Konu: Yeni İş Kalemlerinin Fiyatlarının, Resmi Analiz ve İhale Tarihinde Geçerli Olan Rayiçlerle Hesaplanan Fiyatın Yüzde Doksanından Fazla Belirlenmesi



66 sayılı İlam’ın 10/A maddesi ile, yeni iş kalemlerinin fiyatının resmi analiz ve rayiçlerle hesaplanan fiyatın yüzde doksanından fazla belirlenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının;

... TL’sinin; harcama yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) (yeni fiyatları kontrol eden) ile diğer sorumlular ... (Belediye Başkanı) (yeni fiyatları onaylayan), ... (Belediye Başkan Yardımcısı) (yeni fiyatları uygun gören) ve ...’a (Kentsel Tasarım Müdür V.) (yeni fiyatları hazırlayan),

... TL’sinin ise; diğer sorumlular ... (Park ve Bahçeler Müdürü) (yeni fiyatları kontrol eden), ... (Belediye Başkanı) (yeni fiyatları onaylayan), ... (Belediye Başkan Yardımcısı) (yeni fiyatları uygun gören) ve ...’a (Kentsel Tasarım Müdür V.) (yeni fiyatları hazırlayan),

ödettirilmesine karar verilmiştir.



Temyiz Dilekçesi



Harcama yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) tarafından 56198 sayılı dosya kapsamında; Sorumlu ... (Belediye Başkanı) tarafından 56197 sayılı dosya kapsamında; Sorumlu ... (Belediye Başkan Yardımcısı) tarafından 56221 sayılı dosya kapsamında; Sorumlu ... (Kentsel Tasarım Müdür V.) tarafından 56196 sayılı dosya kapsamında temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Ortak nitelikteki temyiz başvurusuna esas dilekçelerde özetle;

Sayıştay 4. Dairesinin 22.05.2025 tarih ve 66 İlam, 343 Karar nolu ilamının 10 sıra nosu ile verilen kararın aşağıda detayı ile izah edilen gerekçelerle hukuki olmadığını değerlendirdikleri,

"... Rekreasyon Alanı Yapım İşinde; bu madde kapsamında iki hususun sorgu konusu edildiği, A) Yapılan proje değişikliği kapsamında oluşturulan yeni iş kalemlerinin fiyatının, mevzuatında belirtilen üst sınır dikkate alınmadan belirlenmesi ve B] Yeni birim fiyat yapılmak suretiyle iş kapsamına dahil edilen iş kalemi için revize fiyat hesaplanmaması. Sorgunun B kısmına yönelik tahsilat bildirildiği için, A kısmına (Konusuna) yönelik savunma yapılacağı,

Dikkat edilecek olursa, ilamda tazmin kararı verilen bu kısmın esas yönüyle 7 ve 8 inci maddelerde görülen konularla aynı olduğu, Dolayısıyla, ilgili maddelere yaptığımız savunmalarla birlikte, bu maddeyle ilgili ilave şu açıklamaların yapılacağı,

Sorguda, savunmalarda ve daire ilamında da ifade edilen, ilama dayanak temel mevzuat düzenlemesi Yapım İşleri Genel Şartnamesinin Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti başlıklı 22’nci maddesi olup, söz konusu maddenin özellikle 5 inci fıkrasının ilamın ve savunmalarının temel dayanağını oluşturduğu,

"... Ayrıca, yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde, bu madde kapsamında hesaplanan yeni birim fiyat; yüklenici tarafından benzerlik gösteren iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın, idarece aynı iş kalemi için resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyata oranı (0,90'ı aşmamak üzere) ile yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın çarpılması sonucunda elde edilen tutarı geçemez. Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90'ını geçemez."

Yukarıda yer verilen düzenlemeye bakıldığında, iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler ifadesinin kullanıldığının görüleceği, İş kalemi, bir imalatın yapılmasına yönelik yapılan her türlü teknik analiz ve detaya ait olup, imalatın yapılması kapsamında kullanılan girdi unsurunun değişmesi durumunda iş kaleminin değiştiği, Yani, iş kalemini oluşturan girdi unsurlarının tamamı aynı olmadıkça, iki iş kaleminin bazı girdi unsurlarının aynılığından hareketle, iki iş kaleminin aynı olduğunu iddia etmenin hukuken mümkün olmadığı, Benzer şekilde, iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler ifadesi kullanıldığı için, iş kalemi bünyesindeki girdilerden hareketle bir hesaplama yapmanın hukuken mümkün gözükmediği,

Sayın Temyiz Kurulu önüne gelen yargılamanın da tam olarak bu konu üzerine olduğu ve daire ilamında kanaatimizce bu hata yapıldığı,

Daire ilamında; "Analizde yer alan ve özel poz oluşturulan BEGONİT.KÜP poz numaralı 8 cm Begonit Küptaş (zayiatıyla) iş kalemi için ise kamu idarelerinde rayiç bulunmadığından idarenin rayicinin aynen kullanıldığı, tespit edilmiştir." ifadelerine yer verildiği, daire ilamına dayanak kamu zararı tablosundaki iş kaleminin bazı girdi kalemlerinin (pozların) özel olduğunun kabul edildiği, Hem sorgu aşamasında hem de daire yargılama aşamasında iş kalemi içerisindeki bir pozun özel olduğunun kabul edildiği, İş kaleminin metrajının değişmesi dahi yeni birim fiyat yapmayı zorunlu kılarken, iş kalemi içerisinde özel poz olması durumunda ve bunun kabul edilmesi halinde, iş kaleminin özel olmadığını iddia etmenin nasıl mümkün olduğu, İş kaleminin resmi analiz ve rayiçle benzerliği iş kaleminin kendisi üzerinden mi, yoksa kalem bazlı mı dikkate alınacağı, Daire ilamı, her bir girdi açısından böyle bir yöntemi savunmaktadır ki, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin kamu zararına dayanak ilgili maddesi buna imkan vermediği, Yani, daire ilamının bu yönüyle hatalı gözüktüğü, Girdi unsurlarının değişmesinin iş kalemlerini değiştireceğine yönelik birçok Sayıştay kararının da bulunduğu,

Sayıştay Temyiz Kurulunun 10.07.2024 tarih ve 57023 tutanak nolu kararma göre;

"Yüklenicinin Teklif Birim Fiyatının İçerisindeki Temel Girdilerden Olan Bitümün İdarece Verilmesi, Teklif Birim Fiyatın Bütünlüğünü Esastan Bozduğu İçin, Yeni Birim Fiyat (YBF) Tespiti Şartlarının Oluştuğunun Kabulü Gerektiği,

Bu örnekleri çoğaltmanın mümkün olduğu, yapım yöntemi (birim fiyat tarifi) tamamen aynı olan kaplama imalatlarında kaplama malzemesinin ebatlarının değişmesi, resmi rayici bulunan malzeme yerine faturalı ithal malzeme kullanılması gibi durumlarda da imalatın yapım şekli aynı kalmasına rağmen malzeme değişikliklerinin yeni birim fiyat tespitini zorunlu kıldığı". Emsal kararda da görüleceği üzere, bir malzemenin sadece ebat değişikliğinin (Kaplama malzemesinin ebatlarının değişmesi) yeni birim tespitini zorunlu kılan bir unsur olarak kabul edildiği, Daire ilamında da gösterildiği üzere, bırakın ebat değişikliğini, Dairenin ve denetçinin kabul ettiği şekliyle, özel poz girdinin kabul edildiği bir durumda, iş kaleminin yeni birim fiyatının yapılamayacağını, girdi unsurundan bir tanesi özel poz ise yeni iş kaleminin de özel olduğunun kabul edilemeyeceğini söylemenin hem mümkün olmadığı, hem de emsal kararlara aykırılık teşkil ettiği, Dolayısıyla, özel birim fiyat düzenlenmiş olması halinde, bunun resmi rayiçlerle kıyas edilebilmesinin hukuken mümkün olmadığı ve ilamın temel dayanağının hukuken doğru gözükmediği,

Yapım işleri genel şartnamesinin 22/5 fıkrası, iş kalemine atıf yapmakla ve daire ilamının bu yönüyle hukuken doğru olmadığı görülmekle birlikte, daire ilamında yer aldığı şekliyle, yani girdi bazında bir değerlendirme yapılacak olsa dahi, yine daire ilamı hukuken hatalı olduğu, Şöyle ki;

YİGŞ'nin 22/5 maddesinde "Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90'nı geçemez." Düzenlemesinin bulunduğu, Daire ilamı ve kamu zararı hesabına bakıldığında, yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak bir hesaplamanın yapıldığı, ancak, yigş’nin açık bir şekilde yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halini düzenlediği, Yani, yüklenicinin idareye sunduğu teklif mektubu eki cetvelde yeni iş kalemi ile benzer iş kalemlerinin olması durumunda, daire ilamının hukuken hatalı olduğu ve kamu zararının da yanlış olduğu, Gerçekten de, yüklenici tarafından sunulan teklif mektubu eki cetvelde yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kalemlerinin bulunduğu,

Örneğin; yüklenici tarafından sunulan teklif mektubu eki cetvelin 44 nolu satırında "Beton santralinde üretilen veya satın alman ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanın sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (Beton nakli dahil)" iş kalemi için 2.500,00 TL teklif edildiği, Bu ilamdaki kamu zararı tablosunda, helikopter perdahlı beton döşeme yapılması iş kaleminde 15.150.1005 poz nolu "Beton santralinde üretilen veya satın alman ve beton pompasıyla basılan, C25/30 basınç dayanım sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (beton nakli dahil)" resmi rayicinin dikkate alındığı ve İhale Ayı Birim Fiyatı olarak 836,93 TL dikkate alındığı, Kar ve genel gider oranı, % 25, dahil ise bu tutarın 1.046,16 TL olduğu,

Bu örnekten hareketle; kamu zararı hesabının mevzuata aykırı olduğu, Yüklenici tarafından ihale tarihi itibarıyla 2.500,00 TL bedelle yapılması düşünülen mezkur iş, teklif mektubu eki cetvel fiyatları ortada iken, daire ilamı kamu zararı hesabında hangi yasal ve mantıki gerekçe ile değiştirilerek 836,93 TL alındığı, YİGŞ açık bir şekilde teklif mektubunda benzer iş kalemi olmaması halinin düzenlendiği,

Bunun gibi; kamu zararı hesabında dikkate alman 15.180.1003 Plywood ile düz yüzeyli betonarme kalıbı yapılması girdisi için dikkate alman tutar kar ve genel gider hariç 139,14 TL iken, yüklenici tarafından teklif mektubu eki cetvelde teklif edilen tutar 58 nolu iş kaleminde SNC.ÎNŞ.058 adlı iş için "Plywood ile düz yüzeyli betonarme kalıbı yapılması" girdisi için 200 TL teklif edildiği, Kamu zararı hesabında dikkate alman 139,14 TL kar ve genel gider dahil olarak ise 173,93 TL’ye geldiği, İhaleyi alan firmanın teklif mektubu eki cetvelinde öngörülen iş kalemi fiyatlarının kamu zararı tablosunda resmi rayici var diye azaltılmasının hukuki bir dayanağı ve mantıklı bir izahının olup olmadığı,

Begonit Küptaş ile döşeme kaplaması yapılması iş kalemi içerisinde yer alan KGM/23.010/KP poz nolu "Nervürlü Çelik Hasırın Temini ve Yerine Konulması İşçiliği

(Nakliye Dahil) 1,500- 3,000 kg/m3 (3,000 kg/m2 dahil)" iş kalemi karayollarının ihale ayı rayici dikkate alınarak kamu zararı hesabında kar ve genel gider hariç 16.881,33 TL dikkate alınmışken, yüklenici tarafından teklif mektubu eki cetvelde 59 sıra nosu ile AYNI İŞ İÇİN kar ve genel gider dahil 30.000 TL teklif edildiği, Karayolları pozuna kar ve genel gider dahil edildiğinde tutarın 21.101,66 TL olduğu,

Daire ilamına dayanak kamu zararı tablosunda yer alan ve dayanak olarak kullanılan girdi unsurları ve fiyatları ile yüklenici tarafından teklif mektubu eki cetvel ekinde yer alan girdi unsurları ve fiyatları göz önüne alındığında, daire ilamının hukuken hatalı olduğunun açıkça görüleceği, Zira, yüklenici fiyatları varken, resmi rayiçler üzerinden bir hesaplamanın hukuken mümkün olmadığı,

Özetle; daire ilamında özel pozlar iş kalemine dahil edilirken, yani girdi unsurları içerisinde özel pozlar bulunurken, iş kaleminin özel poz mahiyetinde olmadığına yönelik yaklaşımının ve iddiasının hatalı olduğunu ve bu yönüyle kamu zararı kararının doğru olmadığını düşünmekteyiz. Ayrıca, hatalı olarak, daire kararındaki bir yaklaşım benimsense dahi, yine kamu zararının yasal dayanağının yukarıda izah edilen sebeplerle olmadığını değerlendirdikleri,

Önemli bir konu olarak; denetim ve yargılama sürecinde, daire ilamında kamu zararına dayanak hesaplamalarda görülen ve belediye tarafından özel olarak nitelendirilen pozlar ile kamu zararındaki pozların aynı olmadığı ifade edilmiş ve yerinde yapılacak fiili ve fiziki denetimle de bunun açıkça görülebileceğinin ifade edildiği, Bu yönde hiçbir işlem yapılmadığı,

Sayın Temyiz Kurulu önünde, önemle ve bir kez daha ifade etmelerinin zorunluluk arz ettiği ki; tazmin kararma dayanak hesaplamada yer alan 10.130.1004 Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega) işte fiilen kullanılan girdi olmayıp, işte kullanılan ÖZEL.KUM kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega) pozu % 20 oranında Silis (kuvars) kumu ve çakılı (TS EN 12904) ile % 80 oranında Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega) girdilerinden oluştuğu, Silis kumunun m3 fiyatı dikkate alındığında, zaten kamu zararı hesabındaki hem dayanak hem de sonucun tamamen ortadan kalkacağı, Zira, Silis kumunun m3 fiyatı kamu rayiçlerinde 2023 yılı için 2070 TL olarak belirlendiği, Karışım oranı ile bakıldığında bile kamu zararındaki fiyatın ne kadar üzerinde olduğunun açıkça görüleceği, Yani, kamu zararı tablosunda gösterildiği şekliyle, salt kum kullanılmamış, kum ve silis kumu karıştırılıp kullanıldığı, Ödenen tutarın ise kamu rayicinin bile çok altında olduğu,

Daire ilamında "özel iş kalemleri kamu idarelerinin birim fiyat tarif ve analizlerinde karşılığı olmayan iş kalemleridir. Bununla birlikte iş kaleminin yapımı için gerekli olan işçilik, malzeme ve montaj gibi analiz girdilerinin rayiçlerinin ve/veya miktarlarının idarece belirlenmemesi durumunda da iş kalemi özel poz kapsamına girmektedir." ifadelerine ve "Analizde yer alan ve özel poz oluşturulan BEGONİT.KÜP poz numaralı 8 cm Begonit Küptaş (zayiatıyla) iş kalemi için ise kamu idarelerinde rayiç bulunmadığından idarenin rayicinin aynen kullanıldığı, tespit edilmiştir," ifadelerine yer verildikten sonra kamu zararı kararı alınmasının hukuken mümkün olmadığı, Çünkü Daire kendi ifadesiyle zaten kamu zararının hatalı olduğunu ispat ettiği, zira; begonit küptaşın kamu rayiçlerinde olmadığını ifade ettikten ve rayicin olmaması durumunda iş kalemi özel poz kapsamına girecek dedikten sonra nasıl kamu zararı kararı alınabildiği, YİGŞ'nin 22/5 maddesinde açıkça "yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın % 90'ını geçemez" denildiği, Yani, ortada özel poz varken, bunu nasıl resmi analiz ve rayiçle kıyas edebileceğimizi,

Daire ilamını ve kamu zararı hesabını doğrudan etkileyecek bir diğer ve çok önemli konunun da, yeni birim fiyatlarda girdi unsurlarının ihale tarihi itibarıyla mı, yoksa uygulama avı itibarıyla mı dikkate alınacağı konusu olduğu,

Haklarında tazmin kararı verilen konuyla birebir aynı mahiyette olan Sayın 4. Dairenin aynı tarihlerde verdiği bir diğer kararda ihale tarihi değil uygulama ayı tarihinin dikkate alındığı: Sayıştay 4. Dairesinin 30.05.2025 İlam Tarihi ve 70 ilam nolu kararı. Bu kararda, “yapılan proje değişikliği kapsamında oluşturulan yeni iş kalemlerinin fiyatının, mevzuatta belirtilen üst sınır dikkate alınmadan belirlenmesi" iddiasına yönelik olarak. Sayıştay 4. Dairesi uygulama ayını dikkate almak suretiyle kamu zararı hesabına gidildiği, İtirazlarının da zaten Sayıştay 4. Dairesinin, kendileri ile neredeyse aynı ayda verdiği buradaki kararın uygulanması üzerine olduğu,

İlamda "Rayiçler arasında yalnızca Ticaret ve Sanayi Odasınca onaylanan yerel rayiçler için "uygulama ayma ait olacak şekilde" belirlenmesi düzenlemesi yapılmıştır. Buradan hareketle hükmün mefhumu muhalifinden diğer üç kaynaktan elde edilecek rayiçlerin uygulama ayı itibarıyla tespit edilmemesi gerektiği anlaşılmaktadır..." İfadelerine yer verilmekle, uygulama ayma ait rayiçlerin ticaret ve sanayi odasınca onaylanan rayiçler açısından mümkün olduğu, uygulama ayı itibarıyla rayiç tespit edilmemesi gerektiğinin belirtildiği, Ancak, bu değerlendirmenin birçok yönüyle doğru gözükmediği,

Öncelikle; YİGŞ'nin 22 inci maddesinde dikkate alınacak rayiçlere yönelik olarak şu ifadelere yer verildiği:

"(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerin biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:

a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayma ait yerel rayiçleri,"

Düzenlemede, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçler ifadesi kullanılmakla birlikte, ilamda belirtildiği şekliyle “mefhumu muhalifinden” bir yorum ve kanaatle diğer usullerde belirlenen rayiçlerin uygulama ayı itibarıyla tespit edilmemesi gerektiği sonucunun çıkmaması gerektiği, Öncelikle, diğer yöntemlerde sadece rayice atıf yapılmakta, dikkate alınacağı tarih belirtilmediği, Diğer rayiçlerin dikkate alınması durumunda, fiyat farkı düzenlemeleri de dikkate alınmak suretiyle ve işin yapılabilirliği de göz önüne alınarak bir değerlendirme yapılmasının gerektiği, Bunun değerlendirilmesine yönelik olarak çok fazla karar alınmış ve kararlarda uygulama ayı dikkate alınmak suretiyle bir belirleme yapılması gerektiğinin vazıh surette ifade edildiği, Kaldı ki, ilamdaki yaklaşımla hareket edilecek olursa, diğer rayiç belirleme yöntemlerinde ihale tarihine atıf yapılmadığından, mefhumu muhalifinden hareketle burada kastın uygulama ayı olduğu sonucuna da pekala ulaşmanın mümkün olduğu, Yani, ilamda uygulama ayı yerine ihale ayının dikkate alınması gerektiği ifadelerini ispat eden yasal bir düzenlemenin bulunmadığı,

Bunun yanında, uygulama ayının dikkate alınması gerektiğine (Ticaret ve sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayma ait yerel rayiçler haricinde) yönelik birçok karar ve görüş bulunduğu,

Yüksek Fen Kurulunun 25.05.2021 tarih ve 2021/106 sayılı kararma göre; "... bu durumda tespit edilecek yeni birim fiyatın, idaresince yapılmasına karar verilen "uygulama ayı" fiyatları olacağı, dolayısı ile bu birim fiyatların tespitinde de "uygulama ayı" analiz ve rayiçlerinin kullanılması gerektiği,"

Sayıştay 4. Dairesinin 10.01.2023 tarih ve İlam no 43; Karar no 295 nolu kararma göre;

"Buna ilaveten, yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde tespit edilen yeni birim fiyat tespitinde uygulamaydı esas olduğundan, yeni iş kalemlerine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan tutar 2020yılı birim fiyatlarının %90'nı geçemez."

Sayıştay Temyiz Kurulunun 22.05.2024 tarih ve 56860 tutanak nolu kararma göre;

"Bu nedenle, temyize konu mevcut olayda olduğu gibi idarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizlerin kullanılması halinde yeni birim fiyatlar, Yüksek Fen Kurulunun 04.07,2013 tarihli 2013/31 sayılı ve 25.12.2014 tarihli 2014/74 sayılı Kararlarında da belirtildiği üzere, hazırlandığı uygulama ayma ait en son güncel analiz ile tespit edilmelidir."

Sayıştay 4. Dairesinin 01.11.2022 tarih ve 444 ilam, 290 karar nolu kararında da, yeni birim fiyat tespitinde uygulama ayı rayiçlerinin dikkate alınması gerektiğinin şu şekilde ifade edildiği,

"Buna göre, Y.İ.G.Ş.'nin "Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti" başlıklı 22'nci maddesine göre, yeni birim fiyatın oluşturulan analize dayalı olarak tespit edilmesi gerekmekte olup, analizde yer alan girdilerin uygulama avına ait rayiçlerinin esas alınması, dolayısıyla tespit edilecek yeni birim fiyatın da uygulama avına ait birim fiyat olarak itibar edilmesi gerekmektedir.

Yüksek Fen Kurulu'nun 04.07.2013 tarih ve 2013/31 sayılı Kararında; "Fiyat farkı verilmesi öngörülen bu işte, Y.İ.G.Ş.'nin 22’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine göre kıyas alınacak analizin, uygulama ayı itibariyle en son güncel analiz olması gerektiğine" karar verilmiştir.

Ayrıca, Yüksek Fen Kurulu'nun 25.12.2014 tarih ve 2014/74 sayılı Kararında; "Y.İ.G.Ş.'nin 22’nci maddesi 2’nci fıkrasında, yeni fiyatın tespitinde, iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden birinin kullanılacağı açık bir şekilde ifade edilmektedir. Dolayısıyla yeni fiyatın tespitinde kullanılacak analizlerde 2 inci fıkranın bentlerindeki sıralamaya uyularak işlem yapılmalı, bir üst bent tüketilmeden alt bentlere geçilmemelidir. Sıralamaya uyularak oluşturulan uygulama tarihindeki güncel analizlere, kaynakların verimli kullanılması da gözetilerek, 3 no.lu fıkranın bentlerinde belirtilen uygulama ayı rayiçlerinden biri, birkaçı veya tamamı uygulanarak yeni birim fiyat tespit edilmelidir." Denilmiştir.

Yüksek Fen Kurulu'nun yukarıda anılan kararları her ne kadar yeni fiyatın tespit edilmesinden sonra alınmış olsa da ve Yüksek Fen Kurulu karar ve görüşleri, taleple ilgili işe ait sözleşme ve ekleri hükümlerine göre somut bir olaya dayalı olarak iş bazında ihdas edilmekte ise de; mevzuat hükümlerine açıklık kazandırmak amacıyla alınmış bir kararın; aynı düzleme oturduğu takdirde, aynı tip sözleşme ve mevzuat hükümlerinin geçerli olduğu benzer işlerde de yol gösterici olacağı açıktır.

Bu nedenle, yukarıda anılan mevzuat hükümleri ile anılan Yüksek Fen Kurulu Kararları birlikte değerlendirildiğinde, sorgu konusu, tünel iş grubundaki, 2009/Ö, 2006/Ö ve 16.139/K-B-Ö no.lu yeni iş kalemlerinin birim fiyatlarının tespitinde imalatın gerçekleştirildiği tarihte (uygulama avında) geçerli olan ve yürürlükte bulunan analiz ve birim fiyatların kullanılması, bir başka deyişle, uygulanacak fiyat analizinin, düzenlendiği tarih olan Kasım 2012 ayında geçerli, Karayolları 01.01.2012 tarihinden sonrası için geçerli olan fiyat analizi, rayiç fiyatların da Kasım 2012 ayında geçerli rayiç fiyatlar olması, bu itibarla, sözleşme ayı birim fiyatlarının, uygulama ayı rayiçleriyle belirlenen yeni birim fiyatların tünel iş grubunun uygulama ayı Pn katsayısına bölünmek suretiyle hesaplanması gerekmektedir."

Sayıştay Temyiz Kurulunun 06.02.2019 tarih ve 45591 sayılı kararına göre

"Birim fiyat sözleşmelerde, sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve yapılması idarece istenen bir iş kalemi için işin devamı sırasında yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyat hazırlandığı uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilir. ..." hükmü gereğince, birim fiyat yapımında esas alman "yılı birim fiyat ve rayiçlerinin" birim fiyatın yapıldığı ay ile ocak avı arasında güncellenmek suretiyle "uygulama avının rayiç ve şartlarının" belirlenmesinin mevzuata aykırı olmadığı değerlendirildiğinden 120 sayılı ilamın 26'ncı maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA"

Sayıştay 8. Dairesinin 16.01.2024 tarih ve 33 ilam, 305 karar nolu kararında ise, ihale tarihindeki resmi rayicin % 90'na tekabül eden tutarın dikkate alınmaması iddiasına (Haklarında düzenlenen sorguyla aynı mahiyette) yönelik olarak, savunmalarında yer verdikleri gerekçeler de karara yazılmak suretiyle beraat kararı alındığı,

"Yapılan incelemede, İdarenin ... tarihli ve ...yevmiye numaralı hakkedişinde, sözleşmede yer almayan yeni iş kalemlerinden "...", "..." iş kalemleri yönünden yeni birim fiyatların belirlendiği, anılan iş kalemlerinin yeni birim fiyatları hesaplanırken ihale tarihindeki resmi rayicin %90'na tekabül eden tutarın alınmaması neticesinde... TL kamu zararına sebebiyet verildiği tespit edilmiştir.

Yargılamaya esas rapor konusu olayda uyuşmazlık Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22'nci maddesi hükümlerine göre oluşturulan yeni birim fiyatların "uygulama ayı" rayiçleri üzerinden mi "ihale tarihindeki rayiçler üzerinden mi belirleneceği noktasında toplanmaktadır.

Sözleşme kapsamında olmayıp yapımına sonradan karar verilen yeni iş kalemlerine ait birim fiyatların sözleşme eki YİGŞ'nin 22'nci maddesinde belirtilen usuller çerçevesinde iş kaleminin yeni uygulama ayı birim fiyatının tespitinde uygulama ayının rayiç ve şartlarının göz önünde bulundurularak tespit edilmesi gerekmektedir.

Nitekim Yüksek Fen Kurulunun... tarihli ve ... sayılı kararı ile ... tarihli ve... sayılı Kararı da bu yöndedir.

Yüksek Fen Kurulunun istikrarlı hale gelmiş söz konusu Kararlarının da, sözleşmede bulunmayan işlere ilişkin olarak belirlenecek yeni birim fiyatların uygulama ayı rayiçleri kullanılarak tespit edilmesi gerektiği şeklindeki Dairemiz kanaati yönünde olduğu anlaşılmaktadır.

Yargılamaya esas rapor konusu olayda iş kalemleri yönünden İdare tarafından belirlenen yeni birim fiyatların uygulama avı rayiçlerine göre tespit edildiği görülmektedir. Hal böyle iken tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, tesis edilen işlem hakkında kamu zararı oluşmadığı anlaşıldığından, uyuşmazlık konusu ... TL ile ilgili olarak ilişilecek bir husus bulunmadığına, ov birliğiyle karar verildi."

Tüm bu kararlar ve konuya ilişkin mevzuat çerçevesinde, yeni birim fiyat tespitinde dikkate alınacak rayiçlerin ihale ayına ilişkin olduğu iddiasının kabulünün mümkün gözükmediği, Kaldı ki, enflasvonist bir ortamda, ihale tarihi ile yeni birim fiyat tespit tarihi arasında ciddi süre farkının olduğu ortamlarda, daire ilamında belirtildiği şekliyle bir yaklaşım hakkaniyetli ve yapılabilirlik açısından doğru sonuçlar da vermeyeceği, Bu sebeple, daire ilamının bu yönüyle de hatalı olduğunun izahtan vareste olduğu, Kasıt, kusur ve ihmalin olmadığı kesin olan bu olayda, daire ilamındaki şekliyle bir kararın hukuken doğru olmadığını değerlendirdikleri,

Daire ilamında Kamu İhale Kurulunun 28.12.2022 tarih ve 2022/DK.D-470 sayılı düzenleyici kurul kararma atıf yapılmakla birlikte, öncelikle bu kararın bir görüş olduğunun unutulmaması gerektiği, Karar sözleşme sürecine yönelik olduğundan Kamu İhale Kurulunun uzmanlık alanında olmadığının değerlendirildiği, İlamda fiyat farkı ödeneceğine ilişkin sözleşmede hüküm bulunması durumundan hareketle yeni fiyatın ihale tarihi itibarıyla belirlenmesi gerektiğinin ifade edildiği, Bunun hatalı olduğu, Şöyle ki; Türkiyenin son yıllarda enflasyonist bir dönem yaşadığı, TÜİK tarafından açıklanan ve fiyat farkına dayanak olan fiyat artışları ile piyasada gerçekte ortaya çıkan fiyat artış oranları arasında ciddi farklılığın bulunduğu, Yani, ihale tarihi itibarıyla bir fiyatı belirlediğinde, buna endeks uyguladığında resmi rayicin sonraki yıllar fiyatlarına ulaşmasının imkansız olduğu, Resmi rayiçler dahi fiyat farkının bu yönüyle yetersiz olduğunu görmüşken, Türkiye'nin son dönemlerdeki fiyat dalgalanmalarından kaynaklı sorunun çözümünün, yeni birim fiyat tespitlerinde ancak ve ancak uygulama ayı dikkate alınarak çözülebileceğinin de aşikar olduğu, Bu yönüyle savunmalarında yer verdikleri kararların hem yerinde, hem doğru, hem de TÜÎK endeksleri ile piyasa gerçeklerini örtüştüren bir yapıda olduğu, Bu sebeple daire ilamındaki bu yönde ifadelerin de hukuken doğru olmadığı,

Bunu ispat açısından en basit girdi unsuru olan işçiliğin baz alınabileceği, Kamu zararına dayanak tabloda düz işçi saatinin 32,50 TL olarak alındığı, Bu tutarın ihale dokümanı fiyat farkı katsayısı ile çarpıldığında (Yeni birim fiyatın oluşturulduğu 16.03.2023 tarihi baz alınmak suretiyle) 32,50 x Pn = 32,50 x 2147,44/1865,09 = 32,50 x 1,1513868 = 37,42 TL olduğu, Yani, daire ilamı yaklaşımıyla yeni birim fiyat düzenlendiği tarihte işçinin 37,42 TL’den çalışmasının beklendiği, 16.03.2023 tarihi itibarıyla bir işçinin saatlik ücretinin ise T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 2023 Yılı İnşaat Genel Fiyat Analizlerinde 50,00 TL olduğu, Kamu zararına dayanak hesap tablosundaki yaklaşımın, yeni birim fiyatlarda işçilik ücretinin korunmasını ortadan kaldırmakta, kamu rayiçlerinin altında bir ücretle işçi çalıştırılacağını öngördüğü, Bu hatanın ise, Yİ-Üfe fiyatlarında ortaya çıkan değişmeler ile reelde ortaya çıkan değişmeler arasındaki farktan kaynaklandığı, Daire kararındaki bir yaklaşımla bu konuda tazmin kararı verilmesinin, yeni birim fiyatların yapıldığı dönemdeki, uygulama ayındaki gerçeklerin göz ardı edilmesine, uygulama ayı reel fiyatlarının bir kenara konulmasına ve enflasyonun etkisiyle anlamını yitirmiş ihale ayı fiyatlarının dikkate alınmasına ve kanaatlerince büyük bir hataya ve haksızlığa neden olduğu,

Tüm bunlara ilave olarak, daire karar aşamasında yapılan diğer hataların ise şu şekilde olduğu,

- İlamda; "tespit edilen yeni birim fiyatların Yapım İşleri Genel Şartnamesinde gösterilen 0,90 katsayısıyla çarpılarak oluşturulduğunu ifade etmişlerdir.

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yukarıda yer verilen 22’nci maddesinin beşinci fıkrasında yeni birim fiyatın; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90'ını geçemeyeceği düzenlenmektedir. Bu düzenleme, yeni fiyatların belirlenmesinde üst sınır değer uygulanması amacıyla yapılmaktadır. Ancak, yargılamaya konu edilen iş kalemlerinin analizlerinde resmi analiz ve rayici bulunan alt iş kalemleri için özel poz oluşturulmuş, resmi rayicin kullanıldığı alt iş kalemlerinde ise ihale tarihi fiyatı yerine uygulama ayı rayici esas alınmıştır. Başka bir ifadeyle, yeni fiyatlar usulüne ve rayicine uygun hazırlanmamıştır. İdare tarafından yeni fiyatlar resmi rayiçlerden fazla belirlendiğinden, bunlara 0,90 katsayı uygulanması sonucunda oluşan fiyat da haliyle üst sınır değerden fazla hesaplanmıştır. Dolayısıyla, idarenin bu şekilde oluşturduğu yeni fiyatlar; yeni fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle hesap edilen fiyatların yüzde doksanını geçemeyeceğine ilişkin mevzuat hükmüne aykırılık teşkil etmektedir."

Kamu zararı hesabında 0,90 katsayısının hatalı kullanıldığı, YİGŞ'nin 22/5 maddesine göre, resmi analiz ve rayiçlerin % 90'nı geçememe kuralı getirildiği, Kamu zararı hesabına dayanak birim fiyat girdileri içerisinde resmi poz olmayan, dairenin de kabul ettiği özel pozlar da bulunduğu, Özel pozlar dahil hesaplanan toplam fiyat 0,90 katsayısı ile çarpıldığından dolayı, dolaylı olarak özel pozların da 0,90 katsayısı ile çarpıldığı, Oysa, hukuken bunun mümkün olmadığı,

- İlamda, proforma faturalarının onaylanmadığı ifade edilmekle birlikte, usul noktasında yapılan bu eksikliğin kamu zararına dayanak olmasının hukuken doğru olamayacağı, zaten ilamın da mevzuatta belirtilen üst sınır dikkate alınmaması üzerine alındığının değerlendirildiği, Zira, yapılan bir işin olduğu ve bu işin bir bedelinin olmak zorunda olduğu, Bu noktada, emsal Sayıştay kararlarındaki bakışla konunun ele alınması gerektiği kanaatini taşıdıkları, Örneğin Sayıştay 6. Dairesinin 13.03.2025 tarih ve ilam no 72; karar no 972 nolu kararma göre; "Sonuç olarak, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22'nci maddesinde belirtilen analiz ve rayiçlerle yeni birim fiyat belirleyemeyen İdare tarafından işin tamamlanabilmesi için .... tarafından yetkilendirilmiş üç firmadan gelen tekliflerden en düşük bedel üzerinden Yüklenici ile anlaşarak yeni birim fiyat belirlemesinde ve bu fiyat üzerinden işi Yükleniciye yaptırmasında kamu zararına sebep olacak bir husus bulunmamaktadır." Bu yaklaşımın emsal diğer birçok kararda da bulunduğu,

Sonuç olarak;

"... Rekreasyon Alanı Yapım işinde; yapılan proje değişikliği kapsamında oluşturulan yeni iş kalemi fiyatının, mevzuatında belirtilen üst sınır dikkate alınmadan belirlenmesi üzerine alman daire kararının;

- Özel birim fiyat olmasına karşın, girdi unsurları yönünden bir değerlendirme yapılarak hatalı bir karar alındığı, girdi unsurlarından birkaçının özel olduğunun kabul edildiği bir durumda, birim fiyatın özel olmadığının söylenemeyeceği ve bu sebeple YİGŞ'nin 22/5 maddesinin kamu zararına dayanak olmasının mümkün olmadığı, denetçi ve daire tarafından teknik ve fiili-fiziki bir tespit ve delil ortaya konulmadığı,

- Yeni birim fiyattaki girdi unsurlarından kum pozunun kamu pozlarından farklı olduğu, farklılık sebeplerinin izah edildiği, bu sebeple kamu zararı kararının hatalı olduğu,

- Girdi unsurları yönünden değerlendirme yapılacak olsa dahi, yüklenici teklif mektubu eki cetvelindeki iş kalemleri dikkate alınmadan verilen daire kararının hukuken hatalı olduğu,

- Yeni birim fiyatların ihale ayı itibarıyla belirlenmesi gerektiği yaklaşımının hukuken hatalı olduğu, böyle bir yaklaşımın özellikle uzun süreli işlerde ciddi zarar ve sorunlara yol açacağı,

- Özel pozlara 0,90 katsayısı uygulanmak suretiyle hatalı hesaplama yapıldığı,

Gerekçeleriyle hatalı olduğu ve kamu zararı kararının doğru olmadığının değerlendirildiği, Bu sebeplerle, haklarında alman kamu zararı kararının kaldırılmasını talep ettikleri,



Başsavcılık Görüşü



Başvuru yapan tüm sorumlular için geçerli olmak üzere, Başsavcılık Görüşünde:

Temyize konu olan 4. Dairenin 22.05.2025 tarih ve 66 no.lu ilamın 10/A maddesinde;

“Yukarıda yer verilen tüm bu açıklamalar doğrultusunda; yeni iş kalemlerinin fiyatının resmi analiz ve rayiçlerle hesaplanan fiyatın yüzde doksanından fazla belirlenmesi suretiyle oluşan ve ayrıntısı aşağıda yer alan tabloda gösterilen ... TL kamu zararının; ... ilamda adı geçen sorumlulardan müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53'üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, ..." karar verildiğinin görüldüğü,

Sorumlunun savunmasında, Yargılamaya Esas Rapor esas alınarak Daire Yargılaması sürecinde yapmış olduğu savunma tekrar edilerek,

“Sonuç olarak; "... Rekreasyon Alanı Yapım İşinde; yapılan proje değişikliği kapsamında oluşturulan yeni iş kalemi fiyatının, mevzuatında belirtilen üst sınır dikkate alınmadan belirlenmesi üzerine alman daire kararının;

-Özel birim fiyat olmasına karşın, girdi unsurları yönünden bir değerlendirme yapılarak hatalı bir karar alındığı, girdi unsurlarından birkaçının özel olduğunun kabul edildiği bir durumda, birim fiyatın özel olmadığının söylenemeyeceği ve bu sebeple YİGŞ'nin 22/5 maddesinin kamu zararına dayanak olmasının mümkün olmadığı, denetçi ve daire tarafından teknik ve fiili-fiziki bir tespit ve delil ortaya konulmadığı,

-Yeni birim fiyattaki girdi unsurlarından kum pozunun kamu pozlarından farklı olduğu, farklılık sebeplerinin izah edildiği, bu sebeple kamu zararı kararının hatalı olduğu,

-Girdi unsurları yönünden değerlendirme yapılacak olsa dahi, yüklenici teklif mektubu eki cetvelindeki iş kalemleri dikkate alınmadan verilen daire kararının hukuken hatalı olduğu,

-Yeni birim fiyatların ihale ayı itibarıyla belirlenmesi gerektiği yaklaşımının hukuken hatalı olduğu, böyle bir yaklaşımın özellikle uzun süreli işlerde ciddi zarar ve sorunlara yol açacağı,

-Özel pozlara 0,90 katsayısı uygulanmak suretiyle hatalı hesaplama yapıldığı,

Gerekçeleriyle hatalı olduğu ve kamu zararı kararının doğru olmadığı değerlendirilmektedir. Bu sebeplerle, hakkımızda alınan kamu zararı kararının kaldırılmasını talep ediyoruz." Denildiği,

Yargılamanın konusunu, ... Belediyesince ihale edilen, ... Tarım Ür. Elek. Ür. Paz. İnş. Gıda San. Tic.A.Ş. yüklenimindeki "... Rekreasyon Alanı Yapımı İşi"nde; yapılan proje değişikliği kapsamında oluşturulan yeni iş kalemlerinin fiyatının, mevzuatında belirlenen üst sınır dikkate alınmadan belirlenmesi, hususunun olduğunun görüldüğü,

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin "Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti" başlıklı 22'nci maddesinde;

"12'nci maddenin 4'üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.

(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:

a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.

ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler. (3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:

a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.

(5) İkinci fıkraya göre yeni fiyatın hesabında, yeni tespit edilecek iş kaleminin analizinde yer alan girdilere ait miktarların varsa rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır. Bu itibarla, sözleşmede yeni birim fiyat analizleri için önceden belirlenmiş bir kâr ve genel gider oranı var ise bu oran dikkate alınarak yeni birim fiyat hesabı sonuçlandırılır. Sözleşmede bu konuda bir oran belirlenmemiş ise, oluşturulan kâr ve genel gider hariç analiz tutarına %10 oranındaki yüklenici karına ilave olarak %15 oranına kadar idare ve yüklenicinin anlaştığı oranda genel gider eklenir. Ayrıca, yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde, bu madde kapsamında hesaplanan yeni birim fiyat; yüklenici tarafından benzerlik gösteren iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın, idarece aynı iş kalemi için resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyata oranı (0,90'ı aşmamak üzere) ile yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın çarpılması sonucunda elde edilen tutarı geçemez. Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90'ını geçemez."

Denildiği,

Görüldüğü üzere yukarıda yer verilen düzenlemenin ikinci fıkrasında yeni fiyat oluşturulurken kullanılacak analizler ve sıralamalarına yer verilmiş olup, oluşturulan analizlere üçüncü fıkra hükmüne göre kaynakların verimli kullanılması gözetilerek uygulanacak rayiçlerin tahdidi olarak sayıldığı, Beşinci fıkra hükmünde ise, yeni fiyatın hesabında dikkate alınacak kar ve genel gider oranı ile yeni fiyatın üst sınırına ilişkin düzenlemelerin yapıldığı,

Söz konusu hüküm bir bütün olarak değerlendirildiğinde; yeni birim fiyatın yapılmasında kullanılacak analiz sıralamasına uyulmasının zorunlu olduğu,

Bir yapım işinde yeni birim fiyat belirlenmesinin gerektiği durumlarda; yüklenicinin teklif ekinde ya da aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında İdareye sunduğu bir analiz formatı varsa, öncelikli olarak bunlardan yararlanılacağı, şayet yoksa, yeni iş kaleminin fiyatının belirlenmesinde, 2'nci sırada yer alan "İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizlere başvurulması gerektiği,

Söz konusu analizlere de en ekonomik rayiçlerin uygulanacağının,

Anlaşıldığı,

Bununla birlikte, sözleşmede bir oran belirlenmemişse; analiz tutarına %10 oranındaki yüklenici kârına ilave olarak %15 oranına kadar genel gider eklenebildiği, Ancak, oluşturulacak yeni birim fiyatın hesabında resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın yüzde doksanının üst sınır olarak kabul edildiği, Dolayısıyla, yeni fiyatın hiçbir durumda bu sınırın üzerinde olamayacağı,

Yapılan incelemede;

16.09.2022 tarihinde ihalesi yapılan, 05.10.2022 tarihinde sözleşmeye bağlanan ... Tarım Ür. Elek. Ür. Paz. İnş. Gıda San. Tic. A.Ş. yüklenimindeki "... Rekreasyon Alanı Yapımı İşi"ne

10.10.2022 tarihinde yer teslimi yapılarak başlanılmış olup söz konusu işte 16.03.2023 tarihli olur ile iş artış ve iş eksilişine gidildiği,

16.03.2023 tarihli Makam Oluru'na istinaden sözleşme kapsamına ilave edilen "SNC.Y.İNŞ.004" poz numaralı "Begonit küptaş ile döşeme yapılması" iş kalemi için aşağıda yer verilen analizin yapıldığı, İdarece yapılan bu analiz kapsamında yeni iş kaleminin fiyatının belirlenmesinde;

Resmi rayici bulunan bazı iş kalemleri için mevzuatta yeri olmayan proforma fatura ile "ANALİZ BTN 25-30" poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C25/30 basınç dayanım sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (beton nakli dahil)" iş kalemi ile bu iş kaleminin alt iş kalemleri ve "Özel KUM" poz numaralı "Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega)" iş kalemi için yüksek rayiç belirlendiği,

Resmi rayicin kullanıldığı diğer iş kalemlerinde ise ihale tarihindeki fiyatın esas alınmadığı ve oluşturulan yeni birim fiyatın 0,90 üst limitini aştığının,

Anlaşıldığı,

Sorumlular savunmasında; sorguda yer alan analizin dayanağının hangi resmi tarif ve analiz olduğunun anlaşılamadığını ifade etmişlerse de; kamu zararı hesabına esas olan ve yukarıda yer verilen analizin incelenmesi neticesinde;

Söz konusu analizin, İdarenin "SNC.Y.İNŞ.004" poz numaralı "Begonit küptaş ile döşeme yapılması" iş kalemi için oluşturduğu analiz ile girdi miktarlarının aynı olduğu,

Analiz girdilerinde yer alan ve İdarece özel poz oluşturulan 3 adet iş kaleminden 2 adeti için bu iş kalemlerinin kamu idareleri resmi rayiçlerinin kullanıldığı,

Analizde yer alan ve özel poz oluşturulan "BEGONİT.KÜP" poz numaralı "8 cm Begonit Küptaş (zaiyatıyla)" iş kalemi için ise kamu idarelerinde rayiç bulunmadığından İdarenin rayicinin aynen kullanıldığının, tespit edildiği,

Görüleceği üzere kamu zararı hesabına esas olan analizin, İdarenin kendi oluşturduğu analizler olduğu, sorumlunun iddiasının dayanaksız olduğunun anlaşıldığı,

Sorumlunun dilekçesinde, analizlerde kullanılan alt iş kalemlerinin sorguda gösterilen analizdeki iş kalemlerinden farklı olduğunu, özel poz niteliğinde olan resmi analiz ve rayiçlerde bulunmayan malzemeler üzerinden bir kamu zararı hesabı yapmanın hatalı olduğunu,

Resmi rayiçlerin kullanıldığı durumlarda ihale tarihi fiyatının kullanılmasına ilişkin görüşün sübjektif bir değerlendirme olduğunu, bunun aksine mevzuatına göre uygulama ayı yani imalatın yapıldığı ayın fiyatlarının kullanılması gerektiğini, imalatın yapıldığı ayın fiyatlarının kullanılması halinde ise herhangi bir kamu zararının söz konusu olmayacağını, ifade ettiğini,

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yukarıda yer verilen 22'nci maddesinde yeni iş kaleminin tespitinde kullanılacak rayiçlerin düzenlendiği,

Sorumluların savunmalarında rayiç kaynakları arasında belirtilen "İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayma ait yerel rayiçleri" dayanak göstermek suretiyle uygulama ayı fiyatlarının uygulanması gerektiğini belirttiği, Ancak, maddede rayiçler arasında bir sıralama olmaksızın kaynakların verimli kullanımı gözetilerek rayiçlerin uygulanabileceği ifade edildiği, Rayiçler arasında yalnızca Ticaret ve Sanayi Odasınca onaylanan yerel rayiçlerin "uygulama ayına ait olacak şekilde" belirleneceğinin düzenlendiği, Buradan hareketle hükmün mefhumu muhalifinden diğer üç kaynaktan elde edilecek rayiçlerin uygulama ayı itibarıyla tespit edilmemesi gerektiğinin anlaşıldığı,

Sorumlunun savunmasında, tespit edilen yeni birim fiyatların Yapım İşleri Genel Şartnamesinde gösterilen 0,90 katsayısıyla çarpılarak oluşturulduğunu ifade ettiği,

Konu hakkında Daire kararında ayrıntılı izahat yapılarak iddialar karşılanmış olup, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yukarıda yer verilen 22'nci maddesinin beşinci fıkrasında yeni birim fiyatın; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90'ını geçemeyeceğinin düzenlendiği, Bu düzenlemenin, yeni fiyatların belirlenmesinde üst sınır değer uygulanması amacıyla yapıldığı, Ancak, yargılamaya konu edilen iş kalemlerinin analizlerinde resmi analiz ve rayici bulunan alt iş kalemleri için özel poz oluşturulmuş, resmi rayicin kullanıldığı alt iş kalemlerinde ise ihale tarihi fiyatı yerine uygulama ayı rayicinin esas alındığı, Başka bir ifadeyle, yeni fiyatların usulüne ve rayicine uygun hazırlanmadığı, İdare tarafından yeni fiyatlar resmi rayiçlerden fazla belirlendiğinden, bunlara 0,90 katsayı uygulanması sonucunda oluşan fiyatın da haliyle üst sınır değerden fazla hesaplandığı, Dolayısıyla, İdarenin bu şekilde oluşturduğu yeni fiyatların; yeni fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle hesap edilen fiyatların yüzde doksanını geçemeyeceğine ilişkin mevzuat hükmüne aykırılık teşkil ettiğinin, değerlendirildiği,

Yargılamaya konu olayda, yeni iş kalemlerinin fiyatının resmi analiz ve rayiçlerle hesaplanan fiyatın yüzde doksanından fazla belirlenmesi suretiyle oluşan ... TL tutarındaki kamu zararının adı geçen sorumlulardan tazminin gerektiği,

Bu itibarla, söz konusu Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağının düşünüldüğü,



Sorumlu ... (Belediye Başkan Yardımcısı) tarafından 56221 sayılı dosya kapsamında yapılan karar düzeltilmesi başvurusu ile ilgili olarak gönderilen 2’nci dilekçede, özetle;

Ankara ... Belediye Başkanlığının 2023 yılı hesabının yargılanması neticesinde Sayıştay Başkanlığı 4'üncü Dairesi tarafından düzenlenen ilama karşı taraflarınca Sayıştay Temyiz Kuruluna temyiz başvurusunda bulunulduğu,

Bu defa; Sayıştay Başkanlığı Başsavcılık makamı tarafından Sayıştay Temyiz Kuruluna hitaben yazılan 10.10.2025 tarih ve E-52069121-225.04.02-25059310 sayılı yazıda ifade edilen değerlendirmelerin hem temyiz itirazlarında ifade ettikleri itirazlarını tam olarak karşılamadığı hem de temyiz itirazından sonra değişen yorum ve hukuki düzenlemeleri dikkate almadığının görüldüğü, Temyiz itirazından sonra ortaya çıkan ve Sayın Temyiz Kurulu önünde görülecek yargılamada önemli olduğunu düşündükleri değerlendirmelerin işbu dilekçenin temel konusunu oluşturduğu,

Öncelikle, Sayın Temyiz Kuruluna hitaben yazdıkları itirazlarının Başsavcılık makamı tarafından karşılanmadığını ve Sayın Daire tarafından alınan kararın neredeyse birebir aynı ifadelerle bir kanaat ortaya konulduğunu ifade etmeleri gerektiği,

Daha da önemli olarak ise; Daire ilamına bakıldığında ve Başsavcılık dilekçesine dikkat edildiğinde, özellikle 7, 8 ve 10 uncu maddelerle ilgili olarak ciddi hataların yapıldığı ve Temyiz itirazından sonra ortaya çıkan yaklaşım ve değişikliklerin dikkate alınmadığının görüleceği,

Başsavcılık dilekçesinde "Ancak, yargılamaya konu edilen iş kalemlerinin analizlerinde resmi analiz ve rayici bulunan alt iş kalemleri için özel poz oluşturulmuş, resmi rayicin kullanıldığı alt iş kalemlerinde ise ihale tarihi fiyatı yerine uygulama ayı rayici esas alınmıştır" ifadelerine yer verilmekle birlikte, bu ifadelerin hem ilam ifadeleriyle hem de olayın gerçekliğiyle örtüşmediği, Yani hukuken zaten doğru olmadığı, Bu konuya yönelik kapsamlı ve detayı izahatın Temyiz başvurusunda yapıldığı için tekrar edilmediği,

Sayın Temyiz Kurulunun bu ve buna benzer konularda kanaatlerince dikkate alacağı çok önemli değişiklikler olduğu, Şöyle ki;

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yeni birim fiyatın tespitine ilişkin düzenlemesinde, yeni birim fiyat tespitinde uygulama ayı rayiçlerinin mi, yoksa ihale tarihi rayiçlerinin mi dikkate alınacağı noktasında net bir düzenlemenin bulunmadığının görüleceği, Bu noktada hem Yüksek Fen Kurulu görüşleri hem de birçok Sayıştay kararının uygulama ayı rayiçlerinin dikkate alınması gerektiğini ifade ettiği,

Haklarında uygulama ayı rayiçlerini dikkate aldıkları, ihale tarihi rayiçlerini dikkate almadıkları için tazmin kararı veren Sayıştay 4. Dairesinin dahi, kendi ilamlarıyla neredeyse aynı zamanda, 30.05.2025 tarih ve 70 nolu ilamında, Bursa Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının 2023 yılı hesabı yargılamasında, uygulama ayı rayiçlerinin alınması gerektiğini ifade ettiği, Yani, Sayın 4. Daire dahi uygulama ayı rayiçlerinin dikkate alınmasında sakınca görmediği,, haklarında verilen tazmin kararında bu yaklaşımın tersine bir değerlendirmeyle karar alındığı,

Bilindiği üzere, tartışma alanı yoğun olan bu konuyla ilgili olarak yeniden bir düzenleme yapıldığı ve Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 inci maddesinde 30.07.2025 tarih ve 32971 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan düzenleme ile değişikliğe gidildiği, Yapılan değişikliğin sadece ve sadece maddenin mevzuata uygun yorumlanmasından, hukuki olarak eksikliklerinin giderilmesinden başka bir şey olmadığı, Değişiklikle birlikte, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22/3/a bendinin değiştirildiği ve RESMİ RAYİÇLERİN GÜNCELLENEREK KULLANILMASI uygulamasına geçildiği, Yani, daire ilamında olduğu gibi ihale tarihinin dikkate alınması yolunun kesin olarak kapatıldığı, Bunun sadece bir mevzuat değişikliği değil, aynı zamanda, hatalı veya yanlış yorum ve değerlendirmelere de sebebiyet veren düzenlemenin de net olarak düzeltilmesi anlamına geldiği,

“a) Fiyat farkı verilmesi öngörülen işlerde;

1) Varsa yüklenicinin aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler kullanılır.

2) İhalenin yapıldığı yılda kamu kurum veya kuruluşlarınca yayımlanan rayiçler, ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait alt endeksin, rayiçlerin yayımlandığı tarihin içinde bulunduğu aya ait alt endekse bölünmesi suretiyle bulunan katsayı ile güncellenerek kullanılır.

b) Fiyat farkı verilmesi öngörülmeyen işlerde;

1) Varsa yüklenicinin aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler, proje değişikliği onay tarihinin içinde bulunduğu aya ait alt endeksin, ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait alt endekse bölünmesi suretiyle bulunan katsayı ile güncellenerek kullanılır.

2) Proje değişikliği onay tarihinin içinde bulunduğu yılda kamu kurum veya kuruluşlarınca yayımlanan rayiçler, proje değişikliği onay tarihinin içinde bulunduğu aya ait alt endeksin, rayiçlerin yayımlandığı tarihin içinde bulunduğu aya ait alt endekse bölünmesi suretiyle bulunan katsayı ile güncellenerek kullanılır. Alt endeksin belirlenemediği durumlarda endeks kullanılır. Rayiçlerin proje değişikliği onayının yapıldığı yıl içinde birden fazla kez güncellenerek yayımlanması durumunda proje değişikliği onay tarihinden önce yayımlanan son rayiçler esas alınır."

Bu değişiklikle birlikte, Çevre Şehircilik ve İklim Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu Başkanlığı tarafından aylık güncel rayiçler yayımlandığı, Söz konusu rayiçlere aşağıdaki internet sitesinden ulaşılabildiği,

https://yfk.csb.gov.tr/aylik-guncel-rayic-ve-birim-fiyat-listelerinin-yayinlanmasi- hakkinda-duvuru-464605

Bu düzenleme ile birlikte, kanaatlerince ve Temyiz itirazlarında gösterdikleri emsal kararlar çerçevesinde zaten doğru olmakla birlikte, uygulama ayı rayiçlerinin dikkate alınmasının artık bir zorunluluk olarak karşılarında durduğu,  

Bu sebeple, Sayın Sayıştay 4. Dairesi tarafından alınan söz konusu kararın, ilamın 7,8 ve 10 uncu maddeleri açısından, hem aynı tarihlerde aldığı kendi daire kararma aykırı olması hem emsal kararlara aykırı olması hem sözleşmenin imzalandığı dönemdeki düzenlemelere aykırı olması, hem de düzenlemeyi netleştiren, yorum farklılıklarını ortadan kaldıran son düzenlemelere aykırı olması sebebiyle hukuken doğru olmadığını düşündükleri,

Temyiz itirazlarımıza ilave olarak, Sayıştay Savcılık itirazı üzerine kaleme aldıkları işbu dilekçedeki itirazları yönüyle de haklarındaki tazmin kararının kaldırılmasını talep ettikleri,



Başsavcılık Görüşü 2





Sorumlu ... (Belediye Başkan Yardımcısı) tarafından 56221 sayılı dosya kapsamında yapılan karar düzeltilmesi başvurusu ile ilgili olarak gönderilen 2’nci dilekçe üzerine verilen Başsavcılık Görüşünde, özetle;

İlgi yazı ekinde gönderilen Başsavcılık temyiz talebine karşılık sorumlular tarafından gönderilen dilekçe incelenmiş olup; ilamın 5, 7, 8 ve 10 uncu maddelerinde açıklanan hususlara yönelik adı geçenler tarafından ileri sürülen ve açıklanan hususların 10.10.2025 tarih ve E.25059310 sayılı yazıda belirttikleri görüşlerinin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımadığı, yargılamanın söz konusu mütalaamıza göre karara bağlanmasının uygun olacağının düşünüldüğü,

Belirtilmiştir.



Duruşmaya Harcama yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) katılmış ve sözlü ifadesinde, dilekçede belirtilen hususları tekrar etmiştir. Sayıştay Savcısı yazılı görüşünü yinelemiştir.

Duruşmaya katılan sorumlu ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,





GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:



66 sayılı İlam’ın 10/A maddesi ile, yeni iş kalemlerinin fiyatının resmi analiz ve rayiçlerle hesaplanan fiyatın yüzde doksanından fazla belirlenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının;

... TL’sinin; harcama yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) (yeni fiyatları kontrol eden) ile diğer sorumlular ... (Belediye Başkanı) (yeni fiyatları onaylayan), ... (Belediye Başkan Yardımcısı) (yeni fiyatları uygun gören) ve ...’a (Kentsel Tasarım Müdür V.) (yeni fiyatları hazırlayan),

... TL’sinin ise; diğer sorumlular ... (Park ve Bahçeler Müdürü) (yeni fiyatları kontrol eden), ... (Belediye Başkanı) (yeni fiyatları onaylayan), ... (Belediye Başkan Yardımcısı) (yeni fiyatları uygun gören) ve ...’a (Kentsel Tasarım Müdür V.) (yeni fiyatları hazırlayan),

ödettirilmesine karar verilmiştir.

Bu defa, Harcama yetkilisi ... (Park ve Bahçeler Müdürü) tarafından 56198 sayılı dosya kapsamında; Sorumlu ... (Belediye Başkanı) tarafından 56197 sayılı dosya kapsamında; Sorumlu ... (Belediye Başkan Yardımcısı) tarafından 56221 sayılı dosya kapsamında; Sorumlu ... (Kentsel Tasarım Müdür V.) tarafından 56196 sayılı dosya kapsamında temyiz başvurusunda bulunulmuştur.

Mevzuat:



Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde;

“12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.

(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:

a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.

ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.

(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:

a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.

…

(5) İkinci fıkraya göre yeni fiyatın hesabında, yeni tespit edilecek iş kaleminin analizinde yer alan girdilere ait miktarların varsa rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır. Bu itibarla, sözleşmede yeni birim fiyat analizleri için önceden belirlenmiş bir kâr ve genel gider oranı var ise bu oran dikkate alınarak yeni birim fiyat hesabı sonuçlandırılır. Sözleşmede bu konuda bir oran belirlenmemiş ise, oluşturulan kâr ve genel gider hariç analiz tutarına %10 oranındaki yüklenici karına ilave olarak %15 oranına kadar idare ve yüklenicinin anlaştığı oranda genel gider eklenir. Ayrıca, yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde, bu madde kapsamında hesaplanan yeni birim fiyat; yüklenici tarafından benzerlik gösteren iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın, idarece aynı iş

kalemi için resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyata oranı (0,90’ı aşmamak üzere) ile yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın çarpılması sonucunda elde edilen tutarı geçemez. Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90’ını geçemez.”,

24.02.2022 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan “4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar”ın 6 ncı maddesinin sekizinci fıkrasında;

“Sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyat, uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilir. Belirlenen bu yeni birim fiyat, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait birim fiyatı tespit edilir ve fiyat farkı hesabı bu fiyat esas alınarak yapılır.”,

düzenlemeleri yer almaktadır.



Değerlendirme:



Dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda:

“... Rekreasyon Alanı Yapımı İşi”nde, 16.03.2023 tarihli olur ile iş artış ve iş eksilişine gidildiği,

“SNC.Y.İNŞ.004” poz numaralı “Begonit küptaş ile döşeme yapılması” iş kalemi için yeni birim fiyat oluşturulurken, resmi rayici bulunan bazı alt iş kalemleri (“ANALİZ BTN 25-30” poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 25/30 basınç dayanım sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kalemi ile bu iş kaleminin alt iş kalemleri ve “Özel KUM” poz numaralı “Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega)” iş kalemi) için proforma fatura ile yüksek rayiç belirlendiği,

Resmi rayicin kullanıldığı iş kalemlerinde ise ihale tarihindeki fiyatın değil daha yüksek olan uygulama tarihindeki fiyatın esas alınması sonucunda mevzuat gereğince üst sınır olan resmi analiz ve rayiçlerle belirlenen birim fiyatın yüzde doksanı olan üst sınırın aşılarak kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.

Dilekçelerde öncelikli olarak; İşte, fiilen kullanılan girdilerin/malzemelerin özel poz olduğu ve kamu zararı hesabında esas alınan girdiler/malzemelerle aynı olmadıkları belirtilmiştir. Oysa iş artışı dosyasında bulunan “SNC.Y.İNŞ.004” poz numaralı “Begonit küptaş ile döşeme yapılması” iş kalemi için İdare tarafından hazırlanan analizde, alt iş kalemlerinin teknik özelliklerini içeren kısa açıklamasına yer verilmiştir ve aynı kalemler için proforma faturalar ile teklif alınmıştır. İlam maddesinde; özel olduğu iddia edilen bu alt iş kalemlerine (“ANALİZ BTN 25-30” poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 25/30 basınç dayanım sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (beton nakli dahil)” ve “Özel KUM” poz numaralı “Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega)” iş kalemi) ait açıklamalar, resmi rayiç listelerindeki tarifler ile karşılaştırılmış ve aynı oldukları gösterilmiştir. Dolayısıyla idare kayıtlarında gösterilen imalatların “özel” olmasını gerektirecek ve resmi rayiç listelerindeki iş kalemleri ile karşılaştırılmalarını engelleyecek bir sebep bulunmamaktadır. Öbür taraftan, fiilen yapılan bazı imalatların kayıtlarda tarif edilen imalatlardan farklı olduğu (ÖZEL.KUM kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega) pozu %20 oranında Silis (kuvars) kumu ve çakılı (TS EN 12904) ile %80 oranında Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega) girdilerinden oluştuğu) belirtilmiş ise de, bu durum da Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 23’üncü maddesini ilgilendirmektedir. 23’üncü maddede, Sözleşme ve eklerine uymayan işler için fazla ödeme yapılamayacağı belirtildiği için, kayıtlarda yazılı iş kalemlerin ödemede esas alınması gerekmektedir.

Dilekçelerde ilave olarak, İş kaleminin girdi unsurlarının bazılarının (“BEGONİT.KÜP” poz numaralı “8 cm Begonit Küptaş (zaiyatıyla)”) özel poz olduğunun İlam’da da kabul edildiği, bu durumun bu iş kalemlerini özel iş kalemi haline getirdiği, bu durumda Şartnamenin 22’nci maddesine göre resmi fiyatlarla kıyaslama yapılmasının zorunlu olmadığı, bu sebeple kamu zararı hesabının yapılamayacağı belirtilmiştir. İlam maddesi incelendiğinde analizde kullanılan 1 adet alt iş kaleminin (“BEGONİT.KÜP” poz numaralı “8 cm Begonit Küptaş (zaiyatıyla)”), idare tarafından belirlendiği şekliyle İlam’da kamu zararı tablolarında hesaplamalara dahil edildiği görülmüştür. Fakat, bazı girdileri için resmi rayiç bulunmayan iş kalemlerinin Şartname’nin 22’nci maddesinin 5’inci fıkrasında düzenlenen üst sınırdan muaf olduğuna ilişkin bir yasal dayanak yoktur. Nitekim; 22’nci maddenin 5’inci fıkrasında “…. Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90’ını geçemez.” denilerek, resmi rayiçlerin bulunmadığı durumlar öngörülmüş ve “..de…” ifadesi eklenerek bu hallerde resmi rayiç ve idare tarafından belirlenen rayiçlerin beraber kullanılacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla; İlam maddesinde kıyaslamada kullanılmak üzere oluşturulan birim fiyatlarda; resmi rayiçler bulunması halinde bu rayiçlerin, bulunamadığı durumda idarenin esas aldığı tutarların hesaba alınmasında mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.

Ayrıca; Dilekçelerde, 22’nci maddede benzer iş kalemleri olması durumunun ayrıca düzenlendiği, yüklenicinin teklif mektubunda benzer iş kalemlerinin mevcut olduğu, ilamda bu durumun göz önünde bulundurulmadığı belirtilmiş olsa da; Sözleşme kapsamında yeni birim fiyatı yapılan iş kalemleri ile benzer iş kalemleri olsa dahi bu durumda oluşturulacak yeni birim fiyatlar için de sınırlama bulunmaktadır. 22’nci maddenin 5’inci fıkrasında belirtilmektedir ki; benzer iş kalemlerinin, bu kalemlerin resmi rayiçlerle oluşturulan fiyatlara bölümü yüzde doksandan düşük bir oransa, oluşturulacak yeni birim fiyatların üst sınırı: bu oranla resmi rayiçlerle oluşturulacak birim fiyatın çarpımı olacaktır; eğer bu oran yüzde doksandan büyükse, yüzde doksan oranının esas alınması gerekmektedir. Yani, her halükârda, oluşturulan yeni birim fiyat, asgari olarak, resmi rayiçlerle oluşturulan birim fiyatın yüzde 90’ınına kadar düşürülmelidir. İlamdaki hesaplamalarda ise yüzde doksan oranı esas alınmıştır. Dolayısıyla, benzer iş kalemleri göz önüne alınarak hesaplama yapılsaydı, kamu zararı oluşmadığı görülürdü iddiası geçerli bulunmamıştır.

İlaveten dilekçede, bazı iş kalemlerinin ("Beton santralinde üretilen veya satın alman ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanın sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (Beton nakli dahil)" iş kalemi/ "Plywood ile düz yüzeyli betonarme kalıbı yapılması"/ "Nervürlü Çelik Hasırın Temini ve Yerine Konulması İşçiliği (Nakliye Dahil) 1,500- 3,000 kg/m3 (3,000 kg/m2 dahil)") teklif birim fiyat cetvelindeki ve sözleşmedeki birim fiyatlarına yer verilerek, bu iş kalemlerinin yeni iş kalemlerinin oluşturulması aşamasında girdi olarak kullanıldığında düşürüldüğü, bunun ihale şartlarını değiştirilmesi açısından mevzuata aykırı olduğu belirtilmiş olsa da; birim fiyat teklif mektubunda mevcut olan bir iş kalemine ait imalat miktarlarının hakedişlere bu fiyattan girmesi zorunlu olduğu gibi aynı iş kaleminin başka bir yeni iş kalemine girdi olarak girdiği durumda hesaplamalara resmi rayiçler üzerinden katılması ve bu sebeple gerektiği durumda düşürülmesi mevzuatın ve sözleşmenin gereğidir.

Yukarıda yer verilen itirazlar dışında, alt iş kalemleri yeni birim fiyat hesaplamalarına resmi rayiçler üzerinden girecek olsa bile bunun uygulama ayı rayiçleri üzerinden yapılması gerektiği fakat İlamda ihale tarihi itibariyle rayiçlerin esas alındığı için hata yapıldığı belirtilmiş ve konuyla ilgili Yüksek Fen Kurulu Kararları ve Sayıştay Daire ve Temyiz Kurulu Kararlarına yer verilmiştir. Yukarıda bulunan “4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar”ın 6 ncı maddesinin sekizinci fıkrasında; ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyatın, uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edileceği ve belirlenen bu yeni birim fiyatın, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait birim fiyatın tespit edileceği belirtilmiştir. Görüldüğü gibi uygulama ayı rayiçlerinin kullanılması sadece ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait fiyatı tespit edilemeyen iş kalemleri için geçerlidir ve dahası bu şekilde uygulama ayı rayiçleri kullanıldığında direkt kullanılmamakta, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek, birim fiyatın ihale ayı koşullarını yansıtması amaçlanmaktadır. İlam maddesine dönüldüğünde ise, işin fiyat farkı verilen bir iş olduğu ve kıyaslama için birim fiyat oluşturulurken kullanılan girdilerin ihale tarihindeki rayiçlerinin bulunduğu ve bu rayiçlerin analize uygulandığı görülmektedir. Bu şekilde hesaplama yapılması mevzuata uygundur.

Bunun yanında dilekçede sunulan Yüksek Fen Kurulu Kararları ve Sayıştay Kararları incelendiğinde; 4. Daireye ait 70 sayılı İlam’ın 2 maddesinde, yeni birim fiyatların resmi rayiçlerin üstünde belirlenmesinden dolayı kamu zararı oluştuğuna karar verildiği, hesaplamalarda uygulama ayı veya ihale tarihindeki rayiçlerin hangisinin kullanılması gerektiğine ilişkin bir değerlendirmenin bulunmadığı görülmüştür.

Ayrıca, 01.01.2003 tarihinden itibaren yürürlüğe giren 2002/5039 sayılı Fiyat Farkı Kararnamesinde, 66 sayılı İlam’da dayanak olarak gösterilen 24.02.2022 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Kararnamede bulunandan farklı bir düzenleme bulunmaktadır. Emsal olarak gösterilen Sayıştay 4. Dairesinin 01.11.2022 tarih ve 444 ilam nolu kararı ve Sayıştay Temyiz Kurulunun 06.02.2019 tarih ve 45591 sayılı kararında ise, karar verilen işlerin zaman diliminde yürürlükte olduğu için ilk Kararname’ye göre hüküm verilmiştir. Bu sebeple, 444 No’lu İlam ve 45591 tutanak no’lu Temyiz Kurulu kararlarında dayanak olarak yer verilen mevzuat, 66 sayılı İlam’da yer verilen mevzuattan farklı olduğu için, aynı yönde değerlendirme yapılmamış olması çelişki yaratmamaktadır.

Bu kararların dışında yer verilen diğer kararların hepsinin, ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait fiyatı tespit edilemeyen iş kalemleri ile ilgili olduğu dolayısıyla İlam maddesindeki konuyu ilgilendirmediği görülmüştür. Dolayısıyla emsal gösterilen kararlar, öne sürülen; yeni birim fiyat analizlerine ihale tarihi yerine uygulama ayı rayiçlerinin uygulanması gerektiği iddiasını desteklememektedir.

... (Kentsel Tasarım Müdür V.) tarafından gönderilen ek dilekçede ise; Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’inci maddesinde 30.07.2025 tarih ve 32971 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan düzenleme ile değişikliğe gidildiği, daire ilamında olduğu gibi ihale tarihinin dikkate alınması yolunun kesin olarak kapatıldığı belirtilmiş olsa da; öncelikle temyiz edilen ilam maddesindeki hüküm verilen ödemelerden sonra gerçekleşen bu mevzuat değişikliği söz konusu ödemelerin mevzuata uygunluğunu etkilememektedir. Bunun yanında, söz konusu değişiklik ile fiyat farkı verilen işlerde yeni birim fiyat analizlerine ihale tarihindeki rayiçlerin uygulanmasının; iddia edildiği gibi yolunun kapatılması değil aksine tekrardan açıkça ifade edilmesi sağlanmıştır.

Bu itibarla; yeni iş kalemlerinin fiyatının resmi analiz ve rayiçlerle hesaplanan birim fiyatın yüzde doksanından fazla belirlenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşıldığından, 66 sayılı İlamın 10/A maddesi ile verilen ... TL’lik tazmin hükmünün TASDİKİNE,

(Temyiz Kurulu Başkanı-6. Daire Başkanı ..., Üye ..., Üye ..., Üye ...’in karşı oyu ile) oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içerisinde Sayıştayda Karar Düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 08.04.2026 tarih 59171 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.









Karşı oy gerekçesi



Temyiz Kurulu Başkanı-6. Daire Başkanı ..., Üye ..., Üye ..., Üye ...:

İlam maddesinde; İdare tarafından oluşturulan yeni iş kalemlerinin kendisi veya bu iş kelemlerine ait analizlerde bulunan alt iş kelemlerine ait açıklamalar ve resmi analizlerdeki iş kalemlerinin açıklamalarının aynı olduğu, dolayısıyla yeni iş kalemlerinin özel poz niteliğinde değerlendirilmesi ve bu sebeple resmi rayiçlerin dışında rayicin kullanılması imkanının olmadığı belirtilmiştir. Oysa sorumlular gerek dilekçelerinde gerek sözlü ifadelerinde, ilamda konu edilen iş kalemlerinin resmi analizlerde bulunan iş kalemlerinden yapım tekniği ve içerik yönünden farklı olduğunu belirtmiştir. Konunun netliğine kavuşturulması için fiili fiziki denetim yapılması gerekmektedir.

Ayrıca, “4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar”ın 6 ncı maddesinin sekizinci fıkrasında; ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyatın, uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edileceği ve belirlenen bu yeni birim fiyatın, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait birim fiyatın tespit edileceği belirtilmiştir. Bunun dışında madde metninde; ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait fiyatı tespit edilebilen iş kalemleri için yapılması gereken işlemle ilgili herhangi bir belirleme yapılmamakta; dahası bu nitelikteki iş kalemlerinin de diğerleri gibi uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilmesine engel bir ifade yer almamaktadır.

Dolayısıyla, İlam maddesinde kamu zararına sebebiyet verdiği belirtilen; özel pozlar için özel rayiç kullanılması ve analizlerde uygulama ayına ait rayiçlerinin esas alınması hususlarında mevzuata aykırılık görülmediği için hükmün kaldırılması gerektiği düşünülmektedir.