiyat uygulandığı; bu iş kalemi için sözleşmede yer alan formül kullanılarak revize birim fiyat hesaplandığı ve bu fiyat üzerinden yükleniciye ödeme yapıldığı; ancak bu iş kalemi için formül sonucu bulunan fiyatın, resmi analiz ve rayiçler kullanılmak suretiyle hesaplanan birim fiyatın üzerinde olduğu; üst sınıra uyulmadan yapılan bu fazla ödemenin mevzuatına uygun olmadığı anlaşılmıştır.
Dilekçelerde özetle; İlam’da kamu zararı hesaplamasına esas olan “her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemine ait resmi analizin, yapılan imalatları karşılamadığı, çünkü fiili olarak balçık malzemenin kazı ve nakliyesinin yapıldığı ayrıca saha dışından getirilen malzemenin de serilmesi, sıkıştırılması suretiyle imalatının yapıldığı; bu işlere ait fotoğrafların savunmada Daireye sunulduğu, resmi analizin ise bu imalatları kapsamadığı dolayısıyla İlam maddesinin hatalı olduğu belirtilmiştir.
Dilekçede belirtilen itirazlarla ilgili olarak; yukarıda yer verilen birim fiyat tarifinde, saha dışından malzeme getirilerek imalat yapılması durumunda bunun için yeni birim fiyat yapılacağı belirtilmiştir. Yani bu imalat; “SNC.İNŞ.086” “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kaleminin kapsamına dahil bir imalat değildir. Dolayısıyla, bir iş kaleminin birim fiyat tarifinde bulunmayan bir imalata ait girdinin, aynı iş kalemine ait analizde de bulunmamasında bir hata bulunmamaktadır.
İkinci olarak, birim fiyat tarifi incelendiğinde, balçık malzemenin kazı ve nakliyesi imalatının, iş kaleminin kapsamında olduğu fakat İlam’da kullanılan analizde bununla ilgili bir girdi bulunmadığı görülmektedir. Oysa, “SNC.İNŞ.086” “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kaleminin birim fiyat tarifinde balçık malzeme ile ilgili imalatlar bulunduğu için buna ilişkin girdilerin analizde bulunması gerekmektedir. Bu sebeple; İlam’da kamu zararı hesaplarında esas alınan, söz konusu iş kalemine ait olan resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyat olması gerekenden eksik hesaplanmıştır.
Bu itibarla; resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan birim fiyatın hatalı tespit edildiği anlaşıldığından, 66 sayılı İlamın 3’üncü maddesi ile verilen ... TL’lik tazmin hükmünün BOZULARAK, dosyanın ilgili DAİREYE GÖNDERİLMESİNE,
(Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ...’in karşı oyu ile) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 08.04.2026 tarih 59171 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi
Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ...:
Birim fiyat tarifi incelendiğinde, balçık malzemenin kazı ve nakliyesi imalatının, iş kaleminin kapsamında olduğu fakat İlam’da kullanılan analizde bununla ilgili bir girdi bulunmadığı görülmektedir. Lakin, sorumlular tarafından söz konusu imalata ilişkin girdileri de içeren farklı bir analiz dilekçelerde sunulmadığından, Kurulca yapılacak bir değerlendirme ve işlem bulunmamaktadır.
Bu itibarla; 66 sayılı İlamın 3’üncü maddesi ile verilen tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
66 sayılı İlam’ın 3’üncü maddesi ile, “... Rekreasyon Alanı Yapım İşi”nde, “SNC. İNŞ. 086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemi için uygulanan revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının; Harcama Yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) ile Gerçekleştirme Görevlisi ...’a (İnşaat Mühendisi) ödettirilmesine karar verilmiştir.
Temyiz Dilekçesi
Harcama yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) tarafından 56198 sayılı dosya kapsamında; Gerçekleştirme Görevlisi ... (İnşaat Mühendisi) tarafından 56199 sayılı dosya kapsamında temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Ortak nitelikteki temyiz başvurusuna esas dilekçelerde özetle;
Sayıştay 4. Dairesinin 22.05.2025 tarih ve 66 İlam, 343 Karar nolu ilamının 3 sıra nosu ile verilen kararın aşağıda detayı ile izah edilen gerekçelerle hukuki olmadığını değerlendirdikleri,
“... Rekreasyon Alanı Yapım” işinde; revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle kamu zararı oluştuğunun mezkur daire ilamında ifade edildiği,
Sorgu, sorgu üzerine alman ilam kararı ve savunmanın sözleşmenin 28.2.1. maddesine dayanmadığı,
"(28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez, İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır."
Revize birim fiyatın, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatı geçemeyeceğinin kural olarak düzenlediği, Sözleşmede iş kalemine yönelik bir düzenleme yapılmış olup, girdi unsurlarının farklı olduğu durumlarda iki iş kaleminin aynı olduğundan bahsetmenin hukuken mümkün gözükmediği, Nitekim Sayıştay Temyiz Kurulunun 10.07.2024 tarih ve 57023 tutanak nolu kararında, girdi unsurlarında ortaya çıkan ebat değişikliğin dahi yeni birim fiyat tespitini zorunlu kıldığı,
"Yüklenicinin Teklif Birim Fiyatının İçerisindeki Temel Girdilerden Olan Bitümün İdarece Verilmesi, Teklif Birim Fiyatın Bütünlüğünü Esastan Bozduğu İçin, Yeni Birim Fiyat (YBF) Tespiti Şartlarının Oluştuğunun Kabulü Gerektiği,
Bu örnekleri çoğaltmanın mümkün olduğu, yapım yöntemi (birim fiyat tarifi) tamamen aynı olan kaplama imalatlarında kaplama malzemesinin ebatlarının değişmesi, resmi rayici bulunan malzeme yerine faturalı ithal malzeme kullanılması gibi durumlarda da imalatın yapım şekli aynı kalmasına rağmen malzeme değişikliklerinin yeni birim fiyat tespitini zorunlu kıldığı".
Bu sebeple; kamu zararına dayanak her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli iş kalemi ile fiilen yerinde yapılan özel kazı her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli iş kaleminin girdilerinin ve imalat yöntemlerinin farklı olduğunu ispatının yeterli olacağı, Zira, kamu zararının dayanağı fiilen yapılan iş ile birebir aynı mahiyette resmi analiz ve rayiç olması halinde geçerli olacağı, aksi durumda dayanağın ortadan kalkmış olacağı,
Daire ilamında dikkate alınan resmi analiz ve rayicin, mevcut zeminin kazılması, çıkan malzemenin taşınarak kullanılması ve/veya kullanılmadan saha dışına deplase edilmesi işlerini içerdiği, Bu iş kalemi ile sözleşme konusu işin yerine getirilmesinin mümkün olmadığının teknik olarak tespit edildiği, İdare tarafından yapılan işte ise kazılardan çıkan malzemenin kullanılmasının yanı sıra saha dışından getirilen malzemenin de serilmesi, sıkıştırılması suretiyle imalatın yapılması, ayrıca balçık malzemenin kazılması ve saha dışına nakliyesi işlerinin de bulunduğu, Bu işlere yönelik bütün imalatların, malzemenin mahiyetine yönelik tüm fotoğrafların Sayın Denetçiye ve Sayın Daireye sunulduğu,
Buradan hareketle, kamu zararına dayanak olarak alman resmi analiz ve rayici olan iş kaleminin girdileri arasında saha dışından getirilen malzemenin serilmesi, sıkıştırılması ve aynı zamanda balçık malzemenin kazılması ve saha dışına nakledilmesi imalatlarının var olup olmadığı, Girdilere bakıldığında her iki girdi unsurunun da olmadığının açıkça görüleceği,
Ölçünün dahi değişmesi durumunda yeni birim fiyat yapılıyorken, girdi unsurlarının ve imalat yöntemlerinin farklı olması durumunda kamu zararında gösterilen resmi analiz ve rayicin dikkate alınarak sonuca gidilmesi nasıl mümkün olduğu, Kaldı ki, bu imalatların yapıldığına yönelik her türlü bilgi ve belgenin de sunulduğu,
Bunun yanında, imalatın yapıldığı alanın, kamu zararında dayanak olarak gösterilen resmi analiz ve rayici olan her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli iş kalemi ile yapılmasının teknik olarak mümkün olmadığı, Teknik olarak yapılmasına imkan vermeyen bir iş kaleminin nasıl kamu zararına dayanak kabul edildiği,
Sayıştay Temyiz Kurulunun 02.02.2012 tarih ve 34332 tutanak nolu kararına göre; iş kalemlerinin benzer olduğuna yönelik teknik bir tespite yer verilmeksizin kamu zararı iddiasında bulunulmasının mümkün olamayacağının şu şekilde ifade edildiği,
"İlamda puantaj tutularak analiz yapılan Papatya deresi ile tazmin konusu yeni birim fiyatın uygulandığı yerlerdeki derelerin temizliklerinin benzer nitelikli olduğuna dair teknik bir tespite yer verilmemiştir. Bu durumda, makine ağırlıklı temizlik yapılan Papatya deresi için puantajla belirlenen analizlerin, el işçiliği ağırlıklı temizlik yapılan yerler için de uygulanması gerektiği iddiasıyla tazmin hükmü verilmesi mümkün değildir."
Emsal Temyiz Kurulu kararına benzer şekilde; tazmin konusuna dayanak iş kaleminin girdi unsurları ile yapım teknikleri, fiilen tutanak tutulan ve yapılan işin girdi unsurları ve yapım teknikleri ile aynı olmadığı, Aynı olmadığının açıkça ve delilleriyle ifade edildiği, Yerinde fiili ve fiziki bir denetim yapılmış olsaydı, zaten aynı olmadığının da rahatlıkla görülebileceği,
Kararda yer alan azınlık görüşünde de, "Kamu zararına dayanak resmi analiz ile idarece oluşturulan SNC.İNŞ.086 poz numaralı her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli özel pozunun BİRBİRİNDEN FARKLI OLDUĞU ANLAŞILMAKTADIR. Şöyle ki; kıyas edilen ve sınır olarak gösterilen resmi analizden farklı olarak, özel poz mahiyetinde olan idare analizinde imalat sahası dışından getirilen malzemenin dolgusunun yapılması ile imalat sahası dışına balçığın nakledilmesi girdileri de bulunmaktadır." İfadelerine yer verilmekle kamu zararı olmadığının ifade edildiği, Azınlık görüşünün, açıklanan gerekçeler çerçevesinde hukuken doğru olduğunu değerlendirdikleri,
Bu sebeplerle, revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle haklarında alınan kamu zararı kararının hukuken doğru olmadığını ve kamu zararı kararının kaldırılması gerektiğini değerlendirdikleri,
Başsavcılık Görüşü
Başvuru yapan tüm sorumlular için geçerli olmak üzere, Başsavcılık Görüşünde:
Temyize konu olan 4. Dairenin 22.05.2025 tarih ve 66 no.lu ilamın 3'üncü maddesinde; "...
... revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle oluşan ve hesabı aşağıda gösterilen ... TL kamu zararının; ... ilamda adı geçen sorumlulardan müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53'üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, ..." karar verildiğinin görüldüğü,
Sorumlunun savunmasında, Daire yargılaması sürecinde yapmış olduğu açıklamaları ve ileri sürdüğü iddiaları tekrar ederek; "... Daire ilamında dikkate alınan resmi analiz ve rayiç, MEVCUT zeminin kazılması, çıkan malzemenin taşınarak kullanılması ve/veya kullanılmadan saha dışına deplase edilmesi işlerini içermektedir. Bu iş kalemi ile sözleşme konusu işin yerine getirilmesinin mümkün olmadığı teknik olarak tespit edilmiştir. İdaremiz tarafından yapılan işte ise kazılardan çıkan malzemenin kullanılmasının yanı sıra saha dışından getirilen malzemenin de serilmesi, sıkıştırılması suretiyle imalatın yapılması, ayrıca balçık malzemenin kazılması ve saha dışına nakliyesi işleri de bulunmaktadır.
Buradan hareketle, kamu zararına dayanak olarak alınan resmi analiz ve rayici olan iş kaleminin girdileri arasında saha dışından getirilen malzemenin serilmesi, sıkıştırılması ve aynı zamanda balçık malzemenin kazılması ve saha dışına nakledilmesi imalatları var mıdır? Girdilere bakıldığında her iki girdi unsurunun da olmadığı açıkça görülecektir.
Bu sebeplerle, revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle hakkımızda alınan kamu zararı kararının hukuken doğru olmadığını ve kamu zararı kararının kaldırılması gerektiğini değerlendirmekteyiz." Denildiği,
Yargılamanın konusunun, ... Belediyesince ihale edilen, ... Tarım Ür. Elek. Ür. Paz. İnş. Gıda San. Tic. A.Ş. yüklenimindeki "... Rekreasyon Alanı Yapım işinin yürütülmesi sırasında, miktar artışı sebebiyle revize birim fiyat hesabı yapılan iş kalemine ait revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi hususunun olduğunun görüldüğü,
Sorumluların savunmalarında ileri sürdükleri hususlar Daire ilamında ayrıntılı bir şekilde karşılanmış olup Savcılığın görüşüne aşağıda yer verildiği,
Bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
Söz konusu iş kapsamındaki "SNC. İNŞ. 086" poz numaralı "Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli" iş kalemi için miktar artışı nedeniyle revize birim fiyat uygulandığı,
Bu iş kalemi için sözleşmede yer alan formül kullanılarak revize birim fiyat hesaplandığı ve bu fiyat üzerinden yükleniciye ödeme yapıldığı,
Ancak bu iş kalemi için formül sonucu bulunan fiyatın, resmi analiz ve rayiçler kullanılmak suretiyle hesaplanan fiyatın üzerinde olduğu,
Yükleniciye yapılacak ödemede esas alınması gereken revize birim fiyatın üst sınırının resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyat olması nedeniyle üst sınıra uyulmadan yapılan bu ödemenin mevzuatına uygun olmadığı,
İş kaleminin tarifi incelendiğinde; kazıdan çıkan her türlü malzemenin 1000 metreye kadar taşınmasının birim fiyata dahil olduğu, kazıdan çıkan malzemenin dolguya yetmediği durumlarda temin edilecek dolgu malzemesinin bedelinin yeni fiyat tespit edilerek yükleniciye ödeneceği, bunun dışındaki bütün masrafların birim fiyata dahil olduğu,
Kamu zararına esas analizin girdileri incelendiğinde, her bir metreküp (1 m3) imalat için; (0,55 m3) kazı malzemesinin 30 km mesafeye taşınması ve bunun hafriyat sahasına döküm bedeli ile (0,45 m3) kazı malzemesinin 2 km mesafeye taşınması bedelinin analiz hesabında bulunduğu,
Analiz girdileri ve birim fiyat tarifinin karşılaştırılması neticesinde, birim fiyata dahil olmayan; "kazıdan çıkan ve kullanılmayan her türlü malzemenin (zayıf zemin, kaya, bataklık vb.) nakliyesinin" analizin hesabına ilave edildiği, dışarıdan getirilen dolgu malzemesinin bedelinin yeni fiyat yapılmak suretiyle ayrıca ödenmesi öngörüldüğünden analiz hesabında yer almadığının anlaşıldığı,
Yapılan tespitlerin ve Daire kararındaki açıklamaların yerinde olduğu anlaşıldığından oluşan fazla ödemenin 5018 sayılı Kanunun 71 maddesi hükmü gereği kamu zararını oluşturduğunun değerlendirildiği,
Bu itibarla, söz konusu Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağının düşünüldüğü,
Belirtilmiştir.
Duruşmaya Harcama yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) ile Gerçekleştirme Görevlisi ... (İnşaat Mühendisi) katılmış ve sözlü ifadelerinde, dilekçelerinde belirtilen hususları tekrar etmişlerdir. Sayıştay Savcısı yazılı görüşünü yinelemiştir.
Duruşmaya katılan sorumlular ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
66 sayılı İlam’ın 3’üncü maddesi ile, “... Rekreasyon Alanı Yapım İşi”nde, “SNC. İNŞ. 086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemi için uygulanan revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının; Harcama Yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) ile Gerçekleştirme Görevlisi ...’a (İnşaat Mühendisi) ödettirilmesine karar verilmiştir.
Bu defa, Harcama yetkilisi ... tarafından 56198 sayılı dosya kapsamında; Gerçekleştirme Görevlisi ... tarafından 56199 sayılı dosya kapsamında temyiz başvurusunda bulunulmuştur.
Mevzuat:
İşe ait sözleşmenin 28.2 nci maddesinde;
“İş kalemi miktarının değişmesi
28.2.1. Herhangi bir iş kaleminin (sözleşmede yer alan ya da yeni fiyatla sözleşmeye dahil olan iş kalemi) miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.
R = F x [ 1 – (A x F) / S ]
S = Sözleşme bedeli (TL),
F = İş kaleminin birim fiyatı (TL / ….),
A = İş kaleminde meydana gelen artış miktarı (Adet, mt, m² vb.),
R = Revize birim fiyat (TL / ….).
28.2.2. (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez. İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır.”,
İhale dokümanında yer alan “SNC.İNŞ.086” “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kaleminin birim fiyat tarifinde ise aynen;
“KTŞ'nin ilgili kısımlarındaki esaslar ve şartlar dahilinde, her cins ve klastaki zeminde yarma kazısı yapılması ve kullanılması.
Birim Fiyata Dahil Olan Masraflar : Yarma ve dolgu sahalarındaki temizleme ve sökme işlerinin yapılması, makine ve gerektiğinde patlayıcı madde de kullanılarak yarma sahalarında; zayıf zemin, bataklık, her cins toprak, her cins küskülük, yumuşak, sert veya çok sert kaya kazılarının yapılması, kırmataş, şose veya asfalt sökülmesi, bunlardan çıkan her cins kazı ve sökme malzemelerinin vasıtalara yüklenmesi, nihai ortalama 1000 m mesafeye kadar taşınması, tabakalar halinde serilmesi ve düzeltilmesi veya Yapı Denetim Görevlisince gösterilecek yerlerde, istenilecek şekilde depo veya istif edilmesi ile aşağıda ""Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar"" başlığı altında sayılanlar dışında kalan diğer bütün işlerin yapılması için gerekli olan her türlü işçilik, malzeme, makine, alet ve araç giderleri ile yüklenici karı ve genel masraflar.
Kazıdan çıkan malzeme dolguya uygun olanı dolguya kullanılacak uygun olmayan malzeme idarenin göstereceği uygun yerlere depo edilecektir. Kazıdan çıkan malzeme dolguya yetmezse idarece dolgu malzemesi için yeni fiyat tutulup ihtiyaç duyulan miktar kadar dolguya uygun malzeme temin edilerek dolgu yapılacaktır ve ödemesi yeni fiyat tutulup yapılacaktır.
Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar: Poz KGM/18.190 dışındaki mevcut yapıların yıkma ve sökme işleri.
Ölçü: Yukarıda sayılan malzemelerin; kazı öncesi ve sonrası yerinde ölçülen ve sahalar ortalaması metodu ile hesap edilen metreküp cinsinden hacmidir.” Denilmektedir.
Değerlendirme:
Yukarıda yer verilen sözleşme hükmü gereğince, sözleşmenin yürütülmesi sırasında bir iş kalemi için miktar artışı nedeniyle revize birim fiyat hesaplanmasının gerektiği durumlarda, madde metninde yer alan formül kullanılmak suretiyle hesaplama yapılması; ancak bulunan revize birim fiyatın, iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyattan fazla olmaması gerekmektedir.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; söz konusu iş kapsamındaki “SNC. İNŞ. 086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemi için miktar artışı nedeniyle revize birim fiyat uygulandığı; bu iş kalemi için sözleşmede yer alan formül kullanılarak revize birim fiyat hesaplandığı ve bu fiyat üzerinden yükleniciye ödeme yapıldığı; ancak bu iş kalemi için formül sonucu bulunan fiyatın, resmi analiz ve rayiçler kullanılmak suretiyle hesaplanan birim fiyatın üzerinde olduğu; üst sınıra uyulmadan yapılan bu fazla ödemenin mevzuatına uygun olmadığı anlaşılmıştır.
Dilekçelerde özetle; İlam’da kamu zararı hesaplamasına esas olan “her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemine ait resmi analizin, yapılan imalatları karşılamadığı, çünkü fiili olarak balçık malzemenin kazı ve nakliyesinin yapıldığı ayrıca saha dışından getirilen malzemenin de serilmesi, sıkıştırılması suretiyle imalatının yapıldığı; bu işlere ait fotoğrafların savunmada Daireye sunulduğu, resmi analizin ise bu imalatları kapsamadığı dolayısıyla İlam maddesinin hatalı olduğu belirtilmiştir.
Dilekçede belirtilen itirazlarla ilgili olarak; yukarıda yer verilen birim fiyat tarifinde, saha dışından malzeme getirilerek imalat yapılması durumunda bunun için yeni birim fiyat yapılacağı belirtilmiştir. Yani bu imalat; “SNC.İNŞ.086” “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kaleminin kapsamına dahil bir imalat değildir. Dolayısıyla, bir iş kaleminin birim fiyat tarifinde bulunmayan bir imalata ait girdinin, aynı iş kalemine ait analizde de bulunmamasında bir hata bulunmamaktadır.
İkinci olarak, birim fiyat tarifi incelendiğinde, balçık malzemenin kazı ve nakliyesi imalatının, iş kaleminin kapsamında olduğu fakat İlam’da kullanılan analizde bununla ilgili bir girdi bulunmadığı görülmektedir. Oysa, “SNC.İNŞ.086” “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kaleminin birim fiyat tarifinde balçık malzeme ile ilgili imalatlar bulunduğu için buna ilişkin girdilerin analizde bulunması gerekmektedir. Bu sebeple; İlam’da kamu zararı hesaplarında esas alınan, söz konusu iş kalemine ait olan resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyat olması gerekenden eksik hesaplanmıştır.
Bu itibarla; resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan birim fiyatın hatalı tespit edildiği anlaşıldığından, 66 sayılı İlamın 3’üncü maddesi ile verilen ... TL’lik tazmin hükmünün BOZULARAK, dosyanın ilgili DAİREYE GÖNDERİLMESİNE,
(Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ...’in karşı oyu ile) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 08.04.2026 tarih 59171 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi
Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ...:
Birim fiyat tarifi incelendiğinde, balçık malzemenin kazı ve nakliyesi imalatının, iş kaleminin kapsamında olduğu fakat İlam’da kullanılan analizde bununla ilgili bir girdi bulunmadığı görülmektedir. Lakin, sorumlular tarafından söz konusu imalata ilişkin girdileri de içeren farklı bir analiz dilekçelerde sunulmadığından, Kurulca yapılacak bir değerlendirme ve işlem bulunmamaktadır.
Bu itibarla; 66 sayılı İlamın 3’üncü maddesi ile verilen tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.